২১৯. ৱিসাখাৱত্থু
৩৪৯. অথ খো ভগৱা বাৰাণসিযং যথাভিৰন্তং ৱিহৰিত্ৱা যেন সাৱত্থি তেন চাৰিকং পক্কামি. অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানো যেন সাৱত্থি তদৱসৰি. তত্ৰ সুদং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. অথ খো ৱিসাখা মিগাৰমাতা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো ৱিসাখং মিগাৰমাতৰং ভগৱা ধম্মিযা কথায সন্দস্সেসি সমাদপেসি সমুত্তেজেসি সম্পহংসেসি. অথ খো ৱিসাখা মিগাৰমাতা, ভগৱতা ধম্মিযা কথায সন্দস্সিতা সমাদপিতা সমুত্তেজিতা সম্পহংসিতা, ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অধিৱাসেতু মে, ভন্তে, ভগৱা স্ৱাতনায ভত্তং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’তি. অধিৱাসেসি ভগৱা তুণ্হীভাৱেন. অথ খো ৱিসাখা মিগাৰমাতা ভগৱতো অধিৱাসনং ৱিদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি.
তেন খো পন সমযেন তস্সা ৰত্তিযা অচ্চযেন চাতুদ্দীপিকো মহামেঘো পাৱস্সি. অথ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘যথা, ভিক্খৱে, জেতৱনে ৱস্সতি এৱং চতূসু দীপেসু ৱস্সতি. ওৱস্সাপেথ, ভিক্খৱে, কাযং. অযং পচ্ছিমকো চাতুদ্দীপিকো মহামেঘো’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৱতো পটিস্সুণিত্ৱা নিক্খিত্তচীৱৰা কাযং ওৱস্সাপেন্তি. অথ খো ৱিসাখা মিগাৰমাতা পণীতং খাদনীযং ভোজনীযং পটিযাদাপেত্ৱা দাসিং আণাপেসি – ‘‘গচ্ছ, জে. আৰামং গন্ত্ৱা কালং আৰোচেহি – কালো, ভন্তে, নিট্ঠিতং ভত্ত’’ন্তি. ‘‘এৱং, অয্যে’’তি খো সা দাসী ৱিসাখায মিগাৰমাতুযা পটিস্সুণিত্ৱা আৰামং গন্ত্ৱা অদ্দস ভিক্খূ নিক্খিত্তচীৱৰে কাযং ওৱস্সাপেন্তে, দিস্ৱান ‘নত্থি আৰামে ভিক্খূ, আজীৱকা কাযং ওৱস্সাপেন্তী’তি যেন ৱিসাখা মিগাৰমাতা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ৱিসাখং মিগাৰমাতৰং এতদৱোচ – ‘‘নত্থয্যে, আৰামে ভিক্খূ, আজীৱকা কাযং ওৱস্সাপেন্তী’’তি. অথ খো ৱিসাখায মিগাৰমাতুযা পণ্ডিতায ৱিযত্তায মেধাৱিনিযা এতদহোসি – ‘‘নিস্সংসযং খো অয্যা নিক্খিত্তচীৱৰা কাযং ওৱস্সাপেন্তি. সাযং বালা মঞ্ঞিত্থ – নত্থি আৰামে ভিক্খূ, আজীৱকা কাযং ওৱস্সাপেন্তী’’তি, পুন দাসিং আণাপেসি – ‘‘গচ্ছ, জে. আৰামং গন্ত্ৱা কালং আৰোচেহি – কালো, ভন্তে, নিট্ঠিতং ভত্ত’’ন্তি. অথ খো তে ভিক্খূ গত্তানি সীতিং কৰিত্ৱা [সীতীকৰিত্ৱা (স্যা.)] কল্লকাযা চীৱৰানি গহেত্ৱা যথাৱিহাৰং পৱিসিংসু. অথ খো সা দাসী আৰামং গন্ত্ৱা ভিক্খূ অপস্সন্তী ‘নত্থি আৰামে ভিক্খূ, সুঞ্ঞো আৰামো’তি যেন ৱিসাখা মিগাৰমাতা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ৱিসাখং মিগাৰমাতৰং এতদৱোচ – ‘‘নত্থয্যে, আৰামে ভিক্খূ, সুঞ্ঞো আৰামো’’তি. অথ খো ৱিসাখায মিগাৰমাতুযা পণ্ডিতায ৱিযত্তায মেধাৱিনিযা এতদহোসি – ‘‘নিস্সংসযং খো অয্যা গত্তানি সীতিং কৰিত্ৱা কল্লকাযা চীৱৰানি গহেত্ৱা যথাৱিহাৰং পৱিট্ঠা. সাযং বালা মঞ্ঞিত্থ – নত্থি আৰামে ভিক্খূ, সুঞ্ঞো আৰামো’’তি, পুন দাসিং আণাপেসি – ‘‘গচ্ছ, জে. আৰামং গন্ত্ৱা কালং আৰোচেহি – কালো, ভন্তে, নিট্ঠিতং ভত্ত’’ন্তি.
৩৫০. অথ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘সন্দহথ [সন্নহথ (সী. স্যা.)], ভিক্খৱে, পত্তচীৱৰং; কালো ভত্তস্সা’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. অথ খো ভগৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায – সেয্যথাপি নাম বলৱা পুৰিসো সম্মিঞ্জিতং ৱা বাহং পসাৰেয্য, পসাৰিতং ৱা বাহং সমিঞ্জেয্য, এৱমেৱ – জেতৱনে অন্তৰহিতো ৱিসাখায মিগাৰমাতুযা কোট্ঠকে পাতুৰহোসি. নিসীদি ভগৱা পঞ্ঞত্তে আসনে সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন. অথ খো ৱিসাখা মিগাৰমাতা – ‘‘অচ্ছৰিযং ৱত ভো! অব্ভুতং ৱত ভো! তথাগতস্স মহিদ্ধিকতা মহানুভাৱতা, যত্ৰ হি নাম জণ্ণুকমত্তেসুপি ওঘেসু পৱত্তমানেসু, কটিমত্তেসুপি ওঘেসু পৱত্তমানেসু, ন হি নাম একভিক্খুস্সপি [পৱত্তমানেসু ন একভিক্খুস্সপি (?)] পাদা ৱা চীৱৰানি ৱা অল্লানি ভৱিস্সন্তী’’তি – হট্ঠা উদগ্গা বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেত্ৱা সম্পৱাৰেত্ৱা ভগৱন্তং ভুত্তাৱিং ওনীতপত্তপাণিং একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্না খো ৱিসাখা মিগাৰমাতা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অট্ঠাহং, ভন্তে, ভগৱন্তং ৱৰানি যাচামী’’তি. ‘‘অতিক্কন্তৱৰা খো, ৱিসাখে, তথাগতা’’তি. ‘‘যানি চ, ভন্তে, কপ্পিযানি যানি চ অনৱজ্জানী’’তি. ‘‘ৱদেহি, ৱিসাখে’’তি. ‘‘ইচ্ছামহং, ভন্তে, সঙ্ঘস্স যাৱজীৱং ৱস্সিকসাটিকং দাতুং, আগন্তুকভত্তং দাতুং, গমিকভত্তং দাতুং, গিলানভত্তং দাতুং, গিলানুপট্ঠাকভত্তং দাতুং, গিলানভেসজ্জং দাতুং, ধুৱযাগুং দাতুং, ভিক্খুনিসঙ্ঘস্স উদকসাটিকং দাতু’’ন্তি. ‘‘কিং পন ত্ৱং, ৱিসাখে, অত্থৱসং সম্পস্সমানা তথাগতং অট্ঠ ৱৰানি যাচসী’’তি?
‘‘ইধাহং, ভন্তে, দাসিং আণাপেসিং – ‘গচ্ছ, জে. আৰামং গন্ত্ৱা কালং আৰোচেহি – কালো, ভন্তে, নিট্ঠিতং ভত্ত’’’ন্তি. অথ খো সা, ভন্তে, দাসী আৰামং গন্ত্ৱা অদ্দস ভিক্খূ নিক্খিত্তচীৱৰে কাযং ওৱস্সাপেন্তে, দিস্ৱান ‘‘নত্থি আৰামে ভিক্খূ, আজীৱকা কাযং ওৱস্সাপেন্তী’’তি যেনাহং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা মং এতদৱোচ – ‘‘নত্থয্যে, আৰামে ভিক্খূ, আজীৱকা কাযং ওৱস্সাপেন্তী’’তি. অসুচি, ভন্তে, নগ্গিযং জেগুচ্ছং পটিকূলং. ইমাহং, ভন্তে, অত্থৱসং সম্পস্সমানা ইচ্ছামি সঙ্ঘস্স যাৱজীৱং ৱস্সিকসাটিকং দাতুং.
‘‘পুন চপৰং, ভন্তে, আগন্তুকো ভিক্খু ন ৱীথিকুসলো ন গোচৰকুসলো কিলন্তো পিণ্ডায চৰতি. সো মে আগন্তুকভত্তং ভুঞ্জিত্ৱা ৱীথিকুসলো গোচৰকুসলো অকিলন্তো পিণ্ডায চৰিস্সতি. ইমাহং, ভন্তে, অত্থৱসং সম্পস্সমানা ইচ্ছামি সঙ্ঘস্স যাৱজীৱং আগন্তুকভত্তং দাতুং.
‘‘পুন চপৰং, ভন্তে, গমিকো ভিক্খু অত্তনো ভত্তং পৰিযেসমানো সত্থা ৱা ৱিহাযিস্সতি, যত্থ ৱা ৱাসং গন্তুকামো ভৱিস্সতি তত্থ ৱিকালে উপগচ্ছিস্সতি, কিলন্তো অদ্ধানং গমিস্সতি. সো মে গমিকভত্তং ভুঞ্জিত্ৱা সত্থা ন ৱিহাযিস্সতি, যত্থ ৱাসং গন্তুকামো ভৱিস্সতি তত্থ কালে উপগচ্ছিস্সতি, অকিলন্তো অদ্ধানং গমিস্সতি. ইমাহং, ভন্তে, অত্থৱসং সম্পস্সমানা ইচ্ছামি সঙ্ঘস্স যাৱজীৱং গমিকভত্তং দাতুং.
‘‘পুন চপৰং, ভন্তে, গিলানস্স ভিক্খুনো সপ্পাযানি ভোজনানি অলভন্তস্স আবাধো ৱা অভিৱড্ঢিস্সতি, কালংকিৰিযা ৱা ভৱিস্সতি. তস্স মে গিলানভত্তং ভুত্তস্স আবাধো ন অভিৱড্ঢিস্সতি, কালংকিৰিযা ন ভৱিস্সতি. ইমাহং, ভন্তে, অত্থৱসং সম্পস্সমানা ইচ্ছামি সঙ্ঘস্স যাৱজীৱং গিলানভত্তং দাতুং. ‘‘পুন চপৰং, ভন্তে, গিলানুপট্ঠাকো ভিক্খু অত্তনো ভত্তং পৰিযেসমানো গিলানস্স উস্সূৰে ভত্তং নীহৰিস্সতি, ভত্তচ্ছেদং কৰিস্সতি. সো মে গিলানুপট্ঠাকভত্তং ভুঞ্জিত্ৱা গিলানস্স কালেন ভত্তং নীহৰিস্সতি, ভত্তচ্ছেদং ন কৰিস্সতি. ইমাহং, ভন্তে, অত্থৱসং সম্পস্সমানা ইচ্ছামি সঙ্ঘস্স যাৱজীৱং গিলানুপট্ঠাকভত্তং দাতুং.
‘‘পুন চপৰং, ভন্তে, গিলানস্স ভিক্খুনো সপ্পাযানি ভেসজ্জানি অলভন্তস্স আবাধো ৱা অভিৱড্ঢিস্সতি, কালংকিৰিযা ৱা ভৱিস্সতি. তস্স মে গিলানভেসজ্জং পৰিভুত্তস্স আবাধো ন অভিৱড্ঢিস্সতি, কালংকিৰিযা ন ভৱিস্সতি. ইমাহং, ভন্তে, অত্থৱসং সম্পস্সমানা ইচ্ছামি সঙ্ঘস্স যাৱজীৱং গিলানভেসজ্জং দাতুং.
‘‘পুন চপৰং, ভন্তে, ভগৱতা অন্ধকৱিন্দে দসানিসংসে সম্পস্সমানেন যাগু অনুঞ্ঞাতা. ত্যাহং, ভন্তে, আনিসংসে সম্পস্সমানা ইচ্ছামি সঙ্ঘস্স যাৱজীৱং ধুৱযাগুং দাতুং.
‘‘ইধ, ভন্তে, ভিক্খুনিযো অচিৰৱতিযা নদিযা ৱেসিযাহি সদ্ধিং নগ্গা একতিত্থে নহাযন্তি. তা, ভন্তে, ৱেসিযা ভিক্খুনিযো উপ্পণ্ডেসুং – ‘কিং নু খো নাম তুম্হাকং, অয্যে, দহৰানং [দহৰানং দহৰানং (সী.)] ব্ৰহ্মচৰিযং চিণ্ণেন, ননু নাম কামা পৰিভুঞ্জিতব্বা; যদা জিণ্ণা ভৱিস্সথ তদা ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিস্সথ. এৱং তুম্হাকং উভো অত্থা পৰিগ্গহিতা ভৱিস্সন্তী’তি. তা, ভন্তে, ভিক্খুনিযো ৱেসিযাহি উপ্পণ্ডিযমানা মঙ্কূ অহেসুং. অসুচি, ভন্তে, মাতুগামস্স নগ্গিযং জেগুচ্ছং পটিকূলং. ইমাহং, ভন্তে, অত্থৱসং সম্পস্সমানা ইচ্ছামি ভিক্খুনিসঙ্ঘস্স যাৱজীৱং উদকসাটিকং দাতু’’ন্তি.
৩৫১. ‘‘কিং পন ত্ৱং, ৱিসাখে, আনিসংসং সম্পস্সমানা তথাগতং অট্ঠ ৱৰানি যাচসী’’তি? ‘‘ইধ, ভন্তে, দিসাসু ৱস্সংৱুট্ঠা ভিক্খূ সাৱত্থিং আগচ্ছিস্সন্তি ভগৱন্তং দস্সনায. তে ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা পুচ্ছিস্সন্তি – ‘ইত্থন্নামো, ভন্তে, ভিক্খু কালঙ্কতো, তস্স কা গতি কো অভিসম্পৰাযো’তি? তং ভগৱা ব্যাকৰিস্সতি সোতাপত্তিফলে ৱা সকদাগামিফলে ৱা অনাগামিফলে ৱা অৰহত্তে ৱা. ত্যাহং উপসঙ্কমিত্ৱা পুচ্ছিস্সামি – ‘আগতপুব্বা নু খো, ভন্তে, তেন অয্যেন সাৱত্থী’তি? সচে মে ৱক্খন্তি – ‘আগতপুব্বা তেন ভিক্খুনা সাৱত্থী’তি নিট্ঠমেত্থ গচ্ছিস্সামি – নিস্সংসযং মে পৰিভুত্তং তেন অয্যেন ৱস্সিকসাটিকা ৱা আগন্তুকভত্তং ৱা গমিকভত্তং ৱা গিলানভত্তং ৱা গিলানুপট্ঠাকভত্তং ৱা গিলানভেসজ্জং ৱা ধুৱযাগু ৱাতি. তস্সা মে তদনুস্সৰন্তিযা পামুজ্জং জাযিস্সতি, পমুদিতায পীতি জাযিস্সতি, পীতিমনায কাযো পস্সম্ভিস্সতি, পস্সদ্ধকাযা সুখং ৱেদিযিস্সামি, সুখিনিযা চিত্তং সমাধিযিস্সতি. সা মে ভৱিস্সতি ইন্দ্ৰিযভাৱনা বলভাৱনা বোজ্ঝঙ্গভাৱনা. ইমাহং, ভন্তে, আনিসংসং সম্পস্সমানা তথাগতং অট্ঠ ৱৰানি যাচামী’’তি. ‘‘সাধু সাধু, ৱিসাখে; সাধু খো ত্ৱং, ৱিসাখে, ইমং আনিসংসং সম্পস্সমানা তথাগতং অট্ঠ ৱৰানি যাচসি. অনুজানামি তে, ৱিসাখে, অট্ঠ ৱৰানী’’তি. অথ খো ভগৱা ৱিসাখং মিগাৰমাতৰং ইমাহি গাথাহি অনুমোদি –
‘‘যা অন্নপানং দদতিপ্পমোদিতা;
সীলূপপন্না সুগতস্স সাৱিকা;
দদাতি দানং অভিভুয্য মচ্ছৰং;
সোৱগ্গিকং সোকনুদং সুখাৱহং.
‘‘দিব্বং সা লভতে আযুং [দিব্বং বলং সা লভতে চ আযুং (সী. স্যা.)];
আগম্ম মগ্গং ৱিৰজং অনঙ্গণং;
সা পুঞ্ঞকামা সুখিনী অনামযা;
সগ্গম্হি কাযম্হি চিৰং পমোদতী’’তি.
৩৫২. অথ খো ভগৱা ৱিসাখং মিগাৰমাতৰং ইমাহি গাথাহি অনুমোদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কামি. অথ খো ভগৱা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকৰণে ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ৱস্সিকসাটিকং, আগন্তুকভত্তং, গমিকভত্তং, গিলানভত্তং, গিলানুপট্ঠাকভত্তং, গিলানভেসজ্জং, ধুৱযাগুং, ভিক্খুনিসঙ্ঘস্স উদকসাটিক’’ন্তি.
ৱিসাখাৱত্থু নিট্ঠিতং.
ৱিসাখাভাণৱাৰো নিট্ঠিতো.