৮. চীৱৰক্খন্ধকো

২০২. জীৱকৱত্থু

৩২৬. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি ৱেড়ুৱনে কলন্দকনিৱাপে. তেন খো পন সমযেন ৱেসালী ইদ্ধা চেৱ হোতি ফিতা [ফীতা (বহূসু)] চ বহুজনা চ আকিণ্ণমনুস্সা চ সুভিক্খা চ; সত্ত চ পাসাদসহস্সানি সত্ত চ পাসাদসতানি সত্ত চ পাসাদা; সত্ত চ কূটাগাৰসহস্সানি সত্ত চ কূটাগাৰসতানি সত্ত চ কূটাগাৰানি; সত্ত চ আৰামসহস্সানি সত্ত চ আৰামসতানি সত্ত চ আৰামা; সত্ত চ পোক্খৰণীসহস্সানি সত্ত চ পোক্খৰণীসতানি সত্ত চ পোক্খৰণিযো; অম্বপালী চ গণিকা অভিৰূপা হোতি দস্সনীযা পাসাদিকা পৰমায ৱণ্ণপোক্খৰতায সমন্নাগতা, পদক্খিণা [পদক্খা (স্যা.)] নচ্চে চ গীতে চ ৱাদিতে চ, অভিসটা অত্থিকানং অত্থিকানং মনুস্সানং পঞ্ঞাসায চ ৰত্তিং গচ্ছতি; তায চ ৱেসালী ভিয্যোসোমত্তায উপসোভতি. অথ খো ৰাজগহকো নেগমো ৱেসালিং অগমাসি কেনচিদেৱ কৰণীযেন. অদ্দসা খো ৰাজগহকো নেগমো ৱেসালিং ইদ্ধঞ্চেৱ ফিতঞ্চ বহুজনঞ্চ আকিণ্ণমনুস্সঞ্চ সুভিক্খঞ্চ; সত্ত চ পাসাদসহস্সানি সত্ত চ পাসাদসতানি সত্ত চ পাসাদে; সত্ত চ কূটাগাৰসহস্সানি সত্ত চ কূটাগাৰসতানি সত্ত চ কূটাগাৰানি; সত্ত চ আৰামসহস্সানি সত্ত চ আৰামসতানি সত্ত চ আৰামে; সত্ত চ পোক্খৰণীসহস্সানি সত্ত চ পোক্খৰণীসতানি সত্ত চ পোক্খৰণিযো; অম্বপালিঞ্চ গণিকং অভিৰূপং দস্সনীযং পাসাদিকং পৰমায ৱণ্ণপোক্খৰতায সমন্নাগতং, পদক্খিণং [পদক্খং (স্যা.)] নচ্চে চ গীতে চ ৱাদিতে চ, অভিসটং অত্থিকানং অত্থিকানং মনুস্সানং পঞ্ঞাসায চ ৰত্তিং গচ্ছন্তিং, তায চ ৱেসালিং ভিয্যোসোমত্তায উপসোভন্তিং.

৩২৭. অথ খো ৰাজগহকো নেগমো ৱেসালিযং তং কৰণীযং তীৰেত্ৱা পুনদেৱ ৰাজগহং পচ্চাগঞ্ছি. যেন ৰাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসাৰো তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ৰাজানং মাগধং সেনিযং বিম্বিসাৰং এতদৱোচ – ‘‘ৱেসালী, দেৱ, ইদ্ধা চেৱ ফিতা চ বহুজনা চ আকিণ্ণমনুস্সা চ সুভিক্খা চ; সত্ত চ পাসাদসহস্সানি…পে… তায চ ৱেসালী ভিয্যোসোমত্তায উপসোভতি. সাধু, দেৱ, মযম্পি গণিকং ৱুট্ঠাপেস্সামা’’তি [ৱুট্ঠাপেয্যাম (ক.)]. ‘‘তেন হি, ভণে, তাদিসিং কুমাৰিং জানাথ যং তুম্হে গণিকং ৱুট্ঠাপেয্যাথা’’তি. তেন খো পন সমযেন ৰাজগহে সালৱতী নাম কুমাৰী অভিৰূপা হোতি দস্সনীযা পাসাদিকা পৰমায ৱণ্ণপোক্খৰতায সমন্নাগতা. অথ খো ৰাজগহকো নেগমো সালৱতিং কুমাৰিং গণিকং ৱুট্ঠাপেসি. অথ খো সালৱতী গণিকা নচিৰস্সেৱ পদক্খিণা অহোসি নচ্চে চ গীতে চ ৱাদিতে চ, অভিসটা অত্থিকানং অত্থিকানং মনুস্সানং পটিসতেন চ ৰত্তিং গচ্ছতি. অথ খো সালৱতী গণিকা নচিৰস্সেৱ গব্ভিনী অহোসি. অথ খো সালৱতিযা গণিকায এতদহোসি – ‘‘ইত্থী খো গব্ভিনী পুৰিসানং অমনাপা. সচে মং কোচি জানিস্সতি সালৱতী গণিকা গব্ভিনীতি, সব্বো মে সক্কাৰো ভঞ্জিস্সতি [পৰিহাযিস্সতি (সী. স্যা.)]. যংনূনাহং গিলানং পটিৱেদেয্য’’ন্তি. অথ খো সালৱতী গণিকা দোৱাৰিকং আণাপেসি – ‘‘মা, ভণে দোৱাৰিক, কোচি পুৰিসো পাৱিসি. যো চ মং পুচ্ছতি, ‘গিলানা’তি পটিৱেদেহী’’তি. ‘‘এৱং, অয্যে’’তি খো সো দোৱাৰিকো সালৱতিযা গণিকায পচ্চস্সোসি. অথ খো সালৱতী গণিকা তস্স গব্ভস্স পৰিপাকমন্ৱায পুত্তং ৱিজাযি. অথ খো সালৱতী গণিকা দাসিং আণাপেসি – ‘‘হন্দ, জে, ইমং দাৰকং কত্তৰসুপ্পে পক্খিপিত্ৱা নীহৰিত্ৱা সঙ্কাৰকূটে ছড্ডেহী’’তি. ‘‘এৱং, অয্যে’’তি খো সা দাসী সালৱতিযা গণিকায পটিস্সুত্ৱা তং দাৰকং কত্তৰসুপ্পে পক্খিপিত্ৱা নীহৰিত্ৱা সঙ্কাৰকূটে ছড্ডেসি.

৩২৮. তেন খো পন সমযেন অভযো নাম ৰাজকুমাৰো কালস্সেৱ ৰাজুপট্ঠানং গচ্ছন্তো অদ্দস তং দাৰকং কাকেহি সম্পৰিকিণ্ণং, দিস্ৱান মনুস্সে পুচ্ছি – ‘‘কিং এতং, ভণে, কাকেহি সম্পৰিকিণ্ণ’’ন্তি? ‘‘দাৰকো, দেৱা’’তি. ‘‘জীৱতি, ভণে’’তি? ‘‘জীৱতি, দেৱা’’তি. ‘‘তেন হি, ভণে, তং দাৰকং অম্হাকং অন্তেপুৰং নেত্ৱা ধাতীনং দেথ পোসেতু’’ন্তি. ‘‘এৱং, দেৱা’’তি খো তে মনুস্সা অভযস্স ৰাজকুমাৰস্স পটিস্সুত্ৱা তং দাৰকং অভযস্স ৰাজকুমাৰস্স অন্তেপুৰং নেত্ৱা ধাতীনং অদংসু – ‘‘পোসেথা’’তি. তস্স জীৱতীতি ‘জীৱকো’তি নামং অকংসু. কুমাৰেন পোসাপিতোতি ‘কোমাৰভচ্চো’তি নামং অকংসু. অথ খো জীৱকো কোমাৰভচ্চো নচিৰস্সেৱ ৱিঞ্ঞুতং পাপুণি. অথ খো জীৱকো কোমাৰভচ্চো যেন অভযো ৰাজকুমাৰো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা অভযং ৰাজকুমাৰং এতদৱোচ – ‘‘কা মে, দেৱ, মাতা, কো পিতা’’তি? ‘‘অহম্পি খো তে, ভণে জীৱক, মাতৰং ন জানামি; অপি চাহং তে পিতা; মযাসি [মযাপি (ক.)] পোসাপিতো’’তি. অথ খো জীৱকস্স কোমাৰভচ্চস্স এতদহোসি – ‘‘ইমানি খো ৰাজকুলানি ন সুকৰানি অসিপ্পেন উপজীৱিতুং. যংনূনাহং সিপ্পং সিক্খেয্য’’ন্তি.

৩২৯. তেন খো পন সমযেন তক্কসিলাযং [তক্কসীলাযং (ক.)] দিসাপামোক্খো ৱেজ্জো পটিৱসতি. অথ খো জীৱকো কোমাৰভচ্চো অভযং ৰাজকুমাৰং অনাপুচ্ছা যেন তক্কসিলা তেন পক্কামি. অনুপুব্বেন যেন তক্কসিলা, যেন ৱেজ্জো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা তং ৱেজ্জং এতদৱোচ – ‘‘ইচ্ছামহং, আচৰিয, সিপ্পং সিক্খিতু’’ন্তি. ‘‘তেন হি, ভণে জীৱক, সিক্খস্সূ’’তি. অথ খো জীৱকো কোমাৰভচ্চো বহুঞ্চ গণ্হাতি লহুঞ্চ গণ্হাতি সুট্ঠু চ উপধাৰেতি, গহিতঞ্চস্স ন সম্মুস্সতি [ন পমুস্সতি (সী. স্যা.)]. অথ খো জীৱকস্স কোমাৰভচ্চস্স সত্তন্নং ৱস্সানং অচ্চযেন এতদহোসি – ‘‘অহং, খো বহুঞ্চ গণ্হামি লহুঞ্চ গণ্হামি সুট্ঠু চ উপধাৰেমি, গহিতঞ্চ মে ন সম্মুস্সতি, সত্ত চ মে ৱস্সানি অধীযন্তস্স, নযিমস্স সিপ্পস্স অন্তো পঞ্ঞাযতি. কদা ইমস্স সিপ্পস্স অন্তো পঞ্ঞাযিস্সতী’’তি. অথ খো জীৱকো কোমাৰভচ্চো যেন সো ৱেজ্জো তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা তং ৱেজ্জং এতদৱোচ – ‘‘অহং খো, আচৰিয, বহুঞ্চ গণ্হামি লহুঞ্চ গণ্হামি সুট্ঠু চ উপধাৰেমি, গহিতঞ্চ মে ন সম্মুস্সতি, সত্ত চ মে ৱস্সানি অধীযন্তস্স, নযিমস্স সিপ্পস্স অন্তো পঞ্ঞাযতি. কদা ইমস্স সিপ্পস্স অন্তো পঞ্ঞাযিস্সতী’’তি? ‘‘তেন হি, ভণে জীৱক, খণিত্তিং আদায তক্কসিলায সমন্তা যোজনং আহিণ্ডিত্ৱা যং কিঞ্চি অভেসজ্জং পস্সেয্যাসি তং আহৰা’’তি. ‘‘এৱং, আচৰিযা’’তি খো জীৱকো কোমাৰভচ্চো তস্স ৱেজ্জস্স পটিস্সুত্ৱা খণিত্তিং আদায তক্কসিলায সমন্তা যোজনং আহিণ্ডন্তো ন কিঞ্চি অভেসজ্জং অদ্দস. অথ খো জীৱকো কোমাৰভচ্চো যেন সো ৱেজ্জো তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা তং ৱেজ্জং এতদৱোচ – ‘‘আহিণ্ডন্তোম্হি, আচৰিয, তক্কসিলায সমন্তা যোজনং, ন কিঞ্চি [আহিণ্টন্তো ন কিঞ্চি (ক.)] অভেসজ্জং অদ্দস’’ন্তি. ‘‘সুসিক্খিতোসি, ভণে জীৱক. অলং তে এত্তকং জীৱিকাযা’’তি জীৱকস্স কোমাৰভচ্চস্স পৰিত্তং পাথেয্যং পাদাসি. অথ খো জীৱকো কোমাৰভচ্চো তং পৰিত্তং পাথেয্যং আদায যেন ৰাজগহং তেন পক্কামি. অথ খো জীৱকস্স কোমাৰভচ্চস্স তং পৰিত্তং পাথেয্যং অন্তৰামগ্গে সাকেতে পৰিক্খযং অগমাসি. অথ খো জীৱকস্স কোমাৰভচ্চস্স এতদহোসি – ‘‘ইমে খো মগ্গা কন্তাৰা অপ্পোদকা অপ্পভক্খা, ন সুকৰা অপাথেয্যেন গন্তুং. যংনূনাহং পাথেয্যং পৰিযেসেয্য’’ন্তি.

জীৱকৱত্থু নিট্ঠিতং.

২০৩. সেট্ঠিভৰিযাৱত্থু

৩৩০. তেন খো পন সমযেন সাকেতে সেট্ঠিভৰিযায সত্তৱস্সিকো সীসাবাধো হোতি. বহূ মহন্তা মহন্তা দিসাপামোক্খা ৱেজ্জা আগন্ত্ৱা নাসক্খিংসু অৰোগং কাতুং. বহুং হিৰঞ্ঞং আদায অগমংসু. অথ খো জীৱকো কোমাৰভচ্চো সাকেতং পৱিসিত্ৱা মনুস্সে পুচ্ছি – ‘‘কো, ভণে, গিলানো, কং তিকিচ্ছামী’’তি? ‘‘এতিস্সা, আচৰিয, সেট্ঠিভৰিযায সত্তৱস্সিকো সীসাবাধো; গচ্ছ, আচৰিয, সেট্ঠিভৰিযং তিকিচ্ছাহী’’তি. অথ খো জীৱকো কোমাৰভচ্চো যেন সেট্ঠিস্স গহপতিস্স নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা দোৱাৰিকং আণাপেসি – ‘‘গচ্ছ, ভণে দোৱাৰিক, সেট্ঠিভৰিযায পাৱদ – ‘ৱেজ্জো, অয্যে, আগতো, সো তং দট্ঠুকামো’’’তি. ‘‘এৱং, আচৰিযা’’তি খো সো দোৱাৰিকো জীৱকস্স কোমাৰভচ্চস্স পটিস্সুত্ৱা যেন সেট্ঠিভৰিযা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা সেট্ঠিভৰিযং এতদৱোচ – ‘‘ৱেজ্জো, অয্যে, আগতো; সো তং দট্ঠুকামো’’তি. ‘‘কীদিসো, ভণে দোৱাৰিক, ৱেজ্জো’’তি? ‘‘দহৰকো, অয্যে’’তি. ‘‘অলং, ভণে দোৱাৰিক, কিং মে দহৰকো ৱেজ্জো কৰিস্সতি? বহূ মহন্তা মহন্তা দিসাপামোক্খা ৱেজ্জা আগন্ত্ৱা নাসক্খিংসু অৰোগং কাতুং. বহুং হিৰঞ্ঞং আদায অগমংসূ’’তি. অথ খো সো দোৱাৰিকো যেন জীৱকো কোমাৰভচ্চো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা জীৱকং কোমাৰভচ্চং এতদৱোচ – ‘‘সেট্ঠিভৰিযা, আচৰিয, এৱমাহ – ‘অলং, ভণে দোৱাৰিক, কিং মে দহৰকো ৱেজ্জো কৰিস্সতি? বহূ মহন্তা মহন্তা দিসাপামোক্খা ৱেজ্জা আগন্ত্ৱা নাসক্খিংসু অৰোগং কাতুং. বহুং হিৰঞ্ঞং আদায অগমংসূ’’’তি. ‘‘গচ্ছ, ভণে দোৱাৰিক, সেট্ঠিভৰিযায পাৱদ – ‘ৱেজ্জো, অয্যে, এৱমাহ – মা কিৰ, অয্যে, পুৰে কিঞ্চি অদাসি. যদা অৰোগা অহোসি তদা যং ইচ্ছেয্যাসি তং দজ্জেয্যাসী’’’তি. ‘‘এৱং, আচৰিযা’’তি খো সো দোৱাৰিকো জীৱকস্স কোমাৰভচ্চস্স পটিস্সুত্ৱা যেন সেট্ঠিভৰিযা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা সেট্ঠিভৰিযং এতদৱোচ – ‘‘ৱেজ্জো, অয্যে, এৱমাহ – ‘মা কিৰ, অয্যে, পুৰে কিঞ্চি অদাসি. যদা অৰোগা অহোসি তদা যং ইচ্ছেয্যাসি তং দজ্জেয্যাসী’’’তি. ‘‘তেন হি, ভণে দোৱাৰিক, ৱেজ্জো আগচ্ছতূ’’তি. ‘‘এৱং, অয্যে’’তি খো সো দোৱাৰিকো সেট্ঠিভৰিযায পটিস্সুত্ৱা যেন জীৱকো কোমাৰভচ্চো তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা জীৱকং কোমাৰভচ্চং এতদৱোচ – ‘‘সেট্ঠিভৰিযা তং, আচৰিয, পক্কোসতী’’তি.

অথ খো জীৱকো কোমাৰভচ্চো যেন সেট্ঠিভৰিযা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা সেট্ঠিভৰিযায ৱিকাৰং সল্লক্খেত্ৱা সেট্ঠিভৰিযং এতদৱোচ – ‘‘পসতেন, অয্যে, সপ্পিনা অত্থো’’তি. অথ খো সেট্ঠিভৰিযা জীৱকস্স কোমাৰভচ্চস্স পসতং সপ্পিং দাপেসি. অথ খো জীৱকো কোমাৰভচ্চো তং পসতং সপ্পিং নানাভেসজ্জেহি নিপ্পচিত্ৱা সেট্ঠিভৰিযং মঞ্চকে উত্তানং নিপাতেত্ৱা [নিপজ্জাপেত্ৱা (সী. স্যা.)] নত্থুতো অদাসি. অথ খো তং সপ্পিং নত্থুতো দিন্নং মুখতো উগ্গঞ্ছি. অথ খো সেট্ঠিভৰিযা পটিগ্গহে নিট্ঠুভিত্ৱা দাসিং আণাপেসি – ‘‘হন্দ, জে, ইমং সপ্পিং পিচুনা গণ্হাহী’’তি. অথ খো জীৱকস্স কোমাৰভচ্চস্স এতদহোসি – ‘‘অচ্ছৰিযং [অচ্ছৰিযং ৱত ভো (স্যা.)] যাৱ লূখাযং ঘৰণী, যত্ৰ হি নাম ইমং ছড্ডনীযধম্মং সপ্পিং পিচুনা গাহাপেস্সতি. বহুকানি চ মে মহগ্ঘানি [মহগ্ঘানি মহগ্ঘানি (সী. স্যা.)] ভেসজ্জানি উপগতানি. কিম্পি মাযং কিঞ্চি [কঞ্চি (স্যা.)] দেয্যধম্মং দস্সতী’’তি. অথ খো সেট্ঠিভৰিযা জীৱকস্স কোমাৰভচ্চস্স ৱিকাৰং সল্লক্খেত্ৱা জীৱকং কোমাৰভচ্চং এতদৱোচ – ‘‘কিস্স ত্ৱং, আচৰিয, ৱিমনোসী’’তি? ইধ মে এতদহোসি – ‘‘অচ্ছৰিযং যাৱ লূখাযং ধৰণী, যত্ৰ হি নাম ইমং ছড্ডনীযধম্মং সপ্পিং পিচুনা গাহাপেস্সতি. বহুকানি চ মে মহগ্ঘানি সজ্জানি উপগতানি. কিম্পি মাযং কিঞ্চি দেয্যধম্মং দস্সতী’’তি. ‘‘মযং খো, আচৰিয, আগাৰিকা নাম উপজানামেতস্স সংযমস্স. ৱৰমেতং সপ্পি দাসানং ৱা কম্মকৰানং ৱা পাদব্ভঞ্জনং ৱা পদীপকৰণে ৱা আসিত্তং. মা খো ত্ৱং, আচৰিয, ৱিমনো অহোসি. ন তে দেয্যধম্মো হাযিস্সতী’’তি. অথ খো জীৱকো কোমাৰভচ্চো সেট্ঠিভৰিযায সত্তৱস্সিকং সীসাবাধং একেনেৱ নত্থুকম্মেন অপকড্ঢি. অথ খো সেট্ঠিভৰিযা অৰোগা সমানা জীৱকস্স কোমাৰভচ্চস্স চত্তাৰি সহস্সানি পাদাসি. পুত্তো – মাতা মে অৰোগা ঠিতাতি চত্তাৰি সহস্সানি পাদাসি. সুণিসা – সস্সু মে অৰোগা ঠিতাতি চত্তাৰি সহস্সানি পাদাসি. সেট্ঠি গহপতি – ভৰিযা মে অৰোগা ঠিতাতি চত্তাৰি সহস্সানি পাদাসি দাসঞ্চ দাসিঞ্চ অস্সৰথঞ্চ.

অথ খো জীৱকো কোমাৰভচ্চো তানি সোড়সসহস্সানি আদায দাসঞ্চ দাসিঞ্চ অস্সৰথঞ্চ যেন ৰাজগহং তেন পক্কামি. অনুপুব্বেন যেন ৰাজগহং যেন অভযো ৰাজকুমাৰো তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা অভযং ৰাজকুমাৰং এতদৱোচ – ‘‘ইদং মে, দেৱ, পঠমকম্মং সোড়সসহস্সানি দাসো চ দাসী চ অস্সৰথো চ. পটিগ্গণ্হাতু মে দেৱো পোসাৱনিক’’ন্তি. ‘‘অলং, ভণে জীৱক; তুয্হমেৱ হোতু. অম্হাকঞ্ঞেৱ অন্তেপুৰে নিৱেসনং মাপেহী’’তি. ‘‘এৱং, দেৱা’’তি খো জীৱকো কোমাৰভচ্চো অভযস্স ৰাজকুমাৰস্স পটিস্সুত্ৱা অভযস্স ৰাজকুমাৰস্স অন্তেপুৰে নিৱেসনং মাপেসি.

সেট্ঠিভৰিযাৱত্থু নিট্ঠিতং.

২০৪. বিম্বিসাৰৰাজৱত্থু

৩৩১. তেন খো পন সমযেন ৰঞ্ঞো মাগধস্স সেনিযস্স বিম্বিসাৰস্স ভগন্দলাবাধো হোতি. সাটকা লোহিতেন মক্খিযন্তি. দেৱিযো দিস্ৱা উপ্পণ্ডেন্তি – ‘‘উতুনী দানি দেৱো, পুপ্ফং দেৱস্স উপ্পন্নং, ন চিৰং [নচিৰস্সেৱ (স্যা.)] দেৱো ৱিজাযিস্সতী’’তি. তেন ৰাজা মঙ্কু হোতি. অথ খো ৰাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসাৰো অভযং ৰাজকুমাৰং এতদৱোচ – ‘‘ময্হং খো, ভণে অভয, তাদিসো আবাধো, সাটকা লোহিতেন মক্খিযন্তি, দেৱিযো মং দিস্ৱা উপ্পণ্ডেন্তি – ‘উতুনী দানি দেৱো, পুপ্ফং দেৱস্স উপ্পন্নং, ন চিৰং দেৱো ৱিজাযিস্সতী’তি. ইঙ্ঘ, ভণে অভয, তাদিসং ৱেজ্জং জানাহি যো মং তিকিচ্ছেয্যা’’তি. ‘‘অযং, দেৱ, অম্হাকং জীৱকো ৱেজ্জো তৰুণো ভদ্ৰকো. সো দেৱং তিকিচ্ছিস্সতী’’তি. ‘‘তেন হি, ভণে অভয, জীৱকং ৱেজ্জং আণাপেহি; সো মং তিকিচ্ছিস্সতী’’তি. অথ খো অভযো ৰাজকুমাৰো জীৱকং কোমাৰভচ্চং আণাপেসি – ‘‘গচ্ছ, ভণে জীৱক, ৰাজানং তিকিচ্ছাহী’’তি. ‘‘এৱং, দেৱা’’তি খো জীৱকো কোমাৰভচ্চো অভযস্স ৰাজকুমাৰস্স পটিস্সুত্ৱা নখেন ভেসজ্জং আদায যেন ৰাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসাৰো তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ৰাজানং মাগধং সেনিযং বিম্বিসাৰং এতদৱোচ – ‘‘আবাধং তে, দেৱ, পস্সামা’’তি [পস্সামীতি (স্যা.)]. অথ খো জীৱকো কোমাৰভচ্চো ৰঞ্ঞো মাগধস্স সেনিযস্স বিম্বিসাৰস্স ভগন্দলাবাধং একেনেৱ আলেপেন অপকড্ঢি. অথ খো ৰাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসাৰো অৰোগো সমানো পঞ্চ ইত্থিসতানি সব্বালঙ্কাৰং ভূসাপেত্ৱা ওমুঞ্চাপেত্ৱা পুঞ্জং কাৰাপেত্ৱা জীৱকং কোমাৰভচ্চং এতদৱোচ – ‘‘এতং, ভণে জীৱক, পঞ্চন্নং ইত্থিসতানং সব্বালঙ্কাৰং তুয্হং হোতূ’’তি. ‘‘অলং, দেৱ, অধিকাৰং মে দেৱো সৰতূ’’তি. ‘‘তেন হি, ভণে জীৱক, মং উপট্ঠহ, ইত্থাগাৰঞ্চ, বুদ্ধপ্পমুখঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘ’’ন্তি. ‘‘এৱং, দেৱা’’তি খো জীৱকো কোমাৰভচ্চো ৰঞ্ঞো মাগধস্স সেনিযস্স বিম্বিসাৰস্স পচ্চস্সোসি.

বিম্বিসাৰৰাজৱত্থু নিট্ঠিতং.

২০৫. ৰাজগহসেট্ঠিৱত্থু

৩৩২. তেন খো পন সমযেন ৰাজগহকস্স সেট্ঠিস্স সত্তৱস্সিকো সীসাবাধো হোতি. বহূ মহন্তা মহন্তা দিসাপামোক্খা ৱেজ্জা আগন্ত্ৱা নাসক্খিংসু অৰোগং কাতুং. বহুং হিৰঞ্ঞং আদায অগমংসু. অপি চ, ৱেজ্জেহি পচ্চক্খাতো হোতি. একচ্চে ৱেজ্জা এৱমাহংসু – ‘‘পঞ্চমং দিৱসং সেট্ঠি গহপতি কালং কৰিস্সতী’’তি. একচ্চে ৱেজ্জা এৱমাহংসু – ‘‘সত্তমং দিৱসং সেট্ঠি গহপতি কালং কৰিস্সতী’’তি. অথ খো ৰাজগহকস্স নেগমস্স এতদহোসি – ‘‘অযং খো সেট্ঠি গহপতি বহূপকাৰো ৰঞ্ঞো চেৱ নেগমস্স চ. অপি চ, ৱেজ্জেহি পচ্চক্খাতো. একচ্চে ৱেজ্জা এৱমাহংসু – ‘পঞ্চমং দিৱসং সেট্ঠি গহপতি কালং কৰিস্সতী’তি. একচ্চে ৱেজ্জা এৱমাহংসু – ‘সত্তমং দিৱসং সেট্ঠি গহপতি কালং কৰিস্সতী’তি. অযঞ্চ ৰঞ্ঞো জীৱকো ৱেজ্জো তৰুণো ভদ্ৰকো. যংনূন মযং ৰাজানং জীৱকং ৱেজ্জং যাচেয্যাম সেট্ঠিং গহপতিং তিকিচ্ছিতু’’ন্তি. অথ খো ৰাজগহকো নেগমো যেন ৰাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসাৰো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ৰাজানং মাগধং সেনিযং বিম্বিসাৰং এতদৱোচ – ‘‘অযং, দেৱ, সেট্ঠি গহপতি বহূপকাৰো দেৱস্স চেৱ নেগমস্স চ; অপি চ, ৱেজ্জেহি পচ্চক্খাতো. একচ্চে ৱেজ্জা এৱমাহংসু – পঞ্চমং দিৱসং সেট্ঠি গহপতি কালং কৰিস্সতীতি. একচ্চে ৱেজ্জা এৱমাহংসু – সত্তমং দিৱসং সেট্ঠি গহপতি কালং কৰিস্সতীতি. সাধু দেৱো জীৱকং ৱেজ্জং আণাপেতু সেট্ঠিং গহপতিং তিকিচ্ছিতু’’ন্তি.

অথ খো ৰাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসাৰো জীৱকং কোমাৰভচ্চং আণাপেসি – ‘‘গচ্ছ, ভণে জীৱক, সেট্ঠিং গহপতিং তিকিচ্ছাহী’’তি. ‘‘এৱং, দেৱা’’তি খো জীৱকো কোমাৰভচ্চো ৰঞ্ঞো মাগধস্স সেনিযস্স বিম্বিসাৰস্স পটিস্সুত্ৱা যেন সেট্ঠি গহপতি তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা সেট্ঠিস্স গহপতিস্স ৱিকাৰং সল্লক্খেত্ৱা সেট্ঠিং গহপতিং এতদৱোচ – ‘‘সচে ত্ৱং, গহপতি, অৰোগো ভৱেয্যাসি [সচাহং তং গহপতি অৰোগাপেয্যং (সী.), সচাহং তং গহপতি অৰোগং কৰেয্যং (স্যা.)] কিং মে অস্স দেয্যধম্মো’’তি? ‘‘সব্বং সাপতেয্যঞ্চ তে, আচৰিয, হোতু, অহঞ্চ তে দাসো’’তি. ‘‘সক্খিস্সসি পন ত্ৱং, গহপতি, একেন পস্সেন সত্তমাসে নিপজ্জিতু’’ন্তি? ‘‘সক্কোমহং, আচৰিয, একেন পস্সেন সত্তমাসে নিপজ্জিতু’’ন্তি. ‘‘সক্খিস্সসি পন ত্ৱং, গহপতি, দুতিযেন পস্সেন সত্তমাসে নিপজ্জিতু’’ন্তি? ‘‘সক্কোমহং, আচৰিয, দুতিযেন পস্সেন সত্তমাসে নিপজ্জিতু’’ন্তি. ‘‘সক্খিস্সসি পন ত্ৱং, গহপতি, উত্তানো সত্তমাসে নিপজ্জিতু’’ন্তি? ‘‘সক্কোমহং, আচৰিয, উত্তানো সত্তমাসে নিপজ্জিতু’’ন্তি.

অথ খো জীৱকো কোমাৰভচ্চো সেট্ঠিং গহপতিং মঞ্চকে নিপাতেত্ৱা [নিপজ্জাপেত্ৱা (সী. স্যা.)] মঞ্চকে [মঞ্চকেন (সী.)] সম্বন্ধিত্ৱা সীসচ্ছৱিং উপ্পাটেত্ৱা [ফালেত্ৱা (সী.)] সিব্বিনিং ৱিনামেত্ৱা দ্ৱে পাণকে নীহৰিত্ৱা মহাজনস্স দস্সেসি – ‘‘পস্সথয্যে [পস্সেস্যাথ (সী.), পস্সথ (স্যা.), পস্সথয্যো (ক.)], ইমে দ্ৱে পাণকে, একং খুদ্দকং একং মহল্লকং. যে তে আচৰিযা এৱমাহংসু – পঞ্চমং দিৱসং সেট্ঠি গহপতি কালং কৰিস্সতীতি – তেহাযং মহল্লকো পাণকো দিট্ঠো. পঞ্চমং দিৱসং সেট্ঠিস্স গহপতিস্স মত্থলুঙ্গং পৰিযাদিযিস্সতি. মত্থলুঙ্গস্স পৰিযাদানা সেট্ঠি গহপতি কালং কৰিস্সতি. সুদিট্ঠো তেহি আচৰিযেহি. যে তে আচৰিযা এৱমাহংসু – সত্তমং দিৱসং সেট্ঠি গহপতি কালং কৰিস্সতীতি – তেহাযং খুদ্দকো পাণকো দিট্ঠো. সত্তমং দিৱসং সেট্ঠিস্স গহপতিস্স মত্থলুঙ্গং পৰিযাদিযিস্সতি. মত্থলুঙ্গস্স পৰিযাদানা সেট্ঠি গহপতি কালং কৰিস্সতি. সুদিট্ঠো তেহি আচৰিযেহী’’তি. সিব্বিনিং সম্পটিপাটেত্ৱা সীসচ্ছৱিং সিব্বিত্ৱা আলেপং অদাসি. অথ খো সেট্ঠি গহপতি সত্তাহস্স অচ্চযেন জীৱকং কোমাৰভচ্চং এতদৱোচ – ‘‘নাহং, আচৰিয, সক্কোমি একেন পস্সেন সত্তমাসে নিপজ্জিতু’’ন্তি. ‘‘ননু মে ত্ৱং, গহপতি, পটিস্সুণি – সক্কোমহং, আচৰিয, একেন পস্সেন সত্তমাসে নিপজ্জিতু’’ন্তি? ‘‘সচ্চাহং, আচৰিয, পটিস্সুণিং, অপাহং মৰিস্সামি, নাহং সক্কোমি একেন পস্সেন সত্তমাসে নিপজ্জিতু’’ন্তি. ‘‘তেন হি ত্ৱং, গহপতি, দুতিযেন পস্সেন সত্তমাসে নিপজ্জাহী’’তি. অথ খো সেট্ঠি গহপতি সত্তাহস্স অচ্চযেন জীৱকং কোমাৰভচ্চং এতদৱোচ – ‘‘নাহং, আচৰিয, সক্কোমি দুতিযেন পস্সেন সত্তমাসে নিপজ্জিতু’’ন্তি. ‘‘ননু মে ত্ৱং, গহপতি, পটিস্সুণি – সক্কোমহং, আচৰিয, দুতিযেন পস্সেন সত্তমাসে নিপজ্জিতু’’ন্তি? ‘‘সচ্চাহং, আচৰিয, পটিস্সুণিং, অপাহং মৰিস্সামি, নাহং, আচৰিয, সক্কোমি দুতিযেন পস্সেন সত্তমাসে নিপজ্জিতু’’ন্তি. ‘‘তেন হি ত্ৱং, গহপতি, উত্তানো সত্তমাসে নিপজ্জাহী’’তি. অথ খো সেট্ঠি গহপতি সত্তাহস্স অচ্চযেন জীৱকং কোমাৰভচ্চং এতদৱোচ – ‘‘নাহং, আচৰিয, সক্কোমি উত্তানো সত্তমাসে নিপজ্জিতু’’ন্তি. ‘‘ননু মে ত্ৱং, গহপতি, পটিস্সুণি – সক্কোমহং, আচৰিয, উত্তানো সত্তমাসে নিপজ্জিতু’’ন্তি? ‘‘সচ্চাহং, আচৰিয, পটিস্সুণিং, অপাহং মৰিস্সামি, নাহং সক্কোমি উত্তানো সত্তমাসে নিপজ্জিতু’’ন্তি. ‘‘অহং চে তং, গহপতি, ন ৱদেয্যং, এত্তকম্পি ত্ৱং ন নিপজ্জেয্যাসি, অপি চ পটিকচ্চেৱ মযা ঞাতো – তীহি সত্তাহেহি সেট্ঠি গহপতি অৰোগো ভৱিস্সতীতি. উট্ঠেহি, গহপতি, অৰোগোসি. জানাসি কিং মে দেয্যধম্মো’’তি? ‘‘সব্বং সাপতেয্যঞ্চ তে, আচৰিয, হোতু, অহঞ্চ তে দাসো’’তি. ‘‘অলং, গহপতি, মা মে ত্ৱং সব্বং সাপতেয্যং অদাসি, মা চ মে দাসো. ৰঞ্ঞো সতসহস্সং দেহি, ময্হং সতসহস্স’’ন্তি. অথ খো সেট্ঠি গহপতি অৰোগো সমানো ৰঞ্ঞো সতসহস্সং অদাসি, জীৱকস্স কোমাৰভচ্চস্স সতসহস্সং.

ৰাজগহসেট্ঠিৱত্থু নিট্ঠিতং.

২০৬. সেট্ঠিপুত্তৱত্থু

৩৩৩. তেন খো পন সমযেন বাৰাণসেয্যকস্স সেট্ঠিপুত্তস্স মোক্খচিকায কীড়ন্তস্স অন্তগণ্ঠাবাধো হোতি, যেন যাগুপি পীতা ন সম্মা পৰিণামং গচ্ছতি, ভত্তম্পি ভুত্তং ন সম্মা পৰিণামং গচ্ছতি, উচ্চাৰোপি পস্সাৱোপি ন পগুণো. সো তেন কিসো হোতি লূখো দুব্বণ্ণো উপ্পণ্ডুপ্পণ্ডুকজাতো ধমনিসন্থতগত্তো. অথ খো বাৰাণসেয্যকস্স সেট্ঠিস্স এতদহোসি – ‘‘ময্হং খো পুত্তস্স তাদিসো আবাধো, যেন যাগুপি পীতা ন সম্মা পৰিণামং গচ্ছতি, ভত্তম্পি ভুত্তং ন সম্মা পৰিণামং গচ্ছতি, উচ্চাৰোপি পস্সাৱোপি ন পগুণো. সো তেন কিসো লূখো দুব্বণ্ণো উপ্পণ্ডুপ্পণ্ডুকজাতো ধমনিসন্থতগত্তো. যংনূনাহং ৰাজগহং গন্ত্ৱা ৰাজানং জীৱকং ৱেজ্জং যাচেয্যং পুত্তং মে তিকিচ্ছিতু’’ন্তি. অথ খো বাৰাণসেয্যকো সেট্ঠি ৰাজগহং গন্ত্ৱা যেন ৰাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসাৰো তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ৰাজানং মাগধং সেনিযং বিম্বিসাৰং এতদৱোচ – ‘‘ময্হং খো, দেৱ, পুত্তস্স তাদিসো আবাধো, যেন যাগুপি পীতা ন সম্মা পৰিণামং গচ্ছতি, ভত্তম্পি ভুত্তং ন সম্মা পৰিণামং গচ্ছতি, উচ্চাৰোপি পস্সাৱোপি ন পগুণো. সো তেন কিসো লূখো দুব্বণ্ণো উপ্পণ্ডুপ্পণ্ডুকজাতো ধমনিসন্থতগত্তো. সাধু দেৱো জীৱকং ৱেজ্জং আণাপেতু পুত্তং মে তিকিচ্ছিতু’’ন্তি.

অথ খো ৰাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসাৰো জীৱকং কোমাৰভচ্চং আণাপেসি – ‘‘গচ্ছ, ভণে জীৱক, বাৰাণসিং গন্ত্ৱা বাৰাণসেয্যকং সেট্ঠিপুত্তং তিকিচ্ছাহী’’তি. ‘‘এৱং, দেৱা’’তি খো জীৱকো কোমাৰভচ্চো ৰঞ্ঞো মাগধস্স সেনিযস্স বিম্বিসাৰস্স পটিস্সুত্ৱা বাৰাণসিং গন্ত্ৱা যেন বাৰাণসেয্যকো সেট্ঠিপুত্তো তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা বাৰাণসেয্যকস্স সেট্ঠিপুত্তস্স ৱিকাৰং সল্লক্খেত্ৱা জনং উস্সাৰেত্ৱা তিৰোকৰণিযং পৰিক্খিপিত্ৱা থম্ভে উব্বন্ধিত্ৱা [উপনিবন্ধিত্ৱা (সী. স্যা.)] ভৰিযং পুৰতো ঠপেত্ৱা উদৰচ্ছৱিং উপ্পাটেত্ৱা অন্তগণ্ঠিং নীহৰিত্ৱা ভৰিযায দস্সেসি – ‘‘পস্স তে সামিকস্স আবাধং, ইমিনা যাগুপি পীতা ন সম্মা পৰিণামং গচ্ছতি, ভত্তম্পি ভুত্তং ন সম্মা পৰিণামং গচ্ছতি, উচ্চাৰোপি পস্সাৱোপি ন পগুণো; ইমিনাযং কিসো লূখো দুব্বণ্ণো উপ্পণ্ডুপ্পণ্ডুকজাতো ধমনিসন্থতগত্তো’’তি. অন্তগণ্ঠিং ৱিনিৱেঠেত্ৱা অন্তানি পটিপৱেসেত্ৱা উদৰচ্ছৱিং সিব্বিত্ৱা আলেপং অদাসি. অথ খো বাৰাণসেয্যকো সেট্ঠিপুত্তো নচিৰস্সেৱ অৰোগো অহোসি. অথ খো বাৰাণসেয্যকো সেট্ঠি ‘পুত্তো মে অৰোগো ঠিতো’তি [অৰোগাপিতোতি (সী.)] জীৱকস্স কোমাৰভচ্চস্স সোড়সসহস্সানি পাদাসি. অথ খো জীৱকো কোমাৰভচ্চো তানি সোড়সসহস্সানি আদায পুনদেৱ ৰাজগহং পচ্চাগঞ্ছি.

সেট্ঠিপুত্তৱত্থু নিট্ঠিতং.

২০৭. পজ্জোতৰাজৱত্থু

৩৩৪. তেন খো পন সমযেন ৰঞ্ঞো [উজ্জেনিযং ৰঞ্ঞো (স্যা.)] পজ্জোতস্স পণ্ডুৰোগাবাধো হোতি. বহূ মহন্তা মহন্তা দিসাপামোক্খা ৱেজ্জা আগন্ত্ৱা নাসক্খিংসু অৰোগং কাতুং. বহুং হিৰঞ্ঞং আদায অগমংসু. অথ খো ৰাজা পজ্জোতো ৰঞ্ঞো মাগধস্স সেনিযস্স বিম্বিসাৰস্স সন্তিকে দূতং পাহেসি – ‘‘ময্হং খো তাদিসো আবাধো, সাধু দেৱো জীৱকং ৱেজ্জং আণাপেতু, সো মং তিকিচ্ছিস্সতী’’তি. অথ খো ৰাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসাৰো জীৱকং কোমাৰভচ্চং আণাপেসি – ‘‘গচ্ছ, ভণে জীৱক; উজ্জেনিং গন্ত্ৱা ৰাজানং পজ্জোতং তিকিচ্ছাহী’’তি. ‘‘এৱং, দেৱা’’তি খো জীৱকো কোমাৰভচ্চো ৰঞ্ঞো মাগধস্স সেনিযস্স বিম্বিসাৰস্স পটিস্সুত্ৱা উজ্জেনিং গন্ত্ৱা যেন ৰাজা পজ্জোতো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ৰঞ্ঞো পজ্জোতস্স ৱিকাৰং সল্লক্খেত্ৱা ৰাজানং পজ্জোতং এতদৱোচ – ‘‘সপ্পিং দেহি [ইদং পদদ্ৱযং সী. স্যা. পোত্থকেসু নত্থি], সপ্পিং দেৱ, নিপ্পচিস্সামি. তং দেৱো পিৱিস্সতী’’তি. ‘‘অলং, ভণে জীৱক, যং তে সক্কা ৱিনা সপ্পিনা অৰোগং কাতুং তং কৰোহি. জেগুচ্ছং মে সপ্পি, পটিকূল’’ন্তি. অথ খো জীৱকস্স কোমাৰভচ্চস্স এতদহোসি – ‘‘ইমস্স খো ৰঞ্ঞো তাদিসো আবাধো, ন সক্কা ৱিনা সপ্পিনা অৰোগং কাতুং. যংনূনাহং সপ্পিং নিপ্পচেয্যং কসাৱৱণ্ণং কসাৱগন্ধং কসাৱৰস’’ন্তি. অথ খো জীৱকো কোমাৰভচ্চো নানাভেসজ্জেহি সপ্পিং নিপ্পচি কসাৱৱণ্ণং কসাৱগন্ধং কসাৱৰসং. অথ খো জীৱকস্স কোমাৰভচ্চস্স এতদহোসি – ‘‘ইমস্স খো ৰঞ্ঞো সপ্পি পীতং পৰিণামেন্তং উদ্দেকং দস্সতি. চণ্ডোযং ৰাজা ঘাতাপেয্যাপি মং. যংনূনাহং পটিকচ্চেৱ আপুচ্ছেয্য’’ন্তি. অথ খো জীৱকো কোমাৰভচ্চো যেন ৰাজা পজ্জোতো তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ৰাজানং পজ্জোতং এতদৱোচ – ‘‘মযং খো, দেৱ, ৱেজ্জা নাম তাদিসেন মুহুত্তেন মূলানি উদ্ধৰাম ভেসজ্জানি সংহৰাম. সাধু দেৱো ৱাহনাগাৰেসু চ দ্ৱাৰেসু চ আণাপেতু – যেন ৱাহনেন জীৱকো ইচ্ছতি তেন ৱাহনেন গচ্ছতু, যেন দ্ৱাৰেন ইচ্ছতি তেন দ্ৱাৰেন গচ্ছতু, যং কালং ইচ্ছতি তং কালং গচ্ছতু, যং কালং ইচ্ছতি তং কালং পৱিসতূ’’তি. অথ খো ৰাজা পজ্জোতো ৱাহনাগাৰেসু চ দ্ৱাৰেসু চ আণাপেসি – ‘‘যেন ৱাহনেন জীৱকো ইচ্ছতি তেন ৱাহনেন গচ্ছতু, যেন দ্ৱাৰেন ইচ্ছতি তেন দ্ৱাৰেন গচ্ছতু, যং কালং ইচ্ছতি তং কালং গচ্ছতু, যং কালং ইচ্ছতি তং কালং পৱিসতূ’’তি.

তেন খো পন সমযেন ৰঞ্ঞো পজ্জোতস্স ভদ্দৱতিকা নাম হত্থিনিকা পঞ্ঞাসযোজনিকা হোতি. অথ খো জীৱকো কোমাৰভচ্চো ৰঞ্ঞো পজ্জোতস্স সপ্পিং [তং সপ্পিং (স্যা.)] উপনামেসি – ‘‘কসাৱং দেৱো পিৱতূ’’তি. অথ খো জীৱকো কোমাৰভচ্চো ৰাজানং পজ্জোতং সপ্পিং পাযেত্ৱা হত্থিসালং গন্ত্ৱা ভদ্দৱতিকায হত্থিনিকায নগৰম্হা নিপ্পতি.

অথ খো ৰঞ্ঞো পজ্জোতস্স তং সপ্পি পীতং পৰিণামেন্তং উদ্দেকং অদাসি. অথ খো ৰাজা পজ্জোতো মনুস্সে এতদৱোচ – ‘‘দুট্ঠেন, ভণে, জীৱকেন সপ্পিং পাযিতোম্হি. তেন হি, ভণে, জীৱকং ৱেজ্জং ৱিচিনথা’’তি. ‘‘ভদ্দৱতিকায, দেৱ, হত্থিনিকায নগৰম্হা নিপ্পতিতো’’তি. তেন খো পন সমযেন ৰঞ্ঞো পজ্জোতস্স কাকো নাম দাসো সট্ঠিযোজনিকো হোতি, অমনুস্সেন পটিচ্চ জাতো. অথ খো ৰাজা পজ্জোতো কাকং দাসং আণাপেসি – ‘‘গচ্ছ, ভণে কাক, জীৱকং ৱেজ্জং নিৱত্তেহি – ৰাজা তং, আচৰিয, নিৱত্তাপেতীতি. এতে খো, ভণে কাক, ৱেজ্জা নাম বহুমাযা. মা চস্স কিঞ্চি পটিগ্গহেসী’’তি.

অথ খো কাকো দাসো জীৱকং কোমাৰভচ্চং অন্তৰামগ্গে কোসম্বিযং সম্ভাৱেসি

পাতৰাসং কৰোন্তং. অথ খো কাকো দাসো জীৱকং কোমাৰভচ্চং এতদৱোচ – ‘‘ৰাজা তং, আচৰিয, নিৱত্তাপেতী’’তি. ‘‘আগমেহি, ভণে কাক, যাৱ ভুঞ্জাম [ভুঞ্জামি (সী. স্যা.)]. হন্দ, ভণে কাক, ভুঞ্জস্সূ’’তি. ‘‘অলং, আচৰিয, ৰঞ্ঞাম্হি আণত্তো – এতে খো, ভণে কাক, ৱেজ্জা নাম বহুমাযা, মা চস্স কিঞ্চি পটিগ্গহেসী’’তি. তেন খো পন সমযেন জীৱকো কোমাৰভচ্চো নখেন ভেসজ্জং ওলুম্পেত্ৱা আমলকঞ্চ খাদতি পানীযঞ্চ পিৱতি. অথ খো জীৱকো কোমাৰভচ্চো কাকং দাসং এতদৱোচ – ‘‘হন্দ, ভণে কাক, আমলকঞ্চ খাদ পানীযঞ্চ পিৱস্সূ’’তি. অথ খো কাকো দাসো – অযং খো ৱেজ্জো আমলকঞ্চ খাদতি পানীযঞ্চ পিৱতি, ন অৰহতি কিঞ্চি পাপকং হোতুন্তি – উপড্ঢামলকঞ্চ খাদি পানীযঞ্চ অপাযি. তস্স তং উপড্ঢামলকং খাদিতং তত্থেৱ নিচ্ছাৰেসি. অথ খো কাকো দাসো জীৱকং কোমাৰভচ্চং এতদৱোচ – ‘‘অত্থি মে, আচৰিয, জীৱিত’’ন্তি? ‘‘মা, ভণে কাক, ভাযি, ত্ৱং চেৱ অৰোগো ভৱিস্সসি ৰাজা চ. চণ্ডো সো ৰাজা ঘাতাপেয্যাপি মং, তেনাহং ন নিৱত্তামী’’তি ভদ্দৱতিকং হত্থিনিকং কাকস্স নিয্যাদেত্ৱা যেন ৰাজগহং তেন পক্কামি. অনুপুব্বেন যেন ৰাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসাৰো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ৰঞ্ঞো মাগধস্স সেনিযস্স বিম্বিসাৰস্স এতমত্থং আৰোচেসি. ‘‘সুট্ঠু, ভণে জীৱক, অকাসি যম্পি ন নিৱত্তো, চণ্ডো সো ৰাজা ঘাতাপেয্যাপি ত’’ন্তি. অথ খো ৰাজা পজ্জোতো অৰোগো সমানো জীৱকস্স কোমাৰভচ্চস্স সন্তিকে দূতং পাহেসি – ‘‘আগচ্ছতু জীৱকো, ৱৰং দস্সামী’’তি. ‘‘অলং, অয্যো [দেৱ (স্যা.)], অধিকাৰং মে দেৱো সৰতূ’’তি.

পজ্জোতৰাজৱত্থু নিট্ঠিতং.

২০৮. সিৱেয্যকদুস্সযুগকথা

৩৩৫. তেন খো পন সমযেন ৰঞ্ঞো পজ্জোতস্স সিৱেয্যকং দুস্সযুগং উপ্পন্নং হোতি – বহূনং [বহুন্নং (সী. স্যা.)] দুস্সানং বহূনং দুস্সযুগানং বহূনং দুস্সযুগসতানং বহূনং দুস্সযুগসহস্সানং বহূনং দুস্সযুগসতসহস্সানং অগ্গঞ্চ সেট্ঠঞ্চ মোক্খঞ্চ উত্তমঞ্চ পৱৰঞ্চ. অথ খো ৰাজা পজ্জোতো তং সিৱেয্যকং দুস্সযুগং জীৱকস্স কোমাৰভচ্চস্স পাহেসি. অথ খো জীৱকস্স কোমাৰভচ্চস্স এতদহোসি – ‘‘ইদং খো মে সিৱেয্যকং দুস্সযুগং ৰঞ্ঞা পজ্জোতেন পহিতং – বহূনং দুস্সানং বহূনং দুস্সযুগানং বহূনং দুস্সযুগসতানং বহূনং দুস্সযুগসহস্সানং বহূনং দুস্সযুগসতসহস্সানং অগ্গঞ্চ সেট্ঠঞ্চ মোক্খঞ্চ উত্তমঞ্চ পৱৰঞ্চ. নযিদং অঞ্ঞো কোচি পচ্চাৰহতি অঞ্ঞত্ৰ তেন ভগৱতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন, ৰঞ্ঞা ৱা মাগধেন সেনিযেন বিম্বিসাৰেনা’’তি.

সিৱেয্যকদুস্সযুগকথা নিট্ঠিতা.

২০৯. সমত্তিংসৱিৰেচনকথা

৩৩৬. তেন খো পন সমযেন ভগৱতো কাযো দোসাভিসন্নো হোতি. অথ খো ভগৱা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘দোসাভিসন্নো খো, আনন্দ, তথাগতস্স কাযো. ইচ্ছতি তথাগতো ৱিৰেচনং পাতু’’ন্তি. অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন জীৱকো কোমাৰভচ্চো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা জীৱকং কোমাৰভচ্চং এতদৱোচ – ‘‘দোসাভিসন্নো খো, আৱুসো জীৱক, তথাগতস্স কাযো. ইচ্ছতি তথাগতো ৱিৰেচনং পাতু’’ন্তি. ‘‘তেন হি, ভন্তে আনন্দ, ভগৱতো কাযং কতিপাহং সিনেহেথা’’তি. অথ খো আযস্মা আনন্দো ভগৱতো কাযং কতিপাহং সিনেহেত্ৱা যেন জীৱকো কোমাৰভচ্চো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা জীৱকং কোমাৰভচ্চং এতদৱোচ – ‘‘সিনিদ্ধো খো, আৱুসো জীৱক, তথাগতস্স কাযো. যস্স দানি কালং মঞ্ঞসী’’তি. অথ খো জীৱকস্স কোমাৰভচ্চস্স এতদহোসি – ‘‘ন খো মেতং পতিৰূপং যোহং ভগৱতো ওড়াৰিকং ৱিৰেচনং দদেয্য’’ন্তি. তীণি উপ্পলহত্থানি নানাভেসজ্জেহি পৰিভাৱেত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা একং উপ্পলহত্থং ভগৱতো উপনামেসি – ‘‘ইমং, ভন্তে, ভগৱা পঠমং উপ্পলহত্থং উপসিঙ্ঘতু. ইদং ভগৱন্তং দসক্খত্তুং ৱিৰেচেস্সতী’’তি. দুতিযং উপ্পলহত্থং ভগৱতো উপনামেসি – ‘‘ইমং, ভন্তে, ভগৱা দুতিযং উপ্পলহত্থং উপসিঙ্ঘতু. ইদং ভগৱন্তং দসক্খত্তুং ৱিৰেচেস্সতী’’তি. ততিযং উপ্পলহত্থং ভগৱতো উপনামেসি – ‘‘ইমং, ভন্তে, ভগৱা ততিযং উপ্পলহত্থং উপসিঙ্ঘতু. ইদং ভগৱন্তং দসক্খত্তুং ৱিৰেচেস্সতী’’তি. এৱং ভগৱতো সমত্তিংসায ৱিৰেচনং ভৱিস্সতীতি. অথ খো জীৱকো কোমাৰভচ্চো ভগৱতো সমত্তিংসায ৱিৰেচনং দত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি. অথ খো জীৱকস্স কোমাৰভচ্চস্স বহি দ্ৱাৰকোট্ঠকা নিক্খন্তস্স এতদহোসি – ‘‘মযা খো ভগৱতো সমত্তিংসায ৱিৰেচনং দিন্নং. দোসাভিসন্নো তথাগতস্স কাযো. ন ভগৱন্তং সমত্তিংসক্খত্তুং ৱিৰেচেস্সতি, একূনত্তিংসক্খত্তুং ভগৱন্তং ৱিৰেচেস্সতি. অপি চ, ভগৱা ৱিৰিত্তো নহাযিস্সতি. নহাতং ভগৱন্তং সকিং ৱিৰেচেস্সতি. এৱং ভগৱতো সমত্তিংসায ৱিৰেচনং ভৱিস্সতী’’তি.

অথ খো ভগৱা জীৱকস্স কোমাৰভচ্চস্স চেতসা চেতোপৰিৱিতক্কমঞ্ঞায আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘ইধানন্দ, জীৱকস্স কোমাৰভচ্চস্স বহি দ্ৱাৰকোট্ঠকা নিক্খন্তস্স এতদহোসি – ‘মযা খো ভগৱতো সমত্তিংসায ৱিৰেচনং দিন্নং. দোসাভিসন্নো তথাগতস্স কাযো. ন ভগৱন্তং সমতিংসক্খত্তুং ৱিৰেচেস্সতি, একূনতিংসক্খত্তুং ভগৱন্তং ৱিৰেচেস্সতি. অপি চ, ভগৱা ৱিৰিত্তো নহাযিস্সতি. নহাতং ভগৱন্তং সকিং ৱিৰেচেস্সতি. এৱং ভগৱতো সমত্তিংসায ৱিৰেচনং ভৱিস্সতী’তি. তেন হানন্দ, উণ্হোদকং পটিযাদেহী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৱতো পটিস্সুণিত্ৱা উণ্হোদকং পটিযাদেসি.

অথ খো জীৱকো কোমাৰভচ্চো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো জীৱকো কোমাৰভচ্চো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ৱিৰিত্তো, ভন্তে, ভগৱা’’তি? ‘‘ৱিৰিত্তোম্হি, জীৱকা’’তি. ইধ ময্হং, ভন্তে, বহি দ্ৱাৰকোট্ঠকা নিক্খন্তস্স এতদহোসি – ‘‘মযা খো ভগৱতো সমত্তিংসায ৱিৰেচনং দিন্নং. দোসাভিসন্নো তথাগতস্স কাযো. ন ভগৱন্তং সমত্তিংসক্খত্তুং ৱিৰেচেস্সতি, একূনত্তিংসক্খত্তুং ভগৱন্তং ৱিৰেচেস্সতি. অপি চ, ভগৱা ৱিৰিত্তো নহাযিস্সতি. নহাতং ভগৱন্তং সকিং ৱিৰেচেস্সতি. এৱং ভগৱতো সমত্তিংসায ৱিৰেচনং ভৱিস্সতী’’তি. নহাযতু, ভন্তে, ভগৱা, নহাযতু সুগতোতি. অথ খো ভগৱা উণ্হোদকং নহাযি. নহাতং ভগৱন্তং সকিং ৱিৰেচেসি. এৱং ভগৱতো সমত্তিংসায ৱিৰেচনং অহোসি. অথ খো জীৱকো কোমাৰভচ্চো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘যাৱ, ভন্তে, ভগৱতো কাযো পকতত্তো হোতি, অলং [অহং তাৱ যূসপিণ্টপাতেনাতি (সী.), অলং যূসপিণ্টকেনাতি (স্যা.)] যূসপিণ্ডপাতেনা’’তি.

সমত্তিংসৱিৰেচনকথা নিট্ঠিতা.

২১০. ৱৰযাচনাকথা

৩৩৭. অথ খো ভগৱতো কাযো নচিৰস্সেৱ পকতত্তো অহোসি. অথ খো জীৱকো কোমাৰভচ্চো তং সিৱেয্যকং দুস্সযুগং আদায যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো জীৱকো কোমাৰভচ্চো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘একাহং, ভন্তে, ভগৱন্তং ৱৰং যাচামী’’তি. ‘‘অতিক্কন্তৱৰা খো, জীৱক, তথাগতা’’তি. ‘‘যঞ্চ, ভন্তে, কপ্পতি যঞ্চ অনৱজ্জ’’ন্তি. ‘‘ৱদেহি, জীৱকা’’তি. ‘‘ভগৱা, ভন্তে, পংসুকূলিকো, ভিক্খুসঙ্ঘো চ. ইদং মে, ভন্তে, সিৱেয্যকং দুস্সযুগং ৰঞ্ঞা পজ্জোতেন পহিতং – বহূনং দুস্সানং বহূনং দুস্সযুগানং বহূনং দুস্সযুগসতানং বহূনং দুস্সযুগসহস্সানং বহূনং দুস্সযুগসতসহস্সানং অগ্গঞ্চ সেট্ঠঞ্চ মোক্খঞ্চ উত্তমঞ্চ পৱৰঞ্চ. পটিগ্গণ্হাতু মে, ভন্তে, ভগৱা সিৱেয্যকং দুস্সযুগং; ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ গহপতিচীৱৰং অনুজানাতূ’’তি. পটিগ্গহেসি ভগৱা সিৱেয্যকং দুস্সযুগং. অথ খো ভগৱা জীৱকং কোমাৰভচ্চং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেসি সমাদপেসি সমুত্তেজেসি সম্পহংসেসি. অথ খো জীৱকো কোমাৰভচ্চো ভগৱতা ধম্মিযা কথায সন্দস্সিতো সমাদপিতো সমুত্তেজিতো সম্পহংসিতো উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি. অথ খো ভগৱা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকৰণে ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, গহপতিচীৱৰং. যো ইচ্ছতি, পংসুকূলিকো হোতু. যো ইচ্ছতি, গহপতিচীৱৰং সাদিযতু. ইতৰীতৰেনপাহং [পহং (সী.), চাহং (স্যা.)], ভিক্খৱে, সন্তুট্ঠিং ৱণ্ণেমী’’তি.

অস্সোসুং খো ৰাজগহে মনুস্সা – ‘‘ভগৱতা কিৰ ভিক্খূনং গহপতিচীৱৰং অনুঞ্ঞাত’’ন্তি. তে চ মনুস্সা হট্ঠা অহেসুং উদগ্গা ‘‘ইদানি খো মযং দানানি দস্সাম পুঞ্ঞানি কৰিস্সাম, যতো ভগৱতা ভিক্খূনং গহপতিচীৱৰং অনুঞ্ঞাত’’ন্তি. একাহেনেৱ ৰাজগহে বহূনি চীৱৰসহস্সানি উপ্পজ্জিংসু.

অস্সোসুং খো জানপদা মনুস্সা – ‘‘ভগৱতা কিৰ ভিক্খূনং গহপতিচীৱৰং অনুঞ্ঞাত’’ন্তি. তে চ মনুস্সা হট্ঠা অহেসুং উদগ্গা – ‘‘ইদানি খো মযং দানানি দস্সাম পুঞ্ঞানি কৰিস্সাম, যতো ভগৱতা ভিক্খূনং গহপতিচীৱৰং অনুঞ্ঞাত’’ন্তি. জনপদেপি একাহেনেৱ বহূনি চীৱৰসহস্সানি উপ্পজ্জিংসু.

তেন খো পন সমযেন সঙ্ঘস্স পাৱাৰো উপ্পন্নো হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, পাৱাৰন্তি.

কোসেয্যপাৱাৰো উপ্পন্নো হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, কোসেয্যপাৱাৰন্তি.

কোজৱং উপ্পন্নং হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, কোজৱন্তি.

ৱৰযাচনাকথা নিট্ঠিতা.

পঠমভাণৱাৰো নিট্ঠিতো.

২১১. কম্বলানুজাননাদিকথা

৩৩৮. তেন খো পন সমযেন কাসিৰাজা জীৱকস্স কোমাৰভচ্চস্স অড্ঢকাসিকং কম্বলং পাহেসি উপড্ঢকাসিনং খমমানং. অথ খো জীৱকো কোমাৰভচ্চো তং অড্ঢকাসিকং কম্বলং আদায যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো জীৱকো কোমাৰভচ্চো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অযং মে, ভন্তে, অড্ঢকাসিকো কম্বলো কাসিৰঞ্ঞা পহিতো উপড্ঢকাসিনং খমমানো. পটিগ্গণ্হাতু মে, ভন্তে, ভগৱা কম্বলং, যং মমস্স দীঘৰত্তং হিতায সুখাযা’’তি. পটিগ্গহেসি ভগৱা কম্বলং. অথ খো ভগৱা জীৱকং কোমাৰভচ্চং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেসি…পে… পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি. অথ খো ভগৱা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকৰণে ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, কম্বল’’ন্তি.

৩৩৯. তেন খো পন সমযেন সঙ্ঘস্স উচ্চাৱচানি চীৱৰানি উপ্পন্নানি হোন্তি. অথ খো ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘কিং নু খো ভগৱতা চীৱৰং অনুঞ্ঞাতং, কিং অননুঞ্ঞাত’’ন্তি? ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, ছ চীৱৰানি – খোমং কপ্পাসিকং কোসেয্যং কম্বলং সাণং ভঙ্গন্তি.

৩৪০. তেন খো পন সমযেন যে তে ভিক্খূ গহপতিচীৱৰং সাদিযন্তি তে কুক্কুচ্চাযন্তা পংসুকূলং ন সাদিযন্তি – একংযেৱ ভগৱতা চীৱৰং অনুঞ্ঞাতং, ন দ্ৱেতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, গহপতিচীৱৰং সাদিযন্তেন পংসুকূলম্পি সাদিযিতুং; তদুভযেনপাহং, ভিক্খৱে, সন্তুট্ঠিং ৱণ্ণেমীতি.

কম্বলানুজাননাদিকথা নিট্ঠিতা.

২১২. পংসুকূলপৰিযেসনকথা

৩৪১. তেন খো পন সমযেন সম্বহুলা ভিক্খূ কোসলেসু জনপদে অদ্ধানমগ্গপ্পটিপন্না হোন্তি. একচ্চে ভিক্খূ সুসানং ওক্কমিংসু পংসুকূলায, একচ্চে ভিক্খূ নাগমেসুং. যে তে ভিক্খূ সুসানং ওক্কমিংসু পংসুকূলায তে পংসুকূলানি লভিংসু. যে তে ভিক্খূ নাগমেসুং তে এৱমাহংসু – ‘‘অম্হাকম্পি, আৱুসো, ভাগং দেথা’’তি. তে এৱমাহংসু – ‘‘ন মযং, আৱুসো, তুম্হাকং ভাগং দস্সাম. কিস্স তুম্হে নাগমিত্থা’’তি? ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, নাগমেন্তানং নাকামা ভাগং দাতুন্তি.

তেন খো পন সমযেন সম্বহুলা ভিক্খূ কোসলেসু জনপদে অদ্ধানমগ্গপ্পটিপন্না হোন্তি. একচ্চে ভিক্খূ সুসানং ওক্কমিংসু পংসুকূলায, একচ্চে ভিক্খূ আগমেসুং. যে তে ভিক্খূ সুসানং ওক্কমিংসু পংসুকূলায তে পংসুকূলানি লভিংসু. যে তে ভিক্খূ আগমেসুং তে এৱমাহংসু – ‘‘অম্হাকম্পি, আৱুসো, ভাগং দেথা’’তি. তে এৱমাহংসু – ‘‘ন মযং, আৱুসো, তুম্হাকং ভাগং দস্সাম. কিস্স তুম্হে ন ওক্কমিত্থা’’তি? ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, আগমেন্তানং অকামা ভাগং দাতুন্তি.

তেন খো পন সমযেন সম্বহুলা ভিক্খূ কোসলেসু জনপদে অদ্ধানমগ্গপ্পটিপন্না হোন্তি. একচ্চে ভিক্খূ পঠমং সুসানং ওক্কমিংসু পংসুকূলায, একচ্চে ভিক্খূ পচ্ছা ওক্কমিংসু. যে তে ভিক্খূ পঠমং সুসানং ওক্কমিংসু পংসুকূলায তে পংসুকূলানি লভিংসু. যে তে ভিক্খূ পচ্ছা ওক্কমিংসু তে ন লভিংসু. তে এৱমাহংসু – ‘‘অম্হাকম্পি, আৱুসো, ভাগং দেথা’’তি. তে এৱমাহংসু – ‘‘ন মযং, আৱুসো, তুম্হাকং ভাগং দস্সাম. কিস্স তুম্হে পচ্ছা ওক্কমিত্থা’’তি? ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, পচ্ছা ওক্কন্তানং নাকামা ভাগং দাতুন্তি.

তেন খো পন সমযেন সম্বহুলা ভিক্খূ কোসলেসু জনপদে অদ্ধানমগ্গপ্পটিপন্না হোন্তি. তে সদিসা সুসানং ওক্কমিংসু পংসুকূলায. একচ্চে ভিক্খূ পংসুকূলানি লভিংসু, একচ্চে ভিক্খূ ন লভিংসু. যে তে ভিক্খূ ন লভিংসু, তে এৱমাহংসু – ‘‘অম্হাকম্পি, আৱুসো, ভাগং দেথা’’তি. তে এৱমাহংসু – ‘‘ন মযং, আৱুসো, তুম্হাকং ভাগং দস্সাম. কিস্স তুম্হে ন লভিত্থা’’তি? ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, সদিসানং ওক্কন্তানং অকামা ভাগং দাতুন্তি.

তেন খো পন সমযেন সম্বহুলা ভিক্খূ কোসলেসু জনপদে অদ্ধানমগ্গপ্পটিপন্না হোন্তি. তে কতিকং কত্ৱা সুসানং ওক্কমিংসু পংসুকূলায. একচ্চে ভিক্খূ পংসুকূলানি লভিংসু, একচ্চে ভিক্খূ ন লভিংসু. যে তে ভিক্খূ ন লভিংসু তে এৱমাহংসু – ‘‘অম্হাকম্পি, আৱুসো, ভাগং দেথা’’তি. তে এৱমাহংসু – ‘‘ন মযং, আৱুসো, তুম্হাকং ভাগং দস্সাম. কিস্স তুম্হে ন লভিত্থা’’তি? ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, কতিকং কত্ৱা ওক্কন্তানং অকামা ভাগং দাতুন্তি.

পংসুকূলপৰিযেসনকথা নিট্ঠিতা.

২১৩. চীৱৰপটিগ্গাহকসম্মুতিকথা

৩৪২. তেন খো পন সমযেন মনুস্সা চীৱৰং আদায আৰামং আগচ্ছন্তি. তে পটিগ্গাহকং অলভমানা পটিহৰন্তি. চীৱৰং পৰিত্তং উপ্পজ্জতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতং ভিক্খুং চীৱৰপটিগ্গাহকং সম্মন্নিতুং – যো ন ছন্দাগতিং গচ্ছেয্য, ন দোসাগতিং গচ্ছেয্য, ন মোহাগতিং গচ্ছেয্য, ন ভযাগতিং গচ্ছেয্য, গহিতাগহিতঞ্চ জানেয্য. এৱঞ্চ পন, ভিক্খৱে, সম্মন্নিতব্বো. পঠমং ভিক্খু যাচিতব্বো; যাচিত্ৱা ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন সঙ্ঘো ঞাপেতব্বো –

‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং সঙ্ঘো ইত্থন্নামং ভিক্খুং চীৱৰপটিগ্গাহকং সম্মন্নেয্য. এসা ঞত্তি.

‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. সঙ্ঘো ইত্থন্নামং ভিক্খুং চীৱৰপটিগ্গাহকং সম্মন্নতি. যস্সাযস্মতো খমতি ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো চীৱৰপটিগ্গাহকস্স সম্মুতি, সো তুণ্হস্স; যস্স নক্খমতি, সো ভাসেয্য.

‘‘সম্মতো সঙ্ঘেন ইত্থন্নামো ভিক্খু চীৱৰপটিগ্গাহকো. খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৱমেতং ধাৰযামী’’তি.

তেন খো পন সমযেন চীৱৰপটিগ্গাহকা ভিক্খূ চীৱৰং পটিগ্গহেত্ৱা তত্থেৱ উজ্ঝিত্ৱা পক্কমন্তি. চীৱৰং নস্সতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতং ভিক্খুং চীৱৰনিদহকং সম্মন্নিতুং – যো ন ছন্দাগতিং গচ্ছেয্য, ন দোসাগতিং গচ্ছেয্য, ন মোহাগতিং গচ্ছেয্য, ন ভযাগতিং গচ্ছেয্য, নিহিতানিহিতঞ্চ জানেয্য. এৱঞ্চ পন, ভিক্খৱে, সম্মন্নিতব্বো. পঠমং ভিক্খু যাচিতব্বো; যাচিত্ৱা ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন সঙ্ঘো ঞাপেতব্বো –

‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো ইত্থন্নামং ভিক্খুং চীৱৰনিদহকং সম্মন্নেয্য. এসা ঞত্তি. ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. সঙ্ঘো ইত্থন্নামং ভিক্খুং চীৱৰনিদহকং সম্মন্নতি. যস্সাযস্মতো খমতি ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো চীৱৰনিদহকস্স সম্মুতি, সো তুণ্হস্স; যস্স নক্খমতি, সো ভাসেয্য.

‘‘সম্মতো সঙ্ঘেন ইত্থন্নামো ভিক্খু চীৱৰনিদহকো. খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৱমেতং ধাৰযামী’’তি.

চীৱৰপটিগ্গাহকসম্মুতিকথা নিট্ঠিতা.

২১৪. ভণ্ডাগাৰসম্মুতিআদিকথা

৩৪৩. তেন খো পন সমযেন চীৱৰনিদহকো ভিক্খু মণ্ডপেপি ৰুক্খমূলেপি নিব্বকোসেপি চীৱৰং নিদহতি, উন্দূৰেহিপি উপচিকাহিপি খজ্জন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, ভণ্ডাগাৰং সম্মন্নিতুং, যং সঙ্ঘো আকঙ্খতি ৱিহাৰং ৱা অড্ঢযোগং ৱা পাসাদং ৱা হম্মিযং ৱা গুহং ৱা. এৱঞ্চ পন, ভিক্খৱে, সম্মন্নিতব্বো. ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন সঙ্ঘো ঞাপেতব্বো –

‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো ইত্থন্নামং ৱিহাৰং ভণ্ডাগাৰং সম্মন্নেয্য. এসা ঞত্তি.

‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. সঙ্ঘো ইত্থন্নামং ৱিহাৰং ভণ্ডাগাৰং সম্মন্নতি. যস্সাযস্মতো খমতি ইত্থন্নামস্স ৱিহাৰস্স ভণ্ডাগাৰস্স সম্মুতি, সো তুণ্হস্স; যস্স নক্খমতি, সো ভাসেয্য.

‘‘সম্মতো সঙ্ঘেন ইত্থন্নামো ৱিহাৰো ভণ্ডাগাৰং. খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৱমেতং ধাৰযামী’’তি.

তেন খো পন সমযেন সঙ্ঘস্স ভণ্ডাগাৰে চীৱৰং অগুত্তং হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতং ভিক্খুং ভণ্ডাগাৰিকং সম্মন্নিতুং – যো ন ছন্দাগতিং গচ্ছেয্য, ন দোসাগতিং গচ্ছেয্য, ন মোহাগতিং গচ্ছেয্য, ন ভযাগতিং গচ্ছেয্য, গুত্তাগুত্তঞ্চ জানেয্য. এৱঞ্চ পন, ভিক্খৱে, সম্মন্নিতব্বো. পঠমং ভিক্খু যাচিতব্বো; যাচিত্ৱা ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন সঙ্ঘো ঞাপেতব্বো –

‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো ইত্থন্নামং ভিক্খুং ভণ্ডাগাৰিকং সম্মন্নেয্য. এসা ঞত্তি.

‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. সঙ্ঘো ইত্থন্নামং ভিক্খুং ভণ্ডাগাৰিকং সম্মন্নতি. যস্সাযস্মতো খমতি ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো ভণ্ডাগাৰিকস্স সম্মুতি, সো তুণ্হস্স; যস্স নক্খমতি, সো ভাসেয্য.

‘‘সম্মতো সঙ্ঘেন ইত্থন্নামো ভিক্খু ভণ্ডাগাৰিকো. খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৱমেতং ধাৰযামী’’তি.

তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ ভণ্ডাগাৰিকং ৱুট্ঠাপেন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ন, ভিক্খৱে, ভণ্ডাগাৰিকো ৱুট্ঠাপেতব্বো. যো ৱুট্ঠাপেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সাতি.

তেন খো পন সমযেন সঙ্ঘস্স ভণ্ডাগাৰে চীৱৰং উস্সন্নং হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, সম্মুখীভূতেন সঙ্ঘেন ভাজেতুন্তি.

তেন খো পন সমযেন সঙ্ঘো চীৱৰং ভাজেন্তো কোলাহলং অকাসি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতং ভিক্খুং চীৱৰভাজকং সম্মন্নিতুং – যো ন ছন্দাগতিং গচ্ছেয্য, ন দোসাগতিং গচ্ছেয্য, ন মোহাগতিং গচ্ছেয্য, ন ভযাগতিং গচ্ছেয্য, ভাজিতাভাজিতঞ্চ জানেয্য. এৱঞ্চ পন, ভিক্খৱে, সম্মন্নিতব্বো. পঠমং ভিক্খু যাচিতব্বো; যাচিত্ৱা ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন সঙ্ঘো ঞাপেতব্বো –

‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো ইত্থন্নামং ভিক্খুং চীৱৰভাজকং সম্মন্নেয্য. এসা ঞত্তি.

‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. সঙ্ঘো ইত্থন্নামং ভিক্খুং চীৱৰভাজকং সম্মন্নতি. যস্সাযস্মতো খমতি ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো চীৱৰভাজকস্স সম্মুতি, সো তুণ্হস্স; যস্স নক্খমতি, সো ভাসেয্য.

‘‘সম্মতো সঙ্ঘেন ইত্থন্নামো ভিক্খু চীৱৰভাজকো. খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৱমেতং ধাৰযামী’’তি.

অথ খো চীৱৰভাজকানং ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘কথং নু খো চীৱৰং ভাজেতব্ব’’ন্তি? ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, পঠমং উচ্চিনিত্ৱা তুলযিত্ৱা ৱণ্ণাৱণ্ণং কত্ৱা ভিক্খূ গণেত্ৱা ৱগ্গং বন্ধিত্ৱা চীৱৰপটিৱীসং ঠপেতুন্তি.

অথ খো চীৱৰভাজকানং ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘কথং নু খো সামণেৰানং চীৱৰপটিৱীসো দাতব্বো’’তি? ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, সামণেৰানং উপড্ঢপটিৱীসং দাতুন্তি.

তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰো ভিক্খু সকেন ভাগেন উত্তৰিতুকামো হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, উত্তৰন্তস্স সকং ভাগং দাতুন্তি.

তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰো ভিক্খু অতিৰেকভাগেন উত্তৰিতুকামো হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, অনুক্খেপে দিন্নে অতিৰেকভাগং দাতুন্তি.

অথ খো চীৱৰভাজকানং ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘কথং নু খো চীৱৰপটিৱীসো দাতব্বো, আগতপটিপাটিযা [আগতাগতপটিপাটিযা (ক.)] নু খো উদাহু যথাৱুড্ঢ’’ন্তি? ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, ৱিকলকে তোসেত্ৱা কুসপাতং কাতুন্তি.

ভণ্ডাগাৰসম্মুতিআদিকথা নিট্ঠিতা.

২১৫. চীৱৰৰজনকথা

৩৪৪. তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ ছকণেনপি পণ্ডুমত্তিকাযপি চীৱৰং ৰজন্তি. চীৱৰং দুব্বণ্ণং হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, ছ ৰজনানি – মূলৰজনং, খন্ধৰজনং, তচৰজনং, পত্তৰজনং, পুপ্ফৰজনং, ফলৰজনন্তি.

তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ সীতুদকায [সীতুন্দিকায (সী.), সীতূদকায (স্যা.)] চীৱৰং ৰজন্তি. চীৱৰং দুগ্গন্ধং হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, ৰজনং পচিতুং চুল্লং ৰজনকুম্ভিন্তি. ৰজনং উত্তৰিযতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, উত্তৰাড়ুম্পং [উত্তৰাড়ুপং (যোজনা), উত্তৰাড়ুপং (স্যা.)] বন্ধিতুন্তি.

তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ ন জানন্তি ৰজনং পক্কং ৱা অপক্কং ৱা. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, উদকে ৱা নখপিট্ঠিকায ৱা থেৱকং দাতুন্তি.

তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ ৰজনং ওৰোপেন্তা কুম্ভিং আৱিঞ্ছন্তি [আৱিঞ্জন্তি (সী.), আৱট্টন্তি (স্যা.)]. কুম্ভী ভিজ্জতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, ৰজনুড়ুঙ্কং [ৰজনাড়ুঙ্কং (যোজনা)] দণ্ডকথালকন্তি.

তেন খো পন সমযেন ভিক্খূনং ৰজনভাজনং ন সংৱিজ্জতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, ৰজনকোলম্বং ৰজনঘটন্তি.

তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ পাতিযাপি পত্তেপি চীৱৰং ওমদ্দন্তি. চীৱৰং পৰিভিজ্জতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, ৰজনদোণিকন্তি.

তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ ছমায চীৱৰং পত্থৰন্তি. চীৱৰং পংসুকিতং হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, তিণসন্থাৰকন্তি.

তিণসন্থাৰকো উপচিকাহি খজ্জতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, চীৱৰৱংসং চীৱৰৰজ্জুন্তি.

মজ্ঝেন লগ্গেন্তি. ৰজনং উভতো গলতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, কণ্ণে বন্ধিতুন্তি.

কণ্ণো জীৰতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, কণ্ণসুত্তকন্তি.

ৰজনং একতো গলতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, সম্পৰিৱত্তকং সম্পৰিৱত্তকং ৰজেতুং, ন চ অচ্ছিন্নে থেৱে পক্কমিতুন্তি.

তেন খো পন সমযেন চীৱৰং পত্থিন্নং হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, উদকে ওসাৰেতুন্তি.

তেন খো পন সমযেন চীৱৰং ফৰুসং হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, পাণিনা আকোটেতুন্তি.

তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ অচ্ছিন্নকানি চীৱৰানি ধাৰেন্তি দন্তকাসাৱানি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – সেয্যথাপি নাম [সেয্যথাপি (?)] গিহী কামভোগিনোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ন, ভিক্খৱে, অচ্ছিন্নকানি চীৱৰানি ধাৰেতব্বানি. যো ধাৰেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সাতি.

চীৱৰৰজনকথা নিট্ঠিতা.

২১৬. ছিন্নকচীৱৰানুজাননা

৩৪৫. অথ খো ভগৱা ৰাজগহে যথাভিৰন্তং ৱিহৰিত্ৱা যেন দক্খিণাগিৰি তেন চাৰিকং পক্কামি. অদ্দসা খো ভগৱা মগধখেত্তং অচ্ছিবদ্ধং [অচ্চিবদ্ধং (সী. স্যা.), অচ্ছিবন্ধং (ক.)] পাড়িবদ্ধং মৰিযাদবদ্ধং সিঙ্ঘাটকবদ্ধং, দিস্ৱান আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘পস্সসি নো ত্ৱং, আনন্দ, মগধখেত্তং অচ্ছিবদ্ধং পাড়িবদ্ধং মৰিযাদবদ্ধং সিঙ্ঘাটকবদ্ধ’’ন্তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি. ‘‘উস্সহসি ত্ৱং, আনন্দ, ভিক্খূনং এৱৰূপানি চীৱৰানি সংৱিদহিতু’’ন্তি? ‘‘উস্সহামি, ভগৱা’’তি. অথ খো ভগৱা দক্খিণাগিৰিস্মিং যথাভিৰন্তং ৱিহৰিত্ৱা পুনদেৱ ৰাজগহং পচ্চাগঞ্ছি. অথ খো আযস্মা আনন্দো সম্বহুলানং ভিক্খূনং চীৱৰানি সংৱিদহিত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘পস্সতু মে [পস্সথ তুম্হে (ক.)], ভন্তে, ভগৱা চীৱৰানি সংৱিদহিতানী’’তি. অথ খো ভগৱা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকৰণে ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘পণ্ডিতো, ভিক্খৱে, আনন্দো; মহাপঞ্ঞো, ভিক্খৱে, আনন্দো; যত্ৰ হি নাম মযা সংখিত্তেন ভাসিতস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং আজানিস্সতি, কুসিম্পি নাম কৰিস্সতি, অড্ঢকুসিম্পি নাম কৰিস্সতি, মণ্ডলম্পি নাম কৰিস্সতি, অড্ঢমণ্ডলম্পি নাম কৰিস্সতি, ৱিৱট্টম্পি নাম কৰিস্সতি, অনুৱিৱট্টম্পি নাম কৰিস্সতি, গীৱেয্যকম্পি নাম কৰিস্সতি, জঙ্ঘেয্যকম্পি নাম কৰিস্সতি, বাহন্তম্পি নাম কৰিস্সতি, ছিন্নকং ভৱিস্সতি, সত্থলূখং সমণসাৰুপ্পং পচ্চত্থিকানঞ্চ অনভিচ্ছিতং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, ছিন্নকং সঙ্ঘাটিং ছিন্নকং উত্তৰাসঙ্গং ছিন্নকং অন্তৰৱাসক’’ন্তি.

ছিন্নকচীৱৰানুজাননা নিট্ঠিতা.

২১৭. তিচীৱৰানুজাননা

৩৪৬. অথ খো ভগৱা ৰাজগহে যথাভিৰন্তং ৱিহৰিত্ৱা যেন ৱেসালী তেন চাৰিকং পক্কামি. অদ্দস খো ভগৱা অন্তৰা চ ৰাজগহং অন্তৰা চ ৱেসালিং অদ্ধানমগ্গপ্পটিপন্নো সম্বহুলে ভিক্খূ চীৱৰেহি উব্ভণ্ডিতে [উব্ভণ্ডীকতে (স্যা.)] সীসেপি চীৱৰভিসিং কৰিত্ৱা খন্ধেপি চীৱৰভিসিং কৰিত্ৱা কটিযাপি চীৱৰভিসিং কৰিত্ৱা আগচ্ছন্তে, দিস্ৱান ভগৱতো এতদহোসি – ‘‘অতিলহুং খো ইমে মোঘপুৰিসা চীৱৰে বাহুল্লায আৱত্তা. যংনূনাহং ভিক্খূনং চীৱৰে সীমং বন্ধেয্যং, মৰিযাদং ঠপেয্য’’ন্তি. অথ খো ভগৱা অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানো যেন ৱেসালী তদৱসৰি. তত্ৰ সুদং ভগৱা ৱেসালিযং ৱিহৰতি গোতমকে চেতিযে. তেন খো পন সমযেন ভগৱা সীতাসু হেমন্তিকাসু ৰত্তীসু অন্তৰট্ঠকাসু হিমপাতসমযে ৰত্তিং অজ্ঝোকাসে একচীৱৰো নিসীদি. ন ভগৱন্তং সীতং অহোসি. নিক্খন্তে পঠমে যামে সীতং ভগৱন্তং অহোসি. দুতিযং ভগৱা চীৱৰং পাৰুপি. ন ভগৱন্তং সীতং অহোসি. নিক্খন্তে মজ্ঝিমে যামে সীতং ভগৱন্তং অহোসি. ততিযং ভগৱা চীৱৰং পাৰুপি. ন ভগৱন্তং সীতং অহোসি. নিক্খন্তে পচ্ছিমে যামে উদ্ধস্তে অৰুণে নন্দিমুখিযা ৰত্তিযা সীতং ভগৱন্তং অহোসি. চতুত্থং ভগৱা চীৱৰং পাৰুপি. ন ভগৱন্তং সীতং অহোসি. অথ খো ভগৱতো এতদহোসি – ‘‘যেপি খো তে কুলপুত্তা ইমস্মিং ধম্মৱিনযে সীতালুকা সীতভীৰুকা তেপি সক্কোন্তি তিচীৱৰেন যাপেতুং. যংনূনাহং ভিক্খূনং চীৱৰে সীমং বন্ধেয্যং, মৰিযাদং ঠপেয্যং, তিচীৱৰং অনুজানেয্য’’ন্তি. অথ খো ভগৱা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকৰণে ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ইধাহং, ভিক্খৱে, অন্তৰা চ ৰাজগহং অন্তৰা চ ৱেসালিং অদ্ধানমগ্গপ্পটিপন্নো অদ্দসং সম্বহুলে ভিক্খূ চীৱৰেহি উব্ভণ্ডিতে সীসেপি চীৱৰভিসিং কৰিত্ৱা খন্ধেপি চীৱৰভিসিং কৰিত্ৱা কটিযাপি চীৱৰভিসিং কৰিত্ৱা আগচ্ছন্তে, দিস্ৱান মে এতদহোসি – ‘অতিলহুং খো ইমে মোঘপুৰিসা চীৱৰে বাহুল্লায আৱত্তা. যংনূনাহং ভিক্খূনং চীৱৰে সীমং বন্ধেয্যং, মৰিযাদং ঠপেয্য’ন্তি. ইধাহং, ভিক্খৱে, সীতাসু হেমন্তিকাসু ৰত্তীসু অন্তৰট্ঠকাসু হিমপাতসমযে ৰত্তিং অজ্ঝোকাসে একচীৱৰো নিসীদিং. ন মং সীতং অহোসি. নিক্খন্তে পঠমে যামে সীতং মং অহোসি. দুতিযাহং চীৱৰং পাৰুপিং. ন মং সীতং অহোসি. নিক্খন্তে মজ্ঝিমে যামে সীতং মং অহোসি. ততিযাহং চীৱৰং পাৰুপিং. ন মং সীতং অহোসি. নিক্খন্তে পচ্ছিমে যামে উদ্ধস্তে অৰুণে নন্দিমুখিযা ৰত্তিযা সীতং মং অহোসি. চতুত্থাহং চীৱৰং পাৰুপিং. ন মং সীতং অহোসি. তস্স ময্হং, ভিক্খৱে, এতদহোসি – ‘‘যেপি খো তে কুলপুত্তা ইমস্মিং ধম্মৱিনযে সীতালুকা সীতভীৰুকা তেপি সক্কোন্তি তিচীৱৰেন যাপেতুং. যংনূনাহং ভিক্খূনং চীৱৰে সীমং বন্ধেয্যং, মৰিযাদং ঠপেয্যং, তিচীৱৰং অনুজানেয্য’ন্তি. অনুজানামি, ভিক্খৱে, তিচীৱৰং – দিগুণং সঙ্ঘাটিং, একচ্চিযং উত্তৰাসঙ্গং, একচ্চিযং অন্তৰৱাসক’’ন্তি.

তিচীৱৰানুজাননা নিট্ঠিতা.

২১৮. অতিৰেকচীৱৰকথা

৩৪৭. [পাৰা. ৪৬১] তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ ভগৱতা তিচীৱৰং অনুঞ্ঞাতন্তি অঞ্ঞেনেৱ তিচীৱৰেন গামং পৱিসন্তি, অঞ্ঞেন তিচীৱৰেন আৰামে অচ্ছন্তি, অঞ্ঞেন তিচীৱৰেন নহানং ওতৰন্তি. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ অতিৰেকচীৱৰং ধাৰেস্সন্তী’’তি. অথ খো তে ভিক্খূ ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অথ খো ভগৱা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকৰণে ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ন, ভিক্খৱে, অতিৰেকচীৱৰং ধাৰেতব্বং. যো ধাৰেয্য, যথাধম্মো কাৰেতব্বো’’তি.

[পাৰা. ৪৬১] তেন খো পন সমযেন আযস্মতো আনন্দস্স অতিৰেকচীৱৰং উপ্পন্নং হোতি. আযস্মা চ আনন্দো তং চীৱৰং আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স দাতুকামো হোতি. আযস্মা চ সাৰিপুত্তো সাকেতে ৱিহৰতি. অথ খো আযস্মতো আনন্দস্স এতদহোসি – ‘‘ভগৱতা সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং ‘ন অতিৰেকচীৱৰং ধাৰেতব্ব’ন্তি. ইদঞ্চ মে অতিৰেকচীৱৰং উপ্পন্নং. অহঞ্চিমং চীৱৰং আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স দাতুকামো. আযস্মা চ সাৰিপুত্তো সাকেতে ৱিহৰতি. কথং নু খো মযা পটিপজ্জিতব্ব’’ন্তি? ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসি. ‘‘কীৱচিৰং পনানন্দ, সাৰিপুত্তো আগচ্ছিস্সতী’’তি? ‘‘নৱমং ৱা, ভগৱা, দিৱসং, দসমং ৱা’’তি. অথ খো ভগৱা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকৰণে ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, দসাহপৰমং অতিৰেকচীৱৰং ধাৰেতু’’ন্তি.

তেন খো পন সমযেন ভিক্খূনং অতিৰেকচীৱৰং উপ্পন্নং হোতি. অথ খো ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘কথং নু খো অম্হেহি অতিৰেকচীৱৰে পটিপজ্জিতব্ব’’ন্তি? ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, অতিৰেকচীৱৰং ৱিকপ্পেতুন্তি.

৩৪৮. অথ খো ভগৱা ৱেসালিযং যথাভিৰন্তং ৱিহৰিত্ৱা যেন বাৰাণসী তেন চাৰিকং পক্কামি. অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানো যেন বাৰাণসী তদৱসৰি. তত্ৰ সুদং ভগৱা বাৰাণসিযং ৱিহৰতি ইসিপতনে মিগদাযে. তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰস্স ভিক্খুনো অন্তৰৱাসকো ছিদ্দো হোতি. অথ খো তস্স ভিক্খুনো এতদহোসি – ‘‘ভগৱতা তিচীৱৰং অনুঞ্ঞাতং – দিগুণা সঙ্ঘাটি, একচ্চিযো উত্তৰাসঙ্গো, একচ্চিযো অন্তৰৱাসকো. অযঞ্চ মে অন্তৰৱাসকো ছিদ্দো. যংনূনাহং অগ্গড়ং অচ্ছুপেয্যং, সমন্ততো দুপট্টং ভৱিস্সতি, মজ্ঝে একচ্চিয’’ন্তি. অথ খো সো ভিক্খু অগ্গড়ং অচ্ছুপেসি. অদ্দসা খো ভগৱা সেনাসনচাৰিকং আহিণ্ডন্তো তং ভিক্খুং অগ্গড়ং অচ্ছুপেন্তং [অচ্ছুপন্তং (ক.)], দিস্ৱান যেন সো ভিক্খু তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা তং ভিক্খুং এতদৱোচ – ‘‘কিং ত্ৱং, ভিক্খু, কৰোসী’’তি? ‘‘অগ্গড়ং, ভগৱা, অচ্ছুপেমী’’তি. ‘‘সাধু সাধু, ভিক্খু; সাধু খো ত্ৱং, ভিক্খু, অগ্গড়ং অচ্ছুপেসী’’তি. অথ খো ভগৱা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকৰণে ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, অহতানং দুস্সানং অহতকপ্পানং দিগুণং সঙ্ঘাটিং, একচ্চিযং উত্তৰাসঙ্গং, একচ্চিযং অন্তৰৱাসকং; উতুদ্ধটানং দুস্সানং চতুগ্গুণং সঙ্ঘাটিং, দিগুণং উত্তৰাসঙ্গং, দিগুণং অন্তৰৱাসকং; পংসুকূলে যাৱদত্থং; পাপণিকে উস্সাহো কৰণীযো. অনুজানামি, ভিক্খৱে, অগ্গড়ং তুন্নং ওৱট্টিকং কণ্ডুসকং দড়্হীকম্ম’’ন্তি.

অতিৰেকচীৱৰকথা নিট্ঠিতা.

২১৯. ৱিসাখাৱত্থু

৩৪৯. অথ খো ভগৱা বাৰাণসিযং যথাভিৰন্তং ৱিহৰিত্ৱা যেন সাৱত্থি তেন চাৰিকং পক্কামি. অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানো যেন সাৱত্থি তদৱসৰি. তত্ৰ সুদং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. অথ খো ৱিসাখা মিগাৰমাতা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো ৱিসাখং মিগাৰমাতৰং ভগৱা ধম্মিযা কথায সন্দস্সেসি সমাদপেসি সমুত্তেজেসি সম্পহংসেসি. অথ খো ৱিসাখা মিগাৰমাতা, ভগৱতা ধম্মিযা কথায সন্দস্সিতা সমাদপিতা সমুত্তেজিতা সম্পহংসিতা, ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অধিৱাসেতু মে, ভন্তে, ভগৱা স্ৱাতনায ভত্তং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’তি. অধিৱাসেসি ভগৱা তুণ্হীভাৱেন. অথ খো ৱিসাখা মিগাৰমাতা ভগৱতো অধিৱাসনং ৱিদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি.

তেন খো পন সমযেন তস্সা ৰত্তিযা অচ্চযেন চাতুদ্দীপিকো মহামেঘো পাৱস্সি. অথ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘যথা, ভিক্খৱে, জেতৱনে ৱস্সতি এৱং চতূসু দীপেসু ৱস্সতি. ওৱস্সাপেথ, ভিক্খৱে, কাযং. অযং পচ্ছিমকো চাতুদ্দীপিকো মহামেঘো’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৱতো পটিস্সুণিত্ৱা নিক্খিত্তচীৱৰা কাযং ওৱস্সাপেন্তি. অথ খো ৱিসাখা মিগাৰমাতা পণীতং খাদনীযং ভোজনীযং পটিযাদাপেত্ৱা দাসিং আণাপেসি – ‘‘গচ্ছ, জে. আৰামং গন্ত্ৱা কালং আৰোচেহি – কালো, ভন্তে, নিট্ঠিতং ভত্ত’’ন্তি. ‘‘এৱং, অয্যে’’তি খো সা দাসী ৱিসাখায মিগাৰমাতুযা পটিস্সুণিত্ৱা আৰামং গন্ত্ৱা অদ্দস ভিক্খূ নিক্খিত্তচীৱৰে কাযং ওৱস্সাপেন্তে, দিস্ৱান ‘নত্থি আৰামে ভিক্খূ, আজীৱকা কাযং ওৱস্সাপেন্তী’তি যেন ৱিসাখা মিগাৰমাতা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ৱিসাখং মিগাৰমাতৰং এতদৱোচ – ‘‘নত্থয্যে, আৰামে ভিক্খূ, আজীৱকা কাযং ওৱস্সাপেন্তী’’তি. অথ খো ৱিসাখায মিগাৰমাতুযা পণ্ডিতায ৱিযত্তায মেধাৱিনিযা এতদহোসি – ‘‘নিস্সংসযং খো অয্যা নিক্খিত্তচীৱৰা কাযং ওৱস্সাপেন্তি. সাযং বালা মঞ্ঞিত্থ – নত্থি আৰামে ভিক্খূ, আজীৱকা কাযং ওৱস্সাপেন্তী’’তি, পুন দাসিং আণাপেসি – ‘‘গচ্ছ, জে. আৰামং গন্ত্ৱা কালং আৰোচেহি – কালো, ভন্তে, নিট্ঠিতং ভত্ত’’ন্তি. অথ খো তে ভিক্খূ গত্তানি সীতিং কৰিত্ৱা [সীতীকৰিত্ৱা (স্যা.)] কল্লকাযা চীৱৰানি গহেত্ৱা যথাৱিহাৰং পৱিসিংসু. অথ খো সা দাসী আৰামং গন্ত্ৱা ভিক্খূ অপস্সন্তী ‘নত্থি আৰামে ভিক্খূ, সুঞ্ঞো আৰামো’তি যেন ৱিসাখা মিগাৰমাতা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ৱিসাখং মিগাৰমাতৰং এতদৱোচ – ‘‘নত্থয্যে, আৰামে ভিক্খূ, সুঞ্ঞো আৰামো’’তি. অথ খো ৱিসাখায মিগাৰমাতুযা পণ্ডিতায ৱিযত্তায মেধাৱিনিযা এতদহোসি – ‘‘নিস্সংসযং খো অয্যা গত্তানি সীতিং কৰিত্ৱা কল্লকাযা চীৱৰানি গহেত্ৱা যথাৱিহাৰং পৱিট্ঠা. সাযং বালা মঞ্ঞিত্থ – নত্থি আৰামে ভিক্খূ, সুঞ্ঞো আৰামো’’তি, পুন দাসিং আণাপেসি – ‘‘গচ্ছ, জে. আৰামং গন্ত্ৱা কালং আৰোচেহি – কালো, ভন্তে, নিট্ঠিতং ভত্ত’’ন্তি.

৩৫০. অথ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘সন্দহথ [সন্নহথ (সী. স্যা.)], ভিক্খৱে, পত্তচীৱৰং; কালো ভত্তস্সা’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. অথ খো ভগৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায – সেয্যথাপি নাম বলৱা পুৰিসো সম্মিঞ্জিতং ৱা বাহং পসাৰেয্য, পসাৰিতং ৱা বাহং সমিঞ্জেয্য, এৱমেৱ – জেতৱনে অন্তৰহিতো ৱিসাখায মিগাৰমাতুযা কোট্ঠকে পাতুৰহোসি. নিসীদি ভগৱা পঞ্ঞত্তে আসনে সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন. অথ খো ৱিসাখা মিগাৰমাতা – ‘‘অচ্ছৰিযং ৱত ভো! অব্ভুতং ৱত ভো! তথাগতস্স মহিদ্ধিকতা মহানুভাৱতা, যত্ৰ হি নাম জণ্ণুকমত্তেসুপি ওঘেসু পৱত্তমানেসু, কটিমত্তেসুপি ওঘেসু পৱত্তমানেসু, ন হি নাম একভিক্খুস্সপি [পৱত্তমানেসু ন একভিক্খুস্সপি (?)] পাদা ৱা চীৱৰানি ৱা অল্লানি ভৱিস্সন্তী’’তি – হট্ঠা উদগ্গা বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেত্ৱা সম্পৱাৰেত্ৱা ভগৱন্তং ভুত্তাৱিং ওনীতপত্তপাণিং একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্না খো ৱিসাখা মিগাৰমাতা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অট্ঠাহং, ভন্তে, ভগৱন্তং ৱৰানি যাচামী’’তি. ‘‘অতিক্কন্তৱৰা খো, ৱিসাখে, তথাগতা’’তি. ‘‘যানি চ, ভন্তে, কপ্পিযানি যানি চ অনৱজ্জানী’’তি. ‘‘ৱদেহি, ৱিসাখে’’তি. ‘‘ইচ্ছামহং, ভন্তে, সঙ্ঘস্স যাৱজীৱং ৱস্সিকসাটিকং দাতুং, আগন্তুকভত্তং দাতুং, গমিকভত্তং দাতুং, গিলানভত্তং দাতুং, গিলানুপট্ঠাকভত্তং দাতুং, গিলানভেসজ্জং দাতুং, ধুৱযাগুং দাতুং, ভিক্খুনিসঙ্ঘস্স উদকসাটিকং দাতু’’ন্তি. ‘‘কিং পন ত্ৱং, ৱিসাখে, অত্থৱসং সম্পস্সমানা তথাগতং অট্ঠ ৱৰানি যাচসী’’তি?

‘‘ইধাহং, ভন্তে, দাসিং আণাপেসিং – ‘গচ্ছ, জে. আৰামং গন্ত্ৱা কালং আৰোচেহি – কালো, ভন্তে, নিট্ঠিতং ভত্ত’’’ন্তি. অথ খো সা, ভন্তে, দাসী আৰামং গন্ত্ৱা অদ্দস ভিক্খূ নিক্খিত্তচীৱৰে কাযং ওৱস্সাপেন্তে, দিস্ৱান ‘‘নত্থি আৰামে ভিক্খূ, আজীৱকা কাযং ওৱস্সাপেন্তী’’তি যেনাহং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা মং এতদৱোচ – ‘‘নত্থয্যে, আৰামে ভিক্খূ, আজীৱকা কাযং ওৱস্সাপেন্তী’’তি. অসুচি, ভন্তে, নগ্গিযং জেগুচ্ছং পটিকূলং. ইমাহং, ভন্তে, অত্থৱসং সম্পস্সমানা ইচ্ছামি সঙ্ঘস্স যাৱজীৱং ৱস্সিকসাটিকং দাতুং.

‘‘পুন চপৰং, ভন্তে, আগন্তুকো ভিক্খু ন ৱীথিকুসলো ন গোচৰকুসলো কিলন্তো পিণ্ডায চৰতি. সো মে আগন্তুকভত্তং ভুঞ্জিত্ৱা ৱীথিকুসলো গোচৰকুসলো অকিলন্তো পিণ্ডায চৰিস্সতি. ইমাহং, ভন্তে, অত্থৱসং সম্পস্সমানা ইচ্ছামি সঙ্ঘস্স যাৱজীৱং আগন্তুকভত্তং দাতুং.

‘‘পুন চপৰং, ভন্তে, গমিকো ভিক্খু অত্তনো ভত্তং পৰিযেসমানো সত্থা ৱা ৱিহাযিস্সতি, যত্থ ৱা ৱাসং গন্তুকামো ভৱিস্সতি তত্থ ৱিকালে উপগচ্ছিস্সতি, কিলন্তো অদ্ধানং গমিস্সতি. সো মে গমিকভত্তং ভুঞ্জিত্ৱা সত্থা ন ৱিহাযিস্সতি, যত্থ ৱাসং গন্তুকামো ভৱিস্সতি তত্থ কালে উপগচ্ছিস্সতি, অকিলন্তো অদ্ধানং গমিস্সতি. ইমাহং, ভন্তে, অত্থৱসং সম্পস্সমানা ইচ্ছামি সঙ্ঘস্স যাৱজীৱং গমিকভত্তং দাতুং.

‘‘পুন চপৰং, ভন্তে, গিলানস্স ভিক্খুনো সপ্পাযানি ভোজনানি অলভন্তস্স আবাধো ৱা অভিৱড্ঢিস্সতি, কালংকিৰিযা ৱা ভৱিস্সতি. তস্স মে গিলানভত্তং ভুত্তস্স আবাধো ন অভিৱড্ঢিস্সতি, কালংকিৰিযা ন ভৱিস্সতি. ইমাহং, ভন্তে, অত্থৱসং সম্পস্সমানা ইচ্ছামি সঙ্ঘস্স যাৱজীৱং গিলানভত্তং দাতুং. ‘‘পুন চপৰং, ভন্তে, গিলানুপট্ঠাকো ভিক্খু অত্তনো ভত্তং পৰিযেসমানো গিলানস্স উস্সূৰে ভত্তং নীহৰিস্সতি, ভত্তচ্ছেদং কৰিস্সতি. সো মে গিলানুপট্ঠাকভত্তং ভুঞ্জিত্ৱা গিলানস্স কালেন ভত্তং নীহৰিস্সতি, ভত্তচ্ছেদং ন কৰিস্সতি. ইমাহং, ভন্তে, অত্থৱসং সম্পস্সমানা ইচ্ছামি সঙ্ঘস্স যাৱজীৱং গিলানুপট্ঠাকভত্তং দাতুং.

‘‘পুন চপৰং, ভন্তে, গিলানস্স ভিক্খুনো সপ্পাযানি ভেসজ্জানি অলভন্তস্স আবাধো ৱা অভিৱড্ঢিস্সতি, কালংকিৰিযা ৱা ভৱিস্সতি. তস্স মে গিলানভেসজ্জং পৰিভুত্তস্স আবাধো ন অভিৱড্ঢিস্সতি, কালংকিৰিযা ন ভৱিস্সতি. ইমাহং, ভন্তে, অত্থৱসং সম্পস্সমানা ইচ্ছামি সঙ্ঘস্স যাৱজীৱং গিলানভেসজ্জং দাতুং.

‘‘পুন চপৰং, ভন্তে, ভগৱতা অন্ধকৱিন্দে দসানিসংসে সম্পস্সমানেন যাগু অনুঞ্ঞাতা. ত্যাহং, ভন্তে, আনিসংসে সম্পস্সমানা ইচ্ছামি সঙ্ঘস্স যাৱজীৱং ধুৱযাগুং দাতুং.

‘‘ইধ, ভন্তে, ভিক্খুনিযো অচিৰৱতিযা নদিযা ৱেসিযাহি সদ্ধিং নগ্গা একতিত্থে নহাযন্তি. তা, ভন্তে, ৱেসিযা ভিক্খুনিযো উপ্পণ্ডেসুং – ‘কিং নু খো নাম তুম্হাকং, অয্যে, দহৰানং [দহৰানং দহৰানং (সী.)] ব্ৰহ্মচৰিযং চিণ্ণেন, ননু নাম কামা পৰিভুঞ্জিতব্বা; যদা জিণ্ণা ভৱিস্সথ তদা ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিস্সথ. এৱং তুম্হাকং উভো অত্থা পৰিগ্গহিতা ভৱিস্সন্তী’তি. তা, ভন্তে, ভিক্খুনিযো ৱেসিযাহি উপ্পণ্ডিযমানা মঙ্কূ অহেসুং. অসুচি, ভন্তে, মাতুগামস্স নগ্গিযং জেগুচ্ছং পটিকূলং. ইমাহং, ভন্তে, অত্থৱসং সম্পস্সমানা ইচ্ছামি ভিক্খুনিসঙ্ঘস্স যাৱজীৱং উদকসাটিকং দাতু’’ন্তি.

৩৫১. ‘‘কিং পন ত্ৱং, ৱিসাখে, আনিসংসং সম্পস্সমানা তথাগতং অট্ঠ ৱৰানি যাচসী’’তি? ‘‘ইধ, ভন্তে, দিসাসু ৱস্সংৱুট্ঠা ভিক্খূ সাৱত্থিং আগচ্ছিস্সন্তি ভগৱন্তং দস্সনায. তে ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা পুচ্ছিস্সন্তি – ‘ইত্থন্নামো, ভন্তে, ভিক্খু কালঙ্কতো, তস্স কা গতি কো অভিসম্পৰাযো’তি? তং ভগৱা ব্যাকৰিস্সতি সোতাপত্তিফলে ৱা সকদাগামিফলে ৱা অনাগামিফলে ৱা অৰহত্তে ৱা. ত্যাহং উপসঙ্কমিত্ৱা পুচ্ছিস্সামি – ‘আগতপুব্বা নু খো, ভন্তে, তেন অয্যেন সাৱত্থী’তি? সচে মে ৱক্খন্তি – ‘আগতপুব্বা তেন ভিক্খুনা সাৱত্থী’তি নিট্ঠমেত্থ গচ্ছিস্সামি – নিস্সংসযং মে পৰিভুত্তং তেন অয্যেন ৱস্সিকসাটিকা ৱা আগন্তুকভত্তং ৱা গমিকভত্তং ৱা গিলানভত্তং ৱা গিলানুপট্ঠাকভত্তং ৱা গিলানভেসজ্জং ৱা ধুৱযাগু ৱাতি. তস্সা মে তদনুস্সৰন্তিযা পামুজ্জং জাযিস্সতি, পমুদিতায পীতি জাযিস্সতি, পীতিমনায কাযো পস্সম্ভিস্সতি, পস্সদ্ধকাযা সুখং ৱেদিযিস্সামি, সুখিনিযা চিত্তং সমাধিযিস্সতি. সা মে ভৱিস্সতি ইন্দ্ৰিযভাৱনা বলভাৱনা বোজ্ঝঙ্গভাৱনা. ইমাহং, ভন্তে, আনিসংসং সম্পস্সমানা তথাগতং অট্ঠ ৱৰানি যাচামী’’তি. ‘‘সাধু সাধু, ৱিসাখে; সাধু খো ত্ৱং, ৱিসাখে, ইমং আনিসংসং সম্পস্সমানা তথাগতং অট্ঠ ৱৰানি যাচসি. অনুজানামি তে, ৱিসাখে, অট্ঠ ৱৰানী’’তি. অথ খো ভগৱা ৱিসাখং মিগাৰমাতৰং ইমাহি গাথাহি অনুমোদি –

‘‘যা অন্নপানং দদতিপ্পমোদিতা;

সীলূপপন্না সুগতস্স সাৱিকা;

দদাতি দানং অভিভুয্য মচ্ছৰং;

সোৱগ্গিকং সোকনুদং সুখাৱহং.

‘‘দিব্বং সা লভতে আযুং [দিব্বং বলং সা লভতে চ আযুং (সী. স্যা.)];

আগম্ম মগ্গং ৱিৰজং অনঙ্গণং;

সা পুঞ্ঞকামা সুখিনী অনামযা;

সগ্গম্হি কাযম্হি চিৰং পমোদতী’’তি.

৩৫২. অথ খো ভগৱা ৱিসাখং মিগাৰমাতৰং ইমাহি গাথাহি অনুমোদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কামি. অথ খো ভগৱা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকৰণে ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ৱস্সিকসাটিকং, আগন্তুকভত্তং, গমিকভত্তং, গিলানভত্তং, গিলানুপট্ঠাকভত্তং, গিলানভেসজ্জং, ধুৱযাগুং, ভিক্খুনিসঙ্ঘস্স উদকসাটিক’’ন্তি.

ৱিসাখাৱত্থু নিট্ঠিতং.

ৱিসাখাভাণৱাৰো নিট্ঠিতো.

২২০. নিসীদনাদিঅনুজাননা

৩৫৩. তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ পণীতানি ভোজনানি ভুঞ্জিত্ৱা মুট্ঠস্সতী অসম্পজানা নিদ্দং ওক্কমন্তি. তেসং মুট্ঠস্সতীনং অসম্পজানানং নিদ্দং ওক্কমন্তানং সুপিনন্তেন অসুচি মুচ্চতি, সেনাসনং অসুচিনা মক্খিযতি. অথ খো ভগৱা আযস্মতা আনন্দেন পচ্ছাসমণেন সেনাসনচাৰিকং আহিণ্ডন্তো অদ্দস সেনাসনং অসুচিনা মক্খিতং, দিস্ৱান আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘কিং এতং, আনন্দ, সেনাসনং মক্খিত’’ন্তি? ‘‘এতৰহি, ভন্তে, ভিক্খূ পণীতানি ভোজনানি ভুঞ্জিত্ৱা মুট্ঠস্সতী অসম্পজানা নিদ্দং ওক্কমন্তি. তেসং মুট্ঠস্সতীনং অসম্পজানানং নিদ্দং ওক্কমন্তানং সুপিনন্তেন অসুচি মুচ্চতি; তযিদং, ভগৱা, সেনাসনং অসুচিনা মক্খিত’’ন্তি. ‘‘এৱমেতং, আনন্দ, এৱমেতং, আনন্দ. মুচ্চতি হি, আনন্দ, মুট্ঠস্সতীনং অসম্পজানানং নিদ্দং ওক্কমন্তানং সুপিনন্তেন অসুচি. যে তে, আনন্দ, ভিক্খূ উপট্ঠিতস্সতী সম্পজানা নিদ্দং ওক্কমন্তি, তেসং অসুচি ন মুচ্চতি. যেপি তে, আনন্দ, পুথুজ্জনা কামেসু ৱীতৰাগা, তেসম্পি অসুচি ন মুচ্চতি. অট্ঠানমেতং, আনন্দ, অনৱকাসো যং অৰহতো অসুচি মুচ্চেয্যা’’তি. অথ খো ভগৱা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকৰণে ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ইধাহং, ভিক্খৱে, আনন্দেন পচ্ছাসমণেন সেনাসনচাৰিকং আহিণ্ডন্তো অদ্দসং সেনাসনং অসুচিনা মক্খিতং, দিস্ৱান আনন্দং আমন্তেসিং ‘কিং এতং, আনন্দ, সেনাসনং মক্খিত’ন্তি? ‘এতৰহি, ভন্তে, ভিক্খূ পণীতানি ভোজনানি ভুঞ্জিত্ৱা মুট্ঠস্সতী অসম্পজানা নিদ্দং ওক্কমন্তি. তেসং মুট্ঠস্সতীনং অসম্পজানানং নিদ্দং ওক্কমন্তানং সুপিনন্তেন অসুচি মুচ্চতি; তযিদং, ভগৱা, সেনাসনং অসুচিনা মক্খিত’ন্তি. ‘এৱমেতং, আনন্দ, এৱমেতং, আনন্দ, মুচ্চতি হি, আনন্দ, মুট্ঠস্সতীনং অসম্পজানানং নিদ্দং ওক্কমন্তানং সুপিনন্তেন অসুচি. যে তে, আনন্দ, ভিক্খূ উপট্ঠিতস্সতী সম্পজানা নিদ্দং ওক্কমন্তি, তেসং অসুচি ন মুচ্চতি. যেপি তে, আনন্দ, পুথুজ্জনা কামেসু ৱীতৰাগা তেসম্পি অসুচি ন মুচ্চতি. অট্ঠানমেতং, আনন্দ, অনৱকাসো যং অৰহতো অসুচি মুচ্চেয্যা’’’তি.

‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৱে, আদীনৱা মুট্ঠস্সতিস্স অসম্পজানস্স নিদ্দং ওক্কমতো – দুক্খং সুপতি, দুক্খং পটিবুজ্ঝতি, পাপকং সুপিনং পস্সতি, দেৱতা ন ৰক্খন্তি, অসুচি মুচ্চতি. ইমে খো, ভিক্খৱে, পঞ্চ আদীনৱা মুট্ঠস্সতিস্স অসম্পজানস্স নিদ্দং ওক্কমতো.

‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৱে, আনিসংসা উপট্ঠিতস্সতিস্স সম্পজানস্স নিদ্দং ওক্কমতো – সুখং সুপতি, সুখং পটিবুজ্ঝতি, ন পাপকং সুপিনং পস্সতি, দেৱতা ৰক্খন্তি, অসুচি ন মুচ্চতি. ইমে খো, ভিক্খৱে, পঞ্চ আনিসংসা উপট্ঠিতস্সতিস্স সম্পজানস্স নিদ্দং ওক্কমতো.

‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, কাযগুত্তিযা চীৱৰগুত্তিযা সেনাসনগুত্তিযা নিসীদন’’ন্তি.

তেন খো পন সমযেন অতিখুদ্দকং নিসীদনং ন সব্বং সেনাসনং সংগোপেতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, যাৱমহন্তং পচ্চত্থৰণং আকঙ্খতি তাৱমহন্তং পচ্চত্থৰণং কাতুন্তি.

৩৫৪. তেন খো পন সমযেন আযস্মতো আনন্দস্স উপজ্ঝাযস্স আযস্মতো বেলট্ঠসীসস্স থুল্লকচ্ছাবাধো হোতি. তস্স লসিকায চীৱৰানি কাযে লগ্গন্তি. তানি ভিক্খূ উদকেন তেমেত্ৱা তেমেত্ৱা অপকড্ঢন্তি. অদ্দসা খো ভগৱা সেনাসনচাৰিকং আহিণ্ডন্তো তে ভিক্খূ তানি চীৱৰানি উদকেন তেমেত্ৱা তেমেত্ৱা অপকড্ঢন্তে, দিস্ৱান যেন তে ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমি, উপঙ্কমিত্ৱা তে ভিক্খূ এতদৱোচ – ‘‘কিং ইমস্স, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো আবাধো’’তি? ‘‘ইমস্স, ভন্তে, আযস্মতো থুল্লকচ্ছাবাধো. লসিকায চীৱৰানি কাযে লগ্গন্তি. তানি মযং উদকেন তেমেত্ৱা তেমেত্ৱা অপকড্ঢামা’’তি. অথ খো ভগৱা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকৰণে ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, যস্স কণ্ডু ৱা পিড়কা ৱা অস্সাৱো ৱা থুল্লকচ্ছু ৱা আবাধো কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদি’’ন্তি.

৩৫৫. অথ খো ৱিসাখা মিগাৰমাতা মুখপুঞ্ছনচোড়ং [মুখপুঞ্জনচোড়ং (ক.)] আদায যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্না খো ৱিসাখা মিগাৰমাতা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘পটিগ্গণ্হাতু মে, ভন্তে, ভগৱা মুখপুঞ্ছনচোড়ং, যং মমস্স দীঘৰত্তং হিতায সুখাযা’’তি. পটিগ্গহেসি ভগৱা মুখপুঞ্ছনচোড়ং. অথ খো ভগৱা ৱিসাখং মিগাৰমাতৰং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেসি সমাদপেসি সমুত্তেজেসি সম্পহংসেসি. অথ খো ৱিসাখা মিগাৰমাতা ভগৱতা ধম্মিযা কথায সন্দস্সিতা সমাদপিতা সমুত্তেজিতা সম্পহংসিতা উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি. অথ খো ভগৱা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকৰণে ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, মুখপুঞ্ছনচোড়ক’’ন্তি [মুখপুঞ্ছনচোলন্তি (স্যা.)].

৩৫৬. তেন খো পন সমযেন ৰোজো মল্লো আযস্মতো আনন্দস্স সহাযো হোতি. ৰোজস্স মল্লস্স খোমপিলোতিকা আযস্মতো আনন্দস্স হত্থে নিক্খিত্তা হোতি. আযস্মতো চ আনন্দস্স খোমপিলোতিকায অত্থো হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ৱিস্সাসং গহেতুং – সন্দিট্ঠো চ হোতি, সম্ভত্তো চ, আলপিতো চ, জীৱতি চ, জানাতি চ, গহিতে মে অত্তমনো ভৱিস্সতীতি. অনুজানামি, ভিক্খৱে, ইমেহি পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ৱিস্সাসং গহেতুন্তি.