১৫২. কট্ঠপাদুকাদিপটিক্খেপো

২৫০. তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ ৰত্তিযা পচ্চূসসমযং পচ্চুট্ঠায কট্ঠপাদুকাযো অভিৰুহিত্ৱা অজ্ঝোকাসে চঙ্কমন্তি, উচ্চাসদ্দা মহাসদ্দা খটখটসদ্দা, অনেকৱিহিতং তিৰচ্ছানকথং কথেন্তা, সেয্যথিদং [ইমা তিৰচ্ছানকথাযো পাচি. ৫০৮; দী. নি. ১.৭; ম. নি. ২.২২৩; সং. নি. ৫.১০৮০; অ. নি. ১০.৬৯ আদযো] – ৰাজকথং, চোৰকথং, মহামত্তকথং, সেনাকথং, ভযকথং, যুদ্ধকথং, অন্নকথং, পানকথং, ৱত্থকথং, সযনকথং, মালাকথং, গন্ধকথং, ঞাতিকথং, যানকথং, গামকথং, নিগমকথং, নগৰকথং, জনপদকথং, ইত্থিকথং [ইত্থিকথং পুৰিসকথং (ক.)], সূৰকথং, ৱিসিখাকথং, কুম্ভট্ঠানকথং, পুব্বপেতকথং, নানত্তকথং, লোকক্খাযিকং, সমুদ্দক্খাযিকং, ইতিভৱাভৱকথং ইতি ৱা; কীটকম্পি অক্কমিত্ৱা মাৰেন্তি, ভিক্খূপি সমাধিম্হা চাৱেন্তি. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ ৰত্তিযা পচ্চূসসমযং পচ্চুট্ঠায কট্ঠপাদুকাযো অভিৰুহিত্ৱা অজ্ঝোকাসে চঙ্কমিস্সন্তি, উচ্চাসদ্দা মহাসদ্দা খটখটসদ্দা অনেকৱিহিতং তিৰচ্ছানকথং কথেন্তা, সেয্যথিদং – ৰাজকথং, চোৰকথং…পে… ইতিভৱাভৱকথং ইতি ৱা, কীটকম্পি অক্কমিত্ৱা মাৰেস্সন্তি, ভিক্খূপি সমাধিম্হা চাৱেস্সন্তী’’তি. অথ খো তে ভিক্খূ ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং…পে… ‘‘সচ্চং কিৰ, ভিক্খৱে, ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ ৰত্তিযা পচ্চূসসমযং পচ্চুট্ঠায কট্ঠপাদুকাযো অভিৰুহিত্ৱা অজ্ঝোকাসে চঙ্কমন্তি, উচ্চাসদ্দা মহাসদ্দা খটখটসদ্দা, অনেকৱিহিতং তিৰচ্ছানকথং কথেন্তা, সেয্যথিদং, – ৰাজকথং, চোৰকথং…পে… ইতিভৱাভৱকথং ইতি ৱা, কীটকম্পি অক্কমিত্ৱা মাৰেন্তি, ভিক্খূপি সমাধিম্হা চাৱেন্তী’’তি? ‘‘সচ্চং, ভগৱা’’তি…পে… ৱিগৰহিত্ৱা ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ন, ভিক্খৱে, কট্ঠপাদুকা ধাৰেতব্বা. যো ধাৰেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.

অথ খো ভগৱা ৰাজগহে যথাভিৰন্তং ৱিহৰিত্ৱা যেন বাৰাণসী তেন চাৰিকং পক্কামি. অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানো যেন বাৰাণসী তদৱসৰি. তত্ৰ সুদং ভগৱা বাৰাণসিযং ৱিহৰতি ইসিপতনে মিগদাযে. তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ – ভগৱতা কট্ঠপাদুকা পটিক্খিত্তাতি – তালতৰুণে ছেদাপেত্ৱা তালপত্তপাদুকাযো ধাৰেন্তি; তানি তালতৰুণানি ছিন্নানি মিলাযন্তি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম সমণা সক্যপুত্তিযা তালতৰুণে ছেদাপেত্ৱা তালপত্তপাদুকাযো ধাৰেস্সন্তি; তানি তালতৰুণানি ছিন্নানি মিলাযন্তি; একিন্দ্ৰিযং সমণা সক্যপুত্তিযা জীৱং ৱিহেঠেন্তী’’তি. অস্সোসুং খো ভিক্খূ তেসং মনুস্সানং উজ্ঝাযন্তানং খিয্যন্তানং ৱিপাচেন্তানং. অথ খো তে ভিক্খূ ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং…পে… ‘‘সচ্চং কিৰ, ভিক্খৱে, ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ তালতৰুণে ছেদাপেত্ৱা তালপত্তপাদুকাযো ধাৰেন্তি; তানি তালতৰুণানি ছিন্নানি মিলাযন্তী’’তি? সচ্চং ভগৱাতি. ৱিগৰহি বুদ্ধো ভগৱা…পে… কথঞ্হি নাম তে, ভিক্খৱে, মোঘপুৰিসা তালতৰুণে ছেদাপেত্ৱা তালপত্তপাদুকাযো ধাৰেস্সন্তি; তানি তালতৰুণানি ছিন্নানি মিলাযন্তি. জীৱসঞ্ঞিনো হি, ভিক্খৱে, মনুস্সা ৰুক্খস্মিং. নেতং, ভিক্খৱে, অপ্পসন্নানং ৱা পসাদায…পে… ৱিগৰহিত্ৱা ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ন, ভিক্খৱে, তালপত্তপাদুকা ধাৰেতব্বা. যো ধাৰেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.

তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ ‘ভগৱতা তালপত্তপাদুকা পটিক্খিত্তা’তি ৱেড়ুতৰুণে ছেদাপেত্ৱা ৱেড়ুপত্তপাদুকাযো ধাৰেন্তি. তানি ৱেড়ুতৰুণানি ছিন্নানি মিলাযন্তি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম সমণা সক্যপুত্তিযা ৱেড়ুতৰুণে ছেদাপেত্ৱা ৱেড়ুপত্তপাদুকাযো ধাৰেস্সন্তি. তানি ৱেড়ুতৰুণানি ছিন্নানি মিলাযন্তি. একিন্দ্ৰিযং সমণা সক্যপুত্তিযা জীৱং ৱিহেঠেন্তী’’তি. অস্সোসুং খো ভিক্খূ তেসং মনুস্সানং উজ্ঝাযন্তানং খিয্যন্তানং ৱিপাচেন্তানং. অথ খো তে ভিক্খূ ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং…পে… জীৱসঞ্ঞিনো হি, ভিক্খৱে, মনুস্সা ৰুক্খস্মিং…পে… ন, ভিক্খৱে, ৱেড়ুপত্তপাদুকা ধাৰেতব্বা. যো ধাৰেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সাতি.

২৫১. অথ খো ভগৱা বাৰাণসিযং যথাভিৰন্তং ৱিহৰিত্ৱা যেন ভদ্দিযং তেন চাৰিকং পক্কামি. অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানো যেন ভদ্দিযং তদৱসৰি. তত্ৰ সুদং ভগৱা ভদ্দিযে ৱিহৰতি জাতিযা ৱনে. তেন খো পন সমযেন ভদ্দিযা ভিক্খূ অনেকৱিহিতং পাদুকমণ্ডনানুযোগমনুযুত্তা ৱিহৰন্তি, তিণপাদুকং কৰোন্তিপি কাৰাপেন্তিপি, মুঞ্জপাদুকং কৰোন্তিপি কাৰাপেন্তিপি, পব্বজপাদুকং কৰোন্তিপি কাৰাপেন্তিপি, হিন্তালপাদুকং কৰোন্তিপি কাৰাপেন্তিপি, কমলপাদুকং কৰোন্তিপি কাৰাপেন্তিপি, কম্বলপাদুকং কৰোন্তিপি কাৰাপেন্তিপি, ৰিঞ্চন্তি উদ্দেসং পৰিপুচ্ছং অধিসীলং অধিচিত্তং অধিপঞ্ঞং. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম ভদ্দিযা ভিক্খূ অনেকৱিহিতং পাদুকমণ্ডনানুযোগমনুযুত্তা ৱিহৰিস্সন্তি, তিণপাদুকং কৰিস্সন্তিপি কাৰাপেস্সন্তিপি, মুঞ্জপাদুকং কৰিস্সন্তিপি কাৰাপেস্সন্তিপি, পব্বজপাদুকং কৰিস্সন্তিপি কাৰাপেস্সন্তিপি, হিন্তালপাদুকং কৰিস্সন্তিপি কাৰাপেস্সন্তিপি, কমলপাদুকং কৰিস্সন্তিপি কাৰাপেস্সন্তিপি, কম্বলপাদুকং কৰিস্সন্তিপি কাৰাপেস্সন্তিপি, ৰিঞ্চিস্সন্তি উদ্দেসং পৰিপুচ্ছং অধিসীলং অধিচিত্তং অধিপঞ্ঞ’’ন্তি. অথ খো তে ভিক্খূ ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং…পে… ‘‘সচ্চং কিৰ, ভিক্খৱে, ভদ্দিযা ভিক্খূ অনেকৱিহিতং পাদুকমণ্ডনানুযোগমনুযুত্তা ৱিহৰন্তি, তিণপাদুকং কৰোন্তিপি কাৰাপেন্তিপি…পে… ৰিঞ্চন্তি উদ্দেসং পৰিপুচ্ছং অধিসীলং অধিচিত্তং অধিপঞ্ঞ’’ন্তি? ‘‘সচ্চং, ভগৱা’’তি. ৱিগৰহি বুদ্ধো ভগৱা…পে… ‘‘কথঞ্হি নাম তে, ভিক্খৱে, মোঘপুৰিসা অনেকৱিহিতং পাদুকমণ্ডনানুযোগমনুযুত্তা ৱিহৰিস্সন্তি, তিণপাদুকং কৰিস্সন্তিপি কাৰাপেস্সন্তিপি…পে… ৰিঞ্চিস্সন্তি উদ্দেসং পৰিপুচ্ছং অধিসীলং অধিচিত্তং অধিপঞ্ঞং. নেতং, ভিক্খৱে, অপ্পসন্নানং ৱা পসাদায…পে… ৱিগৰহিত্ৱা…পে… ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ন, ভিক্খৱে, তিণপাদুকা ধাৰেতব্বা, ন মুঞ্জপাদুকা ধাৰেতব্বা, ন পব্বজপাদুকা ধাৰেতব্বা, ন হিন্তালপাদুকা ধাৰেতব্বা, ন কমলপাদুকা ধাৰেতব্বা, ন কম্বলপাদুকা ধাৰেতব্বা, ন সোৱণ্ণমযা পাদুকা ধাৰেতব্বা, ন ৰূপিযমযা পাদুকা ধাৰেতব্বা, ন মণিমযা পাদুকা ধাৰেতব্বা, ন ৱেড়ুৰিযমযা পাদুকা ধাৰেতব্বা, ন ফলিকমযা পাদুকা ধাৰেতব্বা, ন কংসমযা পাদুকা ধাৰেতব্বা, ন কাচমযা পাদুকা ধাৰেতব্বা, ন তিপুমযা পাদুকা ধাৰেতব্বা, ন সীসমযা পাদুকা ধাৰেতব্বা, ন তম্বলোহমযা পাদুকা ধাৰেতব্বা. যো ধাৰেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. ন চ, ভিক্খৱে, কাচি সঙ্কমনিযা পাদুকা ধাৰেতব্বা. যো ধাৰেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি, ভিক্খৱে, তিস্সো পাদুকা ধুৱট্ঠানিযা অসঙ্কমনিযাযো – ৱচ্চপাদুকং, পস্সাৱপাদুকং, আচমনপাদুক’’ন্তি.

২৫২. অথ খো ভগৱা ভদ্দিযে যথাভিৰন্তং ৱিহৰিত্ৱা যেন সাৱত্থি তেন চাৰিকং পক্কামি. অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানো যেন সাৱত্থি তদৱসৰি. তত্ৰ সুদং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ অচিৰৱতিযা নদিযা গাৱীনং তৰন্তীনং ৱিসাণেসুপি গণ্হন্তি, কণ্ণেসুপি গণ্হন্তি, গীৱাযপি গণ্হন্তি, ছেপ্পাপি গণ্হন্তি, পিট্ঠিম্পি অভিৰুহন্তি, ৰত্তচিত্তাপি অঙ্গজাতং ছুপন্তি, ৱচ্ছতৰিম্পি ওগাহেত্ৱা মাৰেন্তি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম সমণা সক্যপুত্তিযা গাৱীনং তৰন্তীনং ৱিসাণেসুপি গহেস্সন্তি…পে… সেয্যথাপি গিহী কামভোগিনো’’তি. অস্সোসুং খো ভিক্খূ তেসং মনুস্সানং উজ্ঝাযন্তানং খিয্যন্তানং ৱিপাচেন্তানং. অথ খো তে ভিক্খূ ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং…পে… সচ্চং কিৰ, ভিক্খৱে,…পে… সচ্চং ভগৱাতি…পে… ৱিগৰহিত্ৱা…পে… ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ন, ভিক্খৱে, গাৱীনং ৱিসাণেসু গহেতব্বং, ন কণ্ণেসু গহেতব্বং, ন গীৱায গহেতব্বং, ন ছেপ্পায গহেতব্বং, ন পিট্ঠি অভিৰুহিতব্বা. যো অভিৰুহেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. ন চ, ভিক্খৱে, ৰত্তচিত্তেন অঙ্গজাতং ছুপিতব্বং. যো ছুপেয্য, আপত্তি থুল্লচ্চযস্স. ন ৱচ্ছতৰী মাৰেতব্বা. যো মাৰেয্য, যথাধম্মো কাৰেতব্বো’’তি.

কট্ঠপাদুকাদিপটিক্খেপো নিট্ঠিতো.