৫. চম্মক্খন্ধকো
১৪৭. সোণকোড়িৱিসৱত্থু
২৪২. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি গিজ্ঝকূটে পব্বতে. তেন খো পন সমযেন ৰাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসাৰো অসীতিযা গামসহস্সেসু ইস্সৰিযাধিপচ্চং ৰজ্জং কাৰেতি. তেন খো পন সমযেন চম্পাযং সোণো নাম কোড়িৱিসো [কোড়িৱীসো (সী.)] সেট্ঠিপুত্তো সুখুমালো হোতি. তস্স পাদতলেসু লোমানি জাতানি হোন্তি. অথ খো ৰাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসাৰো তানি অসীতি গামিকসহস্সানি সন্নিপাতাপেত্ৱা কেনচিদেৱ কৰণীযেন সোণস্স কোড়িৱিসস্স সন্তিকে দূতং পাহেসি – আগচ্ছতু সোণো, ইচ্ছামি সোণস্স আগতন্তি. অথ খো সোণস্স কোড়িৱিসস্স মাতাপিতৰো সোণং কোড়িৱিসং এতদৱোচুং – ‘‘ৰাজা তে, তাত সোণ, পাদে দক্খিতুকামো. মা খো ত্ৱং, তাত সোণ, যেন ৰাজা তেন পাদে অভিপ্পসাৰেয্যাসি. ৰঞ্ঞো পুৰতো পল্লঙ্কেন নিসীদ. নিসিন্নস্স তে ৰাজা পাদে দক্খিস্সতী’’তি. অথ খো সোণং কোড়িৱিসং সিৱিকায আনেসুং. অথ খো সোণো কোড়িৱিসো যেন ৰাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসাৰো তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ৰাজানং মাগধং সেনিযং বিম্বিসাৰং অভিৱাদেত্ৱা ৰঞ্ঞো পুৰতো পল্লঙ্কেন নিসীদি. অদ্দসা খো ৰাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসাৰো সোণস্স কোড়িৱিসস্স পাদতলেসু লোমানি জাতানি. অথ খো ৰাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসাৰো তানি অসীতি গামিকসহস্সানি দিট্ঠধম্মিকে অত্থে অনুসাসিত্ৱা উয্যোজেসি – ‘‘তুম্হে খ্ৱত্থ, ভণে, মযা দিট্ঠধম্মিকে অত্থে অনুসাসিতা; গচ্ছথ, তং ভগৱন্তং পযিৰুপাসথ; সো নো ভগৱা সম্পৰাযিকে অত্থে অনুসাসিস্সতী’’তি.
অথ খো তানি অসীতি গামিকসহস্সানি যেন গিজ্ঝকূটো পব্বতো তেনুপসঙ্কমিংসু. তেন খো পন সমযেন আযস্মা সাগতো ভগৱতো উপট্ঠাকো হোতি. অথ খো তানি অসীতি গামিকসহস্সানি যেনাযস্মা সাগতো তেনুপসঙ্কমিংসু, উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং সাগতং এতদৱোচুং – ‘‘ইমানি, ভন্তে, অসীতি গামিকসহস্সানি ইধূপসঙ্কন্তানি ভগৱন্তং দস্সনায; সাধু মযং, ভন্তে, লভেয্যাম ভগৱন্তং দস্সনাযা’’তি. ‘‘তেন হি তুম্হে আযস্মন্তো মুহুত্তং ইধেৱ তাৱ হোথ, যাৱাহং ভগৱন্তং পটিৱেদেমী’’তি. অথ খো আযস্মা সাগতো তেসং অসীতিযা গামিকসহস্সানং পুৰতো পেক্খমানানং পাটিকায নিমুজ্জিত্ৱা ভগৱতো পুৰতো উম্মুজ্জিত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ইমানি, ভন্তে, অসীতি গামিকসহস্সানি ইধূপসঙ্কন্তানি ভগৱন্তং দস্সনায; যস্স দানি, ভন্তে, ভগৱা কালং মঞ্ঞতী’’তি. ‘‘তেন হি ত্ৱং, সাগত, ৱিহাৰপচ্ছাযাযং আসনং পঞ্ঞপেহী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা সাগতো ভগৱতো পটিস্সুণিত্ৱা পীঠং গহেত্ৱা ভগৱতো পুৰতো নিমুজ্জিত্ৱা তেসং অসীতিযা গামিকসহস্সানং পুৰতো পেক্খমানানং পাটিকায উম্মুজ্জিত্ৱা ৱিহাৰপচ্ছাযাযং আসনং পঞ্ঞপেতি. অথ খো ভগৱা ৱিহাৰা নিক্খমিত্ৱা ৱিহাৰপচ্ছাযাযং পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. অথ খো তানি অসীতি গামিকসহস্সানি যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. অথ খো তানি অসীতি গামিকসহস্সানি আযস্মন্তংযেৱ সাগতং সমন্নাহৰন্তি, নো তথা ভগৱন্তং. অথ খো ভগৱা তেসং অসীতিযা গামিকসহস্সানং চেতসা চেতোপৰিৱিতক্কমঞ্ঞায আযস্মন্তং সাগতং আমন্তেসি – ‘‘তেন হি ত্ৱং, সাগত, ভিয্যোসোমত্তায উত্তৰিমনুস্সধম্মং ইদ্ধিপাটিহাৰিযং দস্সেহী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা সাগতো ভগৱতো পটিস্সুণিত্ৱা ৱেহাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৱা আকাসে অন্তলিক্খে চঙ্কমতিপি, তিট্ঠতিপি, নিসীদতিপি, সেয্যম্পি কপ্পেতি, ধূমাযতিপি [ধূপাযতিপি (সী.), পধূপাযতিপি (স্যা.)] পজ্জলতিপি, অন্তৰধাযতিপি. অথ খো আযস্মা সাগতো আকাসে অন্তলিক্খে অনেকৱিহিতং উত্তৰিমনুস্সধম্মং ইদ্ধিপাটিহাৰিযং দস্সেত্ৱা ভগৱতো পাদেসু সিৰসা নিপতিত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘সত্থা মে, ভন্তে, ভগৱা; সাৱকোহমস্মি. সত্থা মে, ভন্তে, ভগৱা; সাৱকোহমস্মী’’তি. অথ খো তানি অসীতি গামিকসহস্সানি ‘‘অচ্ছৰিযং ৱত ভো! অব্ভুতং ৱত ভো! সাৱকোপি নাম এৱং মহিদ্ধিকো ভৱিস্সতি, এৱং মহানুভাৱো, অহো নূন সত্থা’’তি ভগৱন্তংযেৱ সমন্নাহৰন্তি, নো তথা আযস্মন্তং সাগতং.
অথ খো ভগৱা তেসং অসীতিযা গামিকসহস্সানং চেতসা চেতোপৰিৱিতক্কমঞ্ঞায অনুপুব্বিং কথং কথেসি, সেয্যথিদং – দানকথং সীলকথং সগ্গকথং, কামানং আদীনৱং ওকাৰং সংকিলেসং, নেক্খম্মে আনিসংসং পকাসেসি. যদা তে ভগৱা অঞ্ঞাসি কল্লচিত্তে, মুদুচিত্তে, ৱিনীৱৰণচিত্তে, উদগ্গচিত্তে, পসন্নচিত্তে, অথ যা বুদ্ধানং সামুক্কংসিকা ধম্মদেসনা, তং পকাসেসি – দুক্খং, সমুদযং, নিৰোধং, মগ্গং. সেয্যথাপি নাম সুদ্ধং ৱত্থং অপগতকাড়কং সম্মদেৱ ৰজনং পটিগ্গণ্হেয্য, এৱমেৱং তেসং অসীতিযা গামিকসহস্সানং তস্মিংযেৱ আসনে ৱিৰজং ৱীতমলং ধম্মচক্খুং উদপাদি – ‘‘যংকিঞ্চি সমুদযধম্মং, সব্বং তং নিৰোধধম্ম’’ন্তি. তে দিট্ঠধম্মা পত্তধম্মা ৱিদিতধম্মা পৰিযোগাড়্হধম্মা তিণ্ণৱিচিকিচ্ছা ৱিগতকথংকথা ৱেসাৰজ্জপ্পত্তা অপৰপ্পচ্চযা সত্থুসাসনে ভগৱন্তং এতদৱোচুং – ‘‘অভিক্কন্তং, ভন্তে, অভিক্কন্তং, ভন্তে. সেয্যথাপি, ভন্তে, নিক্কুজ্জিতং ৱা উক্কুজ্জেয্য, পটিচ্ছন্নং ৱা ৱিৱৰেয্য, মূড়্হস্স ৱা মগ্গং আচিক্খেয্য, অন্ধকাৰে ৱা তেলপজ্জোতং ধাৰেয্য – ‘‘চক্খুমন্তো ৰূপানি দক্খন্তী’’তি, এৱমেৱং ভগৱতা অনেকপৰিযাযেন ধম্মো পকাসিতো. এতে মযং, ভন্তে, ভগৱন্তং সৰণং গচ্ছাম. ধম্মঞ্চ, ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ. উপাসকে নো ভগৱা ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতে সৰণং গতে’’তি.
সোণস্স পব্বজ্জা
২৪৩. অথ খো সোণস্স কোড়িৱিসস্স এতদহোসি ‘‘যথা যথা খো অহং ভগৱতা ধম্মং দেসিতং আজানামি, নযিদং সুকৰং অগাৰং অজ্ঝাৱসতা একন্তপৰিপুণ্ণং একন্তপৰিসুদ্ধং সঙ্খলিখিতং ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিতুং; যংনূনাহং কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজেয্য’’ন্তি. অথ খো তানি অসীতি গামিকসহস্সানি ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কমিসুং. অথ খো সোণো কোড়িৱিসো অচিৰপক্কন্তেসু তেসু অসীতিযা গামিকসহস্সেসু যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সোণো কোড়িৱিসো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘যথা যথাহং, ভন্তে, ভগৱতা ধম্মং দেসিতং আজানামি, নযিদং সুকৰং অগাৰং অজ্ঝাৱসতা একন্তপৰিপুণ্ণং একন্তপৰিসুদ্ধং সঙ্খলিখিতং ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিতুং. ইচ্ছামহং, ভন্তে, কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতুং. পব্বাজেতু মং, ভন্তে, ভগৱা’’তি. অলত্থ খো সোণো কোড়িৱিসো ভগৱতো সন্তিকে পব্বজ্জং, অলত্থ উপসম্পদং. অচিৰুপসম্পন্নো চ পনাযস্মা সোণো সীতৱনে ৱিহৰতি. তস্স অচ্চাৰদ্ধৱীৰিযস্স চঙ্কমতো পাদা ভিজ্জিংসু. চঙ্কমো লোহিতেন ফুটো হোতি, সেয্যথাপি গৱাঘাতনং. [ইতো পৰং যাৱ ইমস্স ৱত্থুস্স অৱসানং তাৱ পাঠো অ. নি. ৬.৫৫ আদযো] অথ খো আযস্মতো সোণস্স ৰহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৱং চেতসো পৰিৱিতক্কো উদপাদি – ‘‘যে খো কেচি ভগৱতো সাৱকা আৰদ্ধৱীৰিযা ৱিহৰন্তি, অহং তেসং অঞ্ঞতৰো. অথ চ পন মে নানুপাদায আসৱেহি চিত্তং ৱিমুচ্চতি. সংৱিজ্জন্তি খো পন মে কুলে ভোগা; সক্কা ভোগে চ ভুঞ্জিতুং, পুঞ্ঞানি চ কাতুং. যংনূনাহং হীনাযাৱত্তিত্ৱা ভোগে চ ভুঞ্জেয্যং, পুঞ্ঞানি চ কৰেয্য’’ন্তি. অথ খো ভগৱা আযস্মতো সোণস্স চেতসা চেতোপৰিৱিতক্কমঞ্ঞায – সেয্যথাপি নাম বলৱা পুৰিসো সমিঞ্জিতং ৱা বাহং পসাৰেয্য, পসাৰিতং ৱা বাহং সমিঞ্জেয্য এৱমেৱ – গিজ্ঝকূটে পব্বতে অন্তৰহিতো সীতৱনে পাতুৰহোসি. অথ খো ভগৱা সম্বহুলেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং সেনাসনচাৰিকং আহিণ্ডন্তো যেনাযস্মতো সোণস্স চঙ্কমো তেনুপসঙ্কমি. অদ্দসা খো ভগৱা আযস্মতো সোণস্স চঙ্কমং লোহিতেন ফুটং, দিস্ৱান ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘কস্স ন্ৱাযং, ভিক্খৱে, চঙ্কমো লোহিতেন ফুটো, সেয্যথাপি গৱাঘাতন’’ন্তি? ‘‘আযস্মতো, ভন্তে, সোণস্স অচ্চাৰদ্ধৱীৰিযস্স চঙ্কমতো পাদা ভিজ্জিংসু. তস্সাযং চঙ্কমো লোহিতেন ফুটো, সেয্যথাপি গৱাঘাতন’’ন্তি.
অথ খো ভগৱা যেনাযস্মতো সোণস্স ৱিহাৰো তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. আযস্মাপি খো সোণো ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং সোণং ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘ননু তে, সোণ, ৰহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৱং চেতসো পৰিৱিতক্কো উদপাদি – ‘যে খো কেচি ভগৱতো সাৱকা আৰদ্ধৱীৰিযা ৱিহৰন্তি, অহং তেসং অঞ্ঞতৰো. অথ চ পন মে নানুপাদায আসৱেহি চিত্তং ৱিমুচ্চতি. সংৱিজ্জন্তি খো পন মে কুলে ভোগা; সক্কা ভোগে চ ভুঞ্জিতুং, পুঞ্ঞানি চ কাতুং. যংনূনাহং হীনাযাৱত্তিত্ৱা ভোগে চ ভুঞ্জেয্যং, পুঞ্ঞানি চ কৰেয্য’’’ন্তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, সোণ, কুসলো ত্ৱং পুব্বে অগাৰিকভূতো ৱীণায তন্তিস্সৰে’’তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, সোণ, যদা তে ৱীণায তন্তিযো অচ্চাযতা হোন্তি, অপি নু তে ৱীণা তস্মিং সমযে সৰৱতী ৱা হোতি, কম্মঞ্ঞা ৱা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’তি. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, সোণ, যদা তে ৱীণায তন্তিযো অতিসিথিলা হোন্তি, অপি নু তে ৱীণা তস্মিং সমযে সৰৱতী ৱা হোতি, কম্মঞ্ঞা ৱা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’তি. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, সোণ, যদা তে ৱীণায তন্তিযো নেৱ অচ্চাযতা হোন্তি নাতিসিথিলা, সমে গুণে পতিট্ঠিতা, অপি নু তে ৱীণা তস্মিং সমযে সৰৱতী ৱা হোতি, কম্মঞ্ঞা ৱা’’তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, সোণ, অচ্চাৰদ্ধৱীৰিযং উদ্ধচ্চায সংৱত্ততি, অতিলীনৱীৰিযং কোসজ্জায সংৱত্ততি. তস্মাতিহ ত্ৱং, সোণ, ৱীৰিযসমতং অধিট্ঠহ, ইন্দ্ৰিযানঞ্চ সমতং পটিৱিজ্ঝ, তত্থ চ নিমিত্তং গণ্হাহী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা সোণো ভগৱতো পচ্চস্সোসি. অথ খো ভগৱা আযস্মন্তং সোণং ইমিনা ওৱাদেন ওৱদিত্ৱা – সেয্যথাপি নাম বলৱা পুৰিসো সম্মিঞ্জিতং ৱা বাহং পসাৰেয্য, পসাৰিতং ৱা বাহং সমিঞ্জেয্য এৱমেৱ – সীতৱনে আযস্মতো সোণস্স সম্মুখে অন্তৰহিতো গিজ্ঝকূটে পব্বতে পাতুৰহোসি. অথ খো আযস্মা সোণো অপৰেন সমযেন ৱীৰিযসমতং অধিট্ঠাসি, ইন্দ্ৰিযানঞ্চ সমতং পটিৱিজ্ঝি, তত্থ চ নিমিত্তং অগ্গহেসি. অথ খো আযস্মা সোণো, একো ৱূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰন্তো, ন চিৰস্সেৱ – যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৱ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজন্তি – তদনুত্তৰং ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসানং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহাসি. ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি অভিঞ্ঞাসি. অঞ্ঞতৰো চ পনাযস্মা সোণো অৰহতং অহোসি.
২৪৪. অথ খো আযস্মতো সোণস্স অৰহত্তপ্পত্তস্স এতদহোসি – ‘‘যংনূনাহং ভগৱতো সন্তিকে অঞ্ঞং ব্যাকৰেয্য’’ন্তি. অথ খো আযস্মা সোণো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা সোণো ভগৱন্তং এতদৱোচ – যো সো, ভন্তে, ভিক্খু অৰহং খীণাসৱো ৱুসিতৱা কতকৰণীযো ওহিতভাৰো অনুপ্পত্তসদত্থো পৰিক্খীণভৱসঞ্ঞোজনো সম্মদঞ্ঞা ৱিমুত্তো, সো ছট্ঠানানি অধিমুত্তো হোতি – নেক্খম্মাধিমুত্তো হোতি, পৱিৱেকাধিমুত্তো হোতি, অব্যাপজ্জাধিমুত্তো হোতি, উপাদানক্খযাধিমুত্তো হোতি, তণ্হক্খযাধিমুত্তো হোতি, অসম্মোহাধিমুত্তো হোতি.
‘‘সিযা খো পন, ভন্তে, ইধেকচ্চস্স আযস্মতো এৱমস্স – ‘কেৱলং সদ্ধামত্তকং নূন অযমাযস্মা নিস্সায নেক্খম্মাধিমুত্তো’তি, ন খো পনেতং, ভন্তে, এৱং দট্ঠব্বং. খীণাসৱো, ভন্তে, ভিক্খু, ৱুসিতৱা, কতকৰণীযো, কৰণীযমত্তানং অসমনুপস্সন্তো কতস্স ৱা পটিচযং খযা ৰাগস্স ৱীতৰাগত্তা নেক্খম্মাধিমুত্তো হোতি, খযা দোসস্স ৱীতদোসত্তা নেক্খম্মাধিমুত্তো হোতি, খযা মোহস্স ৱীতমোহত্তা নেক্খম্মাধিমুত্তো হোতি.
‘‘সিযা খো পন, ভন্তে, ইধেকচ্চস্স আযস্মতো এৱমস্স – ‘লাভসক্কাৰসিলোকং নূন অযমাযস্মা নিকামযমানো পৱিৱেকাধিমুত্তো’তি. ন খো পনেতং, ভন্তে, এৱং দট্ঠব্বং. খীণাসৱো, ভন্তে, ভিক্খু, ৱুসিতৱা, কতকৰণীযো, কৰণীযমত্তানং [কৰণীযং অত্তনো (অঙ্গুত্তৰপাড়িযং)] অসমনুপস্সন্তো কতস্স ৱা পটিচযং, খযা ৰাগস্স ৱীতৰাগত্তা পৱিৱেকাধিমুত্তো হোতি, খযা দোসস্স ৱীতদোসত্তা পৱিৱেকাধিমুত্তো হোতি, খযা মোহস্স ৱীতমোহত্তা পৱিৱেকাধিমুত্তো হোতি.
‘‘সিযা খো পন, ভন্তে, ইধেকচ্চস্স আযস্মতো এৱমস্স – ‘সীলব্বতপৰামাসং নূন অযমাযস্মা সাৰতো পচ্চাগচ্ছন্তো অব্যাপজ্জাধিমুত্তো’তি. ন খো পনেতং, ভন্তে, এৱং দট্ঠব্বং. খীণাসৱো, ভন্তে, ভিক্খু, ৱুসিতৱা, কতকৰণীযো, কৰণীযমত্তানং অসমনুপস্সন্তো কতস্স ৱা পটিচযং, খযা ৰাগস্স ৱীতৰাগত্তা অব্যাপজ্জাধিমুত্তো হোতি, খযা দোসস্স ৱীতদোসত্তা অব্যাপজ্জাধিমুত্তো হোতি, খযা মোহস্স ৱীতমোহত্তা অব্যাপজ্জাধিমুত্তো হোতি.
‘‘খযা ৰাগস্স ৱীতৰাগত্তা উপাদানক্খযাধিমুত্তো হোতি, খযা দোসস্স ৱীতদোসত্তা উপাদানক্খযাধিমুত্তো হোতি, খযা মোহস্স ৱীতমোহত্তা উপাদানক্খযাধিমুত্তো হোতি.
‘‘খযা ৰাগস্স ৱীতৰাগত্তা তণ্হক্খযাধিমুত্তো হোতি, খযা দোসস্স ৱীতদোসত্তা তণ্হক্খযাধিমুত্তো হোতি, খযা মোহস্স ৱীতমোহত্তা তণ্হক্খযাধিমুত্তো হোতি.
‘‘খযা ৰাগস্স ৱীতৰাগত্তা অসম্মোহাধিমুত্তো হোতি, খযা দোসস্স ৱীতদোসত্তা অসম্মোহাধিমুত্তো হোতি, খযা মোহস্স ৱীতমোহত্তা অসম্মোহাধিমুত্তো হোতি.
‘‘এৱং সম্মা ৱিমুত্তচিত্তস্স, ভন্তে, ভিক্খুনো ভুসা চেপি চক্খুৱিঞ্ঞেয্যা ৰূপা চক্খুস্স আপাথং আগচ্ছন্তি, নেৱস্স চিত্তং পৰিযাদিযন্তি. অমিস্সীকতমেৱস্স চিত্তং হোতি, ঠিতং, আনেঞ্জপ্পত্তং, ৱযঞ্চস্সানুপস্সতি. ভুসা চেপি সোতৱিঞ্ঞেয্যা সদ্দা…পে… ঘানৱিঞ্ঞেয্যা গন্ধা… জিৱ্হাৱিঞ্ঞেয্যা ৰসা… কাযৱিঞ্ঞেয্যা ফোট্ঠব্বা… মনোৱিঞ্ঞেয্যা ধম্মা মনস্স আপাথং আগচ্ছন্তি, নেৱস্স চিত্তং পৰিযাদিযন্তি; অমিস্সীকতমেৱস্স চিত্তং হোতি, ঠিতং, আনেঞ্জপ্পত্তং, ৱযঞ্চস্সানুপস্সতি. সেয্যথাপি, ভন্তে, সেলো পব্বতো অচ্ছিদ্দো অসুসিৰো একগ্ঘনো, পুৰত্থিমায চেপি দিসায আগচ্ছেয্য ভুসা ৱাতৱুট্ঠি, নেৱ নং সঙ্কম্পেয্য ন সম্পকম্পেয্য ন সম্পৱেধেয্য; পচ্ছিমায চেপি দিসায আগচ্ছেয্য ভুসা ৱাতৱুট্ঠি…পে… উত্তৰায চেপি দিসায…পে… দক্খিণায চেপি দিসায আগচ্ছেয্য ভুসা ৱাতৱুট্ঠি, নেৱ নং সঙ্কম্পেয্য ন সম্পকম্পেয্য ন সম্পৱেধেয্য, এৱমেৱ খো, ভন্তে, এৱং সম্মা ৱিমুত্তচিত্তস্স ভিক্খুনো ভুসা চেপি চক্খুৱিঞ্ঞেয্যা ৰূপা চক্খুস্স আপাথং আগচ্ছন্তি, নেৱস্স চিত্তং পৰিযাদিযন্তি; অমিস্সীকতমেৱস্স চিত্তং হোতি, ঠিতং, আনেঞ্জপ্পত্তং, ৱযঞ্চস্সানুপস্সতি. ভুসা চেপি সোতৱিঞ্ঞেয্যা সদ্দা…পে… ঘানৱিঞ্ঞেয্যা গন্ধা… জিৱ্হাৱিঞ্ঞেয্যা ৰসা… কাযৱিঞ্ঞেয্যা ফোট্ঠব্বা… মনোৱিঞ্ঞেয্যা ধম্মা মনস্স আপাথং আগচ্ছন্তি, নেৱস্স চিত্তং পৰিযাদিযন্তি; অমিস্সীকতমেৱস্স চিত্তং হোতি, ঠিতং, আনেঞ্জপ্পত্তং, ৱযঞ্চস্সানুপস্সতী’’তি.
নেক্খম্মং অধিমুত্তস্স, পৱিৱেকঞ্চ চেতসো;
অব্যাপজ্জাধিমুত্তস্স, উপাদানক্খযস্স চ.
তণ্হক্খযাধিমুত্তস্স, অসম্মোহঞ্চ চেতসো;
দিস্ৱা আযতনুপ্পাদং, সম্মা চিত্তং ৱিমুচ্চতি.
তস্স সম্মাৱিমুত্তস্স, সন্তচিত্তস্স ভিক্খুনো;
কতস্স পটিচযো নত্থি, কৰণীযং ন ৱিজ্জতি.
সেলো যথা একগ্ঘনো, ৱাতেন ন সমীৰতি;
এৱং ৰূপা ৰসা সদ্দা, গন্ধা ফস্সা চ কেৱলা.
ইট্ঠা ধম্মা অনিট্ঠা চ, ন পৱেধেন্তি তাদিনো;
ঠিতং চিত্তং ৱিপ্পমুত্তং, ৱযঞ্চস্সানুপস্সতীতি.
সোণকোড়িৱিসৱত্থু নিট্ঠিতং.
১৪৮. দিগুণাদিউপাহনপটিক্খেপো
২৪৫. অথ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘এৱং খো, ভিক্খৱে, কুলপুত্তা অঞ্ঞং ব্যাকৰোন্তি, অত্থো চ ৱুত্তো, অত্তা চ অনুপনীতো. অথ চ, পনিধেকচ্চে মোঘপুৰিসা হসমানকং, মঞ্ঞে, অঞ্ঞং ব্যাকৰোন্তি, তে পচ্ছা ৱিঘাতং আপজ্জন্তী’’তি. অথ খো ভগৱা আযস্মন্তং সোণং আমন্তেসি – ‘‘ত্ৱং খোসি, সোণ, সুখুমালো. অনুজানামি তে, সোণ, একপলাসিকং উপাহন’’ন্তি. ‘‘অহং খো, ভন্তে, অসীতিসকটৱাহে হিৰঞ্ঞং ওহায অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো, সত্তহত্থিকঞ্চ অনীকং. অথাহং ভন্তে একপলাসিকং চে উপাহনং পৰিহৰিস্সামি, তস্স মে ভৱিস্সন্তি ৱত্তাৰো ‘সোণো কোড়িৱিসো অসীতিসকটৱাহে হিৰঞ্ঞং ওহায অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো, সত্তহত্থিকঞ্চ অনীকং. সো দানাযং একপলাসিকাসু উপাহনাসু সত্তো’তি. সচে ভগৱা ভিক্খুসঙ্ঘস্স অনুজানিস্সতি অহম্পি পৰিভুঞ্জিস্সামি; নো চে ভগৱা ভিক্খুসঙ্ঘস্স অনুজানিস্সতি, অহম্পি ন পৰিভুঞ্জিস্সামী’’তি. অথ খো ভগৱা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকৰণে ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, একপলাসিকং উপাহনং. ন, ভিক্খৱে, দিগুণা উপাহনা ধাৰেতব্বা. ন তিগুণা উপাহনা ধাৰেতব্বা. ন গুণঙ্গুণূপাহনা [গণঙ্গণূপাহনা (বহূসু)] ধাৰেতব্বা. যো ধাৰেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
দিগুণাদিউপাহনপটিক্খেপো নিট্ঠিতো.
১৪৯. সব্বনীলিকাদিপটিক্খেপো
২৪৬. তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ সব্বনীলিকা উপাহনাযো ধাৰেন্তি…পে… সব্বপীতিকা উপাহনাযো ধাৰেন্তি… সব্বলোহিতিকা উপাহনাযো ধাৰেন্তি… সব্বমঞ্জিট্ঠিকা [সব্বমঞ্জেট্ঠিকা (ক.)] উপাহনাযো ধাৰেন্তি … সব্বকণ্হা উপাহনাযো ধাৰেন্তি… সব্বমহাৰঙ্গৰত্তা উপাহনাযো ধাৰেন্তি… সব্বমহানামৰত্তা উপাহনাযো ধাৰেন্তি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি, ‘‘সেয্যথাপি গিহী কামভোগিনো’’তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ন, ভিক্খৱে, সব্বনীলিকা উপাহনা ধাৰেতব্বা…পে… ন সব্বপীতিকা উপাহনা ধাৰেতব্বা, ন সব্বলোহিতিকা উপাহনা ধাৰেতব্বা, ন সব্বমঞ্জিট্ঠিকা উপাহনা ধাৰেতব্বা, ন সব্বকণ্হা উপাহনা ধাৰেতব্বা, ন সব্বমহাৰঙ্গৰত্তা উপাহনা ধাৰেতব্বা, ন সব্বমহানামৰত্তা উপাহনা ধাৰেতব্বা. যো ধাৰেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সাতি.
তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ নীলকৱদ্ধিকা [ৱট্টিকা (সী.)] উপাহনাযো ধাৰেন্তি, পীতকৱদ্ধিকা উপাহনাযো ধাৰেন্তি, লোহিতকৱদ্ধিকা উপাহনাযো ধাৰেন্তি, মঞ্জিট্ঠিকৱদ্ধিকা উপাহনাযো ধাৰেন্তি, কণ্হৱদ্ধিকা উপাহনাযো ধাৰেন্তি, মহাৰঙ্গৰত্তৱদ্ধিকা উপাহনাযো ধাৰেন্তি, মহানামৰত্তৱদ্ধিকা উপাহনাযো ধাৰেন্তি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি, ‘‘সেয্যথাপি গিহী কামভোগিনো’’তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ন, ভিক্খৱে, নীলকৱদ্ধিকা উপাহনা ধাৰেতব্বা…পে… ন পীতকৱদ্ধিকা উপাহনা ধাৰেতব্বা, ন লোহিতকৱদ্ধিকা উপাহনা ধাৰেতব্বা, ন মঞ্জিট্ঠিকৱদ্ধিকা উপাহনা ধাৰেতব্বা, ন কণ্হৱদ্ধিকা উপাহনা ধাৰেতব্বা, ন মহাৰঙ্গৰত্তৱদ্ধিকা উপাহনা ধাৰেতব্বা, ন মহানামৰত্তৱদ্ধিকা উপাহনা ধাৰেতব্বা. যো ধাৰেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সাতি.
তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ খল্লকবদ্ধা […বন্ধা (ক.)] উপাহনাযো ধাৰেন্তি…পে… পুটবদ্ধা উপাহনাযো ধাৰেন্তি, পালিগুণ্ঠিমা উপাহনাযো ধাৰেন্তি, তূলপুণ্ণিকা উপাহনাযো ধাৰেন্তি, তিত্তিৰপত্তিকা উপাহনাযো ধাৰেন্তি, মেণ্ডৱিসাণৱদ্ধিকা উপাহনাযো ধাৰেন্তি, অজৱিসাণৱদ্ধিকা উপাহনাযো ধাৰেন্তি, ৱিচ্ছিকাড়িকা উপাহনাযো ধাৰেন্তি, মোৰপিঞ্ছ [মোৰপিঞ্জ (সী. স্যা.)] পৰিসিব্বিতা উপাহনাযো ধাৰেন্তি, চিত্ৰা উপাহনাযো ধাৰেন্তি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি, ‘‘সেয্যথাপি গিহী কামভোগিনো’’তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ন, ভিক্খৱে, খল্লকবদ্ধা উপাহনা ধাৰেতব্বা…পে… ন পুটবদ্ধা উপাহনা ধাৰেতব্বা, ন পালিগুণ্ঠিমা উপাহনা ধাৰেতব্বা, ন তূলপুণ্ণিকা উপাহনা ধাৰেতব্বা, ন তিত্তিৰপত্তিকা উপাহনা ধাৰেতব্বা, ন মেণ্ডৱিসাণৱদ্ধিকা উপাহনা ধাৰেতব্বা, ন অজৱিসাণৱদ্ধিকা উপাহনা ধাৰেতব্বা, ন ৱিচ্ছিকাড়িকা উপাহনা ধাৰেতব্বা, ন মোৰপিঞ্ছপৰিসিব্বিতা উপাহনা ধাৰেতব্বা, ন চিত্ৰা উপাহনা ধাৰেতব্বা. যো ধাৰেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সাতি.
তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ সীহচম্মপৰিক্খটা উপাহনাযো ধাৰেন্তি…পে… ব্যগ্ঘচম্মপৰিক্খটা উপাহনাযো ধাৰেন্তি, দীপিচম্মপৰিক্খটা উপাহনাযো ধাৰেন্তি, অজিনচম্মপৰিক্খটা উপাহনাযো ধাৰেন্তি, উদ্দচম্মপৰিক্খটা উপাহনাযো ধাৰেন্তি, মজ্জাৰচম্মপৰিক্খটা উপাহনাযো ধাৰেন্তি, কাড়কচম্মপৰিক্খটা উপাহনাযো ধাৰেন্তি, লুৱকচম্মপৰিক্খটা [উলূকচম্মপৰিক্খটা (যোজনা)] উপাহনাযো ধাৰেন্তি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি, ‘‘সেয্যথাপি গিহী কামভোগিনো’’তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ন, ভিক্খৱে, সীহচম্মপৰিক্খটা উপাহনা ধাৰেতব্বা…পে… ন ব্যগ্ঘচম্মপৰিক্খটা উপাহনা ধাৰেতব্বা, ন দীপিচম্মপৰিক্খটা উপাহনা ধাৰেতব্বা, ন অজিনচম্মপৰিক্খটা উপাহনা ধাৰেতব্বা, ন উদ্দচম্মপৰিক্খটা উপাহনা ধাৰেতব্বা, ন মজ্জাৰচম্মপৰিক্খটা উপাহনা ধাৰেতব্বা, ন কাড়কচম্মপৰিক্খটা উপাহনা ধাৰেতব্বা, ন লুৱকচম্মপৰিক্খটা উপাহনা ধাৰেতব্বা. যো ধাৰেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সাতি.
সব্বনীলিকাদিপটিক্খেপো নিট্ঠিতো.
১৫০. ওমুক্কগুণঙ্গুণূপাহনানুজাননা
২৪৭. অথ খো ভগৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায ৰাজগহং পিণ্ডায পাৱিসি, অঞ্ঞতৰেন ভিক্খুনা পচ্ছাসমণেন. অথ খো সো ভিক্খু খঞ্জমানো ভগৱন্তং পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধি. অদ্দসা খো অঞ্ঞতৰো উপাসকো গুণঙ্গুণূপাহনা আৰোহিত্ৱা ভগৱন্তং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং; দিস্ৱা উপাহনা আৰোহিত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা যেন সো ভিক্খু তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা তং ভিক্খুং অভিৱাদেত্ৱা এতদৱোচ – ‘‘কিস্স, ভন্তে, অয্যো খঞ্জতী’’তি? ‘‘পাদা মে, আৱুসো, ফলিতা’’তি [ফালিতাতি (ক.)]. ‘‘হন্দ, ভন্তে, উপাহনাযো’’তি. ‘‘অলং, আৱুসো, পটিক্খিত্তা ভগৱতা গুণঙ্গুণূপাহনা’’তি. ‘‘গণ্হাহেতা, ভিক্খু, উপাহনাযো’’তি. অথ খো ভগৱা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকৰণে ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ওমুক্কং গুণঙ্গুণূপাহনং. ন, ভিক্খৱে, নৱা গুণঙ্গুণূপাহনা ধাৰেতব্বা. যো ধাৰেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
ওমুক্কগুণঙ্গুণূপাহনানুজাননা নিট্ঠিতা.
১৫১. অজ্ঝাৰামে উপাহনপটিক্খেপো
২৪৮. তেন খো পন সমযেন ভগৱা অজ্ঝোকাসে অনুপাহনো চঙ্কমতি. সত্থা অনুপাহনো চঙ্কমতীতি, থেৰাপি ভিক্খূ অনুপাহনা চঙ্কমন্তি. ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ, সত্থৰি অনুপাহনে চঙ্কমমানে, থেৰেসুপি ভিক্খূসু অনুপাহনেসু চঙ্কমমানেসু, সউপাহনা চঙ্কমন্তি. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ, সত্থৰি অনুপাহনে চঙ্কমমানে, থেৰেসুপি ভিক্খূসু অনুপাহনেসু চঙ্কমমানেসু, সউপাহনা চঙ্কমিস্সন্তী’’তি. অথ খো তে ভিক্খূ ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং…পে… ‘‘সচ্চং কিৰ, ভিক্খৱে, ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ, সত্থৰি অনুপাহনে চঙ্কমমানে, থেৰেসুপি ভিক্খূসু অনুপাহনেসু চঙ্কমমানেসু, সউপাহনা চঙ্কমন্তী’’তি? ‘‘সচ্চং, ভগৱা’’তি. ৱিগৰহি বুদ্ধো ভগৱা…পে… ‘‘কথঞ্হি নাম তে, ভিক্খৱে, মোঘপুৰিসা, সত্থৰি অনুপাহনে চঙ্কমমানে, থেৰেসুপি ভিক্খূসু অনুপাহনেসু চঙ্কমমানেসু, সউপাহনা চঙ্কমিস্সন্তি. ইমে হি নাম, ভিক্খৱে, গিহী ওদাতৱত্থৱসনকা অভিজীৱনিকস্স সিপ্পস্স কাৰণা আচৰিযেসু সগাৰৱা সপ্পতিস্সা সভাগৱুত্তিকা ৱিহৰিস্সন্তি. ইধ খো তং, ভিক্খৱে, সোভেথ, যং তুম্হে এৱং স্ৱাক্খাতে ধম্মৱিনযে পব্বজিতা সমানা আচৰিযেসু আচৰিযমত্তেসু উপজ্ঝাযেসু উপজ্ঝাযমত্তেসু অগাৰৱা অপ্পতিস্সা অসভাগৱুত্তিকা [সগাৰৱা সগ্গতিস্সা সভাগৱুত্তিকা (ক.)] ৱিহৰেয্যাথ. নেতং, ভিক্খৱে, অপ্পসন্নানং ৱা পসাদায…পে… ৱিগৰহিত্ৱা…পে… ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ন, ভিক্খৱে, আচৰিযেসু আচৰিযমত্তেসু উপজ্ঝাযেসু উপজ্ঝাযমত্তেসু অনুপাহনেসু চঙ্কমমানেসু সউপাহনেন চঙ্কমিতব্বং. যো চঙ্কমেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. ন চ, ভিক্খৱে, অজ্ঝাৰামে উপাহনা ধাৰেতব্বা. যো ধাৰেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
২৪৯. তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰস্স ভিক্খুনো পাদখিলাবাধো হোতি. তং ভিক্খূ পৰিগ্গহেত্ৱা উচ্চাৰম্পি পস্সাৱম্পি নিক্খামেন্তি. অদ্দসা খো ভগৱা সেনাসনচাৰিকং আহিণ্ডন্তো তে ভিক্খূ তং ভিক্খুং পৰিগ্গহেত্ৱা উচ্চাৰম্পি পস্সাৱম্পি নিক্খামেন্তে, দিস্ৱান যেন তে ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা তে ভিক্খূ এতদৱোচ – ‘‘কিং ইমস্স, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো আবাধো’’তি? ‘‘ইমস্স, ভন্তে, আযস্মতো পাদখিলাবাধো; ইমং মযং পৰিগ্গহেত্ৱা উচ্চাৰম্পি পস্সাৱম্পি নিক্খামেমা’’তি. অথ খো ভগৱা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকৰণে ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, যস্স পাদা ৱা দুক্খা, পাদা ৱা ফলিতা, পাদখিলো ৱা আবাধো [পাদখিলাবাধো ৱা (স্যা.)] উপাহনং ধাৰেতু’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ অধোতেহি পাদেহি মঞ্চম্পি পীঠম্পি অভিৰুহন্তি; চীৱৰম্পি সেনাসনম্পি দুস্সতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, ‘ইদানি মঞ্চং ৱা পীঠং ৱা অভিৰুহিস্সামী’’তি উপাহনং ধাৰেতুন্তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ ৰত্তিযা উপোসথগ্গম্পি সন্নিসজ্জম্পি গচ্ছন্তা অন্ধকাৰে খাণুম্পি কণ্টকম্পি অক্কমন্তি; পাদা দুক্খা হোন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, অজ্ঝাৰামে উপাহনং ধাৰেতুং, উক্কং, পদীপং, কত্তৰদণ্ডন্তি.
অজ্ঝাৰামে উপাহনপটিক্খেপো নিট্ঠিতো.
১৫২. কট্ঠপাদুকাদিপটিক্খেপো
২৫০. তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ ৰত্তিযা পচ্চূসসমযং পচ্চুট্ঠায কট্ঠপাদুকাযো অভিৰুহিত্ৱা অজ্ঝোকাসে চঙ্কমন্তি, উচ্চাসদ্দা মহাসদ্দা খটখটসদ্দা, অনেকৱিহিতং তিৰচ্ছানকথং কথেন্তা, সেয্যথিদং [ইমা তিৰচ্ছানকথাযো পাচি. ৫০৮; দী. নি. ১.৭; ম. নি. ২.২২৩; সং. নি. ৫.১০৮০; অ. নি. ১০.৬৯ আদযো] – ৰাজকথং, চোৰকথং, মহামত্তকথং, সেনাকথং, ভযকথং, যুদ্ধকথং, অন্নকথং, পানকথং, ৱত্থকথং, সযনকথং, মালাকথং, গন্ধকথং, ঞাতিকথং, যানকথং, গামকথং, নিগমকথং, নগৰকথং, জনপদকথং, ইত্থিকথং [ইত্থিকথং পুৰিসকথং (ক.)], সূৰকথং, ৱিসিখাকথং, কুম্ভট্ঠানকথং, পুব্বপেতকথং, নানত্তকথং, লোকক্খাযিকং, সমুদ্দক্খাযিকং, ইতিভৱাভৱকথং ইতি ৱা; কীটকম্পি অক্কমিত্ৱা মাৰেন্তি, ভিক্খূপি সমাধিম্হা চাৱেন্তি. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ ৰত্তিযা পচ্চূসসমযং পচ্চুট্ঠায কট্ঠপাদুকাযো অভিৰুহিত্ৱা অজ্ঝোকাসে চঙ্কমিস্সন্তি, উচ্চাসদ্দা মহাসদ্দা খটখটসদ্দা অনেকৱিহিতং তিৰচ্ছানকথং কথেন্তা, সেয্যথিদং – ৰাজকথং, চোৰকথং…পে… ইতিভৱাভৱকথং ইতি ৱা, কীটকম্পি অক্কমিত্ৱা মাৰেস্সন্তি, ভিক্খূপি সমাধিম্হা চাৱেস্সন্তী’’তি. অথ খো তে ভিক্খূ ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং…পে… ‘‘সচ্চং কিৰ, ভিক্খৱে, ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ ৰত্তিযা পচ্চূসসমযং পচ্চুট্ঠায কট্ঠপাদুকাযো অভিৰুহিত্ৱা অজ্ঝোকাসে চঙ্কমন্তি, উচ্চাসদ্দা মহাসদ্দা খটখটসদ্দা, অনেকৱিহিতং তিৰচ্ছানকথং কথেন্তা, সেয্যথিদং, – ৰাজকথং, চোৰকথং…পে… ইতিভৱাভৱকথং ইতি ৱা, কীটকম্পি অক্কমিত্ৱা মাৰেন্তি, ভিক্খূপি সমাধিম্হা চাৱেন্তী’’তি? ‘‘সচ্চং, ভগৱা’’তি…পে… ৱিগৰহিত্ৱা ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ন, ভিক্খৱে, কট্ঠপাদুকা ধাৰেতব্বা. যো ধাৰেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
অথ খো ভগৱা ৰাজগহে যথাভিৰন্তং ৱিহৰিত্ৱা যেন বাৰাণসী তেন চাৰিকং পক্কামি. অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানো যেন বাৰাণসী তদৱসৰি. তত্ৰ সুদং ভগৱা বাৰাণসিযং ৱিহৰতি ইসিপতনে মিগদাযে. তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ – ভগৱতা কট্ঠপাদুকা পটিক্খিত্তাতি – তালতৰুণে ছেদাপেত্ৱা তালপত্তপাদুকাযো ধাৰেন্তি; তানি তালতৰুণানি ছিন্নানি মিলাযন্তি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম সমণা সক্যপুত্তিযা তালতৰুণে ছেদাপেত্ৱা তালপত্তপাদুকাযো ধাৰেস্সন্তি; তানি তালতৰুণানি ছিন্নানি মিলাযন্তি; একিন্দ্ৰিযং সমণা সক্যপুত্তিযা জীৱং ৱিহেঠেন্তী’’তি. অস্সোসুং খো ভিক্খূ তেসং মনুস্সানং উজ্ঝাযন্তানং খিয্যন্তানং ৱিপাচেন্তানং. অথ খো তে ভিক্খূ ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং…পে… ‘‘সচ্চং কিৰ, ভিক্খৱে, ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ তালতৰুণে ছেদাপেত্ৱা তালপত্তপাদুকাযো ধাৰেন্তি; তানি তালতৰুণানি ছিন্নানি মিলাযন্তী’’তি? সচ্চং ভগৱাতি. ৱিগৰহি বুদ্ধো ভগৱা…পে… কথঞ্হি নাম তে, ভিক্খৱে, মোঘপুৰিসা তালতৰুণে ছেদাপেত্ৱা তালপত্তপাদুকাযো ধাৰেস্সন্তি; তানি তালতৰুণানি ছিন্নানি মিলাযন্তি. জীৱসঞ্ঞিনো হি, ভিক্খৱে, মনুস্সা ৰুক্খস্মিং. নেতং, ভিক্খৱে, অপ্পসন্নানং ৱা পসাদায…পে… ৱিগৰহিত্ৱা ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ন, ভিক্খৱে, তালপত্তপাদুকা ধাৰেতব্বা. যো ধাৰেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ ‘ভগৱতা তালপত্তপাদুকা পটিক্খিত্তা’তি ৱেড়ুতৰুণে ছেদাপেত্ৱা ৱেড়ুপত্তপাদুকাযো ধাৰেন্তি. তানি ৱেড়ুতৰুণানি ছিন্নানি মিলাযন্তি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম সমণা সক্যপুত্তিযা ৱেড়ুতৰুণে ছেদাপেত্ৱা ৱেড়ুপত্তপাদুকাযো ধাৰেস্সন্তি. তানি ৱেড়ুতৰুণানি ছিন্নানি মিলাযন্তি. একিন্দ্ৰিযং সমণা সক্যপুত্তিযা জীৱং ৱিহেঠেন্তী’’তি. অস্সোসুং খো ভিক্খূ তেসং মনুস্সানং উজ্ঝাযন্তানং খিয্যন্তানং ৱিপাচেন্তানং. অথ খো তে ভিক্খূ ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং…পে… জীৱসঞ্ঞিনো হি, ভিক্খৱে, মনুস্সা ৰুক্খস্মিং…পে… ন, ভিক্খৱে, ৱেড়ুপত্তপাদুকা ধাৰেতব্বা. যো ধাৰেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সাতি.
২৫১. অথ খো ভগৱা বাৰাণসিযং যথাভিৰন্তং ৱিহৰিত্ৱা যেন ভদ্দিযং তেন চাৰিকং পক্কামি. অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানো যেন ভদ্দিযং তদৱসৰি. তত্ৰ সুদং ভগৱা ভদ্দিযে ৱিহৰতি জাতিযা ৱনে. তেন খো পন সমযেন ভদ্দিযা ভিক্খূ অনেকৱিহিতং পাদুকমণ্ডনানুযোগমনুযুত্তা ৱিহৰন্তি, তিণপাদুকং কৰোন্তিপি কাৰাপেন্তিপি, মুঞ্জপাদুকং কৰোন্তিপি কাৰাপেন্তিপি, পব্বজপাদুকং কৰোন্তিপি কাৰাপেন্তিপি, হিন্তালপাদুকং কৰোন্তিপি কাৰাপেন্তিপি, কমলপাদুকং কৰোন্তিপি কাৰাপেন্তিপি, কম্বলপাদুকং কৰোন্তিপি কাৰাপেন্তিপি, ৰিঞ্চন্তি উদ্দেসং পৰিপুচ্ছং অধিসীলং অধিচিত্তং অধিপঞ্ঞং. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম ভদ্দিযা ভিক্খূ অনেকৱিহিতং পাদুকমণ্ডনানুযোগমনুযুত্তা ৱিহৰিস্সন্তি, তিণপাদুকং কৰিস্সন্তিপি কাৰাপেস্সন্তিপি, মুঞ্জপাদুকং কৰিস্সন্তিপি কাৰাপেস্সন্তিপি, পব্বজপাদুকং কৰিস্সন্তিপি কাৰাপেস্সন্তিপি, হিন্তালপাদুকং কৰিস্সন্তিপি কাৰাপেস্সন্তিপি, কমলপাদুকং কৰিস্সন্তিপি কাৰাপেস্সন্তিপি, কম্বলপাদুকং কৰিস্সন্তিপি কাৰাপেস্সন্তিপি, ৰিঞ্চিস্সন্তি উদ্দেসং পৰিপুচ্ছং অধিসীলং অধিচিত্তং অধিপঞ্ঞ’’ন্তি. অথ খো তে ভিক্খূ ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং…পে… ‘‘সচ্চং কিৰ, ভিক্খৱে, ভদ্দিযা ভিক্খূ অনেকৱিহিতং পাদুকমণ্ডনানুযোগমনুযুত্তা ৱিহৰন্তি, তিণপাদুকং কৰোন্তিপি কাৰাপেন্তিপি…পে… ৰিঞ্চন্তি উদ্দেসং পৰিপুচ্ছং অধিসীলং অধিচিত্তং অধিপঞ্ঞ’’ন্তি? ‘‘সচ্চং, ভগৱা’’তি. ৱিগৰহি বুদ্ধো ভগৱা…পে… ‘‘কথঞ্হি নাম তে, ভিক্খৱে, মোঘপুৰিসা অনেকৱিহিতং পাদুকমণ্ডনানুযোগমনুযুত্তা ৱিহৰিস্সন্তি, তিণপাদুকং কৰিস্সন্তিপি কাৰাপেস্সন্তিপি…পে… ৰিঞ্চিস্সন্তি উদ্দেসং পৰিপুচ্ছং অধিসীলং অধিচিত্তং অধিপঞ্ঞং. নেতং, ভিক্খৱে, অপ্পসন্নানং ৱা পসাদায…পে… ৱিগৰহিত্ৱা…পে… ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ন, ভিক্খৱে, তিণপাদুকা ধাৰেতব্বা, ন মুঞ্জপাদুকা ধাৰেতব্বা, ন পব্বজপাদুকা ধাৰেতব্বা, ন হিন্তালপাদুকা ধাৰেতব্বা, ন কমলপাদুকা ধাৰেতব্বা, ন কম্বলপাদুকা ধাৰেতব্বা, ন সোৱণ্ণমযা পাদুকা ধাৰেতব্বা, ন ৰূপিযমযা পাদুকা ধাৰেতব্বা, ন মণিমযা পাদুকা ধাৰেতব্বা, ন ৱেড়ুৰিযমযা পাদুকা ধাৰেতব্বা, ন ফলিকমযা পাদুকা ধাৰেতব্বা, ন কংসমযা পাদুকা ধাৰেতব্বা, ন কাচমযা পাদুকা ধাৰেতব্বা, ন তিপুমযা পাদুকা ধাৰেতব্বা, ন সীসমযা পাদুকা ধাৰেতব্বা, ন তম্বলোহমযা পাদুকা ধাৰেতব্বা. যো ধাৰেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. ন চ, ভিক্খৱে, কাচি সঙ্কমনিযা পাদুকা ধাৰেতব্বা. যো ধাৰেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি, ভিক্খৱে, তিস্সো পাদুকা ধুৱট্ঠানিযা অসঙ্কমনিযাযো – ৱচ্চপাদুকং, পস্সাৱপাদুকং, আচমনপাদুক’’ন্তি.
২৫২. অথ খো ভগৱা ভদ্দিযে যথাভিৰন্তং ৱিহৰিত্ৱা যেন সাৱত্থি তেন চাৰিকং পক্কামি. অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানো যেন সাৱত্থি তদৱসৰি. তত্ৰ সুদং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ অচিৰৱতিযা নদিযা গাৱীনং তৰন্তীনং ৱিসাণেসুপি গণ্হন্তি, কণ্ণেসুপি গণ্হন্তি, গীৱাযপি গণ্হন্তি, ছেপ্পাপি গণ্হন্তি, পিট্ঠিম্পি অভিৰুহন্তি, ৰত্তচিত্তাপি অঙ্গজাতং ছুপন্তি, ৱচ্ছতৰিম্পি ওগাহেত্ৱা মাৰেন্তি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম সমণা সক্যপুত্তিযা গাৱীনং তৰন্তীনং ৱিসাণেসুপি গহেস্সন্তি…পে… সেয্যথাপি গিহী কামভোগিনো’’তি. অস্সোসুং খো ভিক্খূ তেসং মনুস্সানং উজ্ঝাযন্তানং খিয্যন্তানং ৱিপাচেন্তানং. অথ খো তে ভিক্খূ ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং…পে… সচ্চং কিৰ, ভিক্খৱে,…পে… সচ্চং ভগৱাতি…পে… ৱিগৰহিত্ৱা…পে… ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ন, ভিক্খৱে, গাৱীনং ৱিসাণেসু গহেতব্বং, ন কণ্ণেসু গহেতব্বং, ন গীৱায গহেতব্বং, ন ছেপ্পায গহেতব্বং, ন পিট্ঠি অভিৰুহিতব্বা. যো অভিৰুহেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. ন চ, ভিক্খৱে, ৰত্তচিত্তেন অঙ্গজাতং ছুপিতব্বং. যো ছুপেয্য, আপত্তি থুল্লচ্চযস্স. ন ৱচ্ছতৰী মাৰেতব্বা. যো মাৰেয্য, যথাধম্মো কাৰেতব্বো’’তি.
কট্ঠপাদুকাদিপটিক্খেপো নিট্ঠিতো.
১৫৩. যানাদিপটিক্খেপো
২৫৩. তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ যানেন যাযন্তি, ইত্থিযুত্তেনপি পুৰিসন্তৰেন, পুৰিসযুত্তেনপি ইত্থন্তৰেন. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘সেয্যথাপি গঙ্গামহিযাযা’’তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ন, ভিক্খৱে, যানেন যাযিতব্বং. যো যাযেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সাতি. তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰো ভিক্খু কোসলেসু জনপদে সাৱত্থিং গচ্ছন্তো ভগৱন্তং দস্সনায অন্তৰামগ্গে গিলানো হোতি. অথ খো সো ভিক্খু মগ্গা ওক্কম্ম অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে নিসীদি. মনুস্সা তং ভিক্খুং দিস্ৱা এতদৱোচুং – ‘‘কহং, ভন্তে, অয্যো গমিস্সতী’’তি? ‘‘সাৱত্থিং খো অহং, আৱুসো, গমিস্সামি ভগৱন্তং দস্সনাযা’’তি. ‘‘এহি, ভন্তে, গমিস্সামা’’তি. ‘‘নাহং, আৱুসো, সক্কোমি, গিলানোম্হী’’তি. ‘‘এহি, ভন্তে, যানং অভিৰুহা’’তি. ‘‘অলং, আৱুসো, পটিক্খিত্তং ভগৱতা যান’’ন্তি কুক্কুচ্চাযন্তো যানং নাভিৰুহি. অথ খো সো ভিক্খু সাৱত্থিং গন্ত্ৱা ভিক্খূনং এতমত্থং আৰোচেসি. ভিক্খূ ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, গিলানস্স যানন্তি. অথ খো ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘ইত্থিযুত্তং নু খো পুৰিসযুত্তং নু খো’’তি? ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, পুৰিসযুত্তং হত্থৱট্টকন্তি.
তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰস্স ভিক্খুনো যানুগ্ঘাতেন বাড়্হতৰং অফাসু অহোসি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, সিৱিকং পাটঙ্কিন্তি.
যানাদিপটিক্খেপো নিট্ঠিতো.
১৫৪. উচ্চাসযনমহাসযনপটিক্খেপো
২৫৪. তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ উচ্চাসযনমহাসযনানি ধাৰেন্তি, সেয্যথিদং – আসন্দিং, পল্লঙ্কং, গোনকং, চিত্তকং, পটিকং, পটলিকং, তূলিকং, ৱিকতিকং, উদ্ধলোমিং [উন্দলোমিং (ক.), উদ্দলোমিং (ক.)], একন্তলোমিং, কট্টিস্সং, কোসেয্যং, কুত্তকং, হত্থত্থৰং, অস্সত্থৰং, ৰথত্থৰং, অজিনপৱেণিং, কদলিমিগপৱৰপচ্চত্থৰণং, সউত্তৰচ্ছদং, উভতোলোহিতকূপধানন্তি. মনুস্সা ৱিহাৰচাৰিকং আহিণ্ডন্তা পস্সিত্ৱা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘সেয্যথাপি গিহী কামভোগিনো’’তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ন, ভিক্খৱে, উচ্চাসযনমহাসযনানি ধাৰেতব্বানি, সেয্যথিদং – আসন্দি, পল্লঙ্কো, গোনকো, চিত্তকো, পটিকা, পটলিকা, তূলিকা, ৱিকতিকা, উদ্ধলোমি, একন্তলোমি, কট্টিস্সং, কোসেয্যং, কুত্তকং, হত্থত্থৰং, অস্সত্থৰং, ৰথত্থৰং, অজিনপৱেণি, কদলিমিগপৱৰপচ্চত্থৰণং, সউত্তৰচ্ছদং, উভতোলোহিতকূপধানং. যো ধাৰেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সাতি.
উচ্চাসযনমহাসযনপটিক্খেপো নিট্ঠিতো.
১৫৫. সব্বচম্মপটিক্খেপো
২৫৫. তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ – ভগৱতা উচ্চাসযনমহাসযনানি পটিক্খিত্তানীতি – মহাচম্মানি ধাৰেন্তি, সীহচম্মং ব্যগ্ঘচম্মং দীপিচম্মং. তানি মঞ্চপ্পমাণেনপি ছিন্নানি হোন্তি, পীঠপ্পমাণেনপি ছিন্নানি হোন্তি, অন্তোপি মঞ্চে পঞ্ঞত্তানি হোন্তি, বহিপি মঞ্চে পঞ্ঞত্তানি হোন্তি, অন্তোপি পীঠে পঞ্ঞত্তানি হোন্তি, বহিপি পীঠে পঞ্ঞত্তানি হোন্তি. মনুস্সা ৱিহাৰচাৰিকং আহিণ্ডন্তা পস্সিত্ৱা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘সেয্যথাপি গিহী কামভোগিনো’’তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ন, ভিক্খৱে, মহাচম্মানি ধাৰেতব্বানি, সীহচম্মং ব্যগ্ঘচম্মং দীপিচম্মং. যো ধাৰেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সাতি.
তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ – ভগৱতা মহাচম্মানি পটিক্খিত্তানীতি – গোচম্মানি ধাৰেন্তি. তানি মঞ্চপ্পমাণেনপি ছিন্নানি হোন্তি, পীঠপ্পমাণেনপি ছিন্নানি হোন্তি, অন্তোপি মঞ্চে পঞ্ঞত্তানি হোন্তি, বহিপি মঞ্চে পঞ্ঞত্তানি হোন্তি, অন্তোপি পীঠে পঞ্ঞত্তানি হোন্তি, বহিপি পীঠে পঞ্ঞত্তানি হোন্তি. অঞ্ঞতৰোপি পাপভিক্খু অঞ্ঞতৰস্স পাপুপাসকস্স কুলূপকো হোতি. অথ খো সো পাপভিক্খু পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন তস্স পাপুপাসকস্স নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. অথ খো সো পাপুপাসকো যেন সো পাপভিক্খু তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা তং পাপভিক্খুং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. তেন খো পন সমযেন তস্স পাপুপাসকস্স ৱচ্ছকো হোতি তৰুণকো অভিৰূপো দস্সনীযো পাসাদিকো চিত্ৰো, সেয্যথাপি দীপিচ্ছাপো. অথ খো সো পাপভিক্খু তং ৱচ্ছকং সক্কচ্চং উপনিজ্ঝাযতি. অথ খো সো পাপুপাসকো তং পাপভিক্খুং এতদৱোচ – ‘‘কিস্স, ভন্তে, অয্যো ইমং ৱচ্ছকং সক্কচ্চং উপনিজ্ঝাযতী’’তি? ‘‘অত্থো মে, আৱুসো, ইমস্স ৱচ্ছকস্স চম্মেনা’’তি. অথ খো সো পাপুপাসকো তং ৱচ্ছকং ৱধিত্ৱা চম্মং ৱিধুনিত্ৱা তস্স পাপভিক্খুনো পাদাসি. অথ খো সো পাপভিক্খু তং চম্মং সঙ্ঘাটিযা পটিচ্ছাদেত্ৱা অগমাসি. অথ খো সা গাৱী ৱচ্ছগিদ্ধিনী তং পাপভিক্খুং পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধি. ভিক্খূ এৱমাহংসু – ‘‘কিস্স ত্যাযং, আৱুসো, গাৱী পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধী’’তি? ‘‘অহম্পি খো, আৱুসো, ন জানামি কেন [কেনচি (ক.)] ম্যাযং গাৱী পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধী’’তি. তেন খো পন সমযেন তস্স পাপভিক্খুনো সঙ্ঘাটি লোহিতেন মক্খিতা হোতি. ভিক্খূ এৱমাহংসু – ‘‘অযং পন তে, আৱুসো, সঙ্ঘাটি কিং কতা’’তি? অথ খো সো পাপভিক্খু ভিক্খূনং এতমত্থং আৰোচেসি. ‘‘কিং পন ত্ৱং, আৱুসো, পাণাতিপাতে সমাদপেসী’’তি? ‘‘এৱমাৱুসো’’তি. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম ভিক্খু পাণাতিপাতে সমাদপেস্সতি, ননু ভগৱতা অনেকপৰিযাযেন পাণাতিপাতো গৰহিতো, পাণাতিপাতা ৱেৰমণী পসত্থা’’তি. অথ খো তে ভিক্খূ ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং.
অথ খো ভগৱা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকৰণে ভিক্খুসঙ্ঘং সন্নিপাতাপেত্ৱা তং পাপভিক্খুং পটিপুচ্ছি – ‘‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং, ভিক্খু, পাণাতিপাতে সমাদপেসী’’তি? সচ্চং ভগৱাতি…পে… কথঞ্হি নাম ত্ৱং, মোঘপুৰিস, পাণাতিপাতে সমাদপেস্সসি, ননু মযা, মোঘপুৰিস, অনেকপৰিযাযেন পাণাতিপাতো গৰহিতো, পাণাতিপাতা ৱেৰমণী পসত্থা. নেতং, মোঘপুৰিস, অপ্পসন্নানং ৱা পসাদায…পে… ৱিগৰহিত্ৱা ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ন, ভিক্খৱে, পাণাতিপাতে সমাদপেতব্বং. যো সমাদপেয্য, যথাধম্মো কাৰেতব্বো. ন, ভিক্খৱে, গোচম্মং ধাৰেতব্বং. যো ধাৰেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. ন চ, ভিক্খৱে, কিঞ্চি চম্মং ধাৰেতব্বং. যো ধাৰেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
সব্বচম্মপটিক্খেপো নিট্ঠিতো.
১৫৬. গিহিৱিকতানুঞ্ঞাতাদি
২৫৬. তেন খো পন সমযেন মনুস্সানং মঞ্চম্পি পীঠম্পি চম্মোনদ্ধানি হোন্তি, চম্মৱিনদ্ধানি. ভিক্খূ কুক্কুচ্চাযন্তা নাভিনিসীদন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, গিহিৱিকতং অভিনিসীদিতুং, ন ত্ৱেৱ অভিনিপজ্জিতুন্তি.
তেন খো পন সমযেন ৱিহাৰা চম্মৱদ্ধেহি ওগুম্ফিযন্তি [ওগুম্ভিযন্তি (ক.)]. ভিক্খূ কুক্কুচ্চাযন্তা নাভিনিসীদন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, বন্ধনমত্তং অভিনিসীদিতুন্তি.
তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ সউপাহনা গামং পৱিসন্তি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘সেয্যথাপি গিহী কামভোগিনো’’তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ন, ভিক্খৱে, সউপাহনেন গামো পৱিসিতব্বো. যো পৱিসেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সাতি.
তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰো ভিক্খু গিলানো হোতি, ন সক্কোতি ৱিনা উপাহনেন গামং পৱিসিতুং. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, গিলানেন ভিক্খুনা সউপাহনেন গামং পৱিসিতুন্তি.
গিহিৱিকতানুঞ্ঞাতাদি নিট্ঠিতা.
১৫৭. সোণকুটিকণ্ণৱত্থু
২৫৭. [উদা. ৪৬ সোকসুত্তেন সংসন্দিত্ৱা পস্সিতব্বং] তেন খো পন সমযেন আযস্মা মহাকচ্চানো অৱন্তীসু ৱিহৰতি কুৰৰঘৰে [কুৰুৰঘৰে (ক.)] পপতকে [পপাতে (সী. স্যা.) পৱত্থে (উদা. ৪৬)] পব্বতে. তেন খো পন সমযেন সোণো উপাসকো কুটিকণ্ণো আযস্মতো মহাকচ্চানস্স উপট্ঠাকো হোতি. অথ খো সোণো উপাসকো কুটিকণ্ণো যেনাযস্মা মহাকচ্চানো তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং মহাকচ্চানং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সোণো উপাসকো কুটিকণ্ণো আযস্মন্তং মহাকচ্চানং এতদৱোচ – ‘‘যথা যথাহং, ভন্তে, অয্যেন মহাকচ্চানেন ধম্মং দেসিতং আজানামি, নযিদং সুকৰং অগাৰং অজ্ঝাৱসতা একন্তপৰিপুণ্ণং একন্তপৰিসুদ্ধং সঙ্খলিখিতং ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিতুং. ইচ্ছামহং, ভন্তে, কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতুং. পব্বাজেতু মং, ভন্তে, অয্যো মহাকচ্চানো’’তি. ( ) [(এৱং ৱুত্তে আযস্মা মহাকচ্চাযনো সোণং উপাসকং কুটিকণ্ণং এতদৱোচ) (স্যা. উদা. ৪৬)] ‘‘দুক্কৰং খো, সোণ, যাৱজীৱং একসেয্যং একভত্তং ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিতুং. ইঙ্ঘ, ত্ৱং, সোণ, তত্থেৱ অগাৰিকভূতো বুদ্ধানং সাসনং অনুযুঞ্জ, কালযুত্তং একসেয্যং একভত্তং ব্ৰহ্মচৰিয’’ন্তি. অথ খো সোণস্স উপাসকস্স কুটিকণ্ণস্স যো অহোসি পব্বজ্জাভিসঙ্খাৰো সো পটিপ্পস্সম্ভি. দুতিযম্পি খো সোণো উপাসকো কুটিকণ্ণো …পে… ততিযম্পি খো সোণো উপাসকো কুটিকণ্ণো যেনাযস্মা মহাকচ্চানো তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং মহাকচ্চানং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সোণো উপাসকো কুটিকণ্ণো আযস্মন্তং মহাকচ্চানং এতদৱোচ – ‘‘যথা যথাহং, ভন্তে, অয্যেন মহাকচ্চানেন ধম্মং দেসিতং আজানামি, নযিদং সুকৰং অগাৰং অজ্ঝাৱসতা একন্তপৰিপুণ্ণং একন্তপৰিসুদ্ধং সঙ্খলিখিতং ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিতুং. ইচ্ছামহং, ভন্তে, কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতুং. পব্বাজেতু মং, ভন্তে, অয্যো মহাকচ্চানো’’তি. অথ খো আযস্মা মহাকচ্চানো সোণং উপাসকং কুটিকণ্ণং পব্বাজেসি. তেন খো পন সমযেন অৱন্তিদক্খিণাপথো অপ্পভিক্খুকো হোতি. অথ খো আযস্মা মহাকচ্চানো তিণ্ণং ৱস্সানং অচ্চযেন কিচ্ছেন কসিৰেন ততো ততো দসৱগ্গং ভিক্খুসঙ্ঘং সন্নিপাতাপেত্ৱা আযস্মন্তং সোণং উপসম্পাদেসি.
সোণকুটিকণ্ণৱত্থু নিট্ঠিতং.
১৫৮. মহাকচ্চানস্স পঞ্চৱৰপৰিদস্সনা
অথ খো আযস্মতো সোণস্স ৱস্সংৱুট্ঠস্স ৰহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৱং চেতসো পৰিৱিতক্কো উদপাদি – ‘‘সুতোযেৱ খো মে সো ভগৱা এদিসো চ এদিসো চাতি, ন চ মযা সম্মুখা দিট্ঠো, গচ্ছেয্যাহং তং ভগৱন্তং দস্সনায অৰহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং, সচে মং উপজ্ঝাযো অনুজানেয্যা’’তি. অথ খো আযস্মা সোণো সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো যেনাযস্মা মহাকচ্চানো তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং মহাকচ্চানং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা সোণো আযস্মন্তং মহাকচ্চানং এতদৱোচ – ‘‘ইধ ময্হং, ভন্তে, ৰহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৱং চেতসো পৰিৱিতক্কো উদপাদি – ‘সুতো যেৱ খো মে সো ভগৱা এদিসো চ এদিসো চাতি, ন চ মযা সম্মুখা দিট্ঠো, গচ্ছেয্যাহং তং ভগৱন্তং দস্সনায অৰহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং, সচে মং উপজ্ঝাযো অনুজানেয্যা’তি; গচ্ছেয্যাহং, ভন্তে, তং ভগৱন্তং দস্সনায অৰহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং, সচে মং উপজ্ঝাযো অনুজানাতী’’তি. ‘‘সাধু সাধু, সোণ. গচ্ছ ত্ৱং, সোণ, তং ভগৱন্তং দস্সনায অৰহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং. দক্খিস্সসি ত্ৱং, সোণ, তং ভগৱন্তং পাসাদিকং পসাদনীযং সন্তিন্দ্ৰিযং সন্তমানসং উত্তমদমথসমথং অমনুপ্পত্তং দন্তং গুত্তং যতিন্দ্ৰিযং নাগং. তেন হি ত্ৱং, সোণ, মম ৱচনেন ভগৱতো পাদে সিৰসা ৱন্দ – ‘উপজ্ঝাযো মে, ভন্তে, আযস্মা মহাকচ্চানো ভগৱতো পাদে সিৰসা ৱন্দতী’’’তি. এৱঞ্চ ৱদেহি – ‘‘অৱন্তিদক্খিণাপথো, ভন্তে, অপ্পভিক্খুকো, তিণ্ণং মে ৱস্সানং অচ্চযেন কিচ্ছেন কসিৰেন ততো ততো দসৱগ্গং ভিক্খুসঙ্ঘং সন্নিপাতাপেত্ৱা উপসম্পদং অলত্থং; অপ্পেৱ নাম ভগৱা অৱন্তিদক্খিণাপথে অপ্পতৰেন গণেন উপসম্পদং অনুজানেয্য. অৱন্তিদক্খিণাপথে, ভন্তে, কণ্হুত্তৰা ভূমি খৰা গোকণ্টকহতা; অপ্পেৱ নাম ভগৱা অৱন্তিদক্খিণাপথে গুণঙ্গুণূপাহনং অনুজানেয্য. অৱন্তিদক্খিণাপথে, ভন্তে, নহানগৰুকা মনুস্সা উদকসুদ্ধিকা; অপ্পেৱ নাম ভগৱা অৱন্তিদক্খিণাপথে ধুৱনহানং অনুজানেয্য. অৱন্তিদক্খিণাপথে, ভন্তে, চম্মানি অত্থৰণানি, এড়কচম্মং অজচম্মং মিগচম্মং. সেয্যথাপি, ভন্তে, মজ্ঝিমেসু জনপদেসু এৰগূ মোৰগূ মজ্জাৰূ [মজ্ঝাৰূ (ক.)] জন্তূ, এৱমেৱ খো, ভন্তে, অৱন্তিদক্খিণাপথে চম্মানি অত্থৰণানি, এড়কচম্মং অজচম্মং মিগচম্মং; অপ্পেৱ নাম ভগৱা অৱন্তিদক্খিণাপথে চম্মানি অত্থৰণানি অনুজানেয্য, এড়কচম্মং অজচম্মং মিগচম্মং. এতৰহি, ভন্তে, মনুস্সা নিস্সীমগতানং ভিক্খূনং চীৱৰং দেন্তি – ‘ইমং চীৱৰং ইত্থন্নামস্স দেমা’’’তি. তে আগন্ত্ৱা আৰোচেন্তি – ‘ইত্থন্নামেহি তে, আৱুসো, মনুস্সেহি চীৱৰং দিন্ন’ন্তি তে কুক্কুচ্চাযন্তা ন সাদিযন্তি – ‘মা নো নিস্সগ্গিযং অহোসী’তি; অপ্পেৱ নাম ভগৱা চীৱৰে পৰিযাযং আচিক্খেয্যা’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা সোণো আযস্মতো মহাকচ্চানস্স পটিস্সুত্ৱা উট্ঠাযাসনা আযস্মন্তং মহাকচ্চানং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা সেনাসনং সংসামেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন সাৱত্থি তেন পক্কামি. অনুপুব্বেন যেন সাৱত্থি জেতৱনং অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. অথ খো ভগৱা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘ইমস্স, আনন্দ, আগন্তুকস্স ভিক্খুনো সেনাসনং পঞ্ঞাপেহী’’তি. অথ খো আযস্মা আনন্দো – ‘‘যস্স খো মং ভগৱা আণাপেতি, ‘ইমস্স, আনন্দ, আগন্তুকস্স ভিক্খুনো সেনাসনং পঞ্ঞাপেহী’তি, ইচ্ছতি ভগৱা তেন ভিক্খুনা সদ্ধিং একৱিহাৰে ৱত্থুং, ইচ্ছতি ভগৱা আযস্মতা সোণেন সদ্ধিং একৱিহাৰে ৱত্থু’’ন্তি – যস্মিং ৱিহাৰে ভগৱা ৱিহৰতি তস্মিং ৱিহাৰে আযস্মতো সোণস্স সেনাসনং পঞ্ঞাপেসি.
২৫৮. অথ খো ভগৱা বহুদেৱ ৰত্তিং অজ্ঝোকাসে ৱীতিনামেত্ৱা ৱিহাৰং পাৱিসি. আযস্মাপি খো সোণো বহুদেৱ ৰত্তিং অজ্ঝোকাসে ৱীতিনামেত্ৱা ৱিহাৰং পাৱিসি. অথ খো ভগৱা ৰত্তিযা পচ্চূসসমযং পচ্চুট্ঠায আযস্মন্তং সোণং অজ্ঝেসি – ‘‘পটিভাতু তং, ভিক্খু, ধম্মো ভাসিতু’’ন্তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা সোণো ভগৱতো পটিস্সুণিত্ৱা সব্বানেৱ অট্ঠকৱগ্গিকানি সৰেন অভাসি. অথ খো ভগৱা আযস্মতো সোণস্স সৰভঞ্ঞপৰিযোসানে অব্ভানুমোদি – ‘‘সাধু, সাধু, ভিক্খু. সুগ্গহিতানি খো তে, ভিক্খু, অট্ঠকৱগ্গিকানি, সুমনসিকতানি সূপধাৰিতানি. কল্যাণিযাপি ৱাচায সমন্নাগতো, ৱিস্সট্ঠায, অনেলগলায [অনেড়গলায (ক.)], অত্থস্স ৱিঞ্ঞাপনিযা. কতিৱস্সোসি ত্ৱং, ভিক্খূ’’তি? ‘‘একৱস্সোহং, ভগৱা’’তি. ‘‘কিস্স পন ত্ৱং, ভিক্খু, এৱং চিৰং অকাসী’’তি? ‘‘চিৰং দিট্ঠো মে, ভন্তে, কামেসু আদীনৱো, অপি চ সম্বাধা ঘৰাৱাসা বহুকিচ্চা বহুকৰণীযা’’তি. অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
[উদা. ৪৬ উদানেপি] ‘‘দিস্ৱা আদীনৱং লোকে, ঞত্ৱা ধম্মং নিৰূপধিং;
অৰিযো ন ৰমতী পাপে, পাপে ন ৰমতী সুচী’’তি.
অথ খো আযস্মা সোণো – পটিসম্মোদতি খো মং ভগৱা, অযং খ্ৱস্স কালো যং মে উপজ্ঝাযো পৰিদস্সীতি – উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা ভগৱতো পাদেসু সিৰসা নিপতিত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘উপজ্ঝাযো মে, ভন্তে, আযস্মা মহাকচ্চানো ভগৱতো পাদে সিৰসা ৱন্দতি, এৱঞ্চ ৱদেতি অৱন্তিদক্খিণাপথো, ভন্তে, অপ্পভিক্খুকো. তিণ্ণং মে ৱস্সানং অচ্চযেন কিচ্ছেন কসিৰেন ততো ততো দসৱগ্গং ভিক্খুসঙ্ঘং সন্নিপাতাপেত্ৱা উপসম্পদং অলত্থং, অপ্পেৱ নাম ভগৱা অৱন্তিদক্খিণাপথে অপ্পতৰেন গণেন উপসম্পদং অনুজানেয্য. অৱন্তিদক্খিণাপথে, ভন্তে, কণ্হুত্তৰা ভূমি খৰা গোকণ্টকহতা; অপ্পেৱ নাম ভগৱা অৱন্তিদক্খিণাপথে গুণঙ্গুণূপাহনং অনুজানেয্য. অৱন্তিদক্খিণাপথে, ভন্তে, নহানগৰুকা মনুস্সা উদকসুদ্ধিকা, অপ্পেৱ নাম ভগৱা অৱন্তিদক্খিণাপথে ধুৱনহানং অনুজানেয্য. অৱন্তিদক্খিণাপথে, ভন্তে, চম্মানি অত্থৰণানি, এড়কচম্মং অজচম্মং মিগচম্মং. সেয্যথাপি, ভন্তে, মজ্ঝিমেসু জনপদেসু এৰগূ মোৰগূ মজ্জাৰূ জন্তূ, এৱমেৱ খো, ভন্তে, অৱন্তিদক্খিণাপথে চম্মানি অত্থৰণানি, এড়কচম্মং অজচম্মং মিগচম্মং; অপ্পেৱ নাম ভগৱা অৱন্তিদক্খিণাপথে চম্মানি অত্থৰণানি অনুজানেয্য, এড়কচম্মং অজচম্মং মিগচম্মং. এতৰহি, ভন্তে, মনুস্সা নিস্সীমগতানং ভিক্খূনং চীৱৰং দেন্তি – ‘ইমং চীৱৰং ইত্থন্নামস্স দেমা’তি. তে আগন্ত্ৱা আৰোচেন্তি – ‘ইত্থন্নামেহি তে, আৱুসো, মনুস্সেহি চীৱৰং দিন্ন’ন্তি. তে কুক্কুচ্চাযন্তা ন সাদিযন্তি – ‘মা নো নিস্সগ্গিযং অহোসী’তি; অপ্পেৱ নাম ভগৱা চীৱৰে পৰিযাযং আচিক্খেয্যা’’তি.
২৫৯. অথ খো ভগৱা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকৰণে ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘অৱন্তিদক্খিণাপথো, ভিক্খৱে, অপ্পভিক্খুকো. অনুজানামি, ভিক্খৱে, সব্বপচ্চন্তিমেসু জনপদেসু ৱিনযধৰপঞ্চমেন গণেন উপসম্পদং. তত্ৰিমে পচ্চন্তিমা জনপদা – পুৰত্থিমায দিসায গজঙ্গলং [কজঙ্গলং (সী. স্যা.)] নাম নিগমো, তস্স পৰেন মহাসালা, ততো পৰা পচ্চন্তিমা জনপদা, ওৰতো মজ্ঝে; পুৰত্থিমদক্খিণায দিসায সল্লৱতী [সললৱতী (সী.)] নাম নদী, ততো পৰা পচ্চন্তিমা জনপদা, ওৰতো মজ্ঝে; দক্খিণায দিসায সেতকণ্ণিকং নাম নিগমো, ততো পৰা পচ্চন্তিমা জনপদা, ওৰতো মজ্ঝে; পচ্ছিমায দিসায থূণং নাম ব্ৰাহ্মণগামো, ততো পৰা পচ্চন্তিমা জনপদা, ওৰতো মজ্ঝে; উত্তৰায দিসায উসীৰদ্ধজো নাম পব্বতো, ততো পৰা পচ্চন্তিমা জনপদা, ওৰতো মজ্ঝে. অনুজানামি, ভিক্খৱে, এৱৰূপেসু পচ্চন্তিমেসু জনপদেসু ৱিনযধৰপঞ্চমেন গণেন উপসম্পদং. অৱন্তিদক্খিণাপথে, ভিক্খৱে, কণ্হুত্তৰা ভূমি খৰা গোকণ্টকহতা. অনুজানামি, ভিক্খৱে, সব্বপচ্চন্তিমেসু জনপদেসু গুণঙ্গুণূপাহনং. অৱন্তিদক্খিণাপথে, ভিক্খৱে, নহানগৰুকা মনুস্সা উদকসুদ্ধিকা. অনুজানামি, ভিক্খৱে, সব্বপচ্চন্তিমেসু জনপদেসু ধুৱনহানং. অৱন্তিদক্খিণাপথে, ভিক্খৱে, চম্মানি অত্থৰণানি, এড়কচম্মং অজচম্মং মিগচম্মং. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, মজ্ঝিমেসু জনপদেসু এৰগূ মোৰগূ মজ্জাৰূ জন্তূ, এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, অৱন্তিদক্খিণাপথে চম্মানি অত্থৰণানি, এড়কচম্মং অজচম্মং মিগচম্মং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, সব্বপচ্চন্তিমেসু জনপদেসু চম্মানি অত্থৰণানি, এড়কচম্মং অজচম্মং মিগচম্মং. ইধ পন, ভিক্খৱে, মনুস্সা নিস্সীমগতানং ভিক্খূনং চীৱৰং দেন্তি – ‘ইমং চীৱৰং ইত্থন্নামস্স দেমা’তি. অনুজানামি, ভিক্খৱে, সাদিতুং, ন তাৱ তং গণনূপগং যাৱ ন হত্থং গচ্ছতী’’তি.
মহাকচ্চানস্স পঞ্চৱৰপৰিদস্সনা নিট্ঠিতা.
চম্মক্খন্ধকো পঞ্চমো.
১৫৯. তস্সুদ্দানং
ৰাজা চ মাগধো সোণো, অসীতিসহস্সিস্সৰো;
সাগতো গিজ্ঝকূটস্মিং, বহুং দস্সেতি উত্তৰিং.
পব্বজ্জাৰদ্ধভিজ্জিংসু, ৱীণং একপলাসিকং;
নীলা পীতা লোহিতিকা, মঞ্জিট্ঠা কণ্হমেৱ চ.
মহাৰঙ্গমহানামা, ৱদ্ধিকা চ পটিক্খিপি;
খল্লকা পুটপালি চ, তূলতিত্তিৰমেণ্ডজা.
ৱিচ্ছিকা মোৰচিত্ৰা চ, সীহব্যগ্ঘা চ দীপিকা;
অজিনুদ্দা মজ্জাৰী চ, কাড়লুৱকপৰিক্খটা.
ফলিতুপাহনা খিলা, ধোতখাণুখটখটা;
তালৱেড়ুতিণং চেৱ, মুঞ্জপব্বজহিন্তালা.
কমলকম্বলসোৱণ্ণা, ৰূপিকা মণিৱেড়ুৰিযা;
ফলিকা কংসকাচা চ, তিপুসীসঞ্চ তম্বকা.
গাৱী যানং গিলানো চ, পুৰিসাযুত্তসিৱিকা;
সযনানি মহাচম্মা, গোচম্মেহি চ পাপকো.
গিহীনং চম্মৱদ্ধেহি, পৱিসন্তি গিলাযনো;
মহাকচ্চাযনো সোণো, সৰেন অট্ঠকৱগ্গিকং.
উপসম্পদং পঞ্চহি, গুণঙ্গুণা ধুৱসিনা;
চম্মত্থৰণানুঞ্ঞাসি, ন তাৱ গণনূপগং;
অদাসি মে ৱৰে পঞ্চ, সোণত্থেৰস্স নাযকোতি.
ইমম্হি খন্ধকে ৱত্থূনি তেসট্ঠি.
চম্মক্খন্ধকো নিট্ঠিতো.