১০. কোসম্বকক্খন্ধকো

২৭১. কোসম্বকৱিৱাদকথা

৪৫১. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৱা কোসম্বিযং ৱিহৰতি ঘোসিতাৰামে. তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰো ভিক্খু আপত্তিং আপন্নো হোতি. সো তস্সা আপত্তিযা আপত্তিদিট্ঠি [আপত্তিদিট্ঠী (সী.)] হোতি; অঞ্ঞে ভিক্খূ তস্সা আপত্তিযা অনাপত্তিদিট্ঠিনো হোন্তি. সো অপৰেন সমযেন তস্সা আপত্তিযা অনা পত্তিদিট্ঠি হোতি; অঞ্ঞে ভিক্খূ তস্সা আপত্তিযা আপত্তিদিট্ঠিনো হোন্তি. অথ খো তে ভিক্খূ তং ভিক্খুং এতদৱোচুং – ‘‘আপত্তিং ত্ৱং, আৱুসো, আপন্নো, পস্সসেতং আপত্তি’’ন্তি? ‘‘নত্থি মে, আৱুসো, আপত্তি যমহং পস্সেয্য’’ন্তি. অথ খো তে ভিক্খূ সামগ্গিং লভিত্ৱা তং ভিক্খুং আপত্তিযা অদস্সনে উক্খিপিংসু. সো চ ভিক্খু বহুস্সুতো হোতি আগতাগমো ধম্মধৰো ৱিনযধৰো মাতিকাধৰো পণ্ডিতো ব্যত্তো মেধাৱী লজ্জী কুক্কুচ্চকো সিক্খাকামো. অথ খো সো ভিক্খু সন্দিট্ঠে সম্ভত্তে ভিক্খূ উপসঙ্কমিত্ৱা এতদৱোচ – ‘‘অনাপত্তি এসা, আৱুসো, নেসা আপত্তি. অনাপন্নোম্হি, নম্হি আপন্নো. অনুক্খিত্তোম্হি, নম্হি উক্খিত্তো. অধম্মিকেনম্হি কম্মেন উক্খিত্তো কুপ্পেন অট্ঠানাৰহেন. হোথ মে আযস্মন্তো ধম্মতো ৱিনযতো পক্খা’’তি. অলভি খো সো ভিক্খু সন্দিট্ঠে সম্ভত্তে ভিক্খূ পক্খে. জানপদানম্পি সন্দিট্ঠানং সম্ভত্তানং ভিক্খূনং সন্তিকে দূতং পাহেসি – অনাপত্তি এসা, আৱুসো, নেসা আপত্তি. অনাপন্নোম্হি, নম্হি আপন্নো. অনুক্খিত্তোম্হি, নম্হি উক্খিত্তো. অধম্মিকেনম্হি কম্মেন উক্খিত্তো কুপ্পেন অট্ঠানাৰহেন. হোন্তু মে আযস্মন্তো ধম্মতো ৱিনযতো পক্খা’’তি. অলভি খো সো ভিক্খু জানপদেপি সন্দিট্ঠে সম্ভত্তে ভিক্খূ পক্খে. অথ খো তে উক্খিত্তানুৱত্তকা ভিক্খূ যেন উক্খেপকা ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমিংসু, উপসঙ্কমিত্ৱা উক্খেপকে ভিক্খূ এতদৱোচুং – ‘‘অনাপত্তি এসা, আৱুসো, নেসা আপত্তি. অনাপন্নো এসো ভিক্খু, নেসো ভিক্খু আপন্নো. অনুক্খিত্তো এসো ভিক্খু, নেসো ভিক্খু উক্খিত্তো. অধম্মিকেন কম্মেন উক্খিত্তো কুপ্পেন অট্ঠানাৰহেনা’’তি. এৱং ৱুত্তে উক্খেপকা ভিক্খূ উক্খিত্তানুৱত্তকে ভিক্খূ এতদৱোচুং – ‘‘আপত্তি এসা আৱুসো, নেসা অনাপত্তি. আপন্নো এসো ভিক্খু, নেসো ভিক্খু অনাপন্নো. উক্খিত্তো এসো ভিক্খু, নেসো ভিক্খু অনুক্খিত্তো. ধম্মিকেন কম্মেন উক্খিত্তো অকুপ্পেন ঠানাৰহেন. মা খো তুম্হে আযস্মন্তো এতং উক্খিত্তকং ভিক্খুং অনুৱত্তিত্থ অনুপৰিৱাৰেথা’’তি. এৱম্পি খো তে উক্খিত্তানুৱত্তকা ভিক্খূ উক্খেপকেহি ভিক্খূহি ৱুচ্চমানা তথেৱ তং উক্খিত্তকং ভিক্খুং অনুৱত্তিংসু অনুপৰিৱাৰেসুং.

৪৫২. অথ খো অঞ্ঞতৰো ভিক্খু যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ইধ, ভন্তে, অঞ্ঞতৰো ভিক্খু আপত্তিং আপন্নো অহোসি. সো তস্সা আপত্তিযা আপত্তিদিট্ঠি অহোসি, অঞ্ঞে ভিক্খূ তস্সা আপত্তিযা অনাপত্তিদিট্ঠিনো অহেসুং. সো অপৰেন সমযেন তস্সা আপত্তিযা অনাপত্তিদিট্ঠি অহোসি, অঞ্ঞে ভিক্খূ তস্সা আপত্তিযা আপত্তিদিট্ঠিনো অহেসুং. অথ খো তে, ভন্তে, ভিক্খূ তং ভিক্খুং এতদৱোচুং – ‘আপত্তিং ত্ৱং, আৱুসো, আপন্নো, পস্সসেতং আপত্তি’ন্তি? ‘‘নত্থি মে, আৱুসো, আপত্তি যমহং পস্সেয্য’’ন্তি. অথ খো তে, ভন্তে, ভিক্খূ সামগ্গিং লভিত্ৱা তং ভিক্খুং আপত্তিযা অদস্সনে উক্খিপিংসু. সো চ, ভন্তে, ভিক্খু বহুস্সুতো আগতাগমো ধম্মধৰো ৱিনযধৰো মাতিকাধৰো পণ্ডিতো ব্যত্তো মেধাৱী লজ্জী কুক্কুচ্চকো সিক্খাকামো. অথ খো সো, ভন্তে, ভিক্খু সন্দিট্ঠে সম্ভত্তে ভিক্খূ উপসঙ্কমিত্ৱা এতদৱোচ – ‘অনাপত্তি এসা, আৱুসো; নেসা আপত্তি. অনাপন্নোম্হি, নম্হি আপন্নো. অনুক্খিত্তোম্হি, নম্হি উক্খিত্তো. অধম্মিকেনম্হি কম্মেন উক্খিত্তো কুপ্পেন অট্ঠানাৰহেন. হোথ মে আযস্মন্তো ধম্মতো ৱিনযতো পক্খা’তি. অলভি খো সো, ভন্তে, ভিক্খু সন্দিট্ঠে সম্ভত্তে ভিক্খূ পক্খে. জানপদানম্পি সন্দিট্ঠানং সম্ভত্তানং ভিক্খূনং সন্তিকে দূতং পাহেসি – ‘অনাপত্তি এসা, আৱুসো; নেসা আপত্তি. অনাপন্নোম্হি, নম্হি আপন্নো. অনুক্খিত্তোম্হি, নম্হি উক্খিত্তো. অধম্মিকেনম্হি কম্মেন উক্খিত্তো কুপ্পেন অট্ঠানাৰহেন. হোন্তু মে আযস্মন্তো ধম্মতো ৱিনযতো পক্খা’তি. অলভি খো সো, ভন্তে, ভিক্খু জানপদেপি সন্দিট্ঠে সম্ভত্তে ভিক্খূ পক্খে. অথ খো তে, ভন্তে, উক্খিত্তানুৱত্তকা ভিক্খূ যেন উক্খেপকা ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমিংসু, উপসঙ্কমিত্ৱা উক্খেপকে ভিক্খূ এতদৱোচুং – ‘অনাপত্তি এসা, আৱুসো; নেসা আপত্তি. অনাপন্নো এসো ভিক্খু, নেসো ভিক্খু আপন্নো. অনুক্খিত্তো এসো ভিক্খু, নেসো ভিক্খু উক্খিত্তো. অধম্মিকেন কম্মেন উক্খিত্তো কুপ্পেন অট্ঠানাৰহেনা’তি. এৱং ৱুত্তে তে, ভন্তে, উক্খেপকা ভিক্খূ উক্খিত্তানুৱত্তকে ভিক্খূ এতদৱোচুং – ‘আপত্তি এসা, আৱুসো; নেসা অনাপত্তি. আপন্নো এসো ভিক্খু, নেসো ভিক্খু অনাপন্নো. উক্খিত্তো এসো ভিক্খু, নেসো ভিক্খু অনুক্খিত্তো. ধম্মিকেন কম্মেন উক্খিত্তো অকুপ্পেন ঠানাৰহেন. মা খো তুম্হে আযস্মন্তো এতং উক্খিত্তকং ভিক্খুং অনুৱত্তিত্থ অনুপৰিৱাৰেথা’তি. এৱম্পি খো তে, ভন্তে, উক্খিত্তানুৱত্তকা ভিক্খূ উক্খেপকেহি ভিক্খূহি ৱুচ্চমানা তথেৱ তং উক্খিত্তকং ভিক্খুং অনুৱত্তন্তি অনুপৰিৱাৰেন্তী’’তি.

৪৫৩. অথ খো ভগৱা ‘ভিন্নো ভিক্খুসঙ্ঘো, ভিন্নো ভিক্খুসঙ্ঘো’তি – উট্ঠাযাসনা যেন উক্খেপকা ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি, নিসজ্জ খো ভগৱা উক্খেপকে ভিক্খূ এতদৱোচ – ‘‘মা খো তুম্হে, ভিক্খৱে, ‘পটিভাতি নো, পটিভাতি নো’তি যস্মিং ৱা তস্মিং ৱা ভিক্খুং উক্খিপিতব্বং মঞ্ঞিত্থ’’.

‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খু আপত্তিং আপন্নো হোতি. সো তস্সা আপত্তিযা অনাপত্তিদিট্ঠি হোতি, অঞ্ঞে ভিক্খূ তস্সা আপত্তিযা আপত্তিদিট্ঠিনো হোন্তি. তে চে, ভিক্খৱে, ভিক্খূ তং ভিক্খুং এৱং জানন্তি – ‘অযং খো আযস্মা বহুস্সুতো আগতাগমো ধম্মধৰো ৱিনযধৰো মাতিকাধৰো পণ্ডিতো ব্যত্তো মেধাৱী লজ্জী কুক্কুচ্চকো সিক্খাকামো. সচে মযং ইমং ভিক্খুং আপত্তিযা অদস্সনে উক্খিপিস্সাম, ন মযং ইমিনা ভিক্খুনা সদ্ধিং উপোসথং কৰিস্সাম, ৱিনা ইমিনা ভিক্খুনা উপোসথং কৰিস্সাম, ভৱিস্সতি সঙ্ঘস্স ততোনিদানং ভণ্ডনং কলহো ৱিগ্গহো ৱিৱাদো সঙ্ঘভেদো সঙ্ঘৰাজি সঙ্ঘৱৱত্থানং সঙ্ঘনানাকৰণ’ন্তি, ভেদগৰুকেহি, ভিক্খৱে, ভিক্খূহি ন সো ভিক্খু আপত্তিযা অদস্সনে উক্খিপিতব্বো.

‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খু আপত্তিং আপন্নো হোতি. সো তস্সা আপত্তিযা অনাপত্তিদিট্ঠি হোতি, অঞ্ঞে ভিক্খূ তস্সা আপত্তিযা আপত্তিদিট্ঠিনো হোন্তি. তে চে, ভিক্খৱে, ভিক্খূ তং ভিক্খুং এৱং জানন্তি – ‘অযং খো আযস্মা বহুস্সুতো আগতাগমো ধম্মধৰো ৱিনযধৰো মাতিকাধৰো পণ্ডিতো ব্যত্তো মেধাৱী লজ্জী কুক্কুচ্চকো সিক্খাকামো. সচে মযং ইমং ভিক্খুং আপত্তিযা অদস্সনে উক্খিপিস্সাম, ন মযং ইমিনা ভিক্খুনা সদ্ধিং পৱাৰেস্সাম, ৱিনা ইমিনা ভিক্খুনা পৱাৰেস্সাম. ন মযং ইমিনা ভিক্খুনা সদ্ধিং সঙ্ঘকম্মং কৰিস্সাম, ৱিনা ইমিনা ভিক্খুনা সঙ্ঘকম্মং কৰিস্সাম. ন মযং ইমিনা ভিক্খুনা সদ্ধিং আসনে নিসীদিস্সাম, ৱিনা ইমিনা ভিক্খুনা আসনে নিসীদিস্সাম. ন মযং ইমিনা ভিক্খুনা সদ্ধিং যাগুপানে নিসীদিস্সাম, ৱিনা ইমিনা ভিক্খুনা যাগুপানে নিসীদিস্সাম. ন মযং ইমিনা ভিক্খুনা সদ্ধিং ভত্তগ্গে নিসীদিস্সাম, ৱিনা ইমিনা ভিক্খুনা ভত্তগ্গে নিসীদিস্সাম. ন মযং ইমিনা ভিক্খুনা সদ্ধিং একচ্ছন্নে ৱসিস্সাম, ৱিনা ইমিনা ভিক্খুনা একচ্ছন্নে ৱসিস্সাম. ন মযং ইমিনা ভিক্খুনা সদ্ধিং যথাৱুড্ঢং অভিৱাদনং পচ্চুট্ঠানং অঞ্জলিকম্মং সামীচিকম্মং কৰিস্সাম, ৱিনা ইমিনা ভিক্খুনা যথাৱুড্ঢং অভিৱাদনং পচ্চুট্ঠানং অঞ্জলিকম্মং সামীচিকম্মং কৰিস্সাম. ভৱিস্সতি সঙ্ঘস্স ততোনিদানং ভণ্ডনং কলহো ৱিগ্গহো ৱিৱাদো সঙ্ঘভেদো সঙ্ঘৰাজি সঙ্ঘৱৱত্থানং সঙ্ঘনানাকৰণ’ন্তি, ভেদগৰুকেহি, ভিক্খৱে, ভিক্খূহি ন সো ভিক্খু আপত্তিযা অদস্সনে উক্খিপিতব্বো’’তি.

৪৫৪. অথ খো ভগৱা উক্খেপকানং ভিক্খূনং এতমত্থং ভাসিত্ৱা উট্ঠাযাসনা যেন উক্খিত্তানুৱত্তকা ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি, নিসজ্জ খো ভগৱা উক্খিত্তানুৱত্তকে ভিক্খূ এতদৱোচ – ‘‘মা খো তুম্হে, ভিক্খৱে, আপত্তিং আপজ্জিত্ৱা ‘নাম্হ আপন্না, নাম্হ আপন্না’তি আপত্তিং ন পটিকাতব্বং মঞ্ঞিত্থ’’.

‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খু আপত্তিং আপন্নো হোতি. সো তস্সা আপত্তিযা অনাপত্তিদিট্ঠি হোতি, অঞ্ঞে ভিক্খূ তস্সা আপত্তিযা আপত্তিদিট্ঠিনো হোন্তি. সো চে, ভিক্খৱে, ভিক্খু তে ভিক্খূ এৱং জানাতি – ‘ইমে খো আযস্মন্তো [আযস্মন্তা (ক.)] বহুস্সুতা আগতাগমা ধম্মধৰা ৱিনযধৰা মাতিকাধৰা পণ্ডিতা ব্যত্তা মেধাৱিনো লজ্জিনো কুক্কুচ্চকা সিক্খাকামা, নালং মমং ৱা কাৰণা অঞ্ঞেসং ৱা কাৰণা ছন্দা দোসা মোহা ভযা অগতিং গন্তুং. সচে মং ইমে ভিক্খূ আপত্তিযা অদস্সনে উক্খিপিস্সন্তি, ন মযা সদ্ধিং উপোসথং কৰিস্সন্তি, ৱিনা মযা উপোসথং কৰিস্সন্তি, ভৱিস্সতি সঙ্ঘস্স ততোনিদানং ভণ্ডনং কলহো ৱিগ্গহো ৱিৱাদো সঙ্ঘভেদো সঙ্ঘৰাজি সঙ্ঘৱৱত্থানং সঙ্ঘনানাকৰণ’ন্তি, ভেদগৰুকেন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা পৰেসম্পি সদ্ধায সা আপত্তি দেসেতব্বা.

‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খু আপত্তিং আপন্নো হোতি. সো তস্সা আপত্তিযা অনাপত্তিদিট্ঠি হোতি, অঞ্ঞে ভিক্খূ তস্সা আপত্তিযা আপত্তিদিট্ঠিনো হোন্তি. সো চে, ভিক্খৱে, ভিক্খু তে ভিক্খূ এৱং জানাতি – ‘ইমে খো আযস্মন্তো বহুস্সুতা আগতাগমা ধম্মধৰা ৱিনযধৰা মাতিকাধৰা পণ্ডিতা ব্যত্তা মেধাৱিনো লজ্জিনো কুক্কুচ্চকা সিক্খাকামা, নালং মমং ৱা কাৰণা অঞ্ঞেসং ৱা কাৰণা ছন্দা দোসা মোহা ভযা অগতিং গন্তুং. সচে মং ইমে ভিক্খূ আপত্তিযা অদস্সনে উক্খিপিস্সন্তি, ন মযা সদ্ধিং পৱাৰেস্সন্তি, ৱিনা মযা পৱাৰেস্সন্তি. ন মযা সদ্ধিং সঙ্ঘকম্মং কৰিস্সন্তি, ৱিনা মযা সঙ্ঘকম্মং কৰিস্সন্তি. ন মযা সদ্ধিং আসনে নিসীদিস্সন্তি, ৱিনা মযা আসনে নিসীদিস্সন্তি. ন মযা সদ্ধিং যাগুপানে নিসীদিস্সন্তি, ৱিনা মযা যাগুপানে নিসীদিস্সন্তি. ন মযা সদ্ধিং ভত্তগ্গে নিসীদিস্সন্তি ৱিনা মযা ভত্তগ্গে নিসীদিস্সন্তি. ন মযা সদ্ধিং একচ্ছন্নে ৱসিস্সন্তি, ৱিনা মযা একচ্ছন্নে ৱসিস্সন্তি. ন মযা সদ্ধিং যথাৱুড্ঢং অভিৱাদনং পচ্চুট্ঠানং অঞ্জলিকম্মং সামীচিকম্মং কৰিস্সন্তি, ৱিনা মযা যথাৱুড্ঢং অভিৱাদনং পচ্চুট্ঠানং অঞ্জলিকম্মং সামীচিকম্মং কৰিস্সন্তি, ভৱিস্সতি সঙ্ঘস্স ততোনিদানং ভণ্ডনং কলহো ৱিগ্গহো ৱিৱাদো সঙ্ঘভেদো সঙ্ঘৰাজি সঙ্ঘৱৱত্থানং সঙ্ঘনানাকৰণ’ন্তি, ভেদগৰুকেন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা পৰেসম্পি সদ্ধায সা আপত্তি দেসেতব্বা’’তি. অথ খো ভগৱা উক্খিত্তানুৱত্তকানং ভিক্খূনং এতমত্থং ভাসিত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কামি.

৪৫৫. তেন খো পন সমযেন উক্খিত্তানুৱত্তকা ভিক্খূ তত্থেৱ অন্তোসীমায উপোসথং কৰোন্তি, সঙ্ঘকম্মং কৰোন্তি. উক্খেপকা পন ভিক্খূ নিস্সীমং গন্ত্ৱা উপোসথং কৰোন্তি, সঙ্ঘকম্মং কৰোন্তি. অথ খো অঞ্ঞতৰো উক্খেপকো ভিক্খু যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘তে, ভন্তে, উক্খিত্তানুৱত্তকা ভিক্খূ তত্থেৱ অন্তোসীমায উপোসথং কৰোন্তি, সঙ্ঘকম্মং কৰোন্তি. মযং পন উক্খেপকা ভিক্খূ নিস্সীমং গন্ত্ৱা উপোসথং কৰোম, সঙ্ঘকম্মং কৰোমা’’তি. ‘‘তে চে, ভিক্খু, উক্খিত্তানুৱত্তকা ভিক্খূ তত্থেৱ অন্তোসীমায উপোসথং কৰিস্সন্তি, সঙ্ঘকম্মং কৰিস্সন্তি, যথা মযা ঞত্তি চ অনুস্সাৱনা চ পঞ্ঞত্তা, তেসং তানি কম্মানি ধম্মিকানি কম্মানি ভৱিস্স’’ন্তি অকুপ্পানি ঠানাৰহানি. তুম্হে চে, ভিক্খু, উক্খেপকা ভিক্খূ তত্থেৱ অন্তোসীমায উপোসথং কৰিস্সথ, সঙ্ঘকম্মং কৰিস্সথ, যথা মযা ঞত্তি চ অনুস্সাৱনা চ পঞ্ঞত্তা, তুম্হাকম্পি তানি কম্মানি ধম্মিকানি কম্মানি ভৱিস্সন্তি অকুপ্পানি ঠানাৰহানি. তং কিস্স হেতু? নানাসংৱাসকা এতে [তে (স্যা.)] ভিক্খূ [ভিক্খু (সী. স্যা.)] তুম্হেহি, তুম্হে চ তেহি নানাসংৱাসকা.

‘‘দ্ৱেমা, ভিক্খু, নানাসংৱাসকভূমিযো – অত্তনা ৱা অত্তানং নানাসংৱাসকং কৰোতি, সমগ্গো ৱা নং সঙ্ঘো উক্খিপতি অদস্সনে ৱা অপ্পটিকম্মে ৱা অপ্পটিনিস্সগ্গে ৱা. ইমা খো, ভিক্খু, দ্ৱে নানাসংৱাসকভূমিযো. দ্ৱেমা, ভিক্খু, সমানসংৱাসকভূমিযো – অত্তনা ৱা অত্তানং সমানসংৱাসং কৰোতি, সমগ্গো ৱা নং সঙ্ঘো উক্খিত্তং ওসাৰেতি অদস্সনে ৱা অপ্পটিকম্মে ৱা অপ্পটিনিস্সগ্গে ৱা. ইমা খো, ভিক্খু, দ্ৱে সমানসংৱাসকভূমিযো’’তি.

৪৫৬. তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ ভত্তগ্গে অন্তৰঘৰে ভণ্ডনজাতা কলহজাতা ৱিৱাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং অননুলোমিকং কাযকম্মং ৱচীকম্মং উপদংসেন্তি, হত্থপৰামাসং কৰোন্তি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম সমণা সক্যপুত্তিযা ভত্তগ্গে অন্তৰঘৰে ভণ্ডনজাতা কলহজাতা ৱিৱাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং অননুলোমিকং কাযকম্মং ৱচীকম্মং উপদংসেস্সন্তি, হত্থপৰামাসং কৰিস্সন্তী’’তি. অস্সোসুং খো ভিক্খূ তেসং মনুস্সানং উজ্ঝাযন্তানং খিয্যন্তানং ৱিপাচেন্তানং. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম ভিক্খূ ভত্তগ্গে অন্তৰঘৰে ভণ্ডনজাতা কলহজাতা ৱিৱাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং অননুলোমিকং কাযকম্মং ৱচীকম্মং উপদংসেস্সন্তি, হত্থপৰামাসং কৰিস্সন্তী’’তি. অথ খো তে ভিক্খূ ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং…পে… ‘‘সচ্চং কিৰ, ভিক্খৱে, ভিক্খূ ভত্তগ্গে অন্তৰঘৰে ভণ্ডনজাতা…পে… হত্থপৰামাসং কৰোন্তী’’তি? ‘‘সচ্চং, ভগৱা’’তি. ৱিগৰহি বুদ্ধো ভগৱা…পে… ৱিগৰহিত্ৱা ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিন্নে, ভিক্খৱে, সঙ্ঘে অধম্মিযাযমানে [অধম্মিযমানে (সী. স্যা. কত্থচি) অধম্মীযমানে (ক.)] অসম্মোদিকায ৱত্তমানায [-‘‘অসম্মোদিকাৱত্তমানায’’ ইতি অট্ঠকথাযং সংৱণ্ণেতব্বপাঠো] ‘এত্তাৱতা ন অঞ্ঞমঞ্ঞং অননুলোমিকং কাযকম্মং ৱচীকম্মং উপদংসেস্সাম, হত্থপৰামাসং কৰিস্সামা’তি আসনে নিসীদিতব্বং. ভিন্নে, ভিক্খৱে, সঙ্ঘে ধম্মিযাযমানে সম্মোদিকায ৱত্তমানায আসনন্তৰিকায নিসীদিতব্ব’’ন্তি.

৪৫৭. [ম. নি. ৩.২৩৬ থোকং ৱিসদিসং] তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ সঙ্ঘমজ্ঝে ভণ্ডনজাতা কলহজাতা ৱিৱাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং মুখসত্তীহি ৱিতুদন্তা ৱিহৰন্তি. তে ন সক্কোন্তি তং অধিকৰণং ৱূপসমেতুং. অথ খো অঞ্ঞতৰো ভিক্খু যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো সো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ইধ, ভন্তে, ভিক্খূ সঙ্ঘমজ্ঝে ভণ্ডনজাতা কলহজাতা ৱিৱাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং মুখসত্তীহি ৱিতুদন্তা ৱিহৰন্তি. তে ন সক্কোন্তি তং অধিকৰণং ৱূপসমেতুং. সাধু, ভন্তে, ভগৱা যেন তে ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমতু অনুকম্পং উপাদাযা’’তি. অধিৱাসেসি ভগৱা তুণ্হীভাৱেন. অথ খো ভগৱা যেন তে ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি, নিসজ্জ খো ভগৱা তে ভিক্খূ এতদৱোচ – ‘‘অলং, ভিক্খৱে, মা ভণ্ডনং মা কলহং মা ৱিগ্গহং মা ৱিৱাদ’’ন্তি. এৱং ৱুত্তে অঞ্ঞতৰো অধম্মৱাদী ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘আগমেতু, ভন্তে, ভগৱা ধম্মস্সামী; অপ্পোস্সুক্কো, ভন্তে, ভগৱা দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰমনুযুত্তো ৱিহৰতু. মযমেতেন ভণ্ডনেন কলহেন ৱিগ্গহেন ৱিৱাদেন পঞ্ঞাযিস্সামা’’তি. দুতিযম্পি খো ভগৱা তে ভিক্খূ এতদৱোচ – ‘‘অলং, ভিক্খৱে, মা ভণ্ডনং মা কলহং মা ৱিগ্গহং মা ৱিৱাদ’’ন্তি. দুতিযম্পি খো সো অধম্মৱাদী ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘আগমেতু, ভন্তে, ভগৱা ধম্মস্সামী; অপ্পোস্সুক্কো, ভন্তে, ভগৱা দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰমনুযুত্তো ৱিহৰতু. মযমেতেন ভণ্ডনেন কলহেন ৱিগ্গহেন ৱিৱাদেন পঞ্ঞাযিস্সামা’’তি.

কোসম্বকৱিৱাদকথা নিট্ঠিতা.

২৭২. দীঘাৱুৱত্থু

৪৫৮. অথ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভূতপুব্বং, ভিক্খৱে, বাৰাণসিযং [ৱজিৰবুদ্ধিটীকা ওলোকেতব্বা] ব্ৰহ্মদত্তো নাম কাসিৰাজা অহোসি অড্ঢো মহদ্ধনো মহাভোগো মহব্বলো মহাৱাহনো মহাৱিজিতো পৰিপুণ্ণকোসকোট্ঠাগাৰো. দীঘীতি নাম কোসলৰাজা অহোসি দলিদ্দো অপ্পধনো অপ্পভোগো অপ্পবলো অপ্পৱাহনো অপ্পৱিজিতো অপৰিপুণ্ণকোসকোট্ঠাগাৰো. অথ খো, ভিক্খৱে, ব্ৰহ্মদত্তো কাসিৰাজা চতুৰঙ্গিনিং সেনং সন্নয্হিত্ৱা দীঘীতিং কোসলৰাজানং অব্ভুয্যাসি. অস্সোসি খো, ভিক্খৱে, দীঘীতি কোসলৰাজা – ‘‘ব্ৰহ্মদত্তো কিৰ কাসিৰাজা চতুৰঙ্গিনিং সেনং সন্নয্হিত্ৱা মমং অব্ভুয্যাতো’’তি. অথ খো, ভিক্খৱে, দীঘীতিস্স কোসলৰঞ্ঞো এতদহোসি – ‘‘ব্ৰহ্মদত্তো খো কাসিৰাজা অড্ঢো মহদ্ধনো মহাভোগো মহব্বলো মহাৱাহনো মহাৱিজিতো পৰিপুণ্ণকোসকোট্ঠাগাৰো, অহং পনম্হি দলিদ্দো অপ্পধনো অপ্পভোগো অপ্পবলো অপ্পৱাহনো অপ্পৱিজিতো অপৰিপুণ্ণকোসকোট্ঠাগাৰো, নাহং পটিবলো ব্ৰহ্মদত্তেন কাসিৰঞ্ঞা একসঙ্ঘাতম্পি সহিতুং. যংনূনাহং পটিকচ্চেৱ নগৰম্হা নিপ্পতেয্য’’ন্তি.

অথ খো, ভিক্খৱে, দীঘীতি কোসলৰাজা মহেসিং আদায পটিকচ্চেৱ নগৰম্হা নিপ্পতি. অথ খো, ভিক্খৱে, ব্ৰহ্মদত্তো কাসিৰাজা দীঘীতিস্স কোসলৰঞ্ঞো বলঞ্চ ৱাহনঞ্চ জনপদঞ্চ কোসঞ্চ কোট্ঠাগাৰঞ্চ অভিৱিজিয অজ্ঝাৱসতি. অথ খো, ভিক্খৱে, দীঘীতি কোসলৰাজা সপজাপতিকো যেন ৱাৰাণসী তেন পক্কামি. অনুপুব্বেন যেন বাৰাণসী তদৱসৰি. তত্ৰ সুদং, ভিক্খৱে, দীঘীতি কোসলৰাজা সপজাপতিকো বাৰাণসিযং অঞ্ঞতৰস্মিং পচ্চন্তিমে ওকাসে কুম্ভকাৰনিৱেসনে অঞ্ঞাতকৱেসেন পৰিব্বাজকচ্ছন্নেন পটিৱসতি. অথ খো, ভিক্খৱে, দীঘীতিস্স কোসলৰঞ্ঞো মহেসী নচিৰস্সেৱ গব্ভিনী অহোসি. তস্সা এৱৰূপো দোহড়ো উপ্পন্নো হোতি – ‘‘ইচ্ছতি সূৰিযস্স উগ্গমনকালে চতুৰঙ্গিনিং সেনং সন্নদ্ধং ৱম্মিকং সুভূমে ঠিতং পস্সিতুং, খগ্গানঞ্চ ধোৱনং পাতুং’’. অথ খো, ভিক্খৱে, দীঘীতিস্স কোসলৰঞ্ঞো মহেসী দীঘীতিং কোসলৰাজানং এতদৱোচ – ‘‘গব্ভিনীম্হি, দেৱ. তস্সা মে এৱৰূপো দোহড়ো উপ্পন্নো – ইচ্ছামি সূৰিযস্স উগ্গমনকালে চতুৰঙ্গিনিং সেনং সন্নদ্ধং ৱম্মিকং [ৱম্মিতং (সী.)] সুভূমে ঠিতং পস্সিতুং, খগ্গানঞ্চ ধোৱনং পাতু’’ন্তি. ‘‘কুতো, দেৱি, অম্হাকং দুগ্গতানং চতুৰঙ্গিনী সেনা সন্নদ্ধা ৱম্মিকা সুভূমে ঠিতা, খগ্গানঞ্চ ধোৱনং পাতু’’ন্তি [খগ্গানঞ্চ ধোৱনন্তি (সী. স্যা.)] ‘‘সচাহং, দেৱ, ন লভিস্সামি, মৰিস্সামী’’তি.

৪৫৯. তেন খো পন সমযেন, ব্ৰহ্মদত্তস্স কাসিৰঞ্ঞো পুৰোহিতো ব্ৰাহ্মণো দীঘীতিস্স কোসলৰঞ্ঞো সহাযো হোতি. অথ খো, ভিক্খৱে, দীঘীতি কোসলৰাজা যেন ব্ৰহ্মদত্তস্স কাসিৰঞ্ঞো পুৰোহিতো ব্ৰাহ্মণো তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ব্ৰহ্মদত্তস্স কাসিৰঞ্ঞো পুৰোহিতং ব্ৰাহ্মণং এতদৱোচ – ‘‘সখী তে, সম্ম, গব্ভিনী. তস্সা এৱৰূপো দোহড়ো উপ্পন্নো – ইচ্ছতি সূৰিযস্স উগ্গমনকালে চতুৰঙ্গিনিং সেনং সন্নদ্ধং ৱম্মিকং সুভূমে ঠিতং পস্সিতুং, খগ্গানঞ্চ ধোৱনং পাতু’’ন্তি. ‘‘তেন হি, দেৱ, মযম্পি দেৱিং পস্সামা’’তি. অথ খো, ভিক্খৱে, দীঘীতিস্স কোসলৰঞ্ঞো মহেসী যেন ব্ৰহ্মদত্তস্স কাসিৰঞ্ঞো পুৰোহিতো ব্ৰাহ্মণো তেনুপসঙ্কমি. অদ্দসা খো, ভিক্খৱে, ব্ৰহ্মদত্তস্স কাসিৰঞ্ঞো পুৰোহিতো ব্ৰাহ্মণো দীঘীতিস্স কোসলৰঞ্ঞো মহেসিং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তিং, দিস্ৱান উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা যেন দীঘীতিস্স কোসলৰঞ্ঞো মহেসী তেনঞ্জলিং পণামেত্ৱা তিক্খত্তুং উদানং উদানেসি – ‘‘কোসলৰাজা ৱত ভো কুচ্ছিগতো, কোসলৰাজা ৱত ভো কুচ্ছিগতো’’তি. অত্তমনা [অৱিমনা (সী. স্যা. কত্থচি], দেৱি, হোহি. লচ্ছসি সূৰিযস্স উগ্গমনকালে চতুৰঙ্গিনিং সেনং সন্নদ্ধং ৱম্মিকং সুভূমে ঠিতং পস্সিতুং, খগ্গানঞ্চ ধোৱনং পাতুন্তি.

অথ খো, ভিক্খৱে, ব্ৰহ্মদত্তস্স কাসিৰঞ্ঞো পুৰোহিতো ব্ৰাহ্মণো যেন ব্ৰহ্মদত্তো কাসিৰাজা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ব্ৰহ্মদত্তং কাসিৰাজানং এতদৱোচ – ‘‘তথা, দেৱ, নিমিত্তানি দিস্সন্তি, স্ৱে সূৰিযুগ্গমনকালে চতুৰঙ্গিনী সেনা সন্নদ্ধা ৱম্মিকা সুভূমে তিট্ঠতু, খগ্গা চ ধোৱিযন্তূ’’তি. অথ খো, ভিক্খৱে, ব্ৰহ্মদত্তো কাসিৰাজা মনুস্সে আণাপেসি – ‘‘যথা, ভণে, পুৰোহিতো ব্ৰাহ্মণো আহ তথা কৰোথা’’তি. অলভি খো, ভিক্খৱে, দীঘীতিস্স কোসলৰঞ্ঞো মহেসী সূৰিযস্স উগ্গমনকালে চতুৰঙ্গিনিং সেনং সন্নদ্ধং ৱম্মিকং সুভূমে ঠিতং পস্সিতুং, খগ্গানঞ্চ ধোৱনং পাতুং. অথ খো, ভিক্খৱে, দীঘীতিস্স কোসলৰঞ্ঞো মহেসী তস্স গব্ভস্স পৰিপাকমন্ৱায পুত্তং ৱিজাযি. তস্স দীঘাৱূতি নামং অকংসু. অথ খো, ভিক্খৱে, দীঘাৱু কুমাৰো নচিৰস্সেৱ ৱিঞ্ঞুতং পাপুণি. অথ খো, ভিক্খৱে, দীঘীতিস্স কোসলৰঞ্ঞো এতদহোসি – ‘‘অযং খো ব্ৰহ্মদত্তো কাসিৰাজা বহুনো অম্হাকং অনত্থস্স কাৰকো, ইমিনা অম্হাকং বলঞ্চ ৱাহনঞ্চ জনপদো চ কোসো চ কোট্ঠাগাৰঞ্চ অচ্ছিন্নং, সচাযং অম্হে জানিস্সতি, সব্বেৱ তযো ঘাতাপেস্সতি, যংনূনাহং দীঘাৱুং কুমাৰং বহিনগৰে ৱাসেয্য’’ন্তি. অথ খো ভিক্খৱে দীঘীতি কোসলৰাজা দীঘাৱুং কুমাৰং বহিনগৰে ৱাসেসি. অথ খো ভিক্খৱে দীঘাৱু কুমাৰো বহিনগৰে পটিৱসন্তো নচিৰস্সেৱ সব্বসিপ্পানি সিক্খি.

৪৬০. তেন খো পন সমযেন দীঘীতিস্স কোসলৰঞ্ঞো কপ্পকো ব্ৰহ্মদত্তে কাসিৰঞ্ঞে পটিৱসতি. অদ্দসা খো, ভিক্খৱে, দীঘীতিস্স কোসলৰঞ্ঞো কপ্পকো দীঘীতিং কোসলৰাজানং সপজাপতিকং বাৰাণসিযং অঞ্ঞতৰস্মিং পচ্চন্তিমে ওকাসে কুম্ভকাৰনিৱেসনে অঞ্ঞাতকৱেসেন পৰিব্বাজকচ্ছন্নেন পটিৱসন্তং, দিস্ৱান যেন ব্ৰহ্মদত্তো কাসিৰাজা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ব্ৰহ্মদত্তং কাসিৰাজানং এতদৱোচ – ‘‘দীঘীতি, দেৱ, কোসলৰাজা সপজাপতিকো বাৰাণসিযং অঞ্ঞতৰস্মিং পচ্চন্তিমে ওকাসে কুম্ভকাৰনিৱেসনে অঞ্ঞাতকৱেসেন পৰিব্বাজকচ্ছন্নেন পটিৱসতী’’তি. অথ খো, ভিক্খৱে, ব্ৰহ্মদত্তো কাসিৰাজা মনুস্সে আণাপেসি – ‘‘তেন হি, ভণে, দীঘীতিং কোসলৰাজানং সপজাপতিকং আনেথা’’তি. ‘‘এৱং, দেৱা’’তি খো, ভিক্খৱে, তে মনুস্সা ব্ৰহ্মদত্তস্স কাসিৰঞ্ঞো পটিস্সুত্ৱা দীঘীতিং কোসলৰাজানং সপজাপতিকং আনেসুং. অথ খো, ভিক্খৱে, ব্ৰহ্মদত্তো কাসিৰাজা মনুস্সে আণাপেসি – ‘‘তেন হি, ভণে, দীঘীতিং কোসলৰাজানং সপজাপতিকং দড়্হায ৰজ্জুযা পচ্ছাবাহং গাড়্হবন্ধনং বন্ধিত্ৱা খুৰমুণ্ডং কৰিত্ৱা খৰস্সৰেন পণৱেন ৰথিকায ৰথিকং সিঙ্ঘাটকেন সিঙ্ঘাটকং পৰিনেত্ৱা দক্খিণেন দ্ৱাৰেন নিক্খামেত্ৱা দক্খিণতো নগৰস্স চতুধা ছিন্দিত্ৱা চতুদ্দিসা বিলানি নিক্খিপথা’’তি. ‘‘এৱং, দেৱা’’তি খো, ভিক্খৱে, তে মনুস্সা ব্ৰহ্মদত্তস্স কাসিৰঞ্ঞো পটিস্সুত্ৱা দীঘীতিং কোসলৰাজানং সপজাপতিকং দড়্হায ৰজ্জুযা পচ্ছাবাহং গাড়্হবন্ধনং বন্ধিত্ৱা খুৰমুণ্ডং কৰিত্ৱা খৰস্সৰেন পণৱেন ৰথিকায ৰথিকং সিঙ্ঘাটকেন সিঙ্ঘাটকং পৰিনেন্তি.

অথ খো, ভিক্খৱে, দীঘাৱুস্স কুমাৰস্স এতদহোসি – ‘‘চিৰংদিট্ঠা খো মে মাতাপিতৰো. যংনূনাহং মাতাপিতৰো পস্সেয্য’’ন্তি. অথ খো, ভিক্খৱে, দীঘাৱু কুমাৰো বাৰাণসিং পৱিসিত্ৱা অদ্দস মাতাপিতৰো দড়্হায ৰজ্জুযা পচ্ছাবাহং গাড়্হবন্ধনং বন্ধিত্ৱা খুৰমুণ্ডং কৰিত্ৱা খৰস্সৰেন পণৱেন ৰথিকায ৰথিকং সিঙ্ঘাটকেন সিঙ্ঘাটকং পৰিনেন্তে, দিস্ৱান যেন মাতাপিতৰো তেনুপসঙ্কমি. অদ্দসা খো, ভিক্খৱে, দীঘীতি কোসলৰাজা দীঘাৱুং কুমাৰং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং; দিস্ৱান দীঘাৱুং কুমাৰং এতদৱোচ – ‘‘মা খো ত্ৱং, তাত দীঘাৱু, দীঘং পস্স, মা ৰস্সং. ন হি, তাত দীঘাৱু, ৱেৰেন ৱেৰা সম্মন্তি; অৱেৰেন হি, তাত দীঘাৱু, ৱেৰা সম্মন্তী’’তি. এৱং ৱুত্তে, ভিক্খৱে, তে মনুস্সা দীঘীতিং কোসলৰাজানং এতদৱোচুং – ‘‘উম্মত্তকো অযং দীঘীতি কোসলৰাজা ৱিপ্পলপতি. কো ইমস্স দীঘাৱু? কং অযং এৱমাহ – ‘মা খো ত্ৱং, তাত দীঘাৱু, দীঘং পস্স, মা ৰস্সং. ন হি, তাত দীঘাৱু, ৱেৰেন ৱেৰা সম্মন্তি; অৱেৰেন হি, তাত দীঘাৱু, ৱেৰা সম্মন্তী’’তি. ‘‘নাহং, ভণে, উম্মত্তকো ৱিপ্পলপামি, অপি চ যো ৱিঞ্ঞূ সো ৱিভাৱেস্সতী’’তি. দুতিযম্পি খো, ভিক্খৱে…পে… ততিযম্পি খো, ভিক্খৱে, দীঘীতি কোসলৰাজা দীঘাৱুং কুমাৰং এতদৱোচ – ‘‘মা খো ত্ৱং, তাত দীঘাৱু, দীঘং পস্স, মা ৰস্সং. ন হি, তাত দীঘাৱু, ৱেৰেন ৱেৰা সম্মন্তি; অৱেৰেন হি, তাত দীঘাৱু, ৱেৰা সম্মন্তী’’তি. ততিযম্পি খো, ভিক্খৱে, তে মনুস্সা দীঘীতিং কোসলৰাজানং এতদৱোচুং – ‘‘উম্মত্তকো অযং দীঘীতি কোসলৰাজা ৱিপ্পলপতি. কো ইমস্স দীঘাৱু? কং অযং এৱমাহ – মা খো ত্ৱং, তাত দীঘাৱু, দীঘং পস্স, মা ৰস্সং. ন হি, তাত দীঘাৱু, ৱেৰেন ৱেৰা সম্মন্তি; অৱেৰেন হি, তাত দীঘাৱু, ৱেৰা সম্মন্তী’’তি. ‘‘নাহং, ভণে, উম্মত্তকো ৱিপ্পলপামি, অপি চ যো ৱিঞ্ঞূ সো ৱিভাৱেস্সতী’’তি. অথ খো, ভিক্খৱে, তে মনুস্সা দীঘীতিং কোসলৰাজানং সপজাপতিকং ৰথিকায ৰথিকং সিঙ্ঘাটকেন সিঙ্ঘাটকং পৰিনেত্ৱা দক্খিণেন দ্ৱাৰেন নিক্খামেত্ৱা দক্খিণতো নগৰস্স চতুধা ছিন্দিত্ৱা চতুদ্দিসা বিলানি নিক্খিপিত্ৱা গুম্বং ঠপেত্ৱা পক্কমিংসু. অথ খো, ভিক্খৱে, দীঘাৱু কুমাৰো বাৰাণসিং পৱিসিত্ৱা সুৰং নীহৰিত্ৱা গুম্বিযে পাযেসি. যদা তে মত্তা অহেসুং পতিতা, অথ কট্ঠানি সংকড্ঢিত্ৱা চিতকং কৰিত্ৱা মাতাপিতূনং সৰীৰং চিতকং আৰোপেত্ৱা অগ্গিং দত্ৱা পঞ্জলিকো তিক্খত্তুং চিতকং পদক্খিণং অকাসি.

৪৬১. তেন খো পন সমযেন ব্ৰহ্মদত্তো কাসিৰাজা উপৰিপাসাদৱৰগতো হোতি. অদ্দসা খো, ভিক্খৱে, ব্ৰহ্মদত্তো কাসিৰাজা দীঘাৱুং কুমাৰং পঞ্জলিকং তিক্খত্তুং চিতকং পদক্খিণং কৰোন্তং, দিস্ৱানস্স এতদহোসি – ‘‘নিস্সংসযং খো সো মনুস্সো দীঘীতিস্স কোসলৰঞ্ঞো ঞাতি ৱা সালোহিতো ৱা, অহো মে অনত্থতো, ন হি নাম মে কোচি আৰোচেস্সতী’’তি. অথ খো, ভিক্খৱে, দীঘাৱু কুমাৰো অৰঞ্ঞং গন্ত্ৱা যাৱদত্থং কন্দিত্ৱা ৰোদিত্ৱা খপ্পং [বপ্পং (সী. স্যা.)] পুঞ্ছিত্ৱা বাৰাণসিং পৱিসিত্ৱা অন্তেপুৰস্স সামন্তা হত্থিসালং গন্ত্ৱা হত্থাচৰিযং এতদৱোচ – ‘‘ইচ্ছামহং, আচৰিয, সিপ্পং সিক্খিতু’’ন্তি. ‘‘তেন হি, ভণে মাণৱক, সিক্খস্সূ’’তি. অথ খো, ভিক্খৱে, দীঘাৱু কুমাৰো ৰত্তিযা পচ্চূসসমযং পচ্চুট্ঠায হত্থিসালাযং মঞ্জুনা সৰেন গাযি, ৱীণঞ্চ ৱাদেসি. অস্সোসি খো, ভিক্খৱে, ব্ৰহ্মদত্তো কাসিৰাজা ৰত্তিযা পচ্চূসসমযং পচ্চুট্ঠায হত্থিসালাযং মঞ্জুনা সৰেন গীতং ৱীণঞ্চ ৱাদিতং, সুত্ৱান মনুস্সে পুচ্ছি – ‘‘কো, ভণে, ৰত্তিযা পচ্চূসসমযং পচ্চুট্ঠায হত্থিসালাযং মঞ্জুনা সৰেন গাযি, ৱীণঞ্চ ৱাদেসী’’তি? ‘‘অমুকস্স, দেৱ, হত্থাচৰিযস্স অন্তেৱাসী মাণৱকো ৰত্তিযা পচ্চূসসমযং পচ্চুট্ঠায হত্থিসালাযং মঞ্জুনা সৰেন গাযি, ৱীণঞ্চ ৱাদেসী’’তি. ‘‘তেন হি, ভণে, তং মাণৱকং আনেথা’’তি. ‘‘এৱং, দেৱা’’তি খো, ভিক্খৱে, তে মনুস্সা ব্ৰহ্মদত্তস্স কাসিৰঞ্ঞো পটিস্সুত্ৱা দীঘাৱুং কুমাৰং আনেসুং. ‘‘ত্ৱং ভণে মাণৱক, ৰত্তিযা পচ্চূসসমযং পচ্চুট্ঠায হত্থিসালাযং মঞ্জুনা সৰেন গাযি, ৱীণঞ্চ ৱাদেসী’’তি? ‘‘এৱং, দেৱা’’তি. ‘‘তেন হি ত্ৱং, ভণে মাণৱক, গাযস্সু, ৱীণঞ্চ ৱাদেহী’’তি. ‘‘এৱং, দেৱা’’তি খো, ভিক্খৱে, দীঘাৱু কুমাৰো ব্ৰহ্মদত্তস্স কাসিৰঞ্ঞো পটিস্সুত্ৱা আৰাধাপেক্খো মঞ্জুনা সৰেন গাযি, ৱীণঞ্চ ৱাদেসি. ‘‘ত্ৱং, ভণে মাণৱক, মং উপট্ঠহা’’তি. ‘‘এৱং, দেৱা’’তি খো, ভিক্খৱে, দীঘাৱু কুমাৰো ব্ৰহ্মদত্তস্স কাসিৰঞ্ঞো পচ্চস্সোসি. অথ খো, ভিক্খৱে, দীঘাৱু কুমাৰো ব্ৰহ্মদত্তস্স কাসিৰঞ্ঞো পুব্বুট্ঠাযী অহোসি পচ্ছানিপাতী কিঙ্কাৰপটিস্সাৱী মনাপচাৰী পিযৱাদী. অথ খো, ভিক্খৱে, ব্ৰহ্মদত্তো কাসিৰাজা দীঘাৱুং কুমাৰং নচিৰস্সেৱ অব্ভন্তৰিমে ৱিস্সাসিকট্ঠানে ঠপেসি.

৪৬২. অথ খো, ভিক্খৱে, ব্ৰহ্মদত্তো কাসিৰাজা দীঘাৱুং কুমাৰং এতদৱোচ – ‘‘তেন হি, ভণে মাণৱক, ৰথং যোজেহি, মিগৱং গমিস্সামা’’তি. ‘‘এৱং, দেৱা’’তি খো, ভিক্খৱে, দীঘাৱু কুমাৰো ব্ৰহ্মদত্তস্স কাসিৰঞ্ঞো পটিস্সুত্ৱা ৰথং যোজেত্ৱা ব্ৰহ্মদত্তং কাসিৰাজানং এতদৱোচ – ‘‘যুত্তো খো তে, দেৱ, ৰথো, যস্স দানি কালং মঞ্ঞসী’’তি. অথ খো, ভিক্খৱে, ব্ৰহ্মদত্তো কাসিৰাজা ৰথং অভিৰুহি. দীঘাৱু কুমাৰো ৰথং পেসেসি. তথা তথা ৰথং পেসেসি যথা যথা অঞ্ঞেনেৱ সেনা অগমাসি অঞ্ঞেনেৱ ৰথো. অথ খো, ভিক্খৱে, ব্ৰহ্মদত্তো কাসিৰাজা দূৰং গন্ত্ৱা দীঘাৱুং কুমাৰং এতদৱোচ – ‘‘তেন হি, ভণে মাণৱক, ৰথং মুঞ্চস্সু, কিলন্তোম্হি, নিপজ্জিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, দেৱা’’তি খো, ভিক্খৱে, দীঘাৱু কুমাৰো ব্ৰহ্মদত্তস্স কাসিৰঞ্ঞো পটিস্সুত্ৱা ৰথং মুঞ্চিত্ৱা পথৱিযং পল্লঙ্কেন নিসীদি. অথ খো, ভিক্খৱে, ব্ৰহ্মদত্তো কাসিৰাজা দীঘাৱুস্স কুমাৰস্স উচ্ছঙ্গে সীসং কত্ৱা সেয্যং কপ্পেসি. তস্স কিলন্তস্স মুহুত্তকেনেৱ নিদ্দা ওক্কমি. অথ খো, ভিক্খৱে, দীঘাৱুস্স কুমাৰস্স এতদহোসি – ‘‘অযং খো ব্ৰহ্মদত্তো কাসিৰাজা বহুনো অম্হাকং অনত্থস্স কাৰকো. ইমিনা অম্হাকং বলঞ্চ ৱাহনঞ্চ জনপদো চ কোসো চ কোট্ঠাগাৰঞ্চ অচ্ছিন্নং. ইমিনা চ মে মাতাপিতৰো হতা. অযং খ্ৱস্স কালো যোহং ৱেৰং অপ্পেয্য’’ন্তি কোসিযা খগ্গং নিব্বাহি. অথ খো, ভিক্খৱে, দীঘাৱুস্স কুমাৰস্স এতদহোসি – ‘‘পিতা খো মং মৰণকালে অৱচ ‘মা খো ত্ৱং, তাত দীঘাৱু, দীঘং পস্স, মা ৰস্সং. ন হি, তাত দীঘাৱু, ৱেৰেন ৱেৰা সম্মন্তি; অৱেৰেন হি, তাত দীঘাৱু, ৱেৰা সম্মন্তী’তি. ন খো মেতং পতিৰূপং, য্ৱাহং পিতুৱচনং অতিক্কমেয্য’’ন্তি কোসিযা খগ্গং পৱেসেসি. দুতিযম্পি খো, ভিক্খৱে, দীঘাৱুস্স কুমাৰস্স এতদহোসি – ‘‘অযং খো ব্ৰহ্মদত্তো কাসিৰাজা বহুনো অম্হাকং অনত্থস্স কাৰকো, ইমিনো অম্হাকং বলঞ্চ ৱাহনঞ্চ জনপদো চ কোসো চ কোট্ঠাগাৰঞ্চ অচ্ছিন্নং, ইমিনা চ মে মাতাপিতৰো হতা, অযং খ্ৱস্স কালো যোহং ৱেৰং অপ্পেয্য’’ন্তি কোসিযা খগ্গং নিব্বাহি. দুতিযম্পি খো, ভিক্খৱে, দীঘাৱুস্স কুমাৰস্স এতদহোসি – ‘‘পিতা খো মং মৰণকালে অৱচ ‘মা খো ত্ৱং তাত দীঘাৱু, দীঘং পস্স, মা ৰস্সং, ন হি তাত দীঘাৱু ৱেৰেন ৱেৰা সম্মন্তি; অৱেৰেন হি, তাত দীঘাৱু, ৱেৰা সম্মন্তী’তি. ন খো মেতং পতিৰূপং, য্ৱাহং পিতুৱচনং অতিক্কমেয্য’’ন্তি. পুনদেৱ কোসিযা খগ্গং পৱেসেসি. ততিযম্পি খো, ভিক্খৱে, দীঘাৱুস্স কুমাৰস্স এতদহোসি – ‘‘অযং খো ব্ৰহ্মদত্তো কাসিৰাজা বহুনো অম্হাকং অনত্থস্স কাৰকো. ইমিনা অম্হাকং বলঞ্চ ৱাহনঞ্চ জনপদো চ কোসো চ কোট্ঠাগাৰঞ্চ অচ্ছিন্নং. ইমিনা চ মে মাতাপিতৰো হতা. অযং খ্ৱস্স কালো যোহং ৱেৰং অপ্পেয্য’’ন্তি কোসিযা খগ্গং নিব্বাহি. ততিযম্পি খো, ভিক্খৱে, দীঘাৱুস্স কুমাৰস্স এতদহোসি – ‘‘পিতা খো মং মৰণকালে অৱচ ‘মা খো ত্ৱং, তাত দীঘাৱু, দীঘং পস্স, মা ৰস্সং. ন হি, তাত দীঘাৱু, ৱেৰেন ৱেৰা সম্মন্তি; অৱেৰেন হি, তাত দীঘাৱু, ৱেৰা সম্মন্তী’তি. ন খো মেতং পতিৰূপং, য্ৱাহং পিতুৱচনং অতিক্কমেয্য’’’ন্তি পুনদেৱ কোসিযা খগ্গং পৱেসেসি. অথ খো, ভিক্খৱে, ব্ৰহ্মদত্তো কাসিৰাজা ভীতো উব্বিগ্গো উস্সঙ্কী উত্ৰস্তো সহসা ৱুট্ঠাসি. অথ খো, ভিক্খৱে, দীঘাৱু কুমাৰো ব্ৰহ্মদত্তং কাসিৰাজানং এতদৱোচ – ‘‘কিস্স ত্ৱং, দেৱ, ভীতো উব্বিগ্গো উস্সঙ্কী উত্ৰস্তো সহসা ৱুট্ঠাসী’’তি? ইধ মং, ভণে মাণৱক, দীঘীতিস্স কোসলৰঞ্ঞো পুত্তো দীঘাৱু কুমাৰো সুপিনন্তেন খগ্গেন পৰিপাতেসি. তেনাহং ভীতো উব্বিগ্গো উস্সঙ্কী উত্ৰস্তো সহসা ৱুট্ঠাসিন্তি. অথ খো, ভিক্খৱে, দীঘাৱু কুমাৰো ৱামেন হত্থেন ব্ৰহ্মদত্তস্স কাসিৰঞ্ঞো সীসং পৰামসিত্ৱা দক্খিণেন হত্থেন খগ্গং নিব্বাহেত্ৱা ব্ৰহ্মদত্তং কাসিৰাজানং এতদৱোচ – ‘‘অহং খো সো, দেৱ, দীঘীতিস্স কোসলৰঞ্ঞো পুত্তো দীঘাৱু কুমাৰো. বহুনো ত্ৱং অম্হাকং অনত্থস্স কাৰকো. তযা অম্হাকং বলঞ্চ ৱাহনঞ্চ জনপদো চ কোসো চ কোট্ঠাগাৰঞ্চ অচ্ছিন্নং. তযা চ মে মাতাপিতৰো হতা. অযং খ্ৱস্স কালো য্ৱাহং ৱেৰং অপ্পেয্য’’ন্তি. অথ খো, ভিক্খৱে, ব্ৰহ্মদত্তো কাসিৰাজা দীঘাৱুস্স কুমাৰস্স পাদেসু সিৰসা নিপতিত্ৱা দীঘাৱুং কুমাৰং এতদৱোচ – ‘‘জীৱিতং মে, তাত দীঘাৱু, দেহি. জীৱিতং মে, তাত দীঘাৱু, দেহী’’তি. ‘‘ক্যাহং উস্সহামি দেৱস্স জীৱিতং দাতুং? দেৱো খো মে জীৱিতং দদেয্যা’’তি. ‘‘তেন হি, তাত দীঘাৱু, ত্ৱঞ্চেৱ মে জীৱিতং দেহি, অহঞ্চ তে জীৱিতং দম্মী’’তি. অথ খো, ভিক্খৱে, ব্ৰহ্মদত্তো চ কাসিৰাজা দীঘাৱু চ কুমাৰো অঞ্ঞমঞ্ঞস্স জীৱিতং অদংসু, পাণিঞ্চ অগ্গহেসুং, সপথঞ্চ অকংসু অদ্দূভায [অদ্ৰূভায, অদুব্ভায (ক.)].

অথ খো, ভিক্খৱে, ব্ৰহ্মদত্তো কাসিৰাজা দীঘাৱুং কুমাৰং এতদৱোচ – ‘‘তেন হি, তাত দীঘাৱু, ৰথং যোজেহি, গমিস্সামা’’তি. ‘‘এৱং, দেৱা’’তি খো, ভিক্খৱে, দীঘাৱু কুমাৰো ব্ৰহ্মদত্তস্স কাসিৰঞ্ঞো পটিস্সুত্ৱা ৰথং যোজেত্ৱা ব্ৰহ্মদত্তং কাসিৰাজানং এতদৱোচ – ‘‘যুত্তো খো তে, দেৱ, ৰথো, যস্স দানি কালং মঞ্ঞসী’’তি. অথ খো, ভিক্খৱে, ব্ৰহ্মদত্তো কাসিৰাজা ৰথং অভিৰুহি. দীঘাৱু কুমাৰো ৰথং পেসেসি. তথা তথা ৰথং পেসেসি যথা যথা নচিৰস্সেৱ সেনায সমাগঞ্ছি. অথ খো, ভিক্খৱে, ব্ৰহ্মদত্তো কাসিৰাজা বাৰাণসিং পৱিসিত্ৱা অমচ্চে পাৰিসজ্জে সন্নিপাতাপেত্ৱা এতদৱোচ – ‘‘সচে, ভণে, দীঘীতিস্স কোসলৰঞ্ঞো পুত্তং দীঘাৱুং কুমাৰং পস্সেয্যাথ, কিন্তি নং কৰেয্যাথা’’তি? একচ্চে এৱমাহংসু – ‘‘মযং, দেৱ, হত্থে ছিন্দেয্যাম. মযং, দেৱ, পাদে ছিন্দেয্যাম. মযং, দেৱ, হত্থপাদে ছিন্দেয্যাম. মযং, দেৱ, কণ্ণে ছিন্দেয্যাম. মযং, দেৱ, নাসং ছিন্দেয্যাম. মযং, দেৱ, কণ্ণনাসং ছিন্দেয্যাম. মযং, দেৱ, সীসং ছিন্দেয্যামা’’তি. ‘‘অযং খো, ভণে, দীঘীতিস্স কোসলৰঞ্ঞো পুত্তো দীঘাৱু কুমাৰো. নাযং লব্ভা কিঞ্চি কাতুং. ইমিনা চ মে জীৱিতং দিন্নং, মযা চ ইমস্স জীৱিতং দিন্ন’’ন্তি.

৪৬৩. অথ খো, ভিক্খৱে, ব্ৰহ্মদত্তো কাসিৰাজা দীঘাৱুং কুমাৰং এতদৱোচ – ‘‘যং খো তে, তাত দীঘাৱু, পিতা মৰণকালে অৱচ ‘মা খো ত্ৱং, তাত দীঘাৱু, দীঘং পস্স, মা ৰস্সং. ন হি, তাত দীঘাৱু, ৱেৰেন ৱেৰা সম্মন্তি; অৱেৰেন হি, তাত দীঘাৱু, ৱেৰা সম্মন্তী’তি, কিং তে পিতা সন্ধায অৱচা’’তি? ‘‘যং খো মে, দেৱ, পিতা মৰণকালে অৱচ ‘মা দীঘ’ন্তি মা চিৰং ৱেৰং অকাসীতি. ইমং খো মে, দেৱ, পিতা মৰণকালে অৱচ মা দীঘন্তি. যং খো মে, দেৱ, পিতা মৰণকালে অৱচ ‘মা ৰস্স’ন্তি মা খিপ্পং মিত্তেহি ভিজ্জিত্থা’’তি. ইমং খো মে, দেৱ, পিতা মৰণকালে অৱচ মা ৰস্সন্তি. যং খো মে, দেৱ, পিতা মৰণকালে অৱচ ‘‘ন হি, তাত দীঘাৱু, ৱেৰেন ৱেৰা সম্মন্তি, অৱেৰেন হি, তাত দীঘাৱু, ৱেৰা সম্মন্তী’’তি দেৱেন মে মাতাপিতৰো হতাতি. সচাহং দেৱং জীৱিতা ৱোৰোপেয্যং, যে দেৱস্স অত্থকামা তে মং জীৱিতা ৱোৰোপেয্যুং, যে মে অত্থকামা তে তে জীৱিতা ৱোৰোপেয্যুং – এৱং তং ৱেৰং ৱেৰেন ন ৱূপসমেয্য. ইদানি চ পন মে দেৱেন জীৱিতং দিন্নং, মযা চ দেৱস্স জীৱিতং দিন্নং. এৱং তং ৱেৰং অৱেৰেন ৱূপসন্তং. ইমং খো মে, দেৱ, পিতা মৰণকালে অৱচ – ন হি, তাত দীঘাৱু, ৱেৰেন ৱেৰা সম্মন্তি; অৱেৰেন হি, তাত দীঘাৱু, ৱেৰা সম্মন্তী’’তি. অথ খো, ভিক্খৱে, ব্ৰহ্মদত্তো কাসিৰাজা – ‘‘অচ্ছৰিযং ৱত ভো! অব্ভুতং ৱত ভো! যাৱ পণ্ডিতো অযং দীঘাৱু কুমাৰো, যত্ৰ হি নাম পিতুনো সংখিত্তেন ভাসিতস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং আজানিস্সতী’’তি পেত্তিকং বলঞ্চ ৱাহনঞ্চ জনপদঞ্চ কোসঞ্চ কোট্ঠাগাৰঞ্চ পটিপাদেসি, ধীতৰঞ্চ অদাসি. তেসঞ্হি নাম, ভিক্খৱে, ৰাজূনং আদিন্নদণ্ডানং আদিন্নসত্থানং এৱৰূপং খন্তিসোৰচ্চং ভৱিস্সতি. ইধ খো পন তং, ভিক্খৱে, সোভেথ যং তুম্হে এৱং স্ৱাক্খাতে ধম্মৱিনযে পব্বজিতা সমানা খমা চ ভৱেয্যাথ সোৰতা চাতি? ততিযম্পি খো ভগৱা তে ভিক্খূ এতদৱোচ – ‘‘অলং, ভিক্খৱে, মা ভণ্ডনং মা কলহং মা ৱিগ্গহং মা ৱিৱাদ’’ন্তি. ততিযম্পি খো সো অধম্মৱাদী ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘আগমেতু, ভন্তে, ভগৱা ধম্মস্সামী; অপ্পোস্সুক্কো, ভন্তে, ভগৱা দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰমনুযুত্তো ৱিহৰতু. মযমেতেন ভণ্ডনেন কলহেন ৱিগ্গহেন ৱিৱাদেন পঞ্ঞাযিস্সামা’’তি. অথ খো ভগৱা – পৰিযাদিন্নৰূপা খো ইমে মোঘপুৰিসা, নযিমে সুকৰা সঞ্ঞাপেতুন্তি – উট্ঠাযাসনা পক্কামি.

দীঘাৱুভাণৱাৰো নিট্ঠিতো পঠমো.

৪৬৪. [ম. নি. ৩.২৩৬] অথ খো ভগৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায কোসম্বিং পিণ্ডায পাৱিসি. কোসম্বিযং পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো সেনাসনং সংসামেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায সঙ্ঘমজ্ঝে ঠিতকোৱ ইমা গাথাযো অভাসি –

[ম. নি. ৩.২৩৭] ‘‘পুথুসদ্দো সমজনো, ন বালো কোচি মঞ্ঞথ;

সঙ্ঘস্মিং ভিজ্জমানস্মিং, নাঞ্ঞং ভিয্যো অমঞ্ঞৰুং.

[ম. নি. ৩.২৩৭] ‘‘পৰিমুট্ঠা পণ্ডিতাভাসা, ৱাচাগোচৰভাণিনো;

যাৱিচ্ছন্তি মুখাযামং, যেন নীতা ন তং ৱিদূ.

[ম. নি. ৩.২৩৭] ‘‘অক্কোচ্ছি মং অৱধি মং, অজিনি মং অহাসি মে;

যে চ তং উপনয্হন্তি, ৱেৰং তেসং ন সম্মতি.

[ম. নি. ৩.২৩৭] ‘‘অক্কোচ্ছি মং অৱধি মং, অজিনি মং অহাসি মে;

যে চ তং নুপনয্হন্তি, ৱেৰং তেসূপসম্মতি.

[ম. নি. ৩.২৩৭] ‘‘ন হি ৱেৰেন ৱেৰানি, সম্মন্তীধ কুদাচনং;

অৱেৰেন চ সম্মন্তি, এসধম্মো সনন্তনো.

[ম. নি. ৩.২৩৭] ‘‘পৰে চ ন ৱিজানন্তি, মযমেত্থ যমামসে;

যে চ তত্থ ৱিজানন্তি, ততো সম্মন্তি মেধগা.

[ম. নি. ৩.২৩৭] ‘‘অট্ঠিচ্ছিন্না পাণহৰা, গৱাস্সধনহাৰিনো;

ৰট্ঠং ৱিলুম্পমানানং, তেসম্পি হোতি সঙ্গতি.

‘‘কস্মা তুম্হাক নো সিযা;

[ম. নি. ৩.২৩৭] ‘‘সচে লভেথ নিপকং সহাযং;

সদ্ধিংচৰং সাধুৱিহাৰি ধীৰং;

অভিভুয্য সব্বানি পৰিস্সযানি;

চৰেয্য তেনত্তমনো সতীমা.

[ম. নি. ৩.২৩৭] ‘‘নো চে লভেথ নিপকং সহাযং;

সদ্ধিং চৰং সাধুৱিহাৰি ধীৰং;

ৰাজাৱ ৰট্ঠং ৱিজিতং পহায;

একো চৰে মাতঙ্গৰঞ্ঞেৱ নাগো.

[ম. নি. ৩.২৩৭] ‘‘একস্স চৰিতং সেয্যো;

নত্থি বালে সহাযতা;

একো চৰে ন চ পাপানি কযিৰা;

অপ্পোস্সুক্কো মাতঙ্গৰঞ্ঞেৱ নাগো’’তি.

দীঘাৱুৱত্থু নিট্ঠিতং.

২৭৩. বালকলোণকগমনকথা

৪৬৫. অথ খো ভগৱা সঙ্ঘমজ্ঝে ঠিতকোৱ ইমা গাথাযো ভাসিত্ৱা যেন বালকলোণকগামো [বালকলোণকাৰগামো (সী. স্যা.)] তেনুপসঙ্কমি. তেন খো পন সমযেন আযস্মা ভগু বালকলোণকগামে ৱিহৰতি. অদ্দসা খো আযস্মা ভগু ভগৱন্তং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং, দিস্ৱান আসনং পঞ্ঞপেসি, পাদোদকং পাদপীঠং পাদকথলিকং উপনিক্খিপি, পচ্চুগ্গন্ত্ৱা পত্তচীৱৰং পটিগ্গহেসি. নিসীদি ভগৱা পঞ্ঞত্তে আসনে, নিসজ্জ খো ভগৱা পাদে পক্খালেসি. আযস্মাপি খো ভগু ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং ভগুং ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘কচ্চি, ভিক্খু, খমনীযং; কচ্চি যাপনীযং, কচ্চি পিণ্ডকেন ন কিলমসী’’তি? ‘‘খমনীযং, ভগৱা, যাপনীযং, ভগৱা; ন চাহং, ভন্তে, পিণ্ডকেন কিলমামী’’তি. অথ খো ভগৱা আযস্মন্তং ভগুং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেত্ৱা সমাদপেত্ৱা সমুত্তেজেত্ৱা সম্পহংসেত্ৱা উট্ঠাযাসনা যেন পাচীনৱংসদাযো তেনুপসঙ্কমি.

বালকলোণকগমনকথা নিট্ঠিতা.

২৭৪. পাচীনৱংসদাযগমনকথা

৪৬৬. [ম. নি. ১.৩২৫ আদযো পস্সিতব্বং] তেন খো পন সমযেন আযস্মা চ অনুৰুদ্ধো আযস্মা চ নন্দিযো আযস্মা চ কিমিলো [কিম্বিলো (সী. স্যা.)] পাচীনৱংসদাযে ৱিহৰন্তি. অদ্দসা খো দাযপালো ভগৱন্তং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং, দিস্ৱান ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘মা, সমণ, এতং দাযং পাৱিসি. সন্তেত্থ তযো কুলপুত্তা অত্তকামৰূপা ৱিহৰন্তি. মা তেসং অফাসুমকাসী’’তি. অস্সোসি খো আযস্মা অনুৰুদ্ধো দাযপালস্স ভগৱতা সদ্ধিং মন্তযমানস্স, সুত্ৱান দাযপালং এতদৱোচ – ‘‘মাৱুসো, দাযপাল, ভগৱন্তং ৱাৰেসি. সত্থা নো ভগৱা অনুপ্পত্তো’’তি. অথ খো আযস্মা অনুৰুদ্ধো যেনাযস্মা চ নন্দিযো আযস্মা চ কিমিলো তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তঞ্চ নন্দিযং আযস্মন্তঞ্চ কিমিলং এতদৱোচ – ‘‘অভিক্কমথাযস্মন্তো অভিক্কমথাযস্মন্তো, সত্থা নো ভগৱা অনুপ্পত্তো’’তি. অথ খো আযস্মা চ অনুৰুদ্ধো আযস্মা চ নন্দিযো আযস্মা চ কিমিলো ভগৱন্তং পচ্চুগ্গন্ত্ৱা একো ভগৱতো পত্তচীৱৰং পটিগ্গহেসি, একো আসনং পঞ্ঞপেসি, একো পাদোদকং পাদপীঠং পাদকথলিকং উপনিক্খিপি. নিসীদি ভগৱা পঞ্ঞত্তে আসনে, নিসজ্জ খো ভগৱা পাদে পক্খালেসি. তেপি খো আযস্মন্তো ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং অনুৰুদ্ধং ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘কচ্চি ৱো, অনুৰুদ্ধা, খমনীযং, কচ্চি যাপনীযং; কচ্চি পিণ্ডকেন ন কিলমথা’’তি? ‘‘খমনীযং ভগৱা, যাপনীযং ভগৱা; ন চ মযং, ভন্তে, পিণ্ডকেন কিলমামা’’তি.

‘‘কচ্চি পন ৱো অনুৰুদ্ধা সমগ্গা সম্মোদমানা অৱিৱদমানা খীৰোদকীভূতা অঞ্ঞমঞ্ঞং পিযচক্খূহি সম্পস্সন্তা ৱিহৰথা’’তি? ‘‘তগ্ঘ মযং, ভন্তে, সমগ্গা সম্মোদমানা অৱিৱদমানা খীৰোদকীভূতা অঞ্ঞমঞ্ঞং পিযচক্খূহি সম্পস্সন্তা ৱিহৰামা’’তি. ‘‘যথা কথং পন তুম্হে, অনুৰুদ্ধা, সমগ্গা সম্মোদমানা অৱিৱদমানা খীৰোদকীভূতা অঞ্ঞমঞ্ঞং পিযচক্খূহি সম্পস্সন্তা ৱিহৰথা’’তি? ‘‘ইধ ময্হং, ভন্তে, এৱং হোতি – ‘লাভা ৱত মে, সুলদ্ধং ৱত মে, যোহং এৱৰূপেহি সব্ৰহ্মচাৰীহি সদ্ধিং ৱিহৰামী’’’তি. তস্স ময্হং, ভন্তে, ইমেসু আযস্মন্তেসু মেত্তং কাযকম্মং পচ্চুপট্ঠিতং আৱি চেৱ ৰহো চ; মেত্তং ৱচীকম্মং… মেত্তং মনোকম্মং পচ্চুপট্ঠিতং আৱি চেৱ ৰহো চ. তস্স ময্হং, ভন্তে, এৱং হোতি – ‘‘‘যংনূনাহং সকং চিত্তং নিক্খিপিত্ৱা ইমেসংযেৱ আযস্মন্তানং চিত্তস্স ৱসেন ৱত্তেয্য’ন্তি. সো খো অহং, ভন্তে, সকং চিত্তং নিক্খিপিত্ৱা ইমেসংযেৱ আযস্মন্তানং চিত্তস্স ৱসেন ৱত্তামি. নানা হি খো নো, ভন্তে, কাযা, একঞ্চ পন মঞ্ঞে চিত্ত’’ন্তি.

আযস্মাপি খো নন্দিযো…পে… আযস্মাপি খো কিমিলো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ময্হম্পি খো, ভন্তে, এৱং হোতি – ‘লাভা ৱত মে, সুলদ্ধং ৱত মে, যোহং এৱৰূপেহি সব্ৰহ্মচাৰীহি সদ্ধিং ৱিহৰামী’তি. তস্স ময্হং, ভন্তে, ইমেসু আযস্মন্তেসু মেত্তং কাযকম্মং পচ্চুপট্ঠিতং আৱি চেৱ ৰহো চ; মেত্তং ৱচীকম্মং মেত্তং মনোকম্মং পচ্চুপট্ঠিতং আৱি চেৱ ৰহো চ. তস্স ময্হং, ভন্তে, এৱং হোতি ‘যংনূনাহং সকং চিত্তং নিক্খিপিত্ৱা ইমেসংযেৱ আযস্মন্তানং চিত্তস্স ৱসেন ৱত্তেয্য’ন্তি. সো খো অহং, ভন্তে, সকং চিত্তং নিক্খিপিত্ৱা ইমেসংযেৱ আযস্মন্তানং চিত্তস্স ৱসেন ৱত্তামি. নানা হি খো নো, ভন্তে, কাযা, একঞ্চ পন মঞ্ঞে চিত্তন্তি. এৱং খো মযং, ভন্তে, সমগ্গা সম্মোদমানা অৱিৱদমানা খীৰোদকীভূতা অঞ্ঞমঞ্ঞং পিযচক্খূহি সম্পস্সন্তা ৱিহৰামা’’তি.

‘‘কচ্চি পন ৱো, অনুৰুদ্ধা, অপ্পমত্তা আতাপিনো পহিতত্তা ৱিহৰথা’’তি? ‘‘তগ্ঘ মযং, ভন্তে, অপ্পমত্তা আতাপিনো পহিতত্তা ৱিহৰামা’’তি. ‘‘যথা কথং পন তুম্হে, অনুৰুদ্ধা, অপ্পমত্তা আতাপিনো পহিতত্তা ৱিহৰথা’’তি? ‘‘ইধ, ভন্তে, অম্হাকং যো পঠমং গামতো পিণ্ডায পটিক্কমতি সো আসনং পঞ্ঞপেতি, পাদোদকং পাদপীঠং পাদকথলিকং উপনিক্খিপতি, অৱক্কাৰপাতিং ধোৱিত্ৱা উপট্ঠাপেতি, পানীযং পৰিভোজনীযং উপট্ঠাপেতি. যো পচ্ছা গামতো পিণ্ডায পটিক্কমতি, সচে হোতি ভুত্তাৱসেসো, সচে আকঙ্খতি ভুঞ্জতি, নো চে আকঙ্খতি অপ্পহৰিতে ৱা ছড্ডেতি. অপ্পাণকে ৱা উদকে ওপিলাপেতি. সো আসনং উদ্ধৰতি, পাদোদকং পাদপীঠং পাদকথলিকং পটিসামেতি, অৱক্কাৰপাতিং ধোৱিত্ৱা পটিসামেতি, পানীযং পৰিভোজনীযং পটিসামেতি, ভত্তগ্গং সম্মজ্জতি. যো পস্সতি পানীযঘটং ৱা পৰিভোজনীযঘটং ৱা ৱচ্চঘটং ৱা ৰিত্তং তুচ্ছং সো উপট্ঠাপেতি. সচস্স হোতি অৱিসয্হং, হত্থৱিকাৰেন দুতিযং আমন্তেত্ৱা হত্থৱিলঙ্ঘকেন উপট্ঠাপেম, ন ত্ৱেৱ মযং, ভন্তে, তপ্পচ্চযা ৱাচং ভিন্দাম. পঞ্চাহিকং খো পন মযং, ভন্তে, সব্বৰত্তিং ধম্মিযা কথায সন্নিসীদাম. এৱং খো মযং, ভন্তে, অপ্পমত্তা আতাপিনো পহিতত্তা ৱিহৰামা’’তি.

পাচিনৱংসদাযগমনকথা নিট্ঠিতা.

২৭৫. পালিলেয্যকগমনকথা

৪৬৭. [উদা. ৩৫ আদযো থোকং ৱিসদিসং] অথ খো ভগৱা আযস্মন্তঞ্চ অনুৰুদ্ধং আযস্মন্তঞ্চ নন্দিযং আযস্মন্তঞ্চ কিমিলং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেত্ৱা সমাদপেত্ৱা সমুত্তেজেত্ৱা সম্পহংসেত্ৱা উট্ঠাযাসনা যেন পালিলেয্যকং [পাৰিলেয্যকং (সী. স্যা.)] তেন চাৰিকং পক্কামি. অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানো যেন পালিলেয্যকং তদৱসৰি. তত্ৰ সুদং ভগৱা পালিলেয্যকে ৱিহৰতি ৰক্খিতৱনসণ্ডে ভদ্দসালমূলে. অথ খো ভগৱতো ৰহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৱং চেতসো পৰিৱিতক্কো উদপাদি – ‘‘অহং খো পুব্বে আকিণ্ণো ন ফাসু ৱিহাসিং তেহি কোসম্বকেহি [কোসব্ভিকেহি (স্যা.)] ভিক্খূহি ভণ্ডনকাৰকেহি কলহকাৰকেহি ৱিৱাদকাৰকেহি ভস্সকাৰকেহি সঙ্ঘে অধিকৰণকাৰকেহি. সোম্হি এতৰহি একো অদুতিযো সুখং ফাসু ৱিহৰামি অঞ্ঞত্ৰেৱ তেহি কোসম্বকেহি ভিক্খূহি ভণ্ডনকাৰকেহি কলহকাৰকেহি ৱিৱাদকাৰকেহি ভস্সকাৰকেহি সঙ্ঘে অধিকৰণকাৰকেহী’’তি.

অঞ্ঞতৰোপি খো হত্থিনাগো আকিণ্ণো ৱিহৰতি হত্থীহি হত্থিনীহি হত্থিকড়ভেহি হত্থিচ্ছাপেহি, ছিন্নগ্গানি চেৱ তিণানি খাদতি, ওভগ্গোভগ্গঞ্চস্স সাখাভঙ্গং খাদন্তি, আৱিলানি চ পানীযানি পিৱতি, ওগাহা চস্স ওতিণ্ণস্স হত্থিনিযো কাযং উপনিঘংসন্তিযো গচ্ছন্তি. অথ খো তস্স হত্থিনাগস্স এতদহোসি – ‘‘অহং খো আকিণ্ণো ৱিহৰামি হত্থীহি হত্থিনীহি হত্থিকড়ভেহি হত্থিচ্ছাপেহি, ছিন্নগ্গানি চেৱ তিণানি খাদামি, ওভগ্গোভগ্গঞ্চ মে সাখাভঙ্গং খাদন্তি, আৱিলানি চ পানীযানি পিৱামি, ওগাহা চ মে ওতিণ্ণস্স হত্থিনিযো কাযং উপনিঘংসন্তিযো গচ্ছন্তি. যংনূনাহং একোৱ গণস্মা ৱূপকট্ঠো ৱিহৰেয্য’’ন্তি. অথ খো সো হত্থিনাগো যূথা অপক্কম্ম যেন পালিলেয্যকং ৰক্খিতৱনসণ্ডো ভদ্দসালমূলং যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা সোণ্ডায ভগৱতো পানীযং পৰিভোজনীযং উপট্ঠাপেতি, অপ্পহৰিতঞ্চ কৰোতি. অথ খো তস্স হত্থিনাগস্স এতদহোসি – ‘‘অহং খো পুব্বে আকিণ্ণো ন ফাসু ৱিহাসিং হত্থীহি হত্থিনীহি হত্থিকড়ভেহি হত্থিচ্ছাপেহি, ছিন্নগ্গানি চেৱ তিণানি খাদিং, ওভগ্গোভগ্গঞ্চ মে সাখাভঙ্গং খাদিংসু, আৱিলানি চ পানীযানি অপাযিং ওগাহা চ মে ওতিণ্ণস্স [ওগাহঞ্চস্স ওতিণ্ণস্স (স্যা.), ওগাহা চস্স উত্তিণ্ণস্স (সী.)] হত্থিনিযো কাযং উপনিঘংসন্তিযো অগমংসু. সোম্হি এতৰহি একো অদুতিযো সুখং ফাসু ৱিহৰামি অঞ্ঞত্ৰেৱ হত্থীহি হত্থিনীহি হত্থিকড়ভেহি হত্থিচ্ছাপেহী’’তি.

অথ খো ভগৱা অত্তনো চ পৱিৱেকং ৱিদিত্ৱা তস্স চ হত্থিনাগস্স চেতসা চেতোপৰিৱিতক্কমঞ্ঞায তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –

[উদা. ৩৫] ‘‘এতং [এৱং (ক.)] নাগস্স নাগেন, ঈসাদন্তস্স হত্থিনো;

সমেতি চিত্তং চিত্তেন, যদেকো ৰমতী ৱনে’’তি.

অথ খো ভগৱা পালিলেয্যকে যথাভিৰন্তং ৱিহৰিত্ৱা যেন সাৱত্থি তেন চাৰিকং পক্কামি. অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানো যেন সাৱত্থি তদৱসৰি. তত্ৰ সুদং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. অথ খো কোসম্বকা উপাসকা – ‘‘ইমে খো অয্যা কোসম্বকা ভিক্খূ বহুনো অম্হাকং অনত্থস্স কাৰকা. ইমেহি উব্বাড়্হো ভগৱা পক্কন্তো. হন্দ মযং অয্যে কোসম্বকে ভিক্খূ নেৱ অভিৱাদেয্যাম, ন পচ্চুট্ঠেয্যাম, ন অঞ্জলিকম্মং সামীচিকম্মং কৰেয্যাম, ন সক্কৰেয্যাম, ন গৰুং কৰেয্যাম, ন মানেয্যাম, ন ভজেয্যাম, ন পূজেয্যাম, উপগতানম্পি পিণ্ডকং ন দজ্জেয্যাম – এৱং ইমে অম্হেহি অসক্কৰিযমানা অগৰুকৰিযমানা অমানিযমানা অভজিযমানা অপূজিযমানা অসক্কাৰপকতা পক্কমিস্সন্তি ৱা ৱিব্ভমিস্সন্তি ৱা ভগৱন্তং ৱা পসাদেস্সন্তী’’তি. অথ খো কোসম্বকা উপাসকা কোসম্বকে ভিক্খূ নেৱ অভিৱাদেসুং, ন পচ্চুট্ঠেসুং, ন অঞ্জলিকম্মং সামীচিকম্মং অকংসু, ন সক্কৰিংসু, ন গৰুং কৰিংসু, ন মানেসুং, ন ভজেসুং ন পূজেসুং, উপগতানম্পি পিণ্ডকং ন অদংসু. অথ খো কোসম্বকা ভিক্খূ কোসম্বকেহি উপাসকেহি অসক্কৰিযমানা অগৰুকৰিযমানা অমানিযমানা অভজিযমানা অপূজিযমানা অসক্কাৰপকতা এৱমাহংসু – ‘‘হন্দ মযং, আৱুসো, সাৱত্থিং গন্ত্ৱা ভগৱতো সন্তিকে ইমং অধিকৰণং ৱূপসমেয্যামা’’তি.

পালিলেয্যকগমনকথা নিট্ঠিতা.

২৭৬. অট্ঠাৰসৱত্থুকথা

৪৬৮. অথ খো কোসম্বকা ভিক্খূ সেনাসনং সংসামেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন সাৱত্থি তেনুপসঙ্কমিংসু. অস্সোসি খো আযস্মা সাৰিপুত্তো – ‘‘তে কিৰ কোসম্বকা ভিক্খূ ভণ্ডনকাৰকা কলহকাৰকা ৱিৱাদকাৰকা ভস্সকাৰকা সঙ্ঘে অধিকৰণকাৰকা সাৱত্থিং আগচ্ছন্তী’’তি. অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা সাৰিপুত্তো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘তে কিৰ, ভন্তে, কোসম্বকা ভিক্খূ ভণ্ডনকাৰকা কলহকাৰকা ৱিৱাদকাৰকা ভস্সকাৰকা সঙ্ঘে অধিকৰণকাৰকা সাৱত্থিং আগচ্ছন্তি. কথাহং, ভন্তে, তেসু ভিক্খূসু পটিপজ্জামী’’তি? ‘‘তেন হি ত্ৱং, সাৰিপুত্ত, যথা ধম্মো তথা তিট্ঠাহী’’তি. ‘‘কথাহং, ভন্তে, জানেয্যং ধম্মং ৱা অধম্মং ৱা’’তি?

অট্ঠাৰসহি খো, সাৰিপুত্ত, ৱত্থূহি অধম্মৱাদী জানিতব্বো. ইধ, সাৰিপুত্ত, ভিক্খু অধম্মং ধম্মোতি দীপেতি, ধম্মং অধম্মোতি দীপেতি; অৱিনযং ৱিনযোতি দীপেতি, ৱিনযং অৱিনযোতি দীপেতি; অভাসিতং অলপিতং তথাগতেন ভাসিতং লপিতং তথাগতেনাতি দীপেতি, ভাসিতং লপিতং তথাগতেন অভাসিতং অলপিতং তথাগতেনাতি দীপেতি; অনাচিণ্ণং তথাগতেন আচিণ্ণং তথাগতেনাতি দীপেতি, আচিণ্ণং তথাগতেন অনাচিণ্ণং তথাগতেনাতি দীপেতি; অপঞ্ঞত্তং তথাগতেন পঞ্ঞত্তং তথাগতেনাতি দীপেতি, পঞ্ঞত্তং তথাগতেন অপঞ্ঞত্তং তথাগতেনাতি দীপেতি; অনাপত্তিং আপত্তীতি দীপেতি, আপত্তিং অনাপত্তীতি দীপেতি; লহুকং আপত্তিং গৰুকা আপত্তীতি দীপেতি, গৰুকং আপত্তিং লহুকা আপত্তীতি দীপেতি; সাৱসেসং আপত্তিং অনৱসেসা আপত্তীতি দীপেতি, অনৱসেসং আপত্তিং সাৱসেসা আপত্তীতি দীপেতি; দুট্ঠুল্লং আপত্তিং অদুট্ঠুল্লা আপত্তীতি দীপেতি, অদুট্ঠুল্লং আপত্তিং দুট্ঠুল্লা আপত্তীতি দীপেতি – ইমেহি খো, সাৰিপুত্ত, অট্ঠাৰসহি ৱত্থূহি অধম্মৱাদী জানিতব্বো.

অট্ঠাৰসহি চ খো, সাৰিপুত্ত, ৱত্থূহি ধম্মৱাদী জানিতব্বো. ইধ, সাৰিপুত্ত, ভিক্খু অধম্মং অধম্মোতি দীপেতি, ধম্মং ধম্মোতি দীপেতি; অৱিনযং অৱিনযোতি দীপেতি, ৱিনযং ৱিনযোতি দীপেতি; অভাসিতং অলপিতং তথাগতেন অভাসিতং অলপিতং তথাগতেনাতি দীপেতি, ভাসিতং লপিতং তথাগতেন ভাসিতং লপিতং তথাগতেনাতি দীপেতি; অনাচিণ্ণং তথাগতেন অনাচিণ্ণং তথাগতেনাতি দীপেতি, আচিণ্ণং তথাগতেন আচিণ্ণং তথাগতেনাতি দীপেতি; অপঞ্ঞত্তং তথাগতেন অপঞ্ঞত্তং তথাগতেনাতি দীপেতি, পঞ্ঞত্তং তথাগতেন পঞ্ঞত্তং তথাগতেনাতি দীপেতি; অনাপত্তিং অনাপত্তীতি দীপেতি, আপত্তিং আপত্তীতি দীপেতি; লহুকং আপত্তিং লহুকা আপত্তীতি দীপেতি, গৰুকং আপত্তিং গৰুকা আপত্তীতি দীপেতি; সাৱসেসং আপত্তিং সাৱসেসা আপত্তীতি দীপেতি, অনৱসেসং আপত্তিং অনৱসেসা আপত্তীতি দীপেতি; দুট্ঠুল্লং আপত্তিং দুট্ঠুল্লা আপত্তীতি দীপেতি, অদুট্ঠুল্লং আপত্তিং অদুট্ঠুল্লা আপত্তীতি দীপেতি – ইমেহি খো, সাৰিপুত্ত, অট্ঠাৰসহি ৱত্থূহি ধম্মৱাদী জানিতব্বোতি.

৪৬৯. অস্সোসি খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো…পে… অস্সোসি খো আযস্মা মহাকস্সপো… অস্সোসি খো আযস্মা মহাকচ্চানো… অস্সোসি খো আযস্মা মহাকোট্ঠিকো … অস্সোসি খো আযস্মা মহাকপ্পিনো… অস্সোসি খো আযস্মা মহাচুন্দো… অস্সোসি খো আযস্মা অনুৰুদ্ধো… অস্সোসি খো আযস্মা ৰেৱতো … অস্সোসি খো আযস্মা উপালি… অস্সোসি খো আযস্মা আনন্দো… অস্সোসি খো আযস্মা ৰাহুলো – ‘‘তে কিৰ কোসম্বকা ভিক্খূ ভণ্ডনকাৰকা কলহকাৰকা ৱিৱাদকাৰকা ভস্সকাৰকা সঙ্ঘে অধিকৰণকাৰকা সাৱত্থিং আগচ্ছন্তী’’তি. অথ খো আযস্মা ৰাহুলো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা ৰাহুলো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘তে কিৰ, ভন্তে, কোসম্বকা ভিক্খূ ভণ্ডনকাৰকা কলহকাৰকা ৱিৱাদকাৰকা ভস্সকাৰকা সঙ্ঘে অধিকৰণকাৰকা সাৱত্থিং আগচ্ছন্তি. কথাহং, ভন্তে, তেসু ভিক্খূসু পটিপজ্জামী’’তি? ‘‘তেন হি ত্ৱং, ৰাহুল, যথা ধম্মো তথা তিট্ঠাহী’’তি. ‘‘কথাহং, ভন্তে, জানেয্যং ধম্মং ৱা অধম্মং ৱা’’তি?

অট্ঠাৰসহি খো, ৰাহুল, ৱত্থূহি অধম্মৱাদী জানিতব্বো. ইধ, ৰাহুল, ভিক্খু অধম্মং ধম্মোতি দীপেতি, ধম্মং অধম্মোতি দীপেতি; অৱিনযং ৱিনযোতি দীপেতি, ৱিনযং অৱিনযোতি দীপেতি; অভাসিতং অলপিতং তথাগতেন ভাসিতং লপিতং তথাগতেনাতি দীপেতি, ভাসিতং লপিতং তথাগতেন অভাসিতং অলপিতং তথাগতেনাতি দীপেতি; অনাচিণ্ণং তথাগতেন আচিণ্ণং তথাগতেনাতি দীপেতি, আচিণ্ণং তথাগতেন অনাচিণ্ণং তথাগতেনাতি দীপেতি; অপঞ্ঞত্তং তথাগতেন পঞ্ঞত্তং তথাগতেনাতি দীপেতি, পঞ্ঞত্তং তথাগতেন অপঞ্ঞত্তং তথাগতেনাতি দীপেতি; অনাপত্তিং আপত্তীতি দীপেতি, আপত্তিং অনাপত্তীতি দীপেতি; লহুকং আপত্তিং গৰুকা আপত্তীতি দীপেতি, গৰুকং আপত্তিং লহুকা আপত্তীতি দীপেতি; সাৱসেসং আপত্তিং অনৱসেসা আপত্তীতি দীপেতি, অনৱসেসং আপত্তিং সাৱসেসা আপত্তীতি দীপেতি; দুট্ঠুল্লং আপত্তিং অদুট্ঠুল্লা আপত্তীতি দীপেতি, অদুট্ঠুল্লং আপত্তিং দুট্ঠুল্লা আপত্তীতি দীপেতি – ইমেহি খো, ৰাহুল, অট্ঠাৰসহি ৱত্থূহি অধম্মৱাদী জানিতব্বো.

অট্ঠাৰসহি চ খো, ৰাহুল, ৱত্থূহি ধম্মৱাদী জানিতব্বো. ইধ, ৰাহুল, ভিক্খু অধম্মং অধম্মোতি দীপেতি, ধম্মং ধম্মোতি দীপেতি; অৱিনযং অৱিনযোতি দীপেতি, ৱিনযং ৱিনযোতি দীপেতি; অভাসিতং অলপিতং তথাগতেন অভাসিতং অলপিতং তথাগতেনাতি দীপেতি, ভাসিতং লপিতং তথাগতেন ভাসিতং লপিতং তথাগতেনাতি দীপেতি; অনাচিণ্ণং তথাগতেন অনাচিণ্ণং তথাগতেনাতি দীপেতি, আচিণ্ণং তথাগতেন আচিণ্ণং তথাগতেনাতি দীপেতি; অপঞ্ঞত্তং তথাগতেন অপঞ্ঞত্তং তথাগতেনাতি দীপেতি, পঞ্ঞত্তং তথাগতেন পঞ্ঞত্তং তথাগতেনাতি দীপেতি; অনাপত্তিং অনাপত্তীতি দীপেতি, আপত্তিং আপত্তীতি দীপেতি; লহুকং আপত্তিং লহুকা আপত্তীতি দীপেতি, গৰুকং আপত্তিং গৰুকা আপত্তীতি দীপেতি; সাৱসেসং আপত্তিং সাৱসেসা আপত্তীতি দীপেতি, অনৱসেসং আপত্তিং অনৱসেসা আপত্তীতি দীপেতি; দুট্ঠুল্লং আপত্তিং দুট্ঠুল্লা আপত্তীতি দীপেতি, অদুট্ঠুল্লং আপত্তিং অদুট্ঠুল্লা আপত্তীতি দীপেতি – ইমেহি খো, ৰাহুল, অট্ঠাৰসহি ৱত্থূহি ধম্মৱাদী জানিতব্বোতি.

৪৭০. অস্সোসি খো মহাপজাপতি [মহাপজাপতী (সী. স্যা.)] গোতমী – ‘‘তে কিৰ কোসম্বকা ভিক্খূ ভণ্ডনকাৰকা কলহকাৰকা ৱিৱাদকাৰকা ভস্সকাৰকা সঙ্ঘে অধিকৰণকাৰকা সাৱত্থিং আগচ্ছন্তী’’তি. অথ খো মহাপজাপতি গোতমী যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতা খো মহাপজাপতি গোতমী ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘তে কিৰ, ভন্তে, কোসম্বকা ভিক্খূ ভণ্ডনকাৰকা কলহকাৰকা ৱিৱাদকাৰকা ভস্সকাৰকা সঙ্ঘে অধিকৰণকাৰকা সাৱত্থিং আগচ্ছন্তি. কথাহং, ভন্তে, তেসু ভিক্খূসু পটিপজ্জামী’’তি? ‘‘তেন হি ত্ৱং, গোতমি, উভযত্থ ধম্মং সুণ. উভযত্থ ধম্মং সুত্ৱা যে তত্থ ভিক্খূ ধম্মৱাদিনো তেসং দিট্ঠিঞ্চ খন্তিঞ্চ ৰুচিঞ্চ আদাযঞ্চ ৰোচেহি. যঞ্চ কিঞ্চি ভিক্খুনিসঙ্ঘেন ভিক্খুসঙ্ঘতো পচ্চাসীসিতব্বং সব্বং তং ধম্মৱাদিতোৱ পচ্চাসীসিতব্ব’’ন্তি.

৪৭১. অস্সোসি খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি – ‘‘তে কিৰ কোসম্বকা ভিক্খূ ভণ্ডনকাৰকা কলহকাৰকা ৱিৱাদকাৰকা ভস্সকাৰকা সঙ্ঘে অধিকৰণকাৰকা সাৱত্থিং আগচ্ছন্তী’’তি. অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘তে কিৰ, ভন্তে, কোসম্বকা ভিক্খূ ভণ্ডনকাৰকা কলহকাৰকা ৱিৱাদকাৰকা ভস্সকাৰকা সঙ্ঘে অধিকৰণকাৰকা সাৱত্থিং আগচ্ছন্তি. কথাহং, ভন্তে, তেসু ভিক্খূসু পটিপজ্জামী’’তি? ‘‘তেন হি ত্ৱং, গহপতি, উভযত্থ দানং দেহি. উভযত্থ দানং দত্ৱা উভযত্থ ধম্মং সুণ. উভযত্থ ধম্মং সুত্ৱা যে তত্থ ভিক্খূ ধম্মৱাদিনো তেসং দিট্ঠিঞ্চ খন্তিঞ্চ ৰুচিঞ্চ আদাযঞ্চ ৰোচেহী’’তি.

৪৭২. অস্সোসি খো ৱিসাখা মিগাৰমাতা – ‘‘তে কিৰ কোসম্বকা ভিক্খূ ভণ্ডনকাৰকা কলহকাৰকা ৱিৱাদকাৰকা ভস্সকাৰকা সঙ্ঘে অধিকৰণকাৰকা সাৱত্থিং আগচ্ছন্তী’’তি. অথ খো ৱিসাখা মিগাৰমাতা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্না খো ৱিসাখা মিগাৰমাতা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘তে কিৰ, ভন্তে, কোসম্বকা ভিক্খূ ভণ্ডনকাৰকা কলহকাৰকা ৱিৱাদকাৰকা ভস্সকাৰকা সঙ্ঘে অধিকৰণকাৰকা সাৱত্থিং আগচ্ছন্তি. কথাহং, ভন্তে, তেসু ভিক্খূসু পটিপজ্জামী’’তি? ‘‘তেন হি ত্ৱং, ৱিসাখে, উভযত্থ দানং দেহি. উভযত্থ দানং দত্ৱা উভযত্থ ধম্মং সুণ. উভযত্থ ধম্মং সুত্ৱা যে তত্থ ভিক্খূ ধম্মৱাদিনো তেসং দিট্ঠিঞ্চ খন্তিঞ্চ ৰুচিঞ্চ আদাযঞ্চ ৰোচেহী’’তি.

৪৭৩. অথ খো কোসম্বকা ভিক্খূ অনুপুব্বেন যেন সাৱত্থি তদৱসৰুং. অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা সাৰিপুত্তো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘তে কিৰ, ভন্তে, কোসম্বকা ভিক্খূ ভণ্ডনকাৰকা কলহকাৰকা ৱিৱাদকাৰকা ভস্সকাৰকা সঙ্ঘে অধিকৰণকাৰকা সাৱত্থিং অনুপ্পত্তা. কথং নু খো, ভন্তে, তেসু ভিক্খূসু সেনাসনে [সেনাসনেসু (ক.), সেনাসনং (স্যা.)] পটিপজ্জিতব্ব’’ন্তি? ‘‘তেন হি, সাৰিপুত্ত, ৱিৱিত্তং সেনাসনং দাতব্ব’’ন্তি. ‘‘সচে পন, ভন্তে, ৱিৱিত্তং ন হোতি, কথং পটিপজ্জিতব্ব’’ন্তি? ‘‘তেন হি, সাৰিপুত্ত, ৱিৱিত্তং কত্ৱাপি দাতব্বং, ন ত্ৱেৱাহং, সাৰিপুত্ত, কেনচি পৰিযাযেন ৱুড্ঢতৰস্স ভিক্খুনো সেনাসনং পটিবাহিতব্বন্তি ৱদামি. যো পটিবাহেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.

‘‘আমিসে পন, ভন্তে, কথং পটিপজ্জিতব্ব’’ন্তি? ‘‘আমিসং খো, সাৰিপুত্ত, সব্বেসং সমকং ভাজেতব্ব’’ন্তি.

অট্ঠাৰসৱত্থুকথা নিট্ঠিতা.

২৭৭. ওসাৰণানুজাননা

৪৭৪. অথ খো তস্স উক্খিত্তকস্স ভিক্খুনো ধম্মঞ্চ ৱিনযঞ্চ পচ্চৱেক্খন্তস্স এতদহোসি – ‘‘আপত্তি এসা, নেসা অনাপত্তি. আপন্নোম্হি, নম্হি অনাপন্নো. উক্খিত্তোম্হি, নম্হি অনুক্খিত্তো. ধম্মিকেনম্হি কম্মেন উক্খিত্তো অকুপ্পেন ঠানাৰহেনা’’তি. অথ খো সো উক্খিত্তকো ভিক্খু যেন উক্খিত্তানুৱত্তকা ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা উক্খিত্তানুৱত্তকে ভিক্খূ এতদৱোচ – ‘‘আপত্তি এসা, আৱুসো; নেসা অনাপত্তি. আপন্নোম্হি, নম্হি অনাপন্নো. উক্খিত্তোম্হি, নম্হি অনুক্খিত্তো. ধম্মিকেনম্হি কম্মেন উক্খিত্তো অকুপ্পেন ঠানাৰহেন. এথ মং আযস্মন্তো ওসাৰেথা’’তি. অথ খো তে উক্খিত্তানুৱত্তকা ভিক্খূ তং উক্খিত্তকং ভিক্খুং আদায যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৱন্তং এতদৱোচুং – ‘‘অযং, ভন্তে, উক্খিত্তকো ভিক্খু এৱমাহ – ‘আপত্তি এসা, আৱুসো; নেসা অনাপত্তি. আপন্নোম্হি, নম্হি অনাপন্নো. উক্খিত্তোম্হি, নম্হি অনুক্খিত্তো. ধম্মিকেনম্হি কম্মেন উক্খিত্তো অকুপ্পেন ঠানাৰহেন. এথ মং আযস্মন্তো ওসাৰেথা’তি. কথং নু খো, ভন্তে, পটিপজ্জিতব্ব’’ন্তি? ‘‘আপত্তি এসা, ভিক্খৱে; নেসা অনাপত্তি. আপন্নো এসো ভিক্খু, নেসো ভিক্খু অনাপন্নো. উক্খিত্তো এসো ভিক্খু, নেসো ভিক্খু অনুক্খিত্তো. ধম্মিকেন কম্মেন উক্খিত্তো অকুপ্পেন ঠানাৰহেন. যতো চ খো সো, ভিক্খৱে, ভিক্খু আপন্নো চ উক্খিত্তো চ পস্সতি চ, তেন হি, ভিক্খৱে, তং ভিক্খুং ওসাৰেথা’’তি.

ওসাৰণানুজাননা নিট্ঠিতা.

২৭৮. সঙ্ঘসামগ্গীকথা

৪৭৫. অথ খো তে উক্খিত্তানুৱত্তকা ভিক্খূ তং উক্খিত্তকং ভিক্খুং ওসাৰেত্ৱা যেন উক্খেপকা ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমিংসু, উপসঙ্কমিত্ৱা উক্খেপকে ভিক্খূ এতদৱোচুং – ‘‘যস্মিং, আৱুসো, ৱত্থুস্মিং অহোসি সঙ্ঘস্স ভণ্ডনং কলহো ৱিগ্গহো ৱিৱাদো সঙ্ঘভেদো সঙ্ঘৰাজি সঙ্ঘৱৱত্থানং সঙ্ঘনানাকৰণং, সো এসো ভিক্খু আপন্নো চ উক্খিত্তো চ পস্সি [পস্সী (ইতিপি)] চ ওসাৰিতো চ. হন্দ মযং, আৱুসো, তস্স ৱত্থুস্স ৱূপসমায সঙ্ঘসামগ্গিং কৰোমা’’তি.

অথ খো তে উক্খেপকা ভিক্খূ যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৱন্তং এতদৱোচুং – ‘‘তে, ভন্তে, উক্খিত্তানুৱত্তকা ভিক্খূ এৱমাহংসু – ‘যস্মিং, আৱুসো, ৱত্থুস্মিং অহোসি সঙ্ঘস্স ভণ্ডনং কলহো ৱিগ্গহো ৱিৱাদো সঙ্ঘভেদো সঙ্ঘৰাজি সঙ্ঘৱৱত্থানং সঙ্ঘনানাকৰণং, সো এসো ভিক্খু আপন্নো চ উক্খিত্তো চ পস্সি চ ওসাৰিতো চ. হন্দ মযং, আৱুসো, তস্স ৱত্থুস্স ৱূপসমায সঙ্ঘসামগ্গিং কৰোমা’তি. কথং নু খো, ভন্তে, পটিপজ্জিতব্ব’’ন্তি? যতো চ খো সো, ভিক্খৱে, ভিক্খু আপন্নো চ উক্খিত্তো চ পস্সি চ ওসাৰিতো চ, তেন হি, ভিক্খৱে, সঙ্ঘো তস্স ৱত্থুস্স ৱূপসমায সঙ্ঘসামগ্গিং কৰোতু. এৱঞ্চ পন, ভিক্খৱে, কাতব্বা. সব্বেহেৱ একজ্ঝং সন্নিপতিতব্বং গিলানেহি চ অগিলানেহি চ. ন কেহিচি ছন্দো দাতব্বো. সন্নিপতিত্ৱা ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন সঙ্ঘো ঞাপেতব্বো –

‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. যস্মিং ৱত্থুস্মিং অহোসি সঙ্ঘস্স ভণ্ডনং কলহো ৱিগ্গহো ৱিৱাদো সঙ্ঘভেদো সঙ্ঘৰাজি সঙ্ঘৱৱত্থানং সঙ্ঘনানাকৰণং, সো এসো ভিক্খু আপন্নো চ উক্খিত্তো চ পস্সি চ ওসাৰিতো চ. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো তস্স ৱত্থুস্স ৱূপসমায সঙ্ঘসামগ্গিং কৰেয্য. এসা ঞত্তি.

‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. যস্মিং ৱত্থুস্মিং অহোসি সঙ্ঘস্স ভণ্ডনং কলহো ৱিগ্গহো ৱিৱাদো সঙ্ঘভেদো সঙ্ঘৰাজি সঙ্ঘৱৱত্থানং সঙ্ঘনানাকৰণং, সো এসো ভিক্খু আপন্নো চ উক্খিত্তো চ পস্সি চ ওসাৰিতো চ. সঙ্ঘো তস্স ৱত্থুস্স ৱূপসমায সঙ্ঘসামগ্গিং কৰোতি. যস্সাযস্মতো খমতি তস্স ৱত্থুস্স ৱূপসমায সঙ্ঘসামগ্গিযা কৰণং, সো তুণ্হস্স, যস্স নক্খমতি সো ভাসেয্য.

‘‘কতা সঙ্ঘেন তস্স ৱত্থুস্স ৱূপসমায সঙ্ঘসামগ্গী. নিহতো সঙ্ঘভেদো, নিহতা সঙ্ঘৰাজি, নিহতং সঙ্ঘৱৱত্থানং, নিহতং সঙ্ঘনানাকৰণং. খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৱমেতং ধাৰযামী’’তি.

তাৱদেৱ উপোসথো কাতব্বো, পাতিমোক্খং উদ্দিসিতব্বন্তি.

সঙ্ঘসামগ্গীকথা নিট্ঠিতা.

২৭৯. উপালিসঙ্ঘসামগ্গীপুচ্ছা

৪৭৬. অথ খো আযস্মা উপালি যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা উপালি ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘যস্মিং, ভন্তে, ৱত্থুস্মিং হোতি সঙ্ঘস্স ভণ্ডনং কলহো ৱিগ্গহো ৱিৱাদো সঙ্ঘভেদো সঙ্ঘৰাজি সঙ্ঘৱৱত্থানং সঙ্ঘনানাকৰণং, সঙ্ঘো তং ৱত্থুং অৱিনিচ্ছিনিত্ৱা অমূলা মূলং গন্ত্ৱা সঙ্ঘসামগ্গিং কৰোতি, ধম্মিকা নু খো সা, ভন্তে, সঙ্ঘসামগ্গী’’তি? ‘‘যস্মিং, উপালি, ৱত্থুস্মিং হোতি সঙ্ঘস্স ভণ্ডনং কলহো ৱিগ্গহো ৱিৱাদো সঙ্ঘভেদো সঙ্ঘৰাজি সঙ্ঘৱৱত্থানং সঙ্ঘনানাকৰণং, সঙ্ঘো তং ৱত্থুং অৱিনিচ্ছিনিত্ৱা অমূলা মূলং গন্ত্ৱা সঙ্ঘসামগ্গিং কৰোতি, অধম্মিকা সা, উপালি, সঙ্ঘসামগ্গী’’তি.

‘‘যস্মিং পন, ভন্তে, ৱত্থুস্মিং হোতি সঙ্ঘস্স ভণ্ডনং কলহো ৱিগ্গহো ৱিৱাদো সঙ্ঘভেদো সঙ্ঘৰাজি সঙ্ঘৱৱত্থানং সঙ্ঘনানাকৰণং, সঙ্ঘো তং ৱত্থুং ৱিনিচ্ছিনিত্ৱা মূলা মূলং গন্ত্ৱা সঙ্ঘসামগ্গিং কৰোতি, ধম্মিকা নু খো সা, ভন্তে, সঙ্ঘসামগ্গী’’তি? ‘‘যস্মিং, উপালি, ৱত্থুস্মিং হোতি সঙ্ঘস্স ভণ্ডনং কলহো ৱিগ্গহো ৱিৱাদো সঙ্ঘভেদো সঙ্ঘৰাজি সঙ্ঘৱৱত্থানং সঙ্ঘনানাকৰণং, সঙ্ঘো তং ৱত্থুং ৱিনিচ্ছিনিত্ৱা মূলা মূলং গন্ত্ৱা সঙ্ঘসামগ্গিং কৰোতি, ধম্মিকা সা, উপালি, সঙ্ঘসামগ্গী’’তি.

‘‘কতি নু খো, ভন্তে, সঙ্ঘসামগ্গিযো’’তি? ‘‘দ্ৱেমা, উপালি, সঙ্ঘসামগ্গিযো – অত্থুপালি, সঙ্ঘসামগ্গী অত্থাপেতা ব্যঞ্জনুপেতা; অত্থুপালি, সঙ্ঘসামগ্গী অত্থুপেতা চ ব্যঞ্জনুপেতা চ. কতমা চ, উপালি, সঙ্ঘসামগ্গী অত্থাপেতা ব্যঞ্জনুপেতা? যস্মিং, উপালি, ৱত্থুস্মিং হোতি সঙ্ঘস্স ভণ্ডনং কলহো ৱিগ্গহো ৱিৱাদো সঙ্ঘভেদো সঙ্ঘৰাজি সঙ্ঘৱৱত্থানং সঙ্ঘনানাকৰণং, সঙ্ঘো তং ৱত্থুং অৱিনিচ্ছিনিত্ৱা অমূলা মূলং গন্ত্ৱা সঙ্ঘসামগ্গিং কৰোতি, অযং ৱুচ্চতি, উপালি, সঙ্ঘসামগ্গী অত্থাপেতা ব্যঞ্জনুপেতা. কতমা চ, উপালি, সঙ্ঘসামগ্গী অত্থুপেতা চ ব্যঞ্জনুপেতা চ? যস্মিং, উপালি, ৱত্থুস্মিং হোতি সঙ্ঘস্স ভণ্ডনং কলহো ৱিগ্গহো ৱিৱাদো সঙ্ঘভেদো সঙ্ঘৰাজি সঙ্ঘৱৱত্থানং সঙ্ঘনানাকৰণং, সঙ্ঘো তং ৱত্থুং ৱিনিচ্ছিনিত্ৱা মূলা মূলং গন্ত্ৱা সঙ্ঘসামগ্গিং কৰোতি, অযং ৱুচ্চতি, উপালি, সঙ্ঘসামগ্গী অত্থুপেতা চ ব্যঞ্জনুপেতা চ. ইমা খো, উপালি, দ্ৱে সঙ্ঘসামগ্গিযো’’তি.

৪৭৭. অথ খো আযস্মা উপালি উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা যেন ভগৱা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৱা ভগৱন্তং গাথায অজ্ঝভাসি –

‘‘সঙ্ঘস্স কিচ্চেসু চ মন্তনাসু চ;

অত্থেসু জাতেসু ৱিনিচ্ছযেসু চ;

কথংপকাৰোধ নৰো মহত্থিকো;

ভিক্খু কথং হোতিধ পগ্গহাৰহোতি.

‘‘অনানুৱজ্জো পঠমেন সীলতো;

অৱেক্খিতাচাৰো সুসংৱুতিন্দ্ৰিযো;

পচ্চত্থিকা নূপৱদন্তি ধম্মতো;

ন হিস্স তং হোতি ৱদেয্যু যেন নং.

‘‘সো তাদিসো সীলৱিসুদ্ধিযা ঠিতো;

ৱিসাৰদো হোতি ৱিসয্হ ভাসতি;

নচ্ছম্ভতি পৰিসগতো ন ৱেধতি;

অত্থং ন হাপেতি অনুয্যুতং ভণং.

‘‘তথেৱ পঞ্হং পৰিসাসু পুচ্ছিতো;

ন চেৱ পজ্ঝাযতি ন মঙ্কু হোতি;

সো কালাগতং ব্যাকৰণাৰহং ৱচো;

ৰঞ্জেতি ৱিঞ্ঞূপৰিসং ৱিচক্খণো.

‘‘সগাৰৱো ৱুড্ঢতৰেসু ভিক্খুসু;

আচেৰকম্হি চ সকে ৱিসাৰদো;

অলং পমেতুং পগুণো কথেতৱে;

পচ্চত্থিকানঞ্চ ৱিৰদ্ধিকোৱিদো.

‘‘পচ্চত্থিকা যেন ৱজন্তি নিগ্গহং;

মহাজনো সঞ্ঞপনঞ্চ গচ্ছতি;

সকঞ্চ আদাযমযং ন ৰিঞ্চতি;

ৱিযাকৰং [সো ব্যাকৰং (সী.), ৱেয্যাকৰং (স্যা.)] পঞ্হমনূপঘাতিকং.

‘‘দূতেয্যকম্মেসু অলং সমুগ্গহো;

সঙ্ঘস্স কিচ্চেসু চ আহু নং যথা;

কৰং ৱচো ভিক্খুগণেন পেসিতো;

অহং কৰোমীতি ন তেন মঞ্ঞতি.

‘‘আপজ্জতি যাৱতকেসু ৱত্থুসু;

আপত্তিযা হোতি যথা চ ৱুট্ঠিতি;

এতে ৱিভঙ্গা উভযস্স স্ৱাগতা;

আপত্তি ৱুট্ঠানপদস্স কোৱিদো.

‘‘নিস্সাৰণং গচ্ছতি যানি চাচৰং;

নিস্সাৰিতো হোতি যথা চ ৱত্তনা [ৱত্থুনা (সী. স্যা.)];

ওসাৰণং তংৱুসিতস্স জন্তুনো;

এতম্পি জানাতি ৱিভঙ্গকোৱিদো.

‘‘সগাৰৱো ৱুড্ঢতৰেসু ভিক্খুসু;

নৱেসু থেৰেসু চ মজ্ঝিমেসু চ;

মহাজনস্সত্থচৰোধ পণ্ডিতো;

সো তাদিসো ভিক্খু ইধ পগ্গহাৰহো’’তি.

উপালিসঙ্ঘসামগ্গীপুচ্ছা নিট্ঠিতা.

কোসম্বকক্খন্ধকো দসমো.

২৮০. তস্সুদ্দানং

কোসম্বিযং জিনৱৰো, ৱিৱাদাপত্তিদস্সনে;

নুক্খিপেয্য যস্মিং তস্মিং, সদ্ধাযাপত্তি দেসযে.

অন্তোসীমাযং তত্থেৱ, বালকঞ্চেৱ ৱংসদা;

পালিলেয্যা চ সাৱত্থি, সাৰিপুত্তো চ কোলিতো.

মহাকস্সপকচ্চানা, কোট্ঠিকো কপ্পিনেন চ;