খুদ্দকৱত্থূনি
২৪৩. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি ৱেড়ুৱনে কলন্দকনিৱাপে. তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ নহাযমানা ৰুক্খে কাযং উগ্ঘংসেন্তি, ঊৰুম্পি বাহুম্পি উৰম্পি পিট্ঠিম্পি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম সমণা সক্যপুত্তিযা নহাযমানা ৰুক্খে কাযং উগ্ঘংসেস্সন্তি, ঊৰুম্পি বাহুম্পি উৰম্পি পিট্ঠিম্পি, সেয্যথাপি মল্লমুট্ঠিকা গামমোদ্দৱা’’তি [গামপোদ্দৱা (সী.), গামপূতৱা (স্যা.)]! অস্সোসুং খো ভিক্খূ তেসং মনুস্সানং উজ্ঝাযন্তানং খিয্যন্তানং ৱিপাচেন্তানং. অথ খো তে ভিক্খূ ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অথ খো ভগৱা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকৰণে ভিক্খুসঙ্ঘং সন্নিপাতাপেত্ৱা ভিক্খূ পটিপুচ্ছি – ‘‘সচ্চং কিৰ, ভিক্খৱে, ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ নহাযমানা ৰুক্খে কাযং উগ্ঘংসেন্তি, ঊৰুম্পি বাহুম্পি উৰম্পি পিট্ঠিম্পী’’তি? ‘‘সচ্চং ভগৱা’’তি. ৱিগৰহি বুদ্ধো ভগৱা – ‘‘অননুচ্ছৱিকং, ভিক্খৱে, তেসং মোঘপুৰিসানং অননুলোমিকং অপ্পতিৰূপং অস্সামণকং অকপ্পিযং অকৰণীযং. কথঞ্হি নাম তে, ভিক্খৱে, মোঘপুৰিসা নহাযমানা ৰুক্খে কাযং উগ্ঘংসেস্সন্তি, ঊৰুম্পি বাহুম্পি উৰম্পি পিট্ঠিম্পি? নেতং, ভিক্খৱে, অপ্পসন্নানং ৱা পসাদায…পে… ৱিগৰহিত্ৱা…পে… ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ন, ভিক্খৱে, নহাযমানেন ভিক্খুনা ৰুক্খে কাযো উগ্ঘংসেতব্বো. যো উগ্ঘংসেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ নহাযমানা থম্ভে কাযং উগ্ঘংসেন্তি, ঊৰুম্পি বাহুম্পি উৰম্পি পিট্ঠিম্পি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম সমণা সক্যপুত্তিযা নহাযমানা থম্ভে কাযং উগ্ঘংসেস্সন্তি, ঊৰুম্পি বাহুম্পি উৰম্পি পিট্ঠিম্পি, সেয্যথাপি মল্লমুট্ঠিকা গামমোদ্দৱা’’তি! অস্সোসুং খো ভিক্খূ তেসং মনুস্সানং উজ্ঝাযন্তানং খিয্যন্তানং ৱিপাচেন্তানং. অথ খো তে ভিক্খূ ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং…পে… ‘‘সচ্চং ভগৱা’’তি…পে… ৱিগৰহিত্ৱা…পে… ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ন, ভিক্খৱে, নহাযমানেন ভিক্খুনা থম্ভে কাযো উগ্ঘংসেতব্বো. যো উগ্ঘংসেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ নহাযমানা কুট্টে [কুড্ডে (সী. স্যা.)] কাযং উগ্ঘংসেন্তি, ঊৰুম্পি বাহুম্পি উৰম্পি পিট্ঠিম্পি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম সমণা সক্যপুত্তিযা নহাযমানা কুট্টে কাযং উগ্ঘংসেস্সন্তি, ঊৰুম্পি বাহুম্পি উৰম্পি পিট্ঠিম্পি, সেয্যথাপি মল্লমুট্ঠিকা গামমোদ্দৱা’’তি…পে… ‘‘ন, ভিক্খৱে, নহাযমানেন ভিক্খুনা কুট্টে কাযো উগ্ঘংসেতব্বো. যো উগ্ঘংসেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ অট্টানে [অট্ঠানে (সী. স্যা.)] নহাযন্তি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি…পে… সেয্যথাপি গিহী কামভোগিনোতি! অস্সোসুং খো ভিক্খূ তেসং মনুস্সানং উজ্ঝাযন্তানং খিযন্তানং ৱিপাচেন্তানং. অথ খো তে ভিক্খূ ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং…পে… ‘‘সচ্চং ভগৱা’’তি…পে… ৱিগৰহিত্ৱা…পে… ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ন, ভিক্খৱে, অট্টানে নহাযিতব্বং. যো নহাযেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ গন্ধব্বহত্থকেন নহাযন্তি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি…পে… সেয্যথাপি গিহী কামভোগিনোতি! অস্সোসুং খো ভিক্খূ তেসং মনুস্সানং উজ্ঝাযন্তানং খিয্যন্তানং ৱিপাচেন্তানং. অথ খো তে ভিক্খূ ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং…পে… ‘‘ন, ভিক্খৱে, গন্ধব্বহত্থকেন নহাযিতব্বং. যো নহাযেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ কুৰুৱিন্দকসুত্তিযা নহাযন্তি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি…পে… সেয্যথাপি গিহী কামভোগিনোতি! ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৱে, কুৰুৱিন্দকসুত্তিযা নহাযিতব্বং. যো নহাযেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ ৱিগ্গয্হ পৰিকম্মং কাৰাপেন্তি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি…পে… সেয্যথাপি গিহী কামভোগিনোতি! ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৱে, ৱিগ্গয্হ পৰিকম্মং কাৰাপেতব্বং. যো কাৰাপেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ মল্লকেন নহাযন্তি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি…পে… সেয্যথাপি গিহী কামভোগিনোতি! ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৱে, মল্লকেন নহাযিতব্বং. যো নহাযেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
২৪৪. তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰস্স ভিক্খুনো কচ্ছুৰোগাবাধো হোতি. ন তস্স ৱিনা মল্লকেন ফাসু হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, গিলানস্স অকতমল্লক’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰো ভিক্খু জৰাদুব্বলো নহাযমানো ন সক্কোতি অত্তনো কাযং উগ্ঘংসেতুং. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, উক্কাসিক’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ পিট্ঠিপৰিকম্মং কাতুং কুক্কুচ্চাযন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, পুথুপাণিক’’ন্তি.
২৪৫. তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ ৱল্লিকং ধাৰেন্তি…পে… পামঙ্গং ধাৰেন্তি…পে… কণ্ঠসুত্তকং ধাৰেন্তি…পে… কটিসুত্তকং ধাৰেন্তি…পে… ওৱট্টিকং ধাৰেন্তি…পে… কাযুৰং ধাৰেন্তি…পে… হত্থাভৰণং ধাৰেন্তি…পে… অঙ্গুলিমুদ্দিকং ধাৰেন্তি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি…পে… সেয্যথাপি গিহী কামভোগিনোতি! অস্সোসুং খো ভিক্খূ তেসং মনুস্সানং উজ্ঝাযন্তানং খিয্যন্তানং ৱিপাচেন্তানং. অথ খো তে ভিক্খূ ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘সচ্চং কিৰ, ভিক্খৱে, ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ ৱল্লিকং ধাৰেন্তি…পে… পামঙ্গং ধাৰেন্তি, কণ্ঠসুত্তকং ধাৰেন্তি, কটিসুত্তকং ধাৰেন্তি, ওৱট্টিকং ধাৰেন্তি, কাযুৰং ধাৰেন্তি, হত্থাভৰণং ধাৰেন্তি, অঙ্গুলিমুদ্দিকং ধাৰেন্তী’’তি? ‘‘সচ্চং ভগৱা’’তি…পে… ৱিগৰহিত্ৱা…পে… ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ন, ভিক্খৱে, ৱল্লিকা ধাৰেতব্বা…পে… ন পামঙ্গো ধাৰেতব্বো… ন কণ্ঠসুত্তকং ধাৰেতব্বং… ন কটিসুত্তকং ধাৰেতব্বং… ন ওৱট্টিকং ধাৰেতব্বং… ন কাযুৰং ধাৰেতব্বং… ন হত্থাভৰণং ধাৰেতব্বং… ন অঙ্গুলিমুদ্দিকা ধাৰেতব্বা. যো ধাৰেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
২৪৬. তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ দীঘে কেসে ধাৰেন্তি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – সেয্যথাপি গিহী কামভোগিনোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৱে, দীঘা কেসা ধাৰেতব্বা. যো ধাৰেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি, ভিক্খৱে, দুমাসিকং ৱা দুৱঙ্গুলং ৱা’’তি.
তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ কোচ্ছেন কেসে ওসণ্ঠেন্তি [ওসণ্হেন্তি (সী. স্যা.)] …পে… ফণকেন কেসে ওসণ্ঠেন্তি, হত্থফণকেন কেসে ওসণ্ঠেন্তি, সিত্থতেলকেন কেসে ওসণ্ঠেন্তি, উদকতেলকেন কেসে ওসণ্ঠেন্তি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – সেয্যথাপি গিহী কামভোগিনোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৱে, কোচ্ছেন কেসা ওসণ্ঠেতব্বা…পে… ন সিত্থতেলকেন কেসা ওসণ্ঠেতব্বা… ন উদকতেলকেন কেসা ওসণ্ঠেতব্বা. যো ওসণ্ঠেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
২৪৭. তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ আদাসেপি উদকপত্তেপি মুখনিমিত্তং ওলোকেন্তি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – সেয্যথাপি গিহী কামভোগিনোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৱে, আদাসে ৱা উদকপত্তে ৱা মুখনিমিত্তং ওলোকেতব্বং. যো ওলোকেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰস্স ভিক্খুনো মুখে ৱণো হোতি. সো ভিক্খূ পুচ্ছি – ‘‘কীদিসো মে, আৱুসো, ৱণো’’তি? ভিক্খূ এৱমাহংসু – ‘‘এদিসো তে, আৱুসো ৱণো’’তি. সো ন সদ্দহতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, আবাধপ্পচ্চযা আদাসে ৱা উদকপত্তে ৱা মুখনিমিত্তং ওলোকেতু’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ মুখং আলিম্পন্তি…পে… মুখং উম্মদ্দেন্তি, মুখং চুণ্ণেন্তি, মনোসিলিকায মুখং লঞ্ছেন্তি, অঙ্গৰাগং কৰোন্তি, মুখৰাগং কৰোন্তি, অঙ্গৰাগমুখৰাগং কৰোন্তি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – সেয্যথাপি গিহী কামভোগিনোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৱে, মুখং আলিম্পিতব্বং…পে… ন মুখং উম্মদ্দিতব্বং, ন মুখং চুণ্ণেতব্বং, ন মনোসিলিকায মুখং লঞ্ছেতব্বং, ন অঙ্গৰাগো কাতব্বো, ন মুখৰাগো কাতব্বো, ন অঙ্গৰাগমুখৰাগো কাতব্বো. যো কৰেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰস্স ভিক্খুনো চক্খুৰোগাবাধো হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, আবাধপ্পচ্চযা মুখং আলিম্পিতু’’ন্তি.
২৪৮. তেন খো পন সমযেন ৰাজগহে গিৰগ্গসমজ্জো [সমজ্জা (অভিধানগন্থেসু)] হোতি. ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ গিৰগ্গসমজ্জং দস্সনায অগমংসু. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম সমণা সক্যপুত্তিযা নচ্চম্পি গীতম্পি ৱাদিতম্পি দস্সনায গচ্ছিস্সন্তি, সেয্যথাপি গিহী কামভোগিনো’’তি! ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৱে, নচ্চং ৱা গীতং ৱা ৱাদিতং ৱা দস্সনায গন্তব্বং. যো গচ্ছেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
২৪৯. তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ আযতকেন গীতস্সৰেন ধম্মং গাযন্তি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘যথেৱ [যথা চ (ক.)] মযং গাযাম, এৱমেৱিমে সমণা সক্যপুত্তিযা আযতকেন গীতস্সৰেন ধম্মং গাযন্তী’’তি! অস্সোসুং খো ভিক্খূ তেসং মনুস্সানং উজ্ঝাযন্তানং খিয্যন্তানং ৱিপাচেন্তানং. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ আযতকেন গীতস্সৰেন ধম্মং গাযিস্সন্তী’’তি! অথ খো তে ভিক্খূ ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘সচ্চং কিৰ, ভিক্খৱে…পে… ‘‘সচ্চং ভগৱা’’তি…পে… ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৱে, আদীনৱা আযতকেন গীতস্সৰেন ধম্মং গাযন্তস্স. অত্তনাপি তস্মিং সৰে সাৰজ্জতি, পৰেপি তস্মিং সৰে সাৰজ্জন্তি, গহপতিকাপি উজ্ঝাযন্তি, সৰকুত্তিম্পি নিকামযমানস্স সমাধিস্স ভঙ্গো হোতি, পচ্ছিমা জনতা দিট্ঠানুগতিং আপজ্জতি – ইমে খো, ভিক্খৱে, পঞ্চ আদীনৱা আযতকেন গীতস্সৰেন ধম্মং গাযন্তস্স. ন, ভিক্খৱে, আযতকেন গীতস্সৰেন ধম্মো গাযিতব্বো. যো গাযেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ সৰভঞ্ঞে কুক্কুচ্চাযন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, সৰভঞ্ঞ’’ন্তি.
‘‘তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ বাহিৰলোমিং [বাহিযলোমিং (ক.)] উণ্ণিং ধাৰেন্তি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – সেয্যথাপি গিহী কামভোগিনোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৱে, বাহিযলোমি উণ্ণি ধাৰেতব্বা. যো ধাৰেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
২৫০. তেন খো পন সমযেন ৰঞ্ঞো মাগধস্স সেনিযস্স বিম্বিসাৰস্স আৰামে অম্বা ফলিনো হোন্তি. ৰঞ্ঞা মাগধেন সেনিযেন বিম্বিসাৰেন অনুঞ্ঞাতং হোতি – ‘‘যথাসুখং অয্যা অম্বং পৰিভুঞ্জন্তূ’’তি. ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ তৰুণঞ্ঞেৱ অম্বং পাতাপেত্ৱা পৰিভুঞ্জিংসু. ৰঞ্ঞো চ মাগধস্স সেনিযস্স বিম্বিসাৰস্স অম্বেন অত্থো হোতি. অথ খো ৰাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসাৰো মনুস্সে আণাপেসি – ‘‘গচ্ছথ, ভণে, আৰামং গন্ত্ৱা অম্বং আহৰথা’’তি. ‘‘এৱং দেৱা’’তি খো তে মনুস্সা ৰঞ্ঞো মাগধস্স সেনিযস্স বিম্বিসাৰস্স পটিস্সুত্ৱা আৰামং গন্ত্ৱা আৰামপালং এতদৱোচুং – ‘‘দেৱস্স, ভণে, অম্বেন অত্থো, অম্বং দেথা’’তি. ‘‘নত্থায্যা অম্বং. তৰুণঞ্ঞেৱ অম্বং পাতাপেত্ৱা ভিক্খূ পৰিভুঞ্জিংসূ’’তি. অথ খো তে মনুস্সা ৰঞ্ঞো মাগধস্স সেনিযস্স বিম্বিসাৰস্স এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘সুপৰিভুত্তং, ভণে, অয্যেহি অম্বং, অপি চ ভগৱতা মত্তা ৱণ্ণিতা’’তি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম সমণা সক্যপুত্তিযা ন মত্তং জানিত্ৱা ৰঞ্ঞো অম্বং পৰিভুঞ্জিস্সন্তী’’তি! অস্সোসুং খো ভিক্খূ তেসং মনুস্সানং উজ্ঝাযন্তানং খিয্যন্তানং ৱিপাচেন্তানং. অথ খো তে ভিক্খূ ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৱে, অম্বং পৰিভুঞ্জিতব্বং. যো পৰিভুঞ্জেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰস্স পূগস্স সঙ্ঘভত্তং হোতি. সূপে অম্বপেসিকাযো পক্খিত্তা হোন্তি. ভিক্খূ কুক্কুচ্চাযন্তা নপ্পটিগ্গণ্হন্তি. ‘‘পটিগ্গণ্হথ, ভিক্খৱে, পৰিভুঞ্জথ. অনুজানামি, ভিক্খৱে, অম্বপেসিক’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰস্স পূগস্স সঙ্ঘভত্তং হোতি. তে ন পৰিযাপুণিংসু অম্বপেসিকং কাতুং, ভত্তগ্গে সকলেহেৱ অম্বেহি দেন্তি. ভিক্খূ কুক্কুচ্চাযন্তা নপ্পটিগ্গণ্হন্তি. ‘‘পটিগ্গণ্হথ, ভিক্খৱে, পৰিভুঞ্জথ. অনুজানামি, ভিক্খৱে, পঞ্চহি সমণকপ্পেহি ফলং পৰিভুঞ্জিতুং – অগ্গিপৰিচিতং, সত্থপৰিচিতং, নখপৰিচিতং, অবীজং, নিব্বত্তবীজঞ্ঞেৱ [নিব্বট্টবীজং (সী. স্যা.)] পঞ্চমং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, ইমেহি পঞ্চহি সমণকপ্পেহি ফলং পৰিভুঞ্জিতু’’ন্তি.
২৫১. তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰো ভিক্খু অহিনা দট্ঠো কালঙ্কতো হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘ন হি নূন সো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ইমানি চত্তাৰি অহিৰাজকুলানি মেত্তেন চিত্তেন ফৰি. সচে হি সো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ইমানি চত্তাৰি অহিৰাজকুলানি মেত্তেন চিত্তেন ফৰেয্য, ন হি সো, ভিক্খৱে, ভিক্খু অহিনা দট্ঠো কালঙ্কৰেয্য. কতমানি চত্তাৰি অহিৰাজকুলানি? ৱিৰূপক্খং অহিৰাজকুলং, এৰাপথং অহিৰাজকুলং, ছব্যাপুত্তং অহিৰাজকুলং, কণ্হাগোতমং অহিৰাজকুলং. ন হি নূন সো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ইমানি চত্তাৰি অহিৰাজকুলানি মেত্তেন চিত্তেন ফৰি. সচে হি সো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ইমানি চত্তাৰি অহিৰাজকুলানি মেত্তেন চিত্তেন ফৰেয্য, ন হি সো, ভিক্খৱে, ভিক্খু অহিনা দট্ঠো কালঙ্কৰেয্য. অনুজানামি, ভিক্খৱে, ইমানি চত্তাৰি অহিৰাজকুলানি মেত্তেন চিত্তেন ফৰিতুং, অত্তগুত্তিযা অত্তৰক্খায অত্তপৰিত্তং কাতুং. এৱঞ্চ পন, ভিক্খৱে, কাতব্বং –
[জা. ১.২.১০৫-১০৬; অ. নি. ৪.৬৭ ইদং ৱত্থু আগতং] ‘‘ৱিৰূপক্খেহি মে মেত্তং, মেত্তং এৰাপথেহি মে;
ছব্যাপুত্তেহি মে মেত্তং, মেত্তং কণ্হাগোতমকেহি চ.
‘‘অপাদকেহি মে মেত্তং, মেত্তং দ্ৱিপাদকেহি মে;
চতুপ্পদেহি মে মেত্তং, মেত্তং বহুপ্পদেহি মে.
‘‘মা মং অপাদকো হিংসি, মা মং হিংসি দ্ৱিপাদকো;
মা মং চতুপ্পদো হিংসি, মা মং হিংসি বহুপ্পদো.
‘‘সব্বে সত্তা সব্বে পাণা, সব্বে ভূতা চ কেৱলা;
সব্বে ভদ্ৰানি পস্সন্তু, মা কিঞ্চি পাপমাগমা.
‘‘অপ্পমাণো বুদ্ধো, অপ্পমাণো ধম্মো,
অপ্পমাণো সঙ্ঘো, পমাণৱন্তানি সৰীসপানি [সিৰিংসপানি (সী. স্যা.)].
‘‘অহি ৱিচ্ছিকা সতপদী, উণ্ণনাভি সৰবূ মূসিকা;
কতা মে ৰক্খা কতং মে পৰিত্তং, পটিক্কমন্তু ভূতানি.
‘‘সোহং নমো ভগৱতো, নমো সত্তন্নং সম্মাসম্বুদ্ধান’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰো ভিক্খু অনভিৰতিযা পীড়িতো অত্তনো অঙ্গজাতং ছিন্দি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অঞ্ঞম্হি সো, ভিক্খৱে, মোঘপুৰিসো ছেতব্বম্হি, অঞ্ঞং ছিন্দি. ন, ভিক্খৱে, অত্তনো অঙ্গজাতং ছেতব্বং. যো ছিন্দেয্য, আপত্তি থুল্লচ্চযস্সা’’তি.
২৫২. তেন খো পন সমযেন ৰাজগহকস্স সেট্ঠিস্স মহগ্ঘস্স চন্দনস্স [চন্দনসাৰস্স (সী. স্যা.)] চন্দনগণ্ঠি উপ্পন্না হোতি. অথ খো ৰাজগহকস্স সেট্ঠিস্স এতদহোসি – ‘‘যংনূনাহং ইমায চন্দনগণ্ঠিযা পত্তং লেখাপেয্যং. লেখঞ্চ মে পৰিভোগং ভৱিস্সতি, পত্তঞ্চ দানং দস্সামী’’তি. অথ খো ৰাজগহকো সেট্ঠি তায চন্দনগণ্ঠিযা পত্তং লেখাপেত্ৱা সিক্কায উড্ডিত্ৱা [ৱাহিত্ৱা (সী.)] ৱেড়গ্গে আলগ্গেত্ৱা ৱেড়ুপৰম্পৰায বন্ধিত্ৱা [ৱাহিত্ৱা (স্যা.)] এৱমাহ – ‘‘যো সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা অৰহা চেৱ ইদ্ধিমা চ দিন্নংযেৱ পত্তং ওহৰতূ’’তি. অথ খো পূৰণো কস্সপো যেন ৰাজগহকো সেট্ঠি তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ৰাজগহকং সেট্ঠিং এতদৱোচ – ‘‘অহঞ্হি, গহপতি, অৰহা চেৱ ইদ্ধিমা চ, দেহি মে পত্ত’’ন্তি. ‘‘সচে, ভন্তে, আযস্মা অৰহা চেৱ ইদ্ধিমা চ দিন্নংযেৱ পত্তং ওহৰতূ’’তি. অথ খো মক্খলি গোসালো… অজিতো কেসকম্বলো… পকুধো কচ্চাযনো… সঞ্চযো বেলট্ঠপুত্তো [সঞ্জযো বেল্লট্ঠিপুত্তো (সী.)] … নিগণ্ঠো নাটপুত্তো [নাথপুত্তো (সী.)] যেন ৰাজগহকো সেট্ঠি তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ৰাজগহকং সেট্ঠিং এতদৱোচ – ‘‘অহঞ্হি, গহপতি, অৰহা চেৱ ইদ্ধিমা চ, দেহি মে পত্ত’’ন্তি. ‘‘সচে, ভন্তে, আযস্মা অৰহা চেৱ ইদ্ধিমা চ, দিন্নংযেৱ পত্তং ওহৰতূ’’তি.
তেন খো পন সমযেন আযস্মা চ মহামোগ্গল্লানো আযস্মা চ পিণ্ডোলভাৰদ্ৱাজো পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায ৰাজগহং পিণ্ডায পৱিসিংসু. অথ খো আযস্মা পিণ্ডোলভাৰদ্ৱাজো আযস্মন্তং মহামোগ্গল্লানং এতদৱোচ – ‘‘আযস্মা খো মহামোগ্গল্লানো অৰহা চেৱ ইদ্ধিমা চ. গচ্ছাৱুসো, মোগ্গল্লান, এতং পত্তং ওহৰ. তুয্হেসো পত্তো’’তি. ‘‘আযস্মা খো ভাৰদ্ৱাজো অৰহা চেৱ ইদ্ধিমা চ. গচ্ছাৱুসো, ভাৰদ্ৱাজ, এতং পত্তং ওহৰ. তুয্হেসো পত্তো’’তি. অথ খো আযস্মা পিণ্ডোলভাৰদ্ৱাজো ৱেহাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৱা তং পত্তং গহেত্ৱা তিক্খত্তুং ৰাজগহং অনুপৰিযাযি.
তেন খো পন সমযেন ৰাজগহকো সেট্ঠি সপুত্তদাৰো সকে নিৱেসনে ঠিতো হোতি পঞ্জলিকো নমস্সমানো – ইধেৱ, ভন্তে, অয্যো ভাৰদ্ৱাজো অম্হাকং নিৱেসনে পতিট্ঠাতূতি. অথ খো আযস্মা পিণ্ডোলভাৰদ্ৱাজো ৰাজগহকস্স সেট্ঠিস্স নিৱেসনে পতিট্ঠাসি. অথ খো ৰাজগহকো সেট্ঠি আযস্মতো পিণ্ডোলভাৰদ্ৱাজস্স হত্থতো পত্তং গহেত্ৱা মহগ্ঘস্স খাদনীযস্স পূৰেত্ৱা আযস্মতো পিণ্ডোলভাৰদ্ৱাজস্স অদাসি. অথ খো আযস্মা পিণ্ডোলভাৰদ্ৱাজো তং পত্তং গহেত্ৱা আৰামং অগমাসি. অস্সোসুং খো মনুস্সা – অয্যেন কিৰ পিণ্ডোলভাৰদ্ৱাজেন ৰাজগহকস্স সেট্ঠিস্স পত্তো ওহাৰিতোতি. তে চ মনুস্সা উচ্চাসদ্দা মহাসদ্দা আযস্মন্তং পিণ্ডোলভাৰদ্ৱাজং পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধিংসু.
অস্সেসি খো ভগৱা উচ্চাসদ্দং মহাসদ্দং; সুত্ৱান আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘কিং নু খো সো, আনন্দ, উচ্চাসদ্দো মহাসদ্দো’’তি? ‘‘আযস্মতা, ভন্তে, পিণ্ডোলভাৰদ্ৱাজেন ৰাজগহকস্স সেট্ঠিস্স পত্তো ওহাৰিতো. অস্সোসুং খো, ভন্তে, মনুস্সা – অয্যেন কিৰ পিণ্ডোলভাৰদ্ৱাজেন ৰাজগহকস্স সেট্ঠিস্স পত্তো ওহাৰিতোতি. তে চ, ভন্তে, মনুস্সা উচ্চাসদ্দা মহাসদ্দা আযস্মন্তং পিণ্ডোলভাৰদ্ৱাজং পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধা. সো এসো, ভন্তে, ভগৱা উচ্চাসদ্দো মহাসদ্দো’’তি. অথ খো ভগৱা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকৰণে ভিক্খুসঙ্ঘং সন্নিপাতাপেত্ৱা আযস্মন্তং পিণ্ডোলভাৰদ্ৱাজং পটিপুচ্ছি – ‘‘সচ্চং কিৰ তযা, ভাৰদ্ৱাজ, ৰাজগহকস্স সেট্ঠিস্স পত্তো ওহাৰিতো’’তি? ‘‘সচ্চং ভগৱা’’তি. ৱিগৰহি বুদ্ধো ভগৱা – ‘‘অননুচ্ছৱিকং, ভাৰদ্ৱাজ, অননুলোমিকং অপ্পতিৰূপং অস্সামণকং অকপ্পিযং অকৰণীযং. কথঞ্হি নাম ত্ৱং, ভাৰদ্ৱাজ, ছৱস্স দাৰুপত্তস্স কাৰণা গিহীনং উত্তৰিমনুস্সধম্মং ইদ্ধিপাটিহাৰিযং দস্সেস্সসি! সেয্যথাপি, ভাৰদ্ৱাজ, মাতুগামো ছৱস্স মাসকৰূপস্স কাৰণা কোপিনং দস্সেতি, এৱমেৱ খো তযা, ভাৰদ্ৱাজ, ছৱস্স দাৰুপত্তস্স কাৰণা গিহীনং উত্তৰিমনুস্সধম্মং ইদ্ধিপাটিহাৰিযং দস্সিতং. নেতং, ভাৰদ্ৱাজ, অপ্পসন্নানং ৱা পসাদায…পে… ৱিগৰহিত্ৱা…পে… ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ন, ভিক্খৱে, গিহীনং উত্তৰিমনুস্সধম্মং ইদ্ধিপাটিহাৰিযং দস্সেতব্বং. যো দস্সেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. ভিন্দথেতং, ভিক্খৱে, দাৰুপত্তং সকলিকং সকলিকং কত্ৱা, ভিক্খূনং অঞ্জনুপপিসনং দেথ. ন চ, ভিক্খৱে, দাৰুপত্তো ধাৰেতব্বো. যো ধাৰেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ উচ্চাৱচে পত্তে ধাৰেন্তি সোৱণ্ণমযং ৰূপিযমযং. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – সেয্যথাপি গিহী কামভোগিনোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৱে, সোৱণ্ণমযো পত্তো ধাৰেতব্বো…পে… ন ৰূপিযমযো পত্তো ধাৰেতব্বো… ন মণিমযো পত্তো ধাৰেতব্বো… ন ৱেড়ুৰিযমযো পত্তো ধাৰেতব্বো… ন ফলিকমযো পত্তো ধাৰেতব্বো… ন কংসমযো পত্তো ধাৰেতব্বো… ন কাচমযো পত্তো ধাৰেতব্বো… ন তিপুমযো পত্তো ধাৰেতব্বো… ন সীসমযো পত্তো ধাৰেতব্বো… ন তম্বলোহমযো পত্তো ধাৰেতব্বো. যো ধাৰেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি, ভিক্খৱে, দ্ৱে পত্তে – অযোপত্তং, মত্তিকাপত্ত’’ন্তি.
২৫৩. তেন খো পন সমযেন পত্তমূলং ঘংসিযতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, পত্তমণ্ডল’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ উচ্চাৱচানি পত্তমণ্ডলানি ধাৰেন্তি সোৱণ্ণমযং ৰূপিযমযং. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – সেয্যথাপি গিহী কামভোগিনোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৱে, উচ্চাৱচানি পত্তমণ্ডলানি ধাৰেতব্বানি. যো ধাৰেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি, ভিক্খৱে, দ্ৱে পত্তমণ্ডলানি – তিপুমযং, সীসময’’ন্তি. বহলানি মণ্ডলানি ন অচ্ছুপিযন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, লিখিতু’’ন্তি. ৱলী [চলী (ক.)] হোন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, মকৰদন্তকং ছিন্দিতু’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ চিত্ৰানি পত্তমণ্ডলানি ধাৰেন্তি ৰূপকাকিণ্ণানি ভিত্তিকম্মকতানি. তানি ৰথিকাযপি দস্সেন্তা আহিণ্ডন্তি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – সেয্যথাপি গিহী কামভোগিনোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৱে, চিত্ৰানি পত্তমণ্ডলানি ধাৰেতব্বানি ৰূপকাকিণ্ণানি ভিত্তিকম্মকতানি. যো ধাৰেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, পকতিমণ্ডল’’ন্তি.
২৫৪. তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ সোদকং পত্তং পটিসামেন্তি. পত্তো দুস্সতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৱে, সোদকো পত্তো পটিসামেতব্বো. যো পটিসামেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি, ভিক্খৱে, ওতাপেত্ৱা পত্তং পটিসামেতু’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ সোদকং [সউদকং (ক.)] পত্তং ওতাপেন্তি. পত্তো দুগ্গন্ধো হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৱে, সোদকো পত্তো ওতাপেতব্বো. যো ওতাপেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি, ভিক্খৱে, ৱোদকং কত্ৱা ওতাপেত্ৱা পত্তং পটিসামেতু’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ উণ্হে পত্তং নিদহন্তি. পত্তস্স ৱণ্ণো দুস্সতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৱে, উণ্হে পত্তো নিদহিতব্বো. যো নিদহেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি, ভিক্খৱে, মুহুত্তং উণ্হে ওতাপেত্ৱা পত্তং পটিসামেতু’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন সম্বহুলা পত্তা অজ্ঝোকাসে অনাধাৰা নিক্খিত্তা হোন্তি. ৱাতমণ্ডলিকায আৱট্টেত্ৱা পত্তা ভিজ্জিংসু. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, পত্তাধাৰক’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ মিড্ঢন্তে পত্তং নিক্খিপন্তি. পৰিপতিত্ৱা [পৰিৱট্টিত্ৱা (স্যা.)] পত্তো ভিজ্জতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৱে, মিড্ঢন্তে পত্তো নিক্খিপিতব্বো. যো নিক্খিপেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ পৰিভণ্ডন্তে পত্তং নিক্খিপন্তি. পৰিপতিত্ৱা পত্তো ভিজ্জতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৱে, পৰিভণ্ডন্তে পত্তো নিক্খিপিতব্বো. যো নিক্খিপেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ ছমায পত্তং নিক্কুজ্জন্তি. ওট্ঠো ঘংসিযতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, তিণসন্থাৰক’’ন্তি. তিণসন্থাৰকো উপচিকাহি খজ্জতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, চোড়ক’’ন্তি. চোড়কং উপচিকাহি খজ্জতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, পত্তমাড়ক’’ন্তি. পত্তমাড়কো পৰিপতিত্ৱা পত্তো ভিজ্জতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, পত্তকুণ্ডোলিক’’ন্তি. পত্তকুণ্ডোলিকায পত্তো ঘংসিযতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, পত্তথৱিক’’ন্তি. অংসবদ্ধকো ন হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, অংসবদ্ধকং বন্ধনসুত্তক’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ ভিত্তিখিলেপি নাগদন্তকেপি পত্তং লগ্গেন্তি. পৰিপতিত্ৱা পত্তো ভিজ্জতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৱে, পত্তো লগ্গেতব্বো. যো লগ্গেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ মঞ্চে পত্তং নিক্খিপন্তি, সতিসম্মোসা নিসীদন্তা ওত্থৰিত্ৱা পত্তং ভিন্দেন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৱে, মঞ্চে পত্তো নিক্খিপিতব্বো. যো নিক্খিপেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ পীঠে পত্তং নিক্খিপন্তি, সতিসম্মোসা নিসীদন্তা ওত্থৰিত্ৱা পত্তং ভিন্দেন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৱে, পীঠে পত্তো নিক্খিপিতব্বো. যো নিক্খিপেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ অঙ্কে পত্তং নিক্খিপন্তি, সতিসম্মোসা উট্ঠহন্তি. পৰিপতিত্ৱা পত্তো ভিজ্জতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৱে, অঙ্কে পত্তো নিক্খিপিতব্বো. যো নিক্খিপেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ ছত্তে পত্তং নিক্খিপন্তি. ৱাতমণ্ডলিকায ছত্তং উক্খিপিযতি পৰিপতিত্ৱা পত্তো ভিজ্জতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৱে, ছত্তে পত্তো নিক্খিপিতব্বো. যো নিক্খিপেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
২৫৫. তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ পত্তহত্থা কৱাটং পণামেন্তি. কৱাটো আৱট্টিত্ৱা পত্তো ভিজ্জতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৱে, পত্তহত্থেন কৱাটং পণামেতব্বং [কৱাটো পণামেতব্বো (ক.)]. যো পণামেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ তুম্বকটাহে পিণ্ডায চৰন্তি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – সেয্যথাপি তিত্থিযাতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৱে, তুম্বকটাহে পিণ্ডায চৰিতব্বং. যো চৰেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ ঘটিকটাহে [ঘটিকটাহেন (স্যা.)] পিণ্ডায চৰন্তি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – সেয্যথাপি তিত্থিযাতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৱে, ঘটিকটাহে পিণ্ডায চৰিতব্বং. যো চৰেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰো ভিক্খু সব্বপংসুকূলিকো হোতি. সো ছৱসীসস্স পত্তং ধাৰেতি. অঞ্ঞতৰা ইত্থী পস্সিত্ৱা ভীতা ৱিস্সৰমকাসি – ‘‘অভুং মে পিসাচো ৱতায’’ন্তি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম সমণা সক্যপুত্তিযা ছৱসীসস্স পত্তং ধাৰেস্সন্তি, সেয্যথাপি পিসাচিল্লিকা’’তি! ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৱে, ছৱসীসস্স পত্তো ধাৰেতব্বো. যো ধাৰেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. ন চ, ভিক্খৱে, সব্বপংসুকূলিকেন ভৱিতব্বং. যো ভৱেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ চলকানিপি অট্ঠিকানিপি উচ্ছিট্ঠোদকম্পি পত্তেন নীহৰন্তি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘যস্মিং যেৱিমে সমণা সক্যপুত্তিযা ভুঞ্জন্তি সোৱ নেসং পটিগ্গহো’’তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘ন ভিক্খৱে, চলকানি ৱা অট্ঠিকানি ৱা উচ্ছিট্ঠোদকং ৱা পত্তেন নীহৰিতব্বং. যো নীহৰেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি, ভিক্খৱে, পটিগ্গহ’’ন্তি.
২৫৬. তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ হত্থেন ৱিপ্ফাড়েত্ৱা চীৱৰং সিব্বেন্তি. চীৱৰং ৱিলোমিকং হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, সত্থকং নমতক’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন সঙ্ঘস্স দণ্ডসত্থকং উপ্পন্নং হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, দণ্ডসত্থক’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ উচ্চাৱচে সত্থকদণ্ডে ধাৰেন্তি সোৱণ্ণমযং ৰূপিযমযং. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – সেয্যথাপি গিহী কামভোগিনোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৱে, উচ্চাৱচা সত্থকদণ্ডা ধাৰেতব্বা. যো ধাৰেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি, ভিক্খৱে, অট্ঠিমযং দন্তমযং ৱিসাণমযং নড়মযং ৱেড়ুমযং কট্ঠমযং জতুমযং ফলমযং লোহমযং সঙ্খনাভিময’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ কুক্কুটপত্তেনপি ৱেড়ুপেসিকাযপি চীৱৰং সিব্বেন্তি. চীৱৰং দুস্সিব্বিতং হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, সূচি’’ন্তি. সূচিযো কণ্ণকিতাযো হোন্তি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, সূচিনাড়িক’’ন্তি. সূচিনাড়িকাযপি কণ্ণকিতাযো হোন্তি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, কিণ্ণেন পূৰেতু’’ন্তি. কিণ্ণেপি কণ্ণকিতাযো হোন্তি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, সত্তুযা পূৰেতু’’ন্তি. সত্তুযাপি কণ্ণকিতাযো হোন্তি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, সৰিতক’’ন্তি. সৰিতকেপি কণ্ণকিতাযো হোন্তি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, মধুসিত্থকেন সাৰেতু’’ন্তি. সৰিতকং পৰিভিজ্জতি. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, সৰিতকসিপাটিক’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ তত্থ তত্থ খিলং নিক্খণিত্ৱা সম্বন্ধিত্ৱা চীৱৰং সিব্বেন্তি. চীৱৰং ৱিকণ্ণং হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, কথিনং কথিনৰজ্জুং [কঠিনং কঠিনৰজ্জুং (সী. স্যা.)] তত্থ তত্থ ওবন্ধিত্ৱা চীৱৰং সিব্বেতু’’ন্তি. ৱিসমে কথিনং পত্থৰন্তি. কথিনং পৰিভিজ্জতি…পে… ‘‘ন, ভিক্খৱে, ৱিসমে কথিনং পত্থৰিতব্বং. যো পত্থৰেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
ছমায কথিনং পত্থৰন্তি. কথিনং পংসুকিতং হোতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, তিণসন্থাৰক’’ন্তি. কথিনস্স অন্তো জীৰতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, অনুৱাতং পৰিভণ্ডং আৰোপেতু’’ন্তি. কথিনং নপ্পহোতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, দণ্ডকথিনং বিদলকং সলাকং ৱিনন্ধনৰজ্জুং ৱিনন্ধনসুত্তং ৱিনন্ধিত্ৱা চীৱৰং সিব্বেতু’’ন্তি. সুত্তন্তৰিকাযো ৱিসমা হোন্তি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, কড়িম্ভক’’ন্তি. সুত্তা ৱঙ্কা হোন্তি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, মোঘসুত্তক’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ অধোতেহি পাদেহি কথিনং অক্কমন্তি. কথিনং দুস্সতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৱে, অধোতেহি পাদেহি কথিনং অক্কমিতব্বং. যো অক্কমেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ অল্লেহি পাদেহি কথিনং অক্কমন্তি. কথিনং দুস্সতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৱে, অল্লেহি পাদেহি কথিনং অক্কমিতব্বং. যো অক্কমেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ সউপাহনা কথিনং অক্কমন্তি. কথিনং দুস্সতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৱে, সউপাহনেন কথিনং অক্কমিতব্বং. যো অক্কমেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ চীৱৰং সিব্বন্তা অঙ্গুলিযা পটিগ্গণ্হন্তি. অঙ্গুলিযো দুক্খা হোন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, পটিগ্গহ’’ন্তি.
২৫৭. তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ উচ্চাৱচে পটিগ্গহে ধাৰেন্তি সোৱণ্ণমযং ৰূপিযমযং. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – সেয্যথাপি গিহী কামভোগিনোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৱে, উচ্চাৱচা পটিগ্গহা ধাৰেতব্বা. যো ধাৰেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি, ভিক্খৱে, অট্ঠিমযং…পে… সঙ্খনাভিময’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন সূচিযোপি সত্থকাপি পটিগ্গহাপি নস্সন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, আৱেসনৱিত্থক’’ন্তি. আৱেসনৱিত্থকে সমাকুলা হোন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, পটিগ্গহথৱিক’’ন্তি. অংসবদ্ধকো ন হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, অংসবদ্ধকং বন্ধনসুত্তক’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ অব্ভোকাসে চীৱৰং সিব্বন্তা সীতেনপি উণ্হেনপি কিলমন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, কথিনসালং কথিনমণ্ডপ’’ন্তি. কথিনসালা নীচৱত্থুকা হোতি, উদকেন ওত্থৰিয্যতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে উচ্চৱত্থুকং কাতু’’ন্তি. চযো পৰিপততি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, চিনিতুং তযো চযে – ইট্ঠকাচযং, সিলাচযং, দাৰুচয’’ন্তি. আৰোহন্তা ৱিহঞ্ঞন্তি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, তযো সোপানে – ইট্ঠকাসোপানং, সিলাসোপানং, দাৰুসোপান’’ন্তি. আৰোহন্তা পৰিপতন্তি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, আলম্বনবাহ’’ন্তি. কথিনসালায তিণচুণ্ণং পৰিপততি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ওগুম্ফেত্ৱা [ওগুম্বেত্ৱা (সী. স্যা.)] উল্লিত্তাৱলিত্তং কাতুং – সেতৱণ্ণং কাড়ৱণ্ণং গেৰুকপৰিকম্মং মালাকম্মং লতাকম্মং মকৰদন্তকং পঞ্চপটিকং চীৱৰৱংসং চীৱৰৰজ্জুক’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ চীৱৰং সিব্বেত্ৱা তত্থেৱ কথিনং উজ্ঝিত্ৱা পক্কমন্তি, উন্দূৰেহিপি উপচিকাহিপি খজ্জতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, কথিনং সঙ্ঘৰিতু’’ন্তি. কথিনং পৰিভিজ্জতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, গোঘংসিকায কথিনং সঙ্ঘৰিতু’’ন্তি. কথিনং ৱিনিৱেঠিযতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, বন্ধনৰজ্জু’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ কুট্টেপি থম্ভেপি কথিনং উস্সাপেত্ৱা পক্কমন্তি. পৰিপতিত্ৱা কথিনং ভিজ্জতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ভিত্তিখিলে ৱা নাগদন্তে ৱা লগ্গেতু’’ন্তি.
২৫৮. অথ খো ভগৱা ৰাজগহে যথাভিৰন্তং ৱিহৰিত্ৱা যেন ৱেসালী তেন চাৰিকং পক্কামি. তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ সূচিকম্পি সত্থকম্পি ভেসজ্জম্পি পত্তেন আদায গচ্ছন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ভেসজ্জত্থৱিক’’ন্তি. অংসবদ্ধকো ন হোতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, অংসবদ্ধকং বন্ধনসুত্তক’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰো ভিক্খু উপাহনাযো কাযবন্ধনেন বন্ধিত্ৱা গামং পিণ্ডায পাৱিসি. অঞ্ঞতৰো উপাসকো তং ভিক্খুং অভিৱাদেন্তো উপাহনাযো সীসেন ঘট্টেতি. সো ভিক্খু মঙ্কু অহোসি. অথ খো সো ভিক্খু আৰামং গন্ত্ৱা ভিক্খূনং এতমত্থং আৰোচেসি. ভিক্খূ ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, উপাহনত্থৱিক’’ন্তি. অংসবদ্ধকো ন হোতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, অংসবদ্ধকং বন্ধনসুত্তক’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন অন্তৰামগ্গে উদকং অকপ্পিযং হোতি. পৰিস্সাৱনং ন হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, পৰিস্সাৱন’’ন্তি. চোড়কং নপ্পহোতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, কটচ্ছুপৰিস্সাৱন’’ন্তি. চোড়কং নপ্পহোতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ধম্মকৰণ’’ন্তি [ধম্মকৰণং (সী. স্যা.), ধমকৰণং (ক.)].
২৫৯. তেন খো পন সমযেন দ্ৱে ভিক্খূ কোসলেসু জনপদে অদ্ধানমগ্গপ্পটিপন্না হোন্তি. একো ভিক্খু অনাচাৰং আচৰতি. দুতিযো ভিক্খু তং ভিক্খুং এতদৱোচ – ‘‘মা, আৱুসো, এৱৰূপং অকাসি. নেতং কপ্পতী’’তি. সো তস্মিং উপনন্ধি. অথ খো সো ভিক্খু পিপাসায পীড়িতো উপনদ্ধং ভিক্খুং এতদৱোচ – ‘‘দেহি মে, আৱুসো, পৰিস্সাৱনং, পানীযং পিৱিস্সামী’’তি. উপনদ্ধো ভিক্খু ন অদাসি. সো ভিক্খু পিপাসায পীড়িতো কালমকাসি. অথ খো সো ভিক্খু আৰামং গন্ত্ৱা ভিক্খূনং এতমত্থং আৰোচেসি. ‘‘কিং পন ত্ৱং, আৱুসো, পৰিস্সাৱনং যাচিযমানো ন অদাসী’’তি? ‘‘এৱমাৱুসো’’তি. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম ভিক্খু পৰিস্সাৱনং যাচিযমানো ন দস্সতী’’তি! অথ খো তে ভিক্খূ ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অথ খো ভগৱা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকৰণে ভিক্খুসঙ্ঘং সন্নিপাতাপেত্ৱা তং ভিক্খুং পটিপুচ্ছি – ‘‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং, ভিক্খু, পৰিস্সাৱনং যাচিযমানো ন অদাসী’’তি? ‘‘সচ্চং ভগৱা’’তি. ৱিগৰহি বুদ্ধো ভগৱা – ‘‘অননুচ্ছৱিকং, মোঘপুৰিস, অননুলোমিকং অপ্পতিৰূপং অস্সামণকং অকপ্পিযং অকৰণীযং. কথঞ্হি নাম ত্ৱং, মোঘপুৰিস, পৰিস্সাৱনং যাচিযমানো ন দস্সসি. নেতং, মোঘপুৰিস, অপ্পসন্নানং ৱা পসাদায…পে… ৱিগৰহিত্ৱা…পে… ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ন ভিক্খৱে, অদ্ধানমগ্গপ্পটিপন্নেন ভিক্খুনা পৰিস্সাৱনং যাচিযমানেন ন দাতব্বং. যো ন দদেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. ন চ, ভিক্খৱে, অপৰিস্সাৱনকেন অদ্ধানো পটিপজ্জিতব্বো. যো পটিপজ্জেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. সচে ন হোতি পৰিস্সাৱনং ৱা ধম্মকৰণো ৱা, সঙ্ঘাটিকণ্ণোপি অধিট্ঠাতব্বো – ইমিনা পৰিস্সাৱেত্ৱা পিৱিস্সামী’’তি. অথ খো ভগৱা অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানো যেন ৱেসালী তদৱসৰি. তত্ৰ সুদং ভগৱা ৱেসালিযং ৱিহৰতি মহাৱনে কূটাগাৰসালাযং. তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ নৱকম্মং কৰোন্তি. পৰিস্সাৱনং ন সম্মতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, দণ্ডপৰিস্সাৱন’’ন্তি. দণ্ডপৰিস্সাৱনং ন সম্মতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ওত্থৰক’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ মকসেহি উব্বাড়্হা হোন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, মকসকুটিক’’ন্তি.
২৬০. তেন খো পন সমযেন ৱেসালিযং পণীতানং ভত্তানং ভত্তপটিপাটি অট্ঠিতা হোতি. ভিক্খূ পণীতানি ভোজনানি ভুঞ্জিত্ৱা অভিসন্নকাযা হোন্তি বহ্ৱাবাধা [বৱ্হাবাধা (সী.)]. অথ খো জীৱকো কোমাৰভচ্চো ৱেসালিং অগমাসি কেনচিদেৱ কৰণীযেন. অদ্দসা খো জীৱকো কোমাৰভচ্চো ভিক্খূ অভিসন্নকাযে বহ্ৱাবাধে. দিস্ৱান যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো জীৱকো কোমাৰভচ্চো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘এতৰহি, ভন্তে, ভিক্খূ অভিসন্নকাযা বহ্ৱাবাধা. সাধু, ভন্তে, ভগৱা ভিক্খূনং চঙ্কমঞ্চ জন্তাঘৰঞ্চ অনুজানাতু. এৱং ভিক্খূ অপ্পাবাধা ভৱিস্সন্তী’’তি. অথ খো ভগৱা জীৱকং কোমাৰভচ্চং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেসি সমাদপেসি সমুত্তেজেসি সম্পহংসেসি. অথ খো জীৱকো কোমাৰভচ্চো ভগৱতা ধম্মিযা কথায সন্দস্সিতো সমাদপিতো সমুত্তেজিতো সম্পহংসিতো উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি. অথ খো ভগৱা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকৰণে ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, চঙ্কমঞ্চ জন্তাঘৰঞ্চা’’তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ ৱিসমে চঙ্কমে চঙ্কমন্তি. পাদা দুক্খা হোন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, সমং কাতু’’ন্তি. চঙ্কমো নীচৱত্থুকো হোতি. উদকেন ওত্থৰিয্যতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, উচ্চৱত্থুকং কাতু’’ন্তি. চযো পৰিপততি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, চিনিতুং তযো চযে – ইট্ঠকাচযং, সিলাচযং, দাৰুচয’’ন্তি. আৰোহন্তা ৱিহঞ্ঞন্তি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, তযো সোপানে – ইট্ঠকাসোপানং, সিলাসোপানং, দাৰুসোপান’’ন্তি. আৰোহন্তা পৰিপতন্তি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, আলম্বনবাহ’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ চঙ্কমে চঙ্কমন্তা পৰিপতন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, চঙ্কমনৱেদিক’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ অজ্ঝোকাসে চঙ্কমন্তা সীতেনপি উণ্হেনপি কিলমন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, চঙ্কমনসাল’’ন্তি. চঙ্কমনসালাযং তিণচুণ্ণং পৰিপততি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ওগুম্ফেত্ৱা উল্লিত্তাৱলিত্তং কাতুং – সেতৱণ্ণং কাড়ৱণ্ণং গেৰুকপৰিকম্মং মালাকম্মং লতাকম্মং মকৰদন্তকং পঞ্চপটিকং চীৱৰৱংসং চীৱৰৰজ্জু’’ন্তি. জন্তাঘৰং নীচৱত্থুকং হোতি, উদকেন ওত্থৰিয্যতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, উচ্চৱত্থুকং কাতু’’ন্তি. চযো পৰিপততি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, চিনিতুং তযো চযে – ইট্ঠকাচযং, সিলাচযং, দাৰুচয’’ন্তি. আৰোহন্তা ৱিহঞ্ঞন্তি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, তযো সোপানে – ইট্ঠকাসোপানং, সিলাসোপানং, দাৰুসোপান’’ন্তি. আৰোহন্তা পৰিপতন্তি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, আলম্বনবাহ’’ন্তি. জন্তাঘৰস্স কৱাটং ন হোতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, কৱাটং পিট্ঠসঙ্ঘাটং [পীঠসংঘাটং (ক.)] উদুক্খলিকং উত্তৰপাসকং অগ্গড়ৱট্টিকং কপিসীসকং সূচিকং ঘটিকং তাড়চ্ছিদ্দং আৱিঞ্ছনছিদ্দং আৱিঞ্ছনৰজ্জু’’ন্তি. জন্তাঘৰস্স কুট্টপাদো জীৰতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, মণ্ডলিকং কাতু’’ন্তি. জন্তাঘৰস্স ধূমনেত্তং ন হোতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ধূমনেত্ত’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ খুদ্দকে জন্তাঘৰে মজ্ঝে অগ্গিট্ঠানং কৰোন্তি. উপচাৰো ন হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, খুদ্দকে জন্তাঘৰে একমন্তং অগ্গিট্ঠানং কাতুং, মহল্লকে মজ্ঝে’’তি. জন্তাঘৰে অগ্গি মুখং ডহতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, মুখমত্তিক’’ন্তি. হত্থে মত্তিকং তেমেন্তি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, মত্তিকাদোণিক’’ন্তি. মত্তিকা দুগ্গন্ধা হোতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ৱাসেতু’’ন্তি. জন্তাঘৰে অগ্গি কাযং ডহতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, উদকং অতিহৰিতু’’ন্তি. পাতিযাপি পত্তেনপি উদকং অতিহৰন্তি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, উদকট্ঠানং, উদকসৰাৱক’’ন্তি. জন্তাঘৰং তিণচ্ছদনং ন সেদেতি [তিণচ্ছাদনেন ছাদেতি (ক.)] …পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ওগুম্ফেত্ৱা উল্লিত্তাৱলিত্তং কাতু’’ন্তি. জন্তাঘৰং চিক্খল্লং হোতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, সন্থৰিতুং তযো সন্থৰে – ইট্ঠকাসন্থৰং, সিলাসন্থৰং, দাৰুসন্থৰ’’ন্তি. চিক্খল্লংযেৱ হোতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ধোৱিতু’’ন্তি. উদকং সন্তিট্ঠতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, উদকনিদ্ধমন’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ জন্তাঘৰে ছমায নিসীদন্তি, গত্তানি কণ্ডূৱন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, জন্তাঘৰপীঠ’’ন্তি. তেন খো পন সমযেন জন্তাঘৰং অপৰিক্খিত্তং হোতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, পৰিক্খিপিতুং তযো পাকাৰে – ইট্ঠকাপাকাৰং, সিলাপাকাৰং, দাৰুপাকাৰ’’ন্তি. কোট্ঠকো ন হোতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, কোট্ঠক’’ন্তি. কোট্ঠকো নীচৱত্থুকো হোতি, উদকেন ওত্থৰিয্যতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, উচ্চৱত্থুকং কাতু’’ন্তি. চযো পৰিপততি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, চিনিতুং তযো চযে – ইট্ঠকাচযং, সিলাচযং, দাৰুচয’’ন্তি. আৰোহন্তা ৱিহঞ্ঞন্তি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, তযো সোপানে – ইট্ঠকাসোপানং, সিলাসোপানং, দাৰুসোপান’’ন্তি. আৰোহন্তা পৰিপতন্তি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, আলম্বনবাহ’’ন্তি. কোট্ঠকস্স কৱাটং ন হোতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, কৱাটং পিট্ঠসঙ্ঘাটং উদুক্খলিকং উত্তৰপাসকং অগ্গড়ৱট্টিং কপিসীসকং সূচিকং ঘটিকং তাড়চ্ছিদ্দং আৱিঞ্ছনছিদ্দং আৱিঞ্ছনৰজ্জু’’ন্তি. কোট্ঠকে তিণচুণ্ণং পৰিপততি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ওগুম্ফেত্ৱা উল্লিত্তাৱলিত্তং কাতুং – সেতৱণ্ণং কাড়ৱণ্ণং গেৰুকপৰিকম্মং মালাকম্মং লতাকম্মং মকৰদন্তকং পঞ্চপটিকন্তি. পৰিৱেণং চিক্খল্লং হোতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, মৰুম্বং উপকিৰিতু’’ন্তি. ন পৰিযাপুণন্তি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, পদৰসিলং নিক্খিপিতু’’ন্তি. উদকং সন্তিট্ঠতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, উদকনিদ্ধমন’’ন্তি.
২৬১. তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ নগ্গা নগ্গং অভিৱাদেন্তি…পে… নগ্গা নগ্গং অভিৱাদাপেন্তি, নগ্গা নগ্গস্স পৰিকম্মং কৰোন্তি, নগ্গা নগ্গস্স পৰিকম্মং কাৰাপেন্তি, নগ্গা নগ্গস্স দেন্তি, নগ্গা পটিগ্গণ্হন্তি, নগ্গা খাদন্তি, নগ্গা ভুঞ্জন্তি, নগ্গা সাযন্তি, নগ্গা পিৱন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৱে, নগ্গেন [ইদং পদং কত্থচি নত্থি] নগ্গো অভিৱাদেতব্বো…পে… ন নগ্গেন অভিৱাদেতব্বং… ন নগ্গেন [ইদং পদং কত্থচি নত্থি] নগ্গো অভিৱাদাপেতব্বো… ন নগ্গেন অভিৱাদাপেতব্বং… ন নগ্গেন নগ্গস্স পৰিকম্মং কাতব্বং… ন নগ্গেন নগ্গস্স পৰিকম্মং কাৰাপেতব্বং… ন নগ্গেন নগ্গস্স দাতব্বং… ন নগ্গেন পটিগ্গহেতব্বং… ন নগ্গেন খাদিতব্বং… ন নগ্গেন ভুঞ্জিতব্বং… ন নগ্গেন সাযিতব্বং… ন নগ্গেন পাতব্বং. যো পিৱেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ জন্তাঘৰে ছমায চীৱৰং নিক্খিপন্তি. চীৱৰং পংসুকিতং হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, চীৱৰৱংসং চীৱৰৰজ্জু’’ন্তি. দেৱে ৱস্সন্তে চীৱৰং ওৱস্সতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, জন্তাঘৰসাল’’ন্তি. জন্তাঘৰসালা নীচৱত্থুকা হোতি, উদকেন ওত্থৰিয্যতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, উচ্চৱত্থুকং কাতু’’ন্তি. চযো পৰিপততি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, চিনিতুং…পে… আৰোহন্তা ৱিহঞ্ঞন্তি…পে… আৰোহন্তা পৰিপতন্তি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, আলম্বনবাহ’’ন্তি. জন্তাঘৰসালায তিণচুণ্ণং পৰিপততি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ওগুম্ফেত্ৱা উল্লিত্তাৱলিত্তং কাতুং…পে… চীৱৰৱংসং চীৱৰৰজ্জু’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ জন্তাঘৰেপি উদকেপি পৰিকম্মং কাতুং কুক্কুচ্চাযন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, তিস্সো পটিচ্ছাদিযো – জন্তাঘৰপটিচ্ছাদিং, উদকপটিচ্ছাদিং, ৱত্থপটিচ্ছাদি’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন জন্তাঘৰে উদকং ন হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, উদপান’’ন্তি. উদপানস্স কূলং লুজ্জতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, চিনিতুং তযো চযে – ইট্ঠকাচযং, সিলাচযং, দাৰুচয’’ন্তি. উদপানো নীচৱত্থুকো হোতি, উদকেন ওত্থৰিয্যতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, উচ্চৱত্থুকং কাতু’’ন্তি. চযো পৰিপততি…পে… আৰোহন্তা ৱিহঞ্ঞন্তি…পে… আৰোহন্তা পৰিপতন্তি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, আলম্বনবাহ’’ন্তি.
২৬২. তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ ৱল্লিকাযপি কাযবন্ধনেনপি উদকং ৱাহেন্তি [ৱাহন্তি (ক.)]. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, উদকৱাহনৰজ্জু’’ন্তি. হত্থা দুক্খা হোন্তি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, তুলং কৰকটকং চক্কৱট্টক’’ন্তি. ভাজনা বহূ ভিজ্জন্তি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, তযো ৱাৰকে – লোহৱাৰকং, দাৰুৱাৰকং, চম্মক্খণ্ড’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ অজ্ঝোকাসে উদকং ৱাহেন্তা সীতেনপি উণ্হেনপি কিলমন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, উদপানসাল’’ন্তি. উদপানসালায তিণচুণ্ণং পৰিপততি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ওগুম্ফেত্ৱা উল্লিত্তাৱলিত্তং কাতুং – সেতৱণ্ণং কাড়ৱণ্ণং গেৰুকপৰিকম্মং মালাকম্মং লতাকম্মং মকৰদন্তকং পঞ্চপটিকং চীৱৰৱংসং চীৱৰৰজ্জু’’ন্তি. উদপানো অপাৰুতো হোতি, তিণচুণ্ণেহিপি পংসুকেহিপি ওকিৰিয্যতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, অপিধান’’ন্তি. উদকভাজনং ন সংৱিজ্জতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, উদকদোণিং উদককটাহ’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ আৰামে তহং তহং নহাযন্তি. আৰামো চিক্খল্লো হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, চন্দনিক’’ন্তি. চন্দনিকা পাকটা হোতি. ভিক্খূ হিৰিযন্তি নহাযিতুং…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, পৰিক্খিপিতুং তযো পাকাৰে – ইট্ঠকাপাকাৰং, সিলাপাকাৰং, দাৰুপাকাৰ’’ন্তি. চন্দনিকা চিক্খল্লা হোতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, সন্থৰিতুং তযো সন্থৰে – ইট্ঠকাসন্থৰং, সিলাসন্থৰং, দাৰুসন্থৰ’’ন্তি. উদকং সন্তিট্ঠতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, উদকনিদ্ধমন’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূনং গত্তানি সীতিগতানি হোন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, উদকপুঞ্ছনিং চোড়কেনপি পচ্চুদ্ধৰিতু’’ন্তি.
২৬৩. তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰো উপাসকো সঙ্ঘস্স অত্থায পোক্খৰণিং কাৰেতুকামো হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, পোক্খৰণি’’ন্তি. পোক্খৰণিযা কূলং লুজ্জতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, চিনিতুং তযো চযে – ইট্ঠকাচযং, সিলাচযং, দাৰুচয’’ন্তি. আৰোহন্তা ৱিহঞ্ঞন্তি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, তযো সোপানে – ইট্ঠকাসোপানং, সিলাসোপানং, দাৰুসোপান’’ন্তি. আৰোহন্তা পৰিপতন্তি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, আলম্বনবাহ’’ন্তি. পোক্খৰণিযা উদকং পুৰাণং হোতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, উদকমাতিকং উদকনিদ্ধমন’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰো ভিক্খু সঙ্ঘস্স অত্থায নিল্লেখং জন্তাঘৰং কত্তুকামো হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, নিল্লেখং জন্তাঘৰ’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ চাতুমাসং নিসীদনেন ৱিপ্পৱসন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং…পে… ‘‘ন, ভিক্খৱে, চাতুমাসং নিসীদনেন ৱিপ্পৱসিতব্বং. যো ৱিপ্পৱসেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
২৬৪. তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ পুপ্ফাভিকিণ্ণেসু সযনেসু সযন্তি. মনুস্সা ৱিহাৰচাৰিকং আহিণ্ডন্তা পস্সিত্ৱা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – সেয্যথাপি গিহী কামভোগিনোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৱে, পুপ্ফাভিকিণ্ণেসু সযনেসু সযিতব্বং. যো সযেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
তেন খো পন সমযেন মনুস্সা গন্ধম্পি মালম্পি আদায আৰামং আগচ্ছন্তি. ভিক্খূ কুক্কুচ্চাযন্তা ন পটিগ্গণ্হন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, গন্ধং গহেত্ৱা কৱাটে পঞ্চঙ্গুলিকং দাতুং, পুপ্ফং গহেত্ৱা ৱিহাৰে একমন্তং নিক্খিপিতু’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন সঙ্ঘস্স নমতকং উপ্পন্নং হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, নমতক’’ন্তি. অথ খো ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘নমতকং অধিট্ঠাতব্বং নু খো উদাহু ৱিকপ্পেতব্ব’’ন্তি…পে… ‘‘ন, ভিক্খৱে, নমতকং অধিট্ঠাতব্বং, ন ৱিকপ্পেতব্ব’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ আসিত্তকূপধানে ভুঞ্জন্তি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – সেয্যথাপি গিহী কামভোগিনোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং…পে… ‘‘ন, ভিক্খৱে, আসিত্তকূপধানে ভুঞ্জিতব্বং. যো ভুঞ্জেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰো ভিক্খু গিলানো হোতি. সো ভুঞ্জমানো ন সক্কোতি হত্থেন পত্তং সন্ধাৰেতুং. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, মড়োৰিক’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ একভাজনেপি ভুঞ্জন্তি…পে… একথালকেপি পিৱন্তি, একমঞ্চেপি তুৱট্টেন্তি, একত্থৰণাপি তুৱট্টেন্তি, একপাৱুৰণাপি তুৱট্টেন্তি, একত্থৰণপাৱুৰণাপি তুৱট্টেন্তি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – সেয্যথাপি গিহী কামভোগিনোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৱে, একভাজনে ভুঞ্জিতব্বং…পে… ন একথালকে পাতব্বং… ন একমঞ্চে তুৱট্টিতব্বং… ন একত্থৰণা [ন একত্থৰণে] তুৱট্টিতব্বং… ন একপাৱুৰণা [ন একপাৱুৰণে] তুৱট্টিতব্বং… ন একত্থৰণপাৱুৰণা [ন একত্থৰণপাৱুৰণে (স্যা.)] তুৱট্টিতব্বং. যো তুৱট্টেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
২৬৫. তেন খো পন সমযেন ৱড্ঢো লিচ্ছৱী মেত্তিযভূমজকানং ভিক্খূনং সহাযো হোতি. অথ খো ৱড্ঢো লিচ্ছৱী যেন মেত্তিযভূমজকা ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা মেত্তিযভূমজকে ভিক্খূ এতদৱোচ – ‘‘ৱন্দামি অয্যা’’তি. এৱং ৱুত্তে মেত্তিযভূমজকা ভিক্খূ নালপিংসু. দুতিযম্পি খো ৱড্ঢো লিচ্ছৱী মেত্তিযভূমজকে ভিক্খূ এতদৱোচ – ‘‘ৱন্দামি অয্যা’’তি. দুতিযম্পি খো মেত্তিযভূমজকা ভিক্খূ নালপিংসু. ততিযম্পি খো ৱড্ঢো লিচ্ছৱী মেত্তিযভূমজকে ভিক্খূ এতদৱোচ – ‘‘ৱন্দামি অয্যা’’তি. ততিযম্পি খো মেত্তিযভূমজকা ভিক্খূ নালপিংসু. ‘‘ক্যাহং অয্যানং অপৰজ্ঝামি, কিস্স মং অয্যা নালপন্তী’’তি? ‘‘তথা হি পন ত্ৱং, আৱুসো ৱড্ঢ, অম্হে দব্বেন মল্লপুত্তেন ৱিহেঠিযমানে অজ্ঝুপেক্খসী’’তি. ‘‘ক্যাহং অয্যা কৰোমী’’তি? ‘‘সচে খো ত্ৱং, আৱুসো ৱড্ঢ, ইচ্ছেয্যাসি, অজ্জেৱ ভগৱা আযস্মন্তং দব্বং মল্লপুত্তং নাসাপেয্যা’’তি. ‘‘ক্যাহং অয্যা কৰোমি, কিং মযা সক্কা কাতু’’ন্তি? ‘‘এহি ত্ৱং, আৱুসো ৱড্ঢ, যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কম, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং এৱং ৱদেহি – ‘ইদং, ভন্তে, নচ্ছন্নং নপ্পতিৰূপং. যাযং, ভন্তে, দিসা অভযা অনীতিকা অনুপদ্দৱা সাযং দিসা সভযা সঈতিকা সউপদ্দৱা; যতো নিৱাতং ততো সৱাতং; উদকং মঞ্ঞে আদিত্তং; অয্যেন মে দব্বেন মল্লপুত্তেন পজাপতি দূসিতা’’’তি. ‘‘এৱং অয্যা’’তি খো ৱড্ঢো লিচ্ছৱী মেত্তিযভূমজকানং ভিক্খূনং পটিস্সুত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো ৱড্ঢো লিচ্ছৱী ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ইদং, ভন্তে, নচ্ছন্নং নপ্পতিৰূপং. যাযং, ভন্তে, দিসা অভযা অনীতিকা অনুপদ্দৱা সাযং দিসা সভযা সঈতিকা সউপদ্দৱা; যতো নিৱাতং ততো সৱাতং; উদকং মঞ্ঞে আদিত্তং; অয্যেন মে দব্বেন মল্লপুত্তেন পজাপতি দূসিতা’’তি.
অথ খো ভগৱা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকৰণে ভিক্খুসঙ্ঘং সন্নিপাতাপেত্ৱা আযস্মন্তং দব্বং মল্লপুত্তং পটিপুচ্ছি – ‘‘সৰসি ত্ৱং, দব্ব, এৱৰূপং কত্তা যথাযং ৱড্ঢো আহা’’তি? ‘‘যথা মং, ভন্তে, ভগৱা জানাতী’’তি. দুতিযম্পি খো ভগৱা…পে… ততিযম্পি খো ভগৱা আযস্মন্তং দব্বং মল্লপুত্তং এতদৱোচ – ‘‘সৰসি ত্ৱং, দব্ব, এৱৰূপং কত্তা যথাযং ৱড্ঢো আহা’’তি? ‘‘যথা মং, ভন্তে, ভগৱা জানাতী’’তি. ‘‘ন খো, দব্ব, দব্বা এৱং নিব্বেঠেন্তি. সচে তযা কতং, কতন্তি ৱদেহি; সচে অকতং, অকতন্তি ৱদেহী’’তি. ‘‘যতো অহং, ভন্তে, জাতো নাভিজানামি সুপিনন্তেনপি মেথুনং ধম্মং পটিসেৱিতা, পগেৱ জাগৰো’’তি. অথ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘তেন হি, ভিক্খৱে, সঙ্ঘো ৱড্ঢস্স লিচ্ছৱিস্স পত্তং নিক্কুজ্জতু, অসম্ভোগং সঙ্ঘেন কৰোতু.
‘‘অট্ঠহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতস্স উপাসকস্স পত্তো নিক্কুজ্জিতব্বো – ভিক্খূনং অলাভায পৰিসক্কতি, ভিক্খূনং অনত্থায পৰিসক্কতি, ভিক্খূনং অৱাসায [অনাৱাসায (স্যা.)] পৰিসক্কতি, ভিক্খূ অক্কোসতি পৰিভাসতি, ভিক্খূ ভিক্খূহি ভেদেতি, বুদ্ধস্স অৱণ্ণং ভাসতি, ধম্মস্স অৱণ্ণং ভাসতি, সঙ্ঘস্স অৱণ্ণং ভাসতি. অনুজানামি, ভিক্খৱে, ইমেহি অট্ঠহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স উপাসকস্স পত্তং নিক্কুজ্জিতুং. এৱঞ্চ পন, ভিক্খৱে, নিক্কুজ্জিতব্বো. ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন সঙ্ঘো ঞাপেতব্বো –
২৬৬. ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. ৱড্ঢো লিচ্ছৱী আযস্মন্তং দব্বং মল্লপুত্তং অমূলিকায সীলৱিপত্তিযা অনুদ্ধংসেতি. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো ৱড্ঢস্স লিচ্ছৱিস্স পত্তং নিক্কুজ্জেয্য, অসম্ভোগং সঙ্ঘেন কৰেয্য. এসা ঞত্তি.
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. ৱড্ঢো লিচ্ছৱী আযস্মন্তং দব্বং মল্লপুত্তং অমূলিকায সীলৱিপত্তিযা অনুদ্ধংসেতি. সঙ্ঘো ৱড্ঢস্স লিচ্ছৱিস্স পত্তং নিক্কুজ্জতি, অসম্ভোগং সঙ্ঘেন কৰোতি. যস্সাযস্মতো খমতি ৱড্ঢস্স লিচ্ছৱিস্স পত্তস্স নিক্কুজ্জনা, অসম্ভোগং সঙ্ঘেন কৰণং, সো তুণ্হস্স; যস্স নক্খমতি, সো ভাসেয্য.
‘‘নিক্কুজ্জিতো সঙ্ঘেন ৱড্ঢস্স লিচ্ছৱিস্স পত্তো, অসম্ভোগো সঙ্ঘেন. খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৱমেতং ধাৰযামী’’তি.
অথ খো আযস্মা আনন্দো পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন ৱড্ঢস্স লিচ্ছৱিস্স নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ৱড্ঢং লিচ্ছৱিং এতদৱোচ – ‘‘সঙ্ঘেন তে, আৱুসো ৱড্ঢ, পত্তো নিক্কুজ্জিতো. অসম্ভোগোসি সঙ্ঘেনা’’তি. অথ খো ৱড্ঢো লিচ্ছৱী – সঙ্ঘেন কিৰ মে পত্তো নিক্কুজ্জিতো, অসম্ভোগোম্হি কিৰ সঙ্ঘেনাতি – তত্থেৱ মুচ্ছিতো পপতো. অথ খো ৱড্ঢস্স লিচ্ছৱিস্স মিত্তামচ্চা ঞাতিসালোহিতা ৱড্ঢং লিচ্ছৱিং এতদৱোচুং – ‘‘অলং, আৱুসো ৱড্ঢ, মা সোচি, মা পৰিদেৱি. মযং ভগৱন্তং পসাদেস্সাম ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চা’’তি.
অথ খো ৱড্ঢো লিচ্ছৱী সপুত্তদাৰো সমিত্তামচ্চো সঞাতিসালোহিতো অল্লৱত্থো অল্লকেসো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতো পাদেসু সিৰসা নিপতিত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অচ্চযো মং, ভন্তে, অচ্চগমা যথাবালং যথামূড়্হং যথাঅকুসলং, যোহং অয্যং দব্বং মল্লপুত্তং অমূলিকায সীলৱিপত্তিযা অনুদ্ধংসেসিং. তস্স মে, ভন্তে, ভগৱা অচ্চযং অচ্চযতো পটিগ্গণ্হাতু আযতিং সংৱৰাযা’’তি. ‘‘তগ্ঘ ত্ৱং, আৱুসো ৱড্ঢ, অচ্চযো অচ্চগমা যথাবালং যথামূড়্হং যথাঅকুসলং, যং ত্ৱং দব্বং মল্লপুত্তং অমূলিকায সীলৱিপত্তিযা অনুদ্ধংসেসি. যতো চ খো ত্ৱং, আৱুসো ৱড্ঢ, অচ্চযং অচ্চযতো দিস্ৱা যথাধম্মং পটিকৰোসি, তং তে মযং পটিগ্গণ্হাম. ৱুড্ঢিহেসা, আৱুসো ৱড্ঢ, অৰিযস্স ৱিনযে যো অচ্চযং অচ্চযতো দিস্ৱা যথাধম্মং পটিকৰোতি, আযতিং সংৱৰং আপজ্জতী’’তি. অথ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘তেন হি, ভিক্খৱে, সঙ্ঘো ৱড্ঢস্স লিচ্ছৱিস্স পত্তং উক্কুজ্জতু, সম্ভোগং সঙ্ঘেন কৰোতু.
‘‘অট্ঠহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতস্স উপাসকস্স পত্তো উক্কুজ্জিতব্বো – ন ভিক্খূনং অলাভায পৰিসক্কতি, ন ভিক্খূনং অনত্থায পৰিসক্কতি, ন ভিক্খূনং অৱাসায পৰিসক্কতি, ন ভিক্খূ অক্কোসতি পৰিভাসতি, ন ভিক্খূ ভিক্খূহি ভেদেতি, ন বুদ্ধস্স অৱণ্ণং ভাসতি, ন ধম্মস্স অৱণ্ণং ভাসতি, ন সঙ্ঘস্স অৱণ্ণং ভাসতি. অনুজানামি, ভিক্খৱে, ইমেহি অট্ঠহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স উপাসকস্স পত্তং উক্কুজ্জিতুং. এৱঞ্চ পন, ভিক্খৱে, উক্কুজ্জিতব্বো. তেন, ভিক্খৱে, ৱড্ঢেন লিচ্ছৱিনা সঙ্ঘং উপসঙ্কমিত্ৱা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা ভিক্খূনং পাদে ৱন্দিত্ৱা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱা এৱমস্স ৱচনীযো – ‘সঙ্ঘেন মে, ভন্তে, পত্তো নিক্কুজ্জিতো, অসম্ভোগোম্হি সঙ্ঘেন. সোহং, ভন্তে, সম্মা ৱত্তামি, লোমং পাতেমি, নেত্থাৰং ৱত্তামি, সঙ্ঘং পত্তুক্কুজ্জনং যাচামী’তি. দুতিযম্পি যাচিতব্বো. ততিযম্পি যাচিতব্বো. ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন সঙ্ঘো ঞাপেতব্বো –
২৬৭. ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. সঙ্ঘেন ৱড্ঢস্স লিচ্ছৱিস্স পত্তো নিক্কুজ্জিতো, অসম্ভোগো সঙ্ঘেন. সো সম্মা ৱত্ততি, লোমং পাতেতি, নেত্থাৰং ৱত্ততি, সঙ্ঘং পত্তুক্কুজ্জনং যাচতি. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো ৱড্ঢস্স লিচ্ছৱিস্স পত্তং উক্কুজ্জেয্য, সম্ভোগং সঙ্ঘেন কৰেয্য. এসা ঞত্তি.
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. সঙ্ঘেন ৱড্ঢস্স লিচ্ছৱিস্স পত্তো নিক্কুজ্জিতো, অসম্ভোগো সঙ্ঘেন. সো সম্মা ৱত্ততি, লোমং পাতেতি, নেত্থাৰং ৱত্ততি, সঙ্ঘং পত্তুক্কুজ্জনং যাচতি. সঙ্ঘো ৱড্ঢস্স লিচ্ছৱিস্স পত্তং উক্কুজ্জতি, সম্ভোগং সঙ্ঘেন কৰোতি. যস্সাযস্মতো খমতি ৱড্ঢস্স লিচ্ছৱিস্স পত্তস্স উক্কুজ্জনা, সম্ভোগং সঙ্ঘেন কৰণং, সো তুণ্হস্স; যস্স নক্খমতি, সো ভাসেয্য.
‘‘উক্কুজ্জিতো সঙ্ঘেন ৱড্ঢস্স লিচ্ছৱিস্স পত্তো, সম্ভোগো সঙ্ঘেন. খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৱমেতং ধাৰযামী’’তি.
২৬৮. অথ খো ভগৱা ৱেসালিযং যথাভিৰন্তং ৱিহৰিত্ৱা যেন ভগ্গা তেন চাৰিকং পক্কামি. অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানো যেন ভগ্গা তদৱসৰি. তত্ৰ সুদং ভগৱা ভগ্গেসু ৱিহৰতি সুসুমাৰগিৰে [সুংসুমাৰগিৰে (সী. স্যা.), সংসুমাৰগিৰে (ক.)] ভেসকড়াৱনে মিগদাযে. তেন খো পন সমযেন বোধিস্স ৰাজকুমাৰস্স কোকনদো [কোকনুদো (ক.)] নাম পাসাদো অচিৰকাৰিতো হোতি, অনজ্ঝাৱুত্থো সমণেন ৱা ব্ৰাহ্মণেন ৱা কেনচি ৱা মনুস্সভূতেন. অথ খো বোধি ৰাজকুমাৰো সঞ্জিকাপুত্তং মাণৱং আমন্তেসি – ‘‘এহি ত্ৱং, সম্ম সঞ্চিকাপুত্ত, যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কম, উপসঙ্কমিত্ৱা মম ৱচনেন ভগৱতো পাদে সিৰসা ৱন্দ; অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৱিহাৰং পুচ্ছ – ‘বোধি, ভন্তে, ৰাজকুমাৰো ভগৱতো পাদে সিৰসা ৱন্দতি, অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৱিহাৰং পুচ্ছতী’তি. এৱঞ্চ ৱদেহি – ‘অধিৱাসেতু কিৰ, ভন্তে, ভগৱা বোধিস্স ৰাজকুমাৰস্স স্ৱাতনায ভত্তং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’’তি. ‘‘এৱং ভো’’তি খো সঞ্চিকাপুত্তো মাণৱো বোধিস্স ৰাজকুমাৰস্স পটিস্সুত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদি, সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সঞ্চিকাপুত্তো মাণৱো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘বোধি খো ৰাজকুমাৰো ভোতো গোতমস্স পাদে সিৰসা ৱন্দতি, অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৱিহাৰং পুচ্ছতি. এৱঞ্চ ৱদেতি – ‘অধিৱাসেতু কিৰ ভৱং গোতমো বোধিস্স ৰাজকুমাৰস্স স্ৱাতনায ভত্তং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’’তি. অধিৱাসেসি ভগৱা তুণ্হীভাৱেন. অথ খো সঞ্চিকাপুত্তো মাণৱো ভগৱতো অধিৱাসনং ৱিদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা যেন বোধি ৰাজকুমাৰো তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা বোধিং ৰাজকুমাৰং এতদৱোচ – ‘‘অৱোচুম্হ খো মযং ভোতো ৱচনেন তং ভৱন্তং গোতমং – ‘বোধি খো ৰাজকুমাৰো ভোতো গোতমস্স পাদে সিৰসা ৱন্দতি, অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৱিহাৰং পুচ্ছতি. এৱঞ্চ ৱদেতি – অধিৱাসেতু কিৰ ভৱং গোতমো বোধিস্স ৰাজকুমাৰস্স স্ৱাতনায ভত্তং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’তি. অধিৱুত্থঞ্চ পন সমণেন গোতমেনা’’তি.
অথ খো বোধি ৰাজকুমাৰো তস্সা ৰত্তিযা অচ্চযেন পণীতং খাদনীযং ভোজনীযং পটিযাদাপেত্ৱা, কোকনদঞ্চ পাসাদং ওদাতেহি দুস্সেহি সন্থৰাপেত্ৱা যাৱ পচ্ছিমসোপানকড়েৱৰা, সঞ্চিকাপুত্তং মাণৱং আমন্তেসি – ‘‘এহি ত্ৱং, সম্ম সঞ্চিকাপুত্ত, যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কম, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতো কালং আৰোচেহি – ‘কালো, ভন্তে নিট্ঠিতং ভত্ত’’’ন্তি. ‘‘এৱং ভো’’তি খো সঞ্চিকাপুত্তো মাণৱো বোধিস্স ৰাজকুমাৰস্স পটিস্সুত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতো কালং আৰোচেসি – ‘‘কালো, ভো গোতম, নিট্ঠিতং ভত্ত’’ন্তি.
অথ খো ভগৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন বোধিস্স ৰাজকুমাৰস্স নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমি. তেন খো পন সমযেন বোধি ৰাজকুমাৰো বহিদ্ৱাৰকোট্ঠকে ঠিতো হোতি, ভগৱন্তং আগমযমানো. অদ্দসা খো বোধি ৰাজকুমাৰো ভগৱন্তং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং. দিস্ৱান ততো পচ্চুগ্গন্ত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পুৰেক্খত্ৱা যেন কোকনদো পাসাদো তেনুপসঙ্কমি. অথ খো ভগৱা পচ্ছিমসোপানকড়েৱৰং নিস্সায অট্ঠাসি. অথ খো বোধি ৰাজকুমাৰো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অক্কমতু, ভন্তে, ভগৱা দুস্সানি, অক্কমতু সুগতো দুস্সানি, যং মম অস্স দীঘৰত্তং হিতায সুখাযা’’তি. এৱং ৱুত্তে ভগৱা তুণ্হী অহোসি. দুতিযম্পি খো…পে… ততিযম্পি খো বোধি ৰাজকুমাৰো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অক্কমতু, ভন্তে, ভগৱা দুস্সানি, অক্কমতু সুগতো দুস্সানি, যং মম অস্স দীঘৰত্তং হিতায সুখাযা’’তি. অথ খো ভগৱা আযস্মন্তং আনন্দং অপলোকেসি. অথ খো আযস্মা আনন্দো বোধিং ৰাজকুমাৰং এতদৱোচ – ‘‘সংহৰন্তু, ৰাজকুমাৰ, দুস্সানি. ন ভগৱা চেলপটিকং [চেলপত্তিকং (সী.)] অক্কমিস্সতি পচ্ছিমং জনতং তথাগতো অনুকম্পতী’’তি.
অথ খো বোধি ৰাজকুমাৰো দুস্সানি সংহৰাপেত্ৱা উপৰিকোকনদে পাসাদে আসনং পঞ্ঞপেসি. অথ খো ভগৱা কোকনদং পাসাদং অভিৰুহিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন. অথ খো বোধি ৰাজকুমাৰো বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেত্ৱা সম্পৱাৰেত্ৱা, ভগৱন্তং ভুত্তাৱিং ওনীতপত্তপাণিং, একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো বোধিং ৰাজকুমাৰং ভগৱা ধম্মিযা কথায সন্দস্সেত্ৱা সমাদপেত্ৱা সমুত্তেজেত্ৱা সম্পহংসেত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কামি. অথ খো ভগৱা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকৰণে ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ন, ভিক্খৱে, চেলপটিকা অক্কমিতব্বা. যো অক্কমেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰা ইত্থী অপগতগব্ভা ভিক্খূ নিমন্তেত্ৱা দুস্সং পঞ্ঞপেত্ৱা এতদৱোচ – ‘‘অক্কমথ, ভন্তে, দুস্স’’ন্তি. ভিক্খূ কুক্কুচ্চাযন্তা ন অক্কমন্তি. ‘‘অক্কমথ, ভন্তে, দুস্সং মঙ্গলত্থাযা’’তি. ভিক্খূ কুক্কুচ্চাযন্তা ন অক্কমিংসু. অথ খো সা ইত্থী উজ্ঝাযতি খিয্যতি ৱিপাচেতি – ‘‘কথঞ্হি নাম অয্যা মঙ্গলত্থায যাচিযমানা চেলপ্পটিকং ন অক্কমিস্সন্তী’’তি! অস্সোসুং খো ভিক্খূ তস্সা ইত্থিযা উজ্ঝাযন্তিযা খিয্যন্তিযা ৱিপাচেন্তিযা. অথ খো তে ভিক্খূ ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘গিহী, ভিক্খৱে, মঙ্গলিকা. অনুজানামি, ভিক্খৱে, গিহীনং মঙ্গলত্থায যাচিযমানেন চেলপ্পটিকং অক্কমিতু’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ ধোতপাদকং অক্কমিতুং কুক্কুচ্চাযন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ধোতপাদকং অক্কমিতু’’ন্তি.
দুতিযভাণৱাৰো নিট্ঠিতো.
২৬৯. অথ খো ভগৱা ভগ্গেসু যথাভিৰন্তং ৱিহৰিত্ৱা যেন সাৱত্থি তেন চাৰিকং পক্কামি. অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানো যেন সাৱত্থি তদৱসৰি. তত্ৰ সুদং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. অথ খো ৱিসাখা মিগাৰমাতা ঘটকঞ্চ কতকঞ্চ সম্মজ্জনিঞ্চ আদায যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্না খো ৱিসাখা মিগাৰমাতা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘পটিগ্গণ্হাতু মে, ভন্তে, ভগৱা ঘটকঞ্চ কতকঞ্চ সম্মজ্জনিঞ্চ, যং মম অস্স দীঘৰত্তং হিতায সুখাযা’’তি. পটিগ্গহেসি ভগৱা ঘটকঞ্চ সম্মজ্জনিঞ্চ. ন ভগৱা কতকং পটিগ্গহেসি. অথ খো ভগৱা ৱিসাখং মিগাৰমাতৰং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেসি সমাদপেসি সমুত্তেজেসি সম্পহংসেসি. অথ খো ৱিসাখা মিগাৰমাতা ভগৱতা ধম্মিযা কথায সন্দস্সিতা সমাদপিতা সমুত্তেজিতা সম্পহংসিতা উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি.
অথ খো ভগৱা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকৰণে ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ঘটকঞ্চ সম্মজ্জনিঞ্চ. ন, ভিক্খৱে, কতকং পৰিভুঞ্জিতব্বং. যো পৰিভুঞ্জেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি, ভিক্খৱে, তিস্সো পাদঘংসনিযো – সক্খৰং, কথলং, সমুদ্দফেণক’’ন্তি.
অথ খো ৱিসাখা মিগাৰমাতা ৱিধূপনঞ্চ তালৱণ্টঞ্চ [তালৱণ্ডঞ্চ (ক.)] আদায যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্না খো ৱিসাখা মিগাৰমাতা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘পটিগ্গণ্হাতু মে, ভন্তে, ভগৱা ৱিধূপনঞ্চ তালৱণ্টঞ্চ, যং মম অস্স দীঘৰত্তং হিতায সুখাযা’’তি. পটিগ্গহেসি ভগৱা ৱিধূপনঞ্চ তালৱণ্টঞ্চ.
অথ খো ভগৱা ৱিসাখং মিগাৰমাতৰং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেসি সমাদপেসি সমুত্তেজেসি সম্পহংসেসি…পে… পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি. অথ খো ভগৱা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকৰণে ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ৱিধূপনঞ্চ তালৱণ্টঞ্চা’’তি.
তেন খো পন সমযেন সঙ্ঘস্স মকসবীজনী উপ্পন্না হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, মকসবীজনি’’ন্তি. চামৰিবীজনী উপ্পন্না হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৱে, চামৰিবীজনী ধাৰেতব্বা. যো ধাৰেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি, ভিক্খৱে, তিস্সো বীজনিযো – ৱাকমযং, উসীৰমযং, মোৰপিঞ্ছময’’ন্তি.
২৭০. তেন খো পন সমযেন সঙ্ঘস্স ছত্তং উপ্পন্নং হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ছত্ত’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ ছত্তপ্পগ্গহিতা [ছত্তং পগ্গহেত্ৱা (ক.)] আহিণ্ডন্তি. তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰো উপাসকো সম্বহুলেহি আজীৱকসাৱকেহি সদ্ধিং উয্যানং অগমাসি. অদ্দসাসুং খো তে আজীৱকসাৱকা ছব্বগ্গিযে ভিক্খূ দূৰতোৱ ছত্তপ্পগ্গহিতে আগচ্ছন্তে. দিস্ৱান তং উপাসকং এতদৱোচুং – ‘‘এতে খো, অয্যা [অয্যো (ক.)], তুম্হাকং ভদন্তা ছত্তপ্পগ্গহিতা আগচ্ছন্তি, সেয্যথাপি গণকমহামত্তা’’তি. ‘‘নায্যা এতে ভিক্খূ, পৰিব্বাজকা’’তি. ‘ভিক্খূ ন ভিক্খূ’তি অব্ভুতং অকংসু. অথ খো সো উপাসকো উপগতে সঞ্জানিত্ৱা উজ্ঝাযতি খিয্যতি ৱিপাচেতি – ‘‘কথঞ্হি নাম ভদন্তা ছত্তপ্পগ্গহিতা আহিণ্ডিস্সন্তী’’তি! অস্সোসুং খো ভিক্খূ তস্স উপাসকস্স উজ্ঝাযন্তস্স খিয্যন্তস্স ৱিপাচেন্তস্স. অথ খো তে ভিক্খূ ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘সচ্চং কিৰ, ভিক্খৱে…পে… ‘‘সচ্চং ভগৱা’’তি…পে… ৱিগৰহিত্ৱা…পে… ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ন, ভিক্খৱে, ছত্তং ধাৰেতব্বং. যো ধাৰেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰো ভিক্খু গিলানো হোতি. তস্স ভিক্খুনো ৱিনা ছত্তং ন ফাসু হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, গিলানস্স ছত্তং ধাৰেতু’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ – গিলানস্সেৱ ভগৱতা ছত্তং অনুঞ্ঞাতং নো অগিলানস্সাতি – আৰামে আৰামূপচাৰে ছত্তং ধাৰেতুং কুক্কুচ্চাযন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, অগিলানেনপি আৰামে আৰামূপচাৰে ছত্তং ধাৰেতু’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰো ভিক্খু সিক্কায পত্তং উট্টিত্ৱা দণ্ডে আলগ্গিত্ৱা ৱিকালে অঞ্ঞতৰেন গামদ্ৱাৰেন অতিক্কমতি. মনুস্সা – ‘এসয্যো চোৰো গচ্ছতি, অসিস্স ৱিজ্জোতলতী’তি অনুপতিত্ৱা গহেত্ৱা সঞ্জানিত্ৱা মুঞ্চিংসু. অথ খো সো ভিক্খু আৰামং গন্ত্ৱা ভিক্খূনং এতমত্থং আৰোচেসি. ‘‘কিং পন ত্ৱং, আৱুসো, দণ্ডসিক্কং ধাৰেসী’’তি? ‘‘এৱমাৱুসো’’তি. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম ভিক্খু দণ্ডসিক্কং ধাৰেস্সসী’’তি! অথ খো তে ভিক্খূ ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং…পে… ‘‘সচ্চং ভগৱা’’তি…পে… ৱিগৰহিত্ৱা…পে… ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ন, ভিক্খৱে, দণ্ডসিক্কা ধাৰেতব্বা. যো ধাৰেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰো ভিক্খু গিলানো হোতি, ন সক্কোতি ৱিনা দণ্ডেন আহিণ্ডিতুং. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, গিলানস্স ভিক্খুনো দণ্ডসম্মুতিং দাতুং. এৱঞ্চ পন, ভিক্খৱে, দাতব্বা. তেন গিলানেন ভিক্খুনা সঙ্ঘং উপসঙ্কমিত্ৱা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা ৱুড্ঢানং ভিক্খূনং পাদে ৱন্দিত্ৱা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱা এৱমস্স ৱচনীযো – ‘অহং, ভন্তে, গিলানো; ন সক্কোমি ৱিনা দণ্ডেন আহিণ্ডিতুং. সোহং, ভন্তে, সঙ্ঘং দণ্ডসম্মুতিং যাচামী’তি. দুতিযম্পি যাচিতব্বা. ততিযম্পি যাচিতব্বা. ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন সঙ্ঘো ঞাপেতব্বো –
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. অযং ইত্থন্নামো ভিক্খু গিলানো, ন সক্কোতি ৱিনা দণ্ডেন আহিণ্ডিতুং. সো সঙ্ঘং দণ্ডসম্মুতিং যাচতি. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো দণ্ডসম্মুতিং দদেয্য. এসা ঞত্তি.
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. অযং ইত্থন্নামো ভিক্খু গিলানো, ন সক্কোতি ৱিনা দণ্ডেন আহিণ্ডিতুং. সো সঙ্ঘং দণ্ডসম্মুতিং যাচতি. সঙ্ঘো ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো দণ্ডসম্মুতিং দেতি. যস্সাযস্মতো খমতি ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো দণ্ডসম্মুতিযা দানং, সো তুণ্হস্স; যস্স নক্খমতি, সো ভাসেয্য.
‘‘দিন্না সঙ্ঘেন ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো দণ্ডসম্মুতি. খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৱমেতং ধাৰযামী’’তি.
২৭১. তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰো ভিক্খু গিলানো হোতি, ন সক্কোতি ৱিনা সিক্কায পত্তং পৰিহৰিতুং. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, গিলানস্স ভিক্খুনো সিক্কাসম্মুতিং দাতুং. এৱঞ্চ পন, ভিক্খৱে, দাতব্বা. তেন গিলানেন ভিক্খুনা সঙ্ঘং উপসঙ্কমিত্ৱা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা ৱুড্ঢানং ভিক্খূনং পাদে ৱন্দিত্ৱা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱা এৱমস্স ৱচনীযো – ‘অহং, ভন্তে, গিলানো; ন সক্কোমি ৱিনা সিক্কায পত্তং পৰিহৰিতুং. সোহং, ভন্তে, সঙ্ঘং সিক্কাসম্মুতিং যাচামী’তি. দুতিযম্পি যাচিতব্বা. ততিযম্পি যাচিতব্বা. ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন সঙ্ঘো ঞাপেতব্বো –
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. অযং ইত্থন্নামো ভিক্খু গিলানো, ন সক্কোতি ৱিনা সিক্কায পত্তং পৰিহৰিতুং. সো সঙ্ঘং সিক্কাসম্মুতিং যাচতি. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো সিক্কাসম্মুতিং দদেয্য. এসা ঞত্তি.
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. অযং ইত্থন্নামো ভিক্খু গিলানো, ন সক্কোতি ৱিনা সিক্কায পত্তং পৰিহৰিতুং. সো সঙ্ঘং সিক্কাসম্মুতিং যাচতি. সঙ্ঘো ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো সিক্কাসম্মুতিং দেতি. যস্সাযস্মতো খমতি ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো সিক্কাসম্মুতিযা দানং, সো তুণ্হস্স; যস্স নক্খমতি, সো ভাসেয্য.
‘‘দিন্না সঙ্ঘেন ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো সিক্কাসম্মুতি. খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৱমেতং ধাৰযামী’’তি.
২৭২. তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰো ভিক্খু গিলানো হোতি, ন সক্কোতি ৱিনা দণ্ডেন আহিণ্ডিতুং, ন সক্কোতি ৱিনা সিক্কায পত্তং পৰিহৰিতুং. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, গিলানস্স ভিক্খুনো দণ্ডসিক্কাসম্মুতিং দাতুং. এৱঞ্চ পন, ভিক্খৱে, দাতব্বা. তেন গিলানেন ভিক্খুনা সঙ্ঘং উপসঙ্কমিত্ৱা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা ৱুড্ঢানং ভিক্খূনং পাদে ৱন্দিত্ৱা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱা এৱমস্স ৱচনীযো – ‘অহং, ভন্তে, গিলানো; ন সক্কোমি ৱিনা দণ্ডেন আহিণ্ডিতুং; ন সক্কোমি ৱিনা সিক্কায পত্তং পৰিহৰিতুং. সোহং, ভন্তে, সঙ্ঘং দণ্ডসিক্কাসম্মুতিং যাচামী’তি. দুতিযম্পি যাচিতব্বা. ততিযম্পি যাচিতব্বা. ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন সঙ্ঘো ঞাপেতব্বো –
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. অযং ইত্থন্নামো ভিক্খু গিলানো, ন সক্কোতি ৱিনা দণ্ডেন আহিণ্ডিতুং, ন সক্কোতি ৱিনা সিক্কায পত্তং পৰিহৰিতুং. সো সঙ্ঘং দণ্ডসিক্কাসম্মুতিং যাচতি. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো দণ্ডসিক্কাসম্মুতিং দদেয্য. এসা ঞত্তি.
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. অযং ইত্থন্নামো ভিক্খু গিলানো ন সক্কোতি ৱিনা দণ্ডেন আহিণ্ডিতুং, ন সক্কোতি ৱিনা সিক্কায পত্তং পৰিহৰিতুং. সো সঙ্ঘং দণ্ডসিক্কাসম্মুতিং যাচতি. সঙ্ঘো ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো দণ্ডসিক্কাসম্মুতিং দেতি. যস্সাযস্মতো খমতি ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো দণ্ডসিক্কাসম্মুতিযা দানং, সো তুণ্হস্স; যস্স নক্খমতি, সো ভাসেয্য.
‘‘দিন্না সঙ্ঘেন ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো দণ্ডসিক্কাসম্মুতি. খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৱমেতং ধাৰযামী’’তি.