৪. সমথক্খন্ধকং
১. সম্মুখাৱিনযো
১৮৫. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ অসম্মুখীভূতানং ভিক্খূনং কম্মানি কৰোন্তি – তজ্জনীযম্পি, নিযস্সম্পি, পব্বাজনীযম্পি, পটিসাৰণীযম্পি, উক্খেপনীযম্পি. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ অসম্মুখীভূতানং ভিক্খূনং কম্মানি কৰিস্সন্তি – তজ্জনীযম্পি, নিযস্সম্পি, পব্বাজনীযম্পি, পটিসাৰণীযম্পি, উক্খেপনীযম্পী’’তি! অথ খো তে ভিক্খূ ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং…পে… ‘‘সচ্চং কিৰ, ভিক্খৱে, ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ অসম্মুখীভূতানং ভিক্খূনং কম্মানি কৰোন্তি – তজ্জনীযম্পি, নিযস্সম্পি, পব্বাজনীযম্পি, পটিসাৰণীযম্পি, উক্খেপনীযম্পী’’তি? ‘‘সচ্চং ভগৱা’’তি. ৱিগৰহি বুদ্ধো ভগৱা – ‘‘অননুচ্ছৱিকং, ভিক্খৱে, তেসং মোঘপুৰিসানং অননুলোমিকং অপ্পতিৰূপং অস্সামণকং অকপ্পিযং অকৰণীযং. কথঞ্হি নাম তে, ভিক্খৱে, মোঘপুৰিসা অসম্মুখীভূতানং ভিক্খূনং কম্মানি কৰিস্সন্তি – তজ্জনীযম্পি, নিযস্সম্পি, পব্বাজনীযম্পি, পটিসাৰণীযম্পি, উক্খেপনীযম্পি! নেতং, ভিক্খৱে, অপ্পসন্নানং ৱা পসাদায…পে… ৱিগৰহিত্ৱা…পে… ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ন, ভিক্খৱে, অসম্মুখীভূতানং ভিক্খূনং কম্মং কাতব্বং – তজ্জনীযং ৱা, নিযস্সং ৱা, পব্বাজনীযং ৱা, পটিসাৰণীযং ৱা, উক্খেপনীযং ৱা. যো কৰেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স.
১৮৬. ‘‘অধম্মৱাদী পুগ্গলো অধম্মৱাদী সম্বহুলা অধম্মৱাদী সঙ্ঘো. ধম্মৱাদী পুগ্গলো ধম্মৱাদী সম্বহুলা ধম্মৱাদী সঙ্ঘো.
কণ্হপক্খনৱকং
১৮৭. ‘‘অধম্মৱাদী পুগ্গলো ধম্মৱাদিং পুগ্গলং সঞ্ঞাপেতি নিজ্ঝাপেতি পেক্খেতি অনুপেক্খেতি দস্সেতি অনুদস্সেতি – অযং ধম্মো, অযং ৱিনযো, ইদং সত্থুসাসনং, ইমং গণ্হাহি, ইমং ৰোচেহীতি. এৱঞ্চেতং অধিকৰণং ৱূপসম্মতি, অধম্মেন ৱূপসম্মতি সম্মুখাৱিনযপতিৰূপকেন.
‘‘অধম্মৱাদী পুগ্গলো ধম্মৱাদী সম্বহুলে সঞ্ঞাপেতি নিজ্ঝাপেতি পেক্খেতি অনুপেক্খেতি দস্সেতি অনুদস্সেতি – অযং ধম্মো, অযং ৱিনযো, ইদং সত্থুসাসনং, ইমং গণ্হথ, ইমং ৰোচেথাতি. এৱঞ্চেতং অধিকৰণং ৱূপসম্মতি, অধম্মেন ৱূপসম্মতি সম্মুখাৱিনযপতিৰূপকেন.
‘‘অধম্মৱাদী পুগ্গলো ধম্মৱাদিং সঙ্ঘং সঞ্ঞাপেতি নিজ্ঝাপেতি পেক্খেতি অনুপেক্খেতি দস্সেতি অনুদস্সেতি – অযং ধম্মো, অযং ৱিনযো, ইদং সত্থুসাসনং, ইমং গণ্হাহি, ইমং ৰোচেহীতি [ইমং গণ্হথ, ইমং ৰোচেথাতি (ক.)]. এৱঞ্চেতং অধিকৰণং ৱূপসম্মতি, অধম্মেন ৱূপসম্মতি সম্মুখাৱিনযপতিৰূপকেন.
‘‘অধম্মৱাদী সম্বহুলা ধম্মৱাদিং পুগ্গলং সঞ্ঞাপেন্তি নিজ্ঝাপেন্তি পেক্খেন্তি অনুপেক্খেন্তি দস্সেন্তি অনুদস্সেন্তি – অযং ধম্মো, অযং ৱিনযো, ইদং সত্থুসাসনং, ইমং গণ্হাহি, ইমং ৰোচেহীতি. এৱঞ্চেতং অধিকৰণং ৱূপসম্মতি, অধম্মেন ৱূপসম্মতি সম্মুখাৱিনযপতিৰূপকেন.
‘‘অধম্মৱাদী সম্বহুলা ধম্মৱাদী সম্বহুলে সঞ্ঞাপেন্তি নিজ্ঝাপেন্তি পেক্খেন্তি অনুপেক্খেন্তি দস্সেন্তি অনুদস্সেন্তি – অযং ধম্মো, অযং ৱিনযো, ইদং সত্থুসাসনং, ইমং গণ্হথ, ইমং ৰোচেথাতি. এৱঞ্চেতং অধিকৰণং ৱূপসম্মতি, অধম্মেন ৱূপসম্মতি সম্মুখাৱিনযপতিৰূপকেন.
‘‘অধম্মৱাদী সম্বহুলা ধম্মৱাদিং সঙ্ঘং সঞ্ঞাপেন্তি নিজ্ঝাপেন্তি পেক্খেন্তি অনুপেক্খেন্তি দস্সেন্তি অনুদস্সেন্তি – অযং ধম্মো, অযং ৱিনযো, ইদং সত্থুসাসনং, ইমং গণ্হাহি, ইমং ৰোচেহীতি. এৱঞ্চেতং অধিকৰণং ৱূপসম্মতি, অধম্মেন ৱূপসম্মতি সম্মুখাৱিনযপতিৰূপকেন.
‘‘অধম্মৱাদী সঙ্ঘো ধম্মৱাদিং পুগ্গলং সঞ্ঞাপেতি নিজ্ঝাপেতি পেক্খেতি অনুপেক্খেতি দস্সেতি অনুদস্সেতি – অযং ধম্মো, অযং ৱিনযো, ইদং সত্থুসাসনং, ইমং গণ্হাহি, ইমং ৰোচেহীতি. এৱঞ্চেতং অধিকৰণং ৱূপসম্মতি, অধম্মেন ৱূপসম্মতি সম্মুখাৱিনযপতিৰূপকেন.
‘‘অধম্মৱাদী সঙ্ঘো ধম্মৱাদী সম্বহুলে সঞ্ঞাপেতি নিজ্ঝাপেতি পেক্খেতি অনুপেক্খেতি দস্সেতি অনুদস্সেতি – অযং ধম্মো, অযং ৱিনযো, ইদং সত্থুসাসনং, ইমং গণ্হথ, ইমং ৰোচেথাতি. এৱঞ্চেতং অধিকৰণং ৱূপসম্মতি, অধম্মেন ৱূপসম্মতি সম্মুখাৱিনযপতিৰূপকেন.
‘‘অধম্মৱাদী সঙ্ঘো ধম্মৱাদিং সঙ্ঘং সঞ্ঞাপেতি নিজ্ঝাপেতি পেক্খেতি অনুপেক্খেতি দস্সেতি অনুদস্সেতি – অযং ধম্মো, অযং ৱিনযো, ইদং সত্থুসাসনং, ইমং গণ্হাহি, ইমং ৰোচেহীতি. এৱঞ্চেতং অধিকৰণং ৱূপসম্মতি, অধম্মেন ৱূপসম্মতি সম্মুখাৱিনযপতিৰূপকেন.
কণ্হপক্খনৱকং নিট্ঠিতং.
সুক্কপক্খনৱকং
১৮৮. ‘‘ধম্মৱাদী পুগ্গলো অধম্মৱাদিং পুগ্গলং সঞ্ঞাপেতি নিজ্ঝাপেতি পেক্খেতি অনুপেক্খেতি দস্সেতি অনুদস্সেতি – অযং ধম্মো, অযং ৱিনযো, ইদং সত্থুসাসনং, ইমং গণ্হাহি, ইমং ৰোচেহীতি. এৱঞ্চেতং অধিকৰণং ৱূপসম্মতি, ধম্মেন ৱূপসম্মতি সম্মুখাৱিনযেন.
‘‘ধম্মৱাদী পুগ্গলো অধম্মৱাদী সম্বহুলে সঞ্ঞাপেতি নিজ্ঝাপেতি পেক্খেতি অনুপেক্খেতি দস্সেতি অনুদস্সেতি – অযং ধম্মো, অযং ৱিনযো, ইদং সত্থুসাসনং, ইমং গণ্হথ, ইমং ৰোচেথাতি. এৱঞ্চেতং অধিকৰণং ৱূপসম্মতি, ধম্মেন ৱূপসম্মতি সম্মুখাৱিনযেন.
‘‘ধম্মৱাদী পুগ্গলো অধম্মৱাদিং সঙ্ঘং সঞ্ঞাপেতি নিজ্ঝাপেতি পেক্খেতি অনুপেক্খেতি দস্সেতি অনুদস্সেতি – অযং ধম্মো, অযং ৱিনযো, ইদং সত্থুসাসনং, ইমং গণ্হাহি, ইমং ৰোচেহীতি. এৱঞ্চেতং অধিকৰণং ৱূপসম্মতি, ধম্মেন ৱূপসম্মতি সম্মুখাৱিনযেন.
‘‘ধম্মৱাদী সম্বহুলা অধম্মৱাদিং পুগ্গলং সঞ্ঞাপেন্তি নিজ্ঝাপেন্তি পেক্খেন্তি অনুপেক্খেন্তি দস্সেন্তি অনুদস্সেন্তি – অযং ধম্মো, অযং ৱিনযো, ইদং সত্থুসাসনং, ইমং গণ্হাহি, ইমং ৰোচেহীতি. এৱঞ্চেতং অধিকৰণং ৱূপসম্মতি, ধম্মেন ৱূপসম্মতি সম্মুখাৱিনযেন.
‘‘ধম্মৱাদী সম্বহুলা অধম্মৱাদী সম্বহুলে সঞ্ঞাপেন্তি নিজ্ঝাপেন্তি পেক্খেন্তি অনুপেক্খেন্তি দস্সেন্তি অনুদস্সেন্তি – অযং ধম্মো, অযং ৱিনযো, ইদং সত্থুসাসনং, ইমং গণ্হথ, ইমং ৰোচেথাতি. এৱঞ্চেতং অধিকৰণং ৱূপসম্মতি, ধম্মেন ৱূপসম্মতি সম্মুখাৱিনযেন.
‘‘ধম্মৱাদী সম্বহুলা অধম্মৱাদিং সঙ্ঘং সঞ্ঞাপেন্তি নিজ্ঝাপেন্তি পেক্খেন্তি অনুপেক্খেন্তি দস্সেন্তি অনুদস্সেন্তি – অযং ধম্মো, অযং ৱিনযো, ইদং সত্থুসাসনং, ইমং গণ্হাহি, ইমং ৰোচেহীতি. এৱঞ্চেতং অধিকৰণং ৱূপসম্মতি, ধম্মেন ৱূপসম্মতি সম্মুখাৱিনযেন.
‘‘ধম্মৱাদী সঙ্ঘো অধম্মৱাদিং পুগ্গলং সঞ্ঞাপেতি নিজ্ঝাপেতি পেক্খেতি অনুপেক্খেতি দস্সেতি অনুদস্সেতি – অযং ধম্মো, অযং ৱিনযো, ইদং সত্থুসাসনং, ইমং গণ্হাহি, ইমং ৰোচেহীতি. এৱঞ্চেতং অধিকৰণং ৱূপসম্মতি, ধম্মেন ৱূপসম্মতি সম্মুখাৱিনযেন.
‘‘ধম্মৱাদী সঙ্ঘো অধম্মৱাদী সম্বহুলে সঞ্ঞাপেতি নিজ্ঝাপেতি পেক্খেতি অনুপেক্খেতি দস্সেতি অনুদস্সেতি – অযং ধম্মো, অযং ৱিনযো, ইদং সত্থুসাসনং, ইমং গণ্হথ, ইমং ৰোচেথাতি. এৱঞ্চেতং অধিকৰণং ৱূপসম্মতি, ধম্মেন ৱূপসম্মতি সম্মুখাৱিনযেন.
‘‘ধম্মৱাদী সঙ্ঘো অধম্মৱাদিং সঙ্ঘং সঞ্ঞাপেতি নিজ্ঝাপেতি পেক্খেতি অনুপেক্খেতি দস্সেতি অনুদস্সেতি – অযং ধম্মো, অযং ৱিনযো, ইদং সত্থুসাসনং, ইমং গণ্হাহি, ইমং ৰোচেহীতি. এৱঞ্চেতং অধিকৰণং ৱূপসম্মতি, ধম্মেন ৱূপসম্মতি সম্মুখাৱিনযেনা’’তি.
সুক্কপক্খনৱকং নিট্ঠিতং.
২. সতিৱিনযো
১৮৯. [ইদং ৱত্থু পাৰা. ৩৮০ আদযো] তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি ৱেড়ুৱনে কলন্দকনিৱাপে. তেন খো পন সমযেন আযস্মতা দব্বেন মল্লপুত্তেন জাতিযা সত্তৱস্সেন অৰহত্তং সচ্ছিকতং হোতি. যং কিঞ্চি সাৱকেন পত্তব্বং সব্বং তেন অনুপ্পত্তং হোতি. নত্থি চস্স কিঞ্চি উত্তৰি [উত্তৰিং (সী.)] কৰণীযং, কতস্স ৱা পতিচযো. অথ খো আযস্মতো দব্বস্স মল্লপুত্তস্স ৰহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৱং চেতসো পৰিৱিতক্কো উদপাদি – ‘‘মযা খো জাতিযা সত্তৱস্সেন অৰহত্তং সচ্ছিকতং. যং কিঞ্চি সাৱকেন পত্তব্বং সব্বং মযা অনুপ্পত্তং. নত্থি চ মে কিঞ্চি উত্তৰিকৰণীযং, কতস্স ৱা পতিচযো. কিং নু খো অহং সঙ্ঘস্স ৱেয্যাৱচ্চং কৰেয্য’’ন্তি?
অথ খো আযস্মতো দব্বস্স মল্লপুত্তস্স এতদহোসি – ‘‘যংনূনাহং সঙ্ঘস্স সেনাসনঞ্চ পঞ্ঞপেয্যং ভত্তানি চ উদ্দিসেয্য’’ন্তি. অথ খো আযস্মা দব্বো মল্লপুত্তো সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা দব্বো মল্লপুত্তো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ইধ ময্হং, ভন্তে, ৰহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৱং চেতসো পৰিৱিতক্কো উদপাদি – ‘মযা খো জাতিযা সত্তৱস্সেন অৰহত্তং সচ্ছিকতং. যং কিঞ্চি সাৱকেন পত্তব্বং, সব্বং মযা অনুপ্পত্তং. নত্থি চ মে কিঞ্চি উত্তৰিকৰণীযং, কতস্স ৱা পতিচযো. কিং নু খো অহং সঙ্ঘস্স ৱেয্যাৱচ্চং কৰেয্য’ন্তি? তস্স ময্হং, ভন্তে, এতদহোসি – ‘যংনূনাহং সঙ্ঘস্স সেনাসনঞ্চ পঞ্ঞপেয্যং ভত্তানি চ উদ্দিসেয্য’ন্তি. ইচ্ছামহং, ভন্তে, সঙ্ঘস্স সেনাসনঞ্চ পঞ্ঞাপেতুং ভত্তানি চ উদ্দিসিতু’’ন্তি. ‘‘সাধু সাধু, দব্ব. তেন হি ত্ৱং, দব্ব, সঙ্ঘস্স সেনাসনঞ্চ পঞ্ঞপেহি ভত্তানি চ উদ্দিসাহী’’তি [উদ্দিসাতি (পাৰা. ৩৮০)]. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা দব্বো মল্লপুত্তো ভগৱতো পচ্চস্সোসি. অথ খো ভগৱা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকৰণে ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘তেন হি, ভিক্খৱে, সঙ্ঘো দব্বং মল্লপুত্তং সেনাসনপঞ্ঞাপকঞ্চ ভত্তুদ্দেসকঞ্চ সম্মন্নতু. এৱঞ্চ পন, ভিক্খৱে, সম্মন্নিতব্বো. পঠমং দব্বো মল্লপুত্তো যাচিতব্বো [দব্বো যাচিতব্বো (স্যা. ক.)]. যাচিত্ৱা ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন সঙ্ঘো ঞাপেতব্বো –
১৯০. ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো আযস্মন্তং দব্বং মল্লপুত্তং সেনাসনপঞ্ঞাপকঞ্চ ভত্তুদ্দেসকঞ্চ সম্মন্নেয্য. এসা ঞত্তি.
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. সঙ্ঘো আযস্মন্তং দব্বং মল্লপুত্তং সেনাসনপঞ্ঞাপকঞ্চ ভত্তুদ্দেসকঞ্চ সম্মন্নতি. যস্সাযস্মতো খমতি আযস্মতো দব্বস্স মল্লপুত্তস্স সেনাসনপঞ্ঞাপকস্স চ ভত্তুদ্দেসকস্স চ সম্মুতি, সো তুণ্হস্স; যস্স নক্খমতি, সো ভাসেয্য.
‘‘সম্মতো সঙ্ঘেন আযস্মা দব্বো মল্লপুত্তো সেনাসনপঞ্ঞাপকো চ ভত্তুদ্দেসকো চ. খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৱমেতং ধাৰযামী’’তি.
১৯১. সম্মতো চ পনাযস্মা দব্বো মল্লপুত্তো সভাগানং ভিক্খূনং একজ্ঝং সেনাসনং পঞ্ঞপেতি. যে তে ভিক্খূ সুত্তন্তিকা তেসং একজ্ঝং সেনাসনং পঞ্ঞপেতি – তে অঞ্ঞমঞ্ঞং সুত্তন্তং সঙ্গাযিস্সন্তীতি. যে তে ভিক্খূ ৱিনযধৰা তেসং একজ্ঝং সেনাসনং পঞ্ঞপেতি – তে অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱিনযং ৱিনিচ্ছিনিস্সন্তীতি. যে তে ভিক্খূ ধম্মকথিকা তেসং একজ্ঝং সেনাসনং পঞ্ঞপেতি – তে অঞ্ঞমঞ্ঞং ধম্মং সাকচ্ছিস্সন্তীতি. যে তে ভিক্খূ ঝাযিনো তেসং একজ্ঝং সেনাসনং পঞ্ঞপেতি – তে অঞ্ঞমঞ্ঞং ন ব্যাবাধিস্সন্তীতি. যে তে ভিক্খূ তিৰচ্ছানকথিকা কাযদড়্হিবহুলা [কাযদড্ঢিবহুলা (সী.)] ৱিহৰন্তি তেসম্পি একজ্ঝং সেনাসনং পঞ্ঞপেতি – ইমাযপিমে আযস্মন্তো ৰতিযা অচ্ছিস্সন্তীতি. যেপি তে ভিক্খূ ৱিকালে আগচ্ছন্তি তেসম্পি তেজোধাতুং সমাপজ্জিত্ৱা তেনেৱ আলোকেন সেনাসনং পঞ্ঞপেতি; অপিসু ভিক্খূ সঞ্চিচ্চ ৱিকালে আগচ্ছন্তি – মযং আযস্মতো দব্বস্স মল্লপুত্তস্স ইদ্ধিপাটিহাৰিযং পস্সিস্সামাতি.
তে আযস্মন্তং দব্বং মল্লপুত্তং উপসঙ্কমিত্ৱা এৱং ৱদন্তি – ‘‘অম্হাকং, আৱুসো দব্ব, সেনাসনং পঞ্ঞপেহী’’তি. তে আযস্মা দব্বো মল্লপুত্তো এৱং ৱদেতি – ‘‘কত্থ আযস্মন্তা ইচ্ছন্তি কত্থ পঞ্ঞপেমী’’তি? তে সঞ্চিচ্চ দূৰে অপদিসন্তি – ‘‘অম্হাকং, আৱুসো দব্ব, গিজ্ঝকূটে পব্বতে সেনাসনং পঞ্ঞপেহি. অম্হাকং, আৱুসো, চোৰপপাতে সেনাসনং পঞ্ঞপেহি. অম্হাকং, আৱুসো, ইসিগিলিপস্সে কাড়সিলাযং সেনাসনং পঞ্ঞপেহি. অম্হাকং, আৱুসো, ৱেভাৰপস্সে সত্তপণ্ণিগুহাযং সেনাসনং পঞ্ঞপেহি. অম্হাকং, আৱুসো, সীতৱনে সপ্পসোণ্ডিকপব্ভাৰে সেনাসনং পঞ্ঞপেহি. অম্হাকং, আৱুসো, গোতমককন্দৰাযং [গোমটকন্দৰাযং (স্যা. কং.)] সেনাসনং পঞ্ঞপেহি. অম্হাকং, আৱুসো, তিন্দুককন্দৰাযং সেনাসনং পঞ্ঞপেহি. অম্হাকং, আৱুসো, তপোদকন্দৰাযং [কপোতকন্দৰাযং (ক.)] সেনাসনং পঞ্ঞপেহি. অম্হাকং, আৱুসো, তপোদাৰামে সেনাসনং পঞ্ঞপেহি. অম্হাকং, আৱুসো, জীৱকম্বৱনে সেনাসনং পঞ্ঞপেহি. অম্হাকং, আৱুসো, মদ্দকুচ্ছিম্হি মিগদাযে সেনাসনং পঞ্ঞপেহী’’তি.
তেসং আযস্মা দব্বো মল্লপুত্তো তেজোধাতুং সমাপজ্জিত্ৱা অঙ্গুলিযা জলমানায পুৰতো পুৰতো গচ্ছতি. তেপি তেনেৱ আলোকেন আযস্মতো দব্বস্স মল্লপুত্তস্স পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো গচ্ছন্তি. তেসং আযস্মা দব্বো মল্লপুত্তো এৱং সেনাসনং পঞ্ঞপেতি – অযং মঞ্চো, ইদং পীঠং, অযং ভিসি, ইদং বিব্বোহনং [বিম্বোহনং (সী. স্যা. কং.)], ইদং ৱচ্চট্ঠানং, ইদং পস্সাৱট্ঠানং, ইদং পানীযং, ইদং পৰিভোজনীযং, অযং কত্তৰদণ্ডো, ইদং সঙ্ঘস্স কতিকসণ্ঠানং, ইমং কালং পৱিসিতব্বং, ইমং কালং নিক্খমিতব্বন্তি. তেসং আযস্মা দব্বো মল্লপুত্তো এৱং সেনাসনং পঞ্ঞপেত্ৱা পুনদেৱ ৱেড়ুৱনং পচ্চাগচ্ছতি.
১৯২. তেন খো পন সমযেন মেত্তিযভূমজকা [মেত্তিযভুম্মজকা (সী. স্যা. কং.)] ভিক্খূ নৱকা চেৱ হোন্তি অপ্পপুঞ্ঞা চ. যানি সঙ্ঘস্স লামকানি সেনাসনানি তানি তেসং পাপুণন্তি লামকানি চ ভত্তানি. তেন খো পন সমযেন ৰাজগহে মনুস্সা ইচ্ছন্তি থেৰানং ভিক্খূনং অভিসঙ্খাৰিকং পিণ্ডপাতং দাতুং – সপ্পিম্পি, তেলম্পি, উত্তৰিভঙ্গম্পি. মেত্তিযভূমজকানং পন ভিক্খূনং পাকতিকং দেন্তি – যথাৰন্ধং [যথাৰদ্ধং (স্যা.)] কণাজকং বিলঙ্গদুতিযং. তে পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপ্পটিক্কন্তা থেৰে ভিক্খূ পুচ্ছন্তি – ‘‘তুম্হাকং, আৱুসো, ভত্তগ্গে কিং অহোসি, তুম্হাকং কিং অহোসী’’তি [কিং নাহোসি (স্যা. কং.)]? একচ্চে থেৰা এৱং ৱদন্তি – ‘‘অম্হাকং, আৱুসো, সপ্পি অহোসি, তেলং অহোসি, উত্তৰিভঙ্গং অহোসী’’তি. মেত্তিযভূমজকা পন ভিক্খূ এৱং ৱদন্তি – ‘‘অম্হাকং, আৱুসো, ন কিঞ্চি অহোসি – পাকতিকং যথাৰন্ধং কণাজকং বিলঙ্গদুতিয’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন কল্যাণভত্তিকো গহপতি সঙ্ঘস্স চতুক্কভত্তং দেতি নিচ্চভত্তং. সো ভত্তগ্গে সপুত্তদাৰো উপতিট্ঠিত্ৱা পৰিৱিসতি – অঞ্ঞে ওদনেন পুচ্ছন্তি, অঞ্ঞে সূপেন পুচ্ছন্তি, অঞ্ঞে তেলেন পুচ্ছন্তি, অঞ্ঞে উত্তৰিভঙ্গেন পুচ্ছন্তি. তেন খো পন সমযেন কল্যাণভত্তিকস্স গহপতিনো ভত্তং স্ৱাতনায মেত্তিযভূমজকানং ভিক্খূনং উদ্দিট্ঠং হোতি. অথ খো কল্যাণভত্তিকো গহপতি আৰামং অগমাসি কেনচিদেৱ কৰণীযেন. সো যেনাযস্মা দব্বো মল্লপুত্তো তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং দব্বং মল্লপুত্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো কল্যাণভত্তিকং গহপতিং আযস্মা দব্বো মল্লপুত্তো ধম্মিযা কথায সন্দস্সেসি সমাদপেসি সমুত্তেজেসি সম্পহংসেসি. অথ খো কল্যাণভত্তিকো গহপতি আযস্মতা দব্বেন মল্লপুত্তেন ধম্মিযা কথায সন্দস্সিতো সমাদপিতো সমুত্তেজিতো সম্পহংসিতো আযস্মন্তং দব্বং মল্লপুত্তং এতদৱোচ – ‘‘কস্স, ভন্তে, অম্হাকং ঘৰে স্ৱাতনায ভত্তং উদ্দিট্ঠ’’ন্তি? ‘‘মেত্তিযভূমজকানং খো, গহপতি, ভিক্খূনং তুম্হাকং ঘৰে স্ৱাতনায ভত্তং উদ্দিট্ঠ’’ন্তি. অথ খো কল্যাণভত্তিকো গহপতি অনত্তমনো অহোসি. কথঞ্হি নাম পাপভিক্খূ অম্হাকং ঘৰে ভুঞ্জিস্সন্তীতি ঘৰং গন্ত্ৱা দাসিং আণাপেসি – ‘‘যে, জে, স্ৱে ভত্তিকা আগচ্ছন্তি তে কোট্ঠকে আসনং পঞ্ঞপেত্ৱা কণাজকেন বিলঙ্গদুতিযেন পৰিৱিসা’’তি. ‘‘এৱং অয্যা’’তি খো সা দাসী কল্যাণভত্তিকস্স গহপতিনো পচ্চস্সোসি.
অথ খো মেত্তিযভূমজকা ভিক্খূ – হিয্যো খো, আৱুসো, অম্হাকং কল্যাণভত্তিকস্স গহপতিনো ভত্তং উদ্দিট্ঠং; স্ৱে অম্হে কল্যাণভত্তিকো গহপতি সপুত্তদাৰো উপতিট্ঠিত্ৱা পৰিৱিসিস্সতি; অঞ্ঞে ওদনেন পুচ্ছিস্সন্তি, অঞ্ঞে সূপেন পুচ্ছিস্সন্তি, অঞ্ঞে তেলেন পুচ্ছিস্সন্তি, অঞ্ঞে উত্তৰিভঙ্গেন পুচ্ছিস্সন্তীতি. তে তেনেৱ সোমনস্সেন ন চিত্তৰূপং ৰত্তিযা সুপিংসু. অথ খো মেত্তিযভূমজকা ভিক্খূ পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন কল্যাণভত্তিকস্স গহপতিনো নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমিংসু. অদ্দসা খো সা দাসী মেত্তিযভূমজকে ভিক্খূ দূৰতোৱ আগচ্ছন্তে; দিস্ৱান কোট্ঠকে আসনং পঞ্ঞাপেত্ৱা মেত্তিযভূমজকে ভিক্খূ এতদৱোচ – ‘‘নিসীদথ, ভন্তে’’তি. অথ খো মেত্তিযভূমজকানং ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘নিস্সংসযং খো ন তাৱ ভত্তং সিদ্ধং ভৱিস্সতি যথা মযং কোট্ঠকে নিসীদাপিযামা’’তি [নিসীদাপেয্যামাতি (ক.)]. অথ খো সা দাসী কণাজকেন [কাণাজকেন (স্যা. কং.)] বিলঙ্গদুতিযেন উপগঞ্ছি – ভুঞ্জথ, ভন্তেতি. ‘‘মযং খো, ভগিনি, নিচ্চভত্তিকা’’তি. ‘‘জানামি অয্যা নিচ্চভত্তিকাতি. অপি চাহং হিয্যোৱ গহপতিনা আণত্তা – ‘যে, জে, স্ৱে ভত্তিকা আগচ্ছন্তি, তে কোট্ঠকে আসনং পঞ্ঞাপেত্ৱা কণাজকেন বিলঙ্গদুতিযেন পৰিৱিসা’তি. ভুঞ্জথ, ভন্তে’’তি. অথ খো মেত্তিযভূমজকা ভিক্খূ – হিয্যো খো, আৱুসো, কল্যাণভত্তিকো গহপতি আৰামং অগমাসি দব্বস্স মল্লপুত্তস্স সন্তিকে. নিস্সংসযং খো মযং দব্বেন মল্লপুত্তেন গহপতিনো অন্তৰে পৰিভিন্নাতি [সন্তিকে পৰিভিন্নাতি (স্যা. কং.)]. তে তেনেৱ দোমনস্সেন ন চিত্তৰূপং ভুঞ্জিংসু. অথ খো মেত্তিযভূমজকা ভিক্খূ পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপ্পটিক্কন্তা আৰামং গন্ত্ৱা পত্তচীৱৰং পটিসামেত্ৱা বহাৰামকোট্ঠকে সঙ্ঘাটিপল্লত্থিকায নিসীদিংসু তুণ্হীভূতা মঙ্কুভূতা পত্তক্খন্ধা অধোমুখা পজ্ঝাযন্তা অপ্পটিভানা.
অথ খো মেত্তিযা ভিক্খুনী যেন মেত্তিযভূমজকা ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা মেত্তিযভূমজকে ভিক্খূ এতদৱোচ – ‘‘ৱন্দামি অয্যা’’তি. এৱং ৱুত্তে মেত্তিযভূমজকা ভিক্খূ নালপিংসু. দুতিযম্পি খো…পে… ততিযম্পি খো মেত্তিযা ভিক্খুনী মেত্তিযভূমজকে ভিক্খূ এতদৱোচ – ‘‘ৱন্দামি অয্যা’’তি. ততিযম্পি খো মেত্তিযভূমজকা ভিক্খূ নালপিংসু. ‘‘ক্যাহং অয্যানং অপৰজ্ঝামি? কিস্স মং অয্যা নালপন্তী’’তি? ‘‘তথা হি পন ত্ৱং, ভগিনি, অম্হে দব্বেন মল্লপুত্তেন ৱিহেঠিযমানে অজ্ঝুপেক্খসী’’তি? ‘‘ক্যাহং, অয্যা, কৰোমী’’তি? ‘‘সচে খো ত্ৱং, ভগিনি, ইচ্ছেয্যাসি, অজ্জেৱ ভগৱা আযস্মন্তং দব্বং মল্লপুত্তং নাসাপেয্যা’’তি. ‘‘ক্যাহং, অয্যা, কৰোমি? কিং মযা সক্কা কাতু’’ন্তি? ‘‘এহি ত্ৱং, ভগিনি, যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং এৱং ৱদেহি – ‘ইদং, ভন্তে, নচ্ছন্নং নপ্পতিৰূপং, যাযং, ভন্তে, দিসা অভযা অনীতিকা অনুপদ্দৱা সাযং দিসা সভযা সঈতিকা সউপদ্দৱা; যতো নিৱাতং ততো সৱাতং [ততো পৱাতং (সী. স্যা. কং.)]; উদকং মঞ্ঞে আদিত্তং; অয্যেনম্হি দব্বেন মল্লপুত্তেন দূসিতা’’’তি. ‘‘এৱং অয্যা’’তি খো মেত্তিযা ভিক্খুনী মেত্তিযভূমজকানং ভিক্খূনং পটিস্সুত্ৱা [পটিস্সুণিত্ৱা (স্যা. কং.)] যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতা খো মেত্তিযা [সা মেত্তিযা (স্যা. ক.)] ভিক্খুনী ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ইদং, ভন্তে, নচ্ছন্নং নপ্পতিৰূপং, যাযং, ভন্তে, দিসা অভযা অনীতিকা অনুপদ্দৱা সাযং দিসা সভযা সঈতিকা সউপদ্দৱা; যতো নিৱাতং ততো সৱাতং; উদকং মঞ্ঞে আদিত্তং; অয্যেনম্হি দব্বেন মল্লপুত্তেন দূসিতা’’তি.
১৯৩. অথ খো ভগৱা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকৰণে ভিক্খুসঙ্ঘং সন্নিপাতাপেত্ৱা আযস্মন্তং দব্বং মল্লপুত্তং পটিপুচ্ছি – ‘‘সৰসি ত্ৱং, দব্ব, এৱৰূপং কত্তা যথাযং ভিক্খুনী আহা’’তি? ‘‘যথা মং, ভন্তে, ভগৱা জানাতী’’তি. দুতিযম্পি খো ভগৱা আযস্মন্তং দব্বং মল্লপুত্তং এতদৱোচ – ‘‘সৰসি ত্ৱং, দব্ব, এৱৰূপং কত্তা যথাযং ভিক্খুনী আহা’’তি? ‘‘যথা মং, ভন্তে, ভগৱা জানাতী’’তি. ততিযম্পি খো ভগৱা আযস্মন্তং দব্বং মল্লপুত্তং এতদৱোচ – ‘‘সৰসি ত্ৱং, দব্ব, এৱৰূপং কত্তা যথাযং ভিক্খুনী আহা’’তি? ‘‘যথা মং, ভন্তে, ভগৱা জানাতী’’তি. ‘‘ন খো, দব্ব, দব্বা এৱং নিব্বেঠেন্তি. সচে তযা কতং কতন্তি ৱদেহি. সচে অকতং অকতন্তি ৱদেহী’’তি. ‘‘যতোহং, ভন্তে, জাতো নাভিজানামি সুপিনন্তেনপি মেথুনং ধম্মং পটিসেৱিতা, পগেৱ জাগৰো’’তি. অথ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘তেন হি, ভিক্খৱে, মেত্তিযং ভিক্খুনিং নাসেথ. ইমে চ ভিক্খূ অনুযুঞ্জথা’’তি. ইদং ৱত্ৱা ভগৱা উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং পাৱিসি.
অথ খো তে ভিক্খূ মেত্তিযং ভিক্খুনিং নাসেসুং. অথ খো মেত্তিযভূমজকা ভিক্খূ তে ভিক্খূ এতদৱোচুং – ‘‘মাৱুসো, মেত্তিযং ভিক্খুনিং নাসেথ, ন সা কিঞ্চি অপৰজ্ঝতি; অম্হেহি সা উস্সাহিতা কুপিতেহি অনত্তমনেহি চাৱনাধিপ্পাযেহী’’তি. ‘‘কিং পন তুম্হে, আৱুসো, আযস্মন্তং দব্বং মল্লপুত্তং অমূলিকায সীলৱিপত্তিযা অনুদ্ধংসেথা’’তি? ‘‘এৱমাৱুসো’’তি. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম মেত্তিযভূমজকা ভিক্খূ আযস্মন্তং দব্বং মল্লপুত্তং অমূলিকায সীলৱিপত্তিযা অনুদ্ধংসেস্সন্তী’’তি! অথ খো তে ভিক্খূ ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং …পে… ‘‘সচ্চং কিৰ, ভিক্খৱে, মেত্তিযভূমজকা ভিক্খূ দব্বং মল্লপুত্তং অমূলিকায সীলৱিপত্তিযা অনুদ্ধংসেন্তী’’তি? ‘‘সচ্চং ভগৱা’’তি…পে… ৱিগৰহিত্ৱা…পে… ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি –
‘‘তেন হি, ভিক্খৱে, সঙ্ঘো দব্বস্স মল্লপুত্তস্স সতিৱেপুল্লপ্পত্তস্স সতিৱিনযং দেতু. এৱঞ্চ পন, ভিক্খৱে, দাতব্বো – ‘‘তেন, ভিক্খৱে, দব্বেন মল্লপুত্তেন সঙ্ঘং উপসঙ্কমিত্ৱা, একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা, ৱুড্ঢানং ভিক্খূনং পাদে ৱন্দিত্ৱা, উক্কুটিকং নিসীদিত্ৱা, অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱা, এৱমস্স ৱচনীযো – ‘ইমে মং, ভন্তে, মেত্তিযভূমজকা ভিক্খূ অমূলিকায সীলৱিপত্তিযা অনুদ্ধংসেন্তি. সোহং, ভন্তে, সতিৱেপুল্লপ্পত্তো সঙ্ঘং সতিৱিনযং যাচামী’তি. দুতিযম্পি যাচিতব্বো. ততিযম্পি যাচিতব্বো – ‘ইমে মং, ভন্তে মেত্তিযভূমজকা ভিক্খূ অমূলিকায সীলৱিপত্তিযা অনুদ্ধংসেন্তি. সোহং [সোহং ভন্তে (ক.)] সতিৱেপুল্লপ্পত্তো ততিযম্পি, ভন্তে, সঙ্ঘং সতিৱিনযং যাচামী’তি. ‘‘ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন সঙ্ঘো ঞাপেতব্বো –
১৯৪. সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. ইমে মেত্তিযভূমজকা ভিক্খূ আযস্মন্তং দব্বং মল্লপুত্তং অমূলিকায সীলৱিপত্তিযা অনুদ্ধংসেন্তি. আযস্মা দব্বো মল্লপুত্তো সতিৱেপুল্লপ্পত্তো সঙ্ঘং সতিৱিনযং যাচতি. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো আযস্মতো দব্বস্স মল্লপুত্তস্স সতিৱেপুল্লপ্পত্তস্স সতিৱিনযং দদেয্য. এসা ঞত্তি.
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. ইমে মেত্তিযভূমজকা ভিক্খূ আযস্মন্তং দব্বং মল্লপুত্তং অমূলিকায সীলৱিপত্তিযা অনুদ্ধংসেন্তি. আযস্মা দব্বো মল্লপুত্তো সতিৱেপুল্লপ্পত্তো সঙ্ঘং সতিৱিনযং যাচতি. সঙ্ঘো আযস্মতো দব্বস্স মল্লপুত্তস্স সতিৱেপুল্লপ্পত্তস্স সতিৱিনযং দেতি. যস্সাযস্মতো খমতি আযস্মতো দব্বস্স মল্লপুত্তস্স সতিৱেপুল্লপ্পত্তস্স সতিৱিনযস্স দানং, সো তুণ্হস্স; যস্স নক্খমতি, সো ভাসেয্য.
‘‘দুতিযম্পি এতমত্থং ৱদামি…পে… ততিযম্পি এতমত্থং ৱদামি – সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. ইমে মেত্তিযভূমজকা ভিক্খূ আযস্মন্তং দব্বং মল্লপুত্তং অমূলিকায সীলৱিপত্তিযা অনুদ্ধংসেন্তি. আযস্মা দব্বো মল্লপুত্তো সতিৱেপুল্লপ্পত্তো সঙ্ঘং সতিৱিনযং যাচতি. সঙ্ঘো আযস্মতো দব্বস্স মল্লপুত্তস্স সতিৱেপুল্লপ্পত্তস্স সতিৱিনযং দেতি. যস্সাযস্মতো খমতি আযস্মতো দব্বস্স মল্লপুত্তস্স সতিৱেপুল্লপ্পত্তস্স সতিৱিনযস্স দানং, সো তুণ্হস্স; যস্স নক্খমতি, সো ভাসেয্য.
‘‘দিন্নো সঙ্ঘেন আযস্মতো দব্বস্স মল্লপুত্তস্স সতিৱেপুল্লপ্পত্তস্স সতিৱিনযো. খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৱমেতং ধাৰযামী’’তি.
১৯৫. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ধম্মিকানি সতিৱিনযস্স দানানি. সুদ্ধো হোতি ভিক্খু অনাপত্তিকো, অনুৱদন্তি চ নং, যাচতি চ, তস্স সঙ্ঘো সতিৱিনযং দেতি ধম্মেন সমগ্গেন – ইমানি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চ ধম্মিকানি সতিৱিনযস্স দানানী’’তি.
৩. অমূড়্হৱিনযো
১৯৬. তেন খো পন সমযেন গগ্গো ভিক্খু উম্মত্তকো হোতি, চিত্তৱিপৰিযাসকতো. তেন উম্মত্তকেন চিত্তৱিপৰিযাসকতেন বহুং অস্সামণকং অজ্ঝাচিণ্ণং হোতি ভাসিতপৰিক্কন্তং. ভিক্খূ গগ্গং ভিক্খুং উম্মত্তকেন চিত্তৱিপৰিযাসকতেন অজ্ঝাচিণ্ণেন আপত্তিযা চোদেন্তি – ‘‘সৰতাযস্মা এৱৰূপিং আপত্তিং আপজ্জিতা’’তি? সো এৱং ৱদেতি – ‘‘অহং খো, আৱুসো, উম্মত্তকো অহোসিং চিত্তৱিপৰিযাসকতো. তেন মে উম্মত্তকেন চিত্তৱিপৰিযাসকতেন বহুং অস্সামণকং অজ্ঝাচিণ্ণং ভাসিতপৰিক্কন্তং. নাহং তং সৰামি. মূড়্হেন মে এতং কত’’ন্তি. এৱম্পি নং ৱুচ্চমানা চোদেন্তেৱ – ‘‘সৰতাযস্মা এৱৰূপিং আপত্তিং আপজ্জিতা’’তি? যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা..পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম ভিক্খূ গগ্গং ভিক্খুং উম্মত্তকেন চিত্তৱিপৰিযাসকতেন অজ্ঝাচিণ্ণেন আপত্তিযা চোদেস্সন্তি – ‘‘সৰতাযস্মা এৱৰূপিং আপত্তিং আপজ্জিতা’তি! সো এৱং ৱদেতি – ‘অহং খো, আৱুসো, উম্মত্তকো অহোসিং চিত্তৱিপৰিযাসকতো. তেন মে উম্মত্তকেন চিত্তৱিপৰিযাসকতেন বহুং অস্সামণকং অজ্ঝাচিণ্ণং ভাসিতপৰিক্কন্তং. নাহং তং সৰামি. মূড়্হেন মে এতং কত’ন্তি. এৱম্পি নং ৱুচ্চমানা চোদেন্তেৱ – ‘‘সৰতাযস্মা এৱৰূপিং আপত্তিং আপজ্জিতা’’তি? অথ খো তে ভিক্খূ ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং…পে… ‘‘সচ্চং কিৰ, ভিক্খৱে…পে… সচ্চং ভগৱা’’তি…পে… ৱিগৰহিত্ৱা…পে… ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি –
‘‘তেন হি, ভিক্খৱে, সঙ্ঘো গগ্গস্স ভিক্খুনো অমূড়্হস্স অমূড়্হৱিনযং দেতু. এৱঞ্চ পন, ভিক্খৱে, দাতব্বো – ‘‘তেন, ভিক্খৱে, গগ্গেন ভিক্খুনা সঙ্ঘং উপসঙ্কমিত্ৱা, একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা, ৱুড্ঢানং ভিক্খূনং পাদে ৱন্দিত্ৱা, উক্কুটিকং নিসীদিত্ৱা, অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱা, এৱমস্স ৱচনীযো – ‘অহং, ভন্তে, উম্মত্তকো অহোসিং চিত্তৱিপৰিযাসকতো. তেন মে উম্মত্তকেন চিত্তৱিপৰিযাসকতেন বহুং অস্সামণকং অজ্ঝাচিণ্ণং ভাসিতপৰিক্কন্তং. মং ভিক্খূ উম্মত্তকেন চিত্তৱিপৰিযাসকতেন অজ্ঝাচিণ্ণেন আপত্তিযা চোদেন্তি – ‘সৰতাযস্মা এৱৰূপিং আপত্তিং আপজ্জিতা’তি? ত্যাহং এৱং ৱদামি – ‘অহং খো, আৱুসো, উম্মত্তকো অহোসিং চিত্তৱিপৰিযাসকতো. তেন মে উম্মত্তকেন চিত্তৱিপৰিযাসকতেন বহুং অস্সামণকং অজ্ঝাচিণ্ণং ভাসিতপৰিক্কন্তং. নাহং তং সৰামি. মূড়্হেন মে এতং কত’ন্তি. এৱম্পি মং ৱুচ্চমানা চোদেন্তেৱ – ‘সৰতাযস্মা এৱৰূপিং আপত্তিং আপজ্জিতা’তি? সোহং, ভন্তে, অমূড়্হো সঙ্ঘং অমূড়্হৱিনযং যাচামী’তি. দুতিযম্পি যাচিতব্বো. ততিযম্পি যাচিতব্বো – ‘অহং, ভন্তে, উম্মত্তকো অহোসিং চিত্তৱিপৰিযাসকতো. তেন মে উম্মত্তকেন চিত্তৱিপৰিযাসকতেন বহুং অস্সামণকং অজ্ঝাচিণ্ণং ভাসিতপৰিক্কন্তং. মং ভিক্খূ উম্মত্তকেন চিত্তৱিপৰিযাসকতেন অজ্ঝাচিণ্ণেন আপত্তিযা চোদেন্তি – ‘সৰতাযস্মা এৱৰূপিং আপত্তিং আপজ্জিতা’তি? ত্যাহং এৱং ৱদামি – ‘অহং খো, আৱুসো, উম্মত্তকো অহোসিং চিত্তৱিপৰিযাসকতো. তেন মে উম্মত্তকেন চিত্তৱিপৰিযাসকতেন বহুং অস্সামণকং অজ্ঝাচিণ্ণং ভাসিতপৰিক্কন্তং. নাহং তং সৰামি মূড়্হেন মে এতং কত’ন্তি. এৱম্পি মং ৱুচ্চমানা চোদেন্তেৱ – ‘সৰতাযস্মা এৱৰূপিং আপত্তিং আপজ্জিতা’তি? সোহং অমূড়্হো [সোহং ভন্তে অমূড়্হো (ক.)] ততিযম্পি, ভন্তে, সঙ্ঘং অমূড়্হৱিনযং যাচামী’তি. ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন সঙ্ঘো ঞাপেতব্বো –
১৯৭. ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. অযং গগ্গো ভিক্খু উম্মত্তকো অহোসি চিত্তৱিপৰিযাসকতো. তেন উম্মত্তকেন চিত্তৱিপৰিযাসকতেন বহুং অস্সামণকং অজ্ঝাচিণ্ণং ভাসিতপৰিক্কন্তং. ভিক্খূ গগ্গং ভিক্খুং উম্মত্তকেন চিত্তৱিপৰিযাসকতেন অজ্ঝাচিণ্ণেন আপত্তিযা চোদেন্তি – ‘সৰতাযস্মা এৱৰূপিং আপত্তিং আপজ্জিতা’তি? সো এৱং ৱদেতি – ‘অহং খো, আৱুসো, উম্মত্তকো অহোসিং চিত্তৱিপৰিযাসকতো. তেন মে উম্মত্তকেন চিত্তৱিপৰিযাসকতেন বহুং অস্সামণকং অজ্ঝাচিণ্ণং ভাসিতপৰিক্কন্তং. নাহং তং সৰামি, মূড়্হেন মে এতং কত’ন্তি. এৱম্পি নং ৱুচ্চমানা চোদেন্তেৱ – ‘সৰতাযস্মা এৱৰূপিং আপত্তিং আপজ্জিতা’তি? সো অমূড়্হো সঙ্ঘং অমূড়্হৱিনযং যাচতি. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো গগ্গস্স ভিক্খুনো অমূড়্হস্স অমূড়্হৱিনযং দদেয্য. এসা ঞত্তি.
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. অযং গগ্গো ভিক্খু উম্মত্তকো অহোসি চিত্তৱিপৰিযাসকতো. তেন উম্মত্তকেন চিত্তৱিপৰিযাসকতেন বহুং অস্সামণকং অজ্ঝাচিণ্ণং ভাসিতপৰিক্কন্তং. ভিক্খূ গগ্গং ভিক্খুং উম্মত্তকেন চিত্তৱিপৰিযাসকতেন অজ্ঝাচিণ্ণেন আপত্তিযা চোদেন্তি – ‘সৰতাযস্মা এৱৰূপিং আপত্তিং আপজ্জিতা’তি? সো এৱং ৱদেতি – ‘অহং খো, আৱুসো, উম্মত্তকো অহোসিং চিত্তৱিপৰিযাসকতো. তেন মে উম্মত্তকেন চিত্তৱিপৰিযাসকতেন বহুং অস্সামণকং অজ্ঝাচিণ্ণং ভাসিতপৰিক্কন্তং. নাহং তং সৰামি মূড়্হেন মে এতং কত’ন্তি. এৱম্পি নং ৱুচ্চমানা চোদেন্তেৱ – ‘সৰতাযস্মা এৱৰূপিং আপত্তিং আপজ্জিতা’তি? সো অমূড়্হো সঙ্ঘং অমূড়্হৱিনযং যাচতি. সঙ্ঘো গগ্গস্স ভিক্খুনো অমূড়্হস্স অমূড়্হৱিনযং দেতি. যস্সাযস্মতো খমতি গগ্গস্স ভিক্খুনো অমূড়্হস্স অমূড়্হৱিনযস্স দানং, সো তুণ্হস্স; যস্স নক্খমতি, সো ভাসেয্য.
‘‘দুতিযম্পি এতমত্থং ৱদামি…পে… ততিযম্পি এতমত্থং ৱদামি…পে….
‘‘দিন্নো সঙ্ঘেন গগ্গস্স ভিক্খুনো অমূড়্হস্স অমূড়্হৱিনযো. খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৱমেতং ধাৰযামী’’তি.
১৯৮. ‘‘তীণিমানি, ভিক্খৱে, অধম্মিকানি অমূড়্হৱিনযস্স দানানি, তীণি ধম্মিকানি. কম্মানি তীণি অধম্মিকানি অমূড়্হৱিনযস্স দানানি?
‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খু আপত্তিং আপন্নো হোতি. তমেনং চোদেতি সঙ্ঘো ৱা, সম্বহুলা ৱা, একপুগ্গলো ৱা – ‘সৰতাযস্মা এৱৰূপিং আপত্তিং আপজ্জিতা’তি? সো সৰমানোৱ এৱং ৱদেতি – ‘ন খো অহং, আৱুসো, সৰামি এৱৰূপিং আপত্তিং আপজ্জিতা’তি. তস্স সঙ্ঘো অমূড়্হৱিনযং দেতি. অধম্মিকং অমূড়্হৱিনযস্স দানং.
‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খু আপত্তিং আপন্নো হোতি. তমেনং চোদেতি সঙ্ঘো ৱা, সম্বহুলা ৱা, একপুগ্গলো ৱা – ‘সৰতাযস্মা এৱৰূপিং আপত্তিং আপজ্জিতা’তি? সো সৰমানোৱ এৱং ৱদেতি – ‘সৰামি খো অহং, আৱুসো, যথাসুপিনন্তেনা’তি. তস্স সঙ্ঘো অমূড়্হৱিনযং দেতি. অধম্মিকং অমূড়্হৱিনযস্স দানং.
‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খু আপত্তিং আপন্নো হোতি. তমেনং চোদেতি সঙ্ঘো ৱা, সম্বহুলা ৱা, একপুগ্গলো ৱা – ‘সৰতাযস্মা এৱৰূপিং আপত্তিং আপজ্জিতা’তি? সো অনুম্মত্তকো উম্মত্তকালযং কৰোতি – ‘অহম্পি খো এৱং কৰোমি. তুম্হেপি এৱং কৰোথ. ময্হম্পি এতং কপ্পতি. তুম্হাকম্পেতং কপ্পতী’তি. তস্স সঙ্ঘো অমূড়্হৱিনযং দেতি. অধম্মিকং অমূড়্হৱিনযস্স দানং. ইমানি তীণি অধম্মিকানি অমূড়্হৱিনযস্স দানানি.
১৯৯. ‘‘কতমানি তীণি ধম্মিকানি অমূড়্হৱিনযস্স দানানি?
‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খু উম্মত্তকো হোতি চিত্তৱিপৰিযাসকতো. তেন উম্মত্তকেন চিত্তৱিপৰিযাসকতেন বহুং অস্সামণকং অজ্ঝাচিণ্ণং হোতি ভাসিতপৰিক্কন্তং. তমেনং চোদেতি সঙ্ঘো ৱা, সম্বহুলা ৱা, একপুগ্গলো ৱা – ‘সৰতাযস্মা এৱৰূপিং আপত্তিং আপজ্জিতা’তি? সো অস্সৰমানোৱ এৱং ৱদেতি – ‘ন খো অহং, আৱুসো, সৰামি এৱৰূপিং আপত্তিং আপজ্জিতা’তি. তস্স সঙ্ঘো অমূড়্হৱিনযং দেতি. ধম্মিকং অমূড়্হৱিনযস্স দানং.
‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খু উম্মত্তকো হোতি চিত্তৱিপৰিযাসকতো. তেন উম্মত্তকেন চিত্তৱিপৰিযাসকতেন বহুং অস্সামণকং অজ্ঝাচিণ্ণং হোতি ভাসিতপৰিক্কন্তং. তমেনং চোদেতি সঙ্ঘো ৱা, সম্বহুলা ৱা, একপুগ্গলো ৱা – ‘সৰতাযস্মা এৱৰূপিং আপত্তিং আপজ্জিতা’তি? সো অস্সৰমানোৱ এৱং ৱদেতি – ‘সৰামি খো অহং, আৱুসো, যথা সুপিনন্তেনা’তি. তস্স সঙ্ঘো অমূড়্হৱিনযং দেতি. ধম্মিকং অমূড়্হৱিনযস্স দানং.
‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খু উম্মত্তকো হোতি চিত্তৱিপৰিযাসকতো. তেন উম্মত্তকেন চিত্তৱিপৰিযাসকতেন বহুং অস্সামণকং অজ্ঝাচিণ্ণং হোতি ভাসিতপৰিক্কন্তং. তমেনং চোদেতি সঙ্ঘো ৱা, সম্বহুলা ৱা, একপুগ্গলো ৱা – ‘সৰতাযস্মা এৱৰূপিং আপত্তিং আপজ্জিতা’তি? সো উম্মত্তকো উম্মত্তকালযং কৰোতি – ‘অহম্পি এৱং কৰোমি. তুম্হেপি এৱং কৰোথ. ময্হম্পি এতং কপ্পতি. তুম্হাকম্পেতং কপ্পতী’তি. তস্স সঙ্ঘো অমূড়্হৱিনযং দেতি. ধম্মিকং অমূড়্হৱিনযস্স দানং. ‘‘ইমানি তীণি ধম্মিকানি অমূড়্হৱিনযস্স দানানী’’তি.
৪. পটিঞ্ঞাতকৰণং
২০০. তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ অপ্পটিঞ্ঞায ভিক্খূনং কম্মানি কৰোন্তি – তজ্জনীযম্পি, নিযস্সম্পি, পব্বাজনীযম্পি, পটিসাৰণীযম্পি, উক্খেপনীযম্পি. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ অপ্পটিঞ্ঞায ভিক্খূনং কম্মানি কৰিস্সন্তি – তজ্জনীযম্পি, নিযস্সম্পি, পব্বাজনীযম্পি, পটিসাৰণীযম্পি, উক্খেপনীযম্পী’’তি! অথ খো তে ভিক্খূ ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং…পে… ‘‘সচ্চং কিৰ, ভিক্খৱে…পে… ‘‘সচ্চং ভগৱা’’তি…পে… ৱিগৰহিত্ৱা…পে… ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ন, ভিক্খৱে, অপ্পটিঞ্ঞায ভিক্খূনং কম্মং কাতব্বং – তজ্জনীযং ৱা, নিযস্সং ৱা, পব্বাজনীযং ৱা, পটিসাৰণীযং ৱা, উক্খেপনীযং ৱা. যো কৰেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স.
২০১. ‘‘এৱং খো, ভিক্খৱে, অধম্মিকং হোতি পটিঞ্ঞাতকৰণং, এৱং ধম্মিকং. কথঞ্চ, ভিক্খৱে, অধম্মিকং হোতি পটিঞ্ঞাতকৰণং?
‘‘ভিক্খু পাৰাজিকং অজ্ঝাপন্নো হোতি. তমেনং চোদেতি সঙ্ঘো ৱা, সম্বহুলা ৱা, একপুগ্গলো ৱা – ‘পাৰাজিকং আযস্মা অজ্ঝাপন্নো’তি? সো এৱং ৱদেতি – ‘ন খো অহং, আৱুসো, পাৰাজিকং অজ্ঝাপন্নো, সঙ্ঘাদিসেসং অজ্ঝাপন্নো’তি. তং সঙ্ঘো সঙ্ঘাদিসেসেন কাৰেতি. অধম্মিকং পটিঞ্ঞাতকৰণং.
‘‘ভিক্খু পাৰাজিকং অজ্ঝাপন্নো হোতি. তমেনং চোদেতি সঙ্ঘো ৱা, সম্বহুলা ৱা, একপুগ্গলো ৱা – ‘পাৰাজিকং আযস্মা অজ্ঝাপন্নো’তি? সো এৱং ৱদেতি – ‘ন খো অহং, আৱুসো, পাৰাজিকং অজ্ঝাপন্নো, থুল্লচ্চযং…পে… পাচিত্তিযং…পে… পাটিদেসনীযং…পে… দুক্কটং…পে… দুব্ভাসিতং অজ্ঝাপন্নো’তি. তং সঙ্ঘো দুব্ভাসিতেন কাৰেতি. অধম্মিকং পটিঞ্ঞাতকৰণং.
‘‘ভিক্খু সঙ্ঘাদিসেসং…পে… থুল্লচ্চযং…পে… পাচিত্তিযং…পে… পাটিদেসনীযং…পে… দুক্কটং…পে… দুব্ভাসিতং অজ্ঝাপন্নো হোতি. তমেনং চোদেতি সঙ্ঘো ৱা, সম্বহুলা ৱা, একপুগ্গলো ৱা – ‘দুব্ভাসিতং আযস্মা অজ্ঝাপন্নো’তি? সো এৱং ৱদেতি – ‘ন খো অহং, আৱুসো, দুব্ভাসিতং অজ্ঝাপন্নো, পাৰাজিকং অজ্ঝাপন্নো’তি. তং সঙ্ঘো পাৰাজিকেন কাৰেতি. অধম্মিকং পটিঞ্ঞাতকৰণং.
‘‘ভিক্খু দুব্ভাসিতং অজ্ঝাপন্নো হোতি. তমেনং চোদেতি সঙ্ঘো ৱা, সম্বহুলা ৱা, একপুগ্গলো ৱা – ‘দুব্ভাসিতং আযস্মা অজ্ঝাপন্নো’তি? সো এৱং ৱদেতি – ‘ন খো অহং, আৱুসো, দুব্ভাসিতং অজ্ঝাপন্নো, সঙ্ঘাদিসেসং…পে… থুল্লচ্চযং…পে… পাচিত্তিযং…পে… পাটিদেসনীযং…পে… দুক্কটং অজ্ঝাপন্নো’তি. তং সঙ্ঘো দুক্কটেন কাৰেতি. অধম্মিকং পটিঞ্ঞাতকৰণং. ‘‘এৱং খো, ভিক্খৱে, অধম্মিকং হোতি পটিঞ্ঞাতকৰণং.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ধম্মিকং হোতি পটিঞ্ঞাতকৰণং? ভিক্খু পাৰাজিকং অজ্ঝাপন্নো হোতি. তমেনং চোদেতি সঙ্ঘো ৱা, সম্বহুলা ৱা, একপুগ্গলো ৱা – ‘পাৰাজিকং আযস্মা অজ্ঝাপন্নো’তি? সো এৱং ৱদেতি – ‘আম, আৱুসো, পাৰাজিকং অজ্ঝাপন্নো’তি. তং সঙ্ঘো পাৰাজিকেন কাৰেতি. ধম্মিকং পটিঞ্ঞাতকৰণং.
‘‘ভিক্খু সঙ্ঘাদিসেসং…পে… থুল্লচ্চযং…পে… পাচিত্তিযং…পে… পাটিদেসনীযং…পে… দুক্কটং…পে… দুব্ভাসিতং অজ্ঝাপন্নো হোতি. তমেনং চোদেতি সঙ্ঘো ৱা, সম্বহুলা ৱা, একপুগ্গলো ৱা – ‘দুব্ভাসিতং আযস্মা অজ্ঝাপন্নো’তি? সো এৱং ৱদেতি – ‘আম, আৱুসো, দুব্ভাসিতং অজ্ঝাপন্নো’তি. তং সঙ্ঘো দুব্ভাসিতেন কাৰেতি. ধম্মিকং পটিঞ্ঞাতকৰণং. এৱং খো, ভিক্খৱে, ধম্মিকং হোতি পটিঞ্ঞাতকৰণ’’ন্তি.
৫. যেভুয্যসিকা
২০২. তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ সঙ্ঘমজ্ঝে ভণ্ডনজাতা কলহজাতা ৱিৱাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং মুখসত্তীহি ৱিতুদন্তা ৱিহৰন্তি, ন সক্কোন্তি তং অধিকৰণং ৱূপসমেতুং. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, এৱৰূপং অধিকৰণং যেভুয্যসিকায ৱূপসমেতুং. পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতো ভিক্খু সলাকগ্গাহাপকো সম্মন্নিতব্বো – যো ন ছন্দাগতিং গচ্ছেয্য, ন দোসাগতিং গচ্ছেয্য, ন মোহাগতিং গচ্ছেয্য, ন ভযাগতিং গচ্ছেয্য, গহিতাগহিতুঞ্চ জানেয্য. এৱঞ্চ পন, ভিক্খৱে, সম্মন্নিতব্বো. পঠমং ভিক্খু যাচিতব্বো, যাচিত্ৱা ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন সঙ্ঘো ঞাপেতব্বো –
২০৩. ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো ইত্থন্নামং ভিক্খুং সলাকগ্গাহাপকং সম্মন্নেয্য. এসা ঞত্তি.
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. সঙ্ঘো ইত্থন্নামং ভিক্খুং সলাকগ্গাহাপকং সম্মন্নতি. যস্সাযস্মতো খমতি ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো সলাকগ্গাহাপকস্স সম্মুতি, সো তুণ্হস্স; যস্স নক্খমতি, সো ভাসেয্য.
‘‘সম্মতো সঙ্ঘেন ইত্থন্নামো ভিক্খু সলাকগ্গাহাপকো. খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৱমেতং ধাৰযামী’’তি.
২০৪. ‘‘দসযিমে, ভিক্খৱে, অধম্মিকা সলাকগ্গাহা, দস ধম্মিকা [দস ধম্মিকা সলাকগ্গাহা (ক.)]. কতমে দস অধম্মিকা সলাকগ্গাহা? ওৰমত্তকঞ্চ অধিকৰণং হোতি, ন চ গতিগতং হোতি, ন চ সৰিতসাৰিতং হোতি, জানাতি অধম্মৱাদী বহুতৰাতি, অপ্পেৱ নাম অধম্মৱাদী বহুতৰা অস্সূতি, জানাতি সঙ্ঘো ভিজ্জিস্সতীতি, অপ্পেৱ নাম সঙ্ঘো ভিজ্জেয্যাতি, অধম্মেন গণ্হন্তি, ৱগ্গা গণ্হন্তি, ন চ যথাদিট্ঠিযা গণ্হন্তি – ইমে দস অধম্মিকা সলাকগ্গাহা.
‘‘কতমে দস ধম্মিকা সলাকগ্গাহা? ন চ ওৰমত্তকং অধিকৰণং হোতি, গতিগতঞ্চ হোতি, সৰিতসাৰিতঞ্চ হোতি, জানাতি ধম্মৱাদী বহুতৰাতি, অপ্পেৱ নাম ধম্মৱাদী বহুতৰা অস্সূতি, জানাতি সঙ্ঘো ন ভিজ্জিস্সতীতি, অপ্পেৱ নাম সঙ্ঘো ন ভিজ্জেয্যাতি, ধম্মেন গণ্হন্তি, সমগ্গা গণ্হন্তি, যথাদিট্ঠিযা চ গণ্হন্তি – ইমে দস ধম্মিকা সলাকগ্গাহা’’তি.
৬. তস্সপাপিযসিকা
২০৫. তেন খো পন সমযেন উপৱাড়ো ভিক্খু সঙ্ঘমজ্ঝে আপত্তিযা অনুযুঞ্জিযমানো অৱজানিত্ৱা পটিজানাতি, পটিজানিত্ৱা অৱজানাতি, অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচৰতি, সম্পজানমুসা ভাসতি. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম উপৱাড়ো ভিক্খু সঙ্ঘমজ্ঝে আপত্তিযা অনুযুঞ্জিযমানো অৱজানিত্ৱা পটিজানিস্সতি, পটিজানিত্ৱা অৱজানিস্সতি, অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচৰিস্সতি, সম্পজানমুসা ভাসিস্সতী’’তি! অথ খো তে ভিক্খূ ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং…পে… ‘‘সচ্চং কিৰ, ভিক্খৱে…পে… ‘‘সচ্চং ভগৱা’’তি…পে… ৱিগৰহিত্ৱা…পে… ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – তেন হি, ভিক্খৱে, সঙ্ঘো উপৱাড়স্স ভিক্খুনো তস্সপাপিযসিকাকম্মং কৰোতু. এৱঞ্চ পন, ভিক্খৱে, কাতব্বং. পঠমং উপৱাড়ো ভিক্খু চোদেতব্বো, চোদেত্ৱা সাৰেতব্বো, সাৰেত্ৱা আপত্তিং আৰোপেতব্বো, আপত্তিং আৰোপেত্ৱা ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন সঙ্ঘো ঞাপেতব্বো –
২০৬. ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. অযং উপৱাড়ো ভিক্খু সঙ্ঘমজ্ঝে আপত্তিযা অনুযুঞ্জিযমানো অৱজানিত্ৱা পটিজানাতি, পটিজানিত্ৱা অৱজানাতি, অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচৰতি, সম্পজানমুসা ‘ভাসতি. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো উপৱাড়স্স ভিক্খুনো তস্সপাপিযসিকাকম্মং কৰেয্য. এসা ঞত্তি.
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. অযং উপৱাড়ো ভিক্খু সঙ্ঘমজ্ঝে আপত্তিযা অনুযুঞ্জিযমানো অৱজানিত্ৱা পটিজানাতি, পটিজানিত্ৱা অৱজানাতি, অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচৰতি, সম্পজানমুসা ভাসতি. সঙ্ঘো উপৱাড়স্স ভিক্খুনো তস্সপাপিযসিকাকম্মং কৰোতি. যস্সাযস্মতো খমতি উপৱাড়স্স ভিক্খুনো তস্সপাপিযসিকাকম্মস্স কৰণং, সো তুণ্হস্স; যস্স নক্খমতি, সো ভাসেয্য.
‘‘দুতিযম্পি এতমত্থং ৱদামি…পে… ততিযম্পি এতমত্থং ৱদামি…পে….
‘‘কতং সঙ্ঘেন উপৱাড়স্স ভিক্খুনো তস্সপাপিযসিকাকম্মং. খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৱমেতং ধাৰযামী’’তি.
২০৭. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ধম্মিকানি তস্সপাপিযসিকাকম্মস্স কৰণানি. অসুচি চ হোতি, অলজ্জী চ, সানুৱাদো চ, তস্স সঙ্ঘো তস্সপাপিযসিকাকম্মং কৰোতি ধম্মেন, সমগ্গেন – ইমানি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চ ধম্মিকানি তস্সপাপিযসিকাকম্মস্স কৰণানি.
অধম্মকম্মদ্ৱাদসকং
২০৮. ‘‘তীহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতং তস্সপাপিযসিকাকম্মং অধম্মকম্মঞ্চ হোতি, অৱিনযকম্মঞ্চ, দুৱূপসন্তঞ্চ. অসম্মুখা কতং হোতি, অপ্পটিপুচ্ছাকতং হোতি, অপ্পটিঞ্ঞায কতং হোতি…পে… অধম্মেন কতং হোতি, ৱগ্গেন কতং হোতি – ইমেহি খো, ভিক্খৱে, তীহঙ্গেহি সমন্নাগতং তস্সপাপিযসিকাকম্মং অধম্মকম্মঞ্চ হোতি, অৱিনযকম্মঞ্চ, দুৱূপসন্তঞ্চ.
ধম্মকম্মদ্ৱাদসকং
২০৯. ‘‘তীহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতং তস্সপাপিযসিকাকম্মং ধম্মকম্মঞ্চ হোতি, ৱিনযকম্মঞ্চ, সুৱূপসন্তঞ্চ. সম্মুখা কতং হোতি, পটিপুচ্ছাকতং হোতি, পটিঞ্ঞায কতং হোতি…পে… ধম্মেন কতং হোতি, সমগ্গেন কতং হোতি – ইমেহি খো, ভিক্খৱে, তীহঙ্গেহি সমন্নাগতং তস্সপাপিযসিকাকম্মং ধম্মকম্মঞ্চ হোতি, ৱিনযকম্মঞ্চ, সুৱূপসন্তঞ্চ.
আকঙ্খমানছক্কং
২১০. ‘‘তীহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো আকঙ্খমানো সঙ্ঘো তস্সপাপিযসিকাকম্মং কৰেয্য. ভণ্ডনকাৰকো হোতি কলহকাৰকো ৱিৱাদকাৰকো ভস্সকাৰকো সঙ্ঘে অধিকৰণকাৰকো; বালো হোতি অব্যত্তো আপত্তিবহুলো অনপদানো; গিহিসংসট্ঠো ৱিহৰতি অননুলোমিকেহি গিহিসংসগ্গেহি – ইমেহি খো, ভিক্খৱে, তীহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো আকঙ্খমানো সঙ্ঘো তস্সপাপিযসিকাকম্মং কৰেয্য.
‘‘অপৰেহিপি, ভিক্খৱে, তীহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো আকঙ্খমানো সঙ্ঘো তস্সপাপিযসিকাকম্মং কৰেয্য. অধিসীলে সীলৱিপন্নো হোতি, অজ্ঝাচাৰে আচাৰৱিপন্নো হোতি, অতিদিট্ঠিযা দিট্ঠিৱিপন্নো হোতি – ইমেহি খো, ভিক্খৱে…পে….
‘‘অপৰেহিপি, ভিক্খৱে…পে… বুদ্ধস্স অৱণ্ণং ভাসতি, ধম্মস্স অৱণ্ণং ভাসতি, সঙ্ঘস্স অৱণ্ণং ভাসতি – ইমেহি খো, ভিক্খৱে, তীহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো আকঙ্খমানো সঙ্ঘো তস্সপাপিযসিকাকম্মং কৰেয্য.
‘‘তিণ্ণং, ভিক্খৱে, ভিক্খূনং আকঙ্খমানো সঙ্ঘো তস্সপাপিযসিকাকম্মং কৰেয্য. একো ভণ্ডনকাৰকো হোতি…পে… সঙ্ঘে অধিকৰণকাৰকো; একো বালো হোতি অব্যত্তো আপত্তিবহুলো অনপদানো; একো গিহিসংসট্ঠো ৱিহৰতি অননুলোমিকেহি গিহিসংসগ্গেহি – ইমেসং খো, ভিক্খৱে, তিণ্ণং ভিক্খূনং আকঙ্খমানো সঙ্ঘো তস্সপাপিযসিকাকম্মং কৰেয্য.
‘‘অপৰেসম্পি, ভিক্খৱে, তিণ্ণং ভিক্খূনং আকঙ্খমানো সঙ্ঘো তস্সপাপিযসিকাকম্মং কৰেয্য. একো অধিসীলে সীলৱিপন্নো হোতি, একো অজ্ঝাচাৰে আচাৰৱিপন্নো হোতি, একো অতিদিট্ঠিযা দিট্ঠিৱিপন্নো হোতি – ইমেসং খো, ভিক্খৱে…পে….
‘‘অপৰেসম্পি, ভিক্খৱে…পে… একো বুদ্ধস্স অৱণ্ণং ভাসতি, একো ধম্মস্স অৱণ্ণং ভাসতি, একো সঙ্ঘস্স অৱণ্ণং ভাসতি – ইমেসং খো, ভিক্খৱে, তিণ্ণং ভিক্খূনং আকঙ্খমানো সঙ্ঘো তস্সপাপিযসিকাকম্মং কৰেয্য.
অট্ঠাৰসৱত্তং
২১১. ‘‘তস্সপাপিযসিকাকম্মকতেন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা সম্মা ৱত্তিতব্বং. তত্ৰাযং সম্মাৱত্তনা –
ন উপসম্পাদেতব্বং, ন নিস্সযো দাতব্বো, ন সামণেৰো উপট্ঠাপেতব্বো, ন ভিক্খুনোৱাদকসম্মুতি সাদিতব্বা, সম্মতেনপি ভিক্খুনিযো ন ওৱদিতব্বা…পে… ন ভিক্খূহি সম্পযোজেতব্ব’’ন্তি. অথ খো সঙ্ঘো উপৱাড়স্স ভিক্খুনো তস্সপাপিযসিকাকম্মং অকাসি.
৭. তিণৱত্থাৰকং
২১২. তেন খো পন সমযেন ভিক্খূনং ভণ্ডনজাতানং কলহজাতানং ৱিৱাদাপন্নানং ৱিহৰতং বহুং অস্সামণকং অজ্ঝাচিণ্ণং হোতি ভাসিতপৰিক্কন্তং. অথ খো তেসং ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘অম্হাকং খো ভণ্ডনজাতানং কলহজাতানং ৱিৱাদাপন্নানং ৱিহৰতং বহুং অস্সামণকং অজ্ঝাচিণ্ণং ভাসিতপৰিক্কন্তং. সচে মযং ইমাহি আপত্তীহি অঞ্ঞমঞ্ঞং কাৰেস্সাম, সিযাপি তং অধিকৰণং কক্খড়ত্তায ৱাড়ত্তায [কক্খড়তায ৱাড়তায (স্যা. কং.)] ভেদায সংৱত্তেয্য. কথং নু খো অম্হেহি পটিপজ্জিতব্ব’’ন্তি? ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং.
‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খূনং ভণ্ডনজাতানং কলহজাতানং ৱিৱাদাপন্নানং ৱিহৰতং বহুং অস্সামণকং অজ্ঝাচিণ্ণং হোতি ভাসিতপৰিক্কন্তং. তত্ৰ চে ভিক্খূনং [তত্ৰ চে ভিক্খৱে ভিক্খূনং (স্যা.)] এৱং হোতি – ‘অম্হাকং খো ভণ্ডনজাতানং কলহজাতানং ৱিৱাদাপন্নানং ৱিহৰতং বহুং অস্সামণকং অজ্ঝাচিণ্ণং ভাসিতপৰিক্কন্তং; সচে মযং ইমাহি আপত্তীহি অঞ্ঞমঞ্ঞং কাৰেস্সাম, সিযাপি তং অধিকৰণং কক্খড়ত্তায ৱাড়ত্তায ভেদায সংৱত্তেয্যা’তি, অনুজানামি, ভিক্খৱে, এৱৰূপং অধিকৰণং তিণৱত্থাৰকেন ৱূপসমেতুং. এৱঞ্চ পন, ভিক্খৱে, ৱূপসমেতব্বং. সব্বেহেৱ একজ্ঝং সন্নিপতিতব্বং, সন্নিপতিত্ৱা ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন সঙ্ঘো ঞাপেতব্বো –
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. অম্হাকং ভণ্ডনজাতানং কলহজাতানং ৱিৱাদাপন্নানং ৱিহৰতং বহুং অস্সামণকং অজ্ঝাচিণ্ণং ভাসিতপৰিক্কন্তং. সচে মযং ইমাহি আপত্তীহি অঞ্ঞমঞ্ঞং কাৰেস্সাম, সিযাপি তং অধিকৰণং কক্খড়ত্তায ৱাড়ত্তায ভেদায সংৱত্তেয্য. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো ইমং অধিকৰণং তিণৱত্থাৰকেন ৱূপসমেয্য, ঠপেত্ৱা থুল্লৱজ্জং, ঠপেত্ৱা গিহিপ্পটিসংযুত্ত’’ন্তি. ‘‘একতোপক্খিকানং ভিক্খূনং ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন সকো পক্খো ঞাপেতব্বো –
‘‘সুণন্তু মে আযস্মন্তা. অম্হাকং ভণ্ডনজাতানং কলহজাতানং ৱিৱাদাপন্নানং ৱিহৰতং বহুং অস্সামণকং অজ্ঝাচিণ্ণং ভাসিতপৰিক্কন্তং. সচে মযং ইমাহি আপত্তীহি অঞ্ঞমঞ্ঞং কাৰেস্সাম, সিযাপি তং অধিকৰণং কক্খড়ত্তায ৱাড়ত্তায ভেদায সংৱত্তেয্য. যদাযস্মন্তানং পত্তকল্লং, অহং যা চেৱ আযস্মন্তানং আপত্তি, যা চ অত্তনো আপত্তি, আযস্মন্তানঞ্চেৱ অত্থায, অত্তনো চ অত্থায, সঙ্ঘমজ্ঝে তিণৱত্থাৰকেন দেসেয্যং, ঠপেত্ৱা থুল্লৱজ্জং, ঠপেত্ৱা গিহিপ্পটিসংযুত্ত’’ন্তি.
‘‘অথাপৰেসং একতোপক্খিকানং ভিক্খূনং ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন সকো পক্খো ঞাপেতব্বো –
‘‘সুণন্তু মে আযস্মন্তা. অম্হাকং ভণ্ডনজাতানং কলহজাতানং ৱিৱাদাপন্নানং ৱিহৰতং বহুং অস্সামণকং অজ্ঝাচিণ্ণং ভাসিতপৰিক্কন্তং. সচে মযং ইমাহি আপত্তীহি অঞ্ঞমঞ্ঞং কাৰেস্সাম, সিযাপি তং অধিকৰণং কক্খড়ত্তায ৱাড়ত্তায ভেদায সংৱত্তেয্য. যদাযস্মন্তানং পত্তকল্লং, অহং যা চেৱ আযস্মন্তানং আপত্তি, যা চ অত্তনো আপত্তি, আযস্মন্তানঞ্চেৱ অত্থায, অত্তনো চ অত্থায, সঙ্ঘমজ্ঝে তিণৱত্থাৰকেন দেসেয্যং, ঠপেত্ৱা থুল্লৱজ্জং, ঠপেত্ৱা গিহিপ্পটিসংযুত্ত’’ন্তি.
২১৩. ‘‘অথাপৰেসং একতোপক্খিকানং ভিক্খূনং ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন সঙ্ঘো ঞাপেতব্বো –
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. অম্হাকং ভণ্ডনজাতানং কলহজাতানং ৱিৱাদাপন্নানং ৱিহৰতং বহুং অস্সামণকং অজ্ঝাচিণ্ণং ভাসিতপৰিক্কন্তং. সচে মযং ইমাহি আপত্তীহি অঞ্ঞমঞ্ঞং কাৰেস্সাম, সিযাপি তং অধিকৰণং কক্খড়ত্তায ৱাড়ত্তায ভেদায সংৱত্তেয্য. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, অহং যা চেৱ ইমেসং আযস্মন্তানং আপত্তি, যা চ অত্তনো আপত্তি, ইমেসঞ্চেৱ আযস্মন্তানং অত্থায, অত্তনো চ অত্থায, সঙ্ঘমজ্ঝে তিণৱত্থাৰকেন দেসেয্যং, ঠপেত্ৱা থুল্লৱজ্জং, ঠপেত্ৱা গিহিপ্পটিসংযুত্তং. এসা ঞত্তি.
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. অম্হাকং ভণ্ডনজাতানং কলহজাতানং ৱিৱাদাপন্নানং ৱিহৰতং বহুং অস্সামণকং অজ্ঝাচিণ্ণং ভাসিতপৰিক্কন্তং. সচে মযং ইমাহি আপত্তীহি অঞ্ঞমঞ্ঞং কাৰেস্সাম, সিযাপি তং অধিকৰণং কক্খড়ত্তায ৱাড়ত্তায ভেদায সংৱত্তেয্য. অহং যা চেৱ ইমেসং আযস্মন্তানং আপত্তি, যা চ অত্তনো আপত্তি, ইমেসঞ্চেৱ আযস্মন্তানং অত্থায, অত্তনো চ অত্থায, সঙ্ঘমজ্ঝে তিণৱত্থাৰকেন দেসেমি, ঠপেত্ৱা থুল্লৱজ্জং, ঠপেত্ৱা গিহিপ্পটিসংযুত্তং. যস্সাযস্মতো খমতি অম্হাকং ইমাসং আপত্তীনং সঙ্ঘমজ্ঝে তিণৱত্থাৰকেন দেসনা, ঠপেত্ৱা থুল্লৱজ্জং, ঠপেত্ৱা গিহিপ্পটিসংযুত্তং, সো তুণ্হস্স; যস্স নক্খমতি, সো ভাসেয্য.
‘‘দেসিতা অম্হাকং ইমা আপত্তিযো সঙ্ঘমজ্ঝে তিণৱত্থাৰকেন, ঠপেত্ৱা থুল্লৱজ্জং, ঠপেত্ৱা গিহিপ্পটিসংযুত্তং. খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৱমেতং ধাৰযামী’’তি.
২১৪. ‘‘অথাপৰেসং একতোপক্খিকানং ভিক্খূনং ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন সঙ্ঘো ঞাপেতব্বো –
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. অম্হাকং ভণ্ডনজাতানং কলহজাতানং ৱিৱাদাপন্নানং ৱিহৰতং বহুং অস্সামণকং অজ্ঝাচিণ্ণং ভাসিতপৰিক্কন্তং. সচে মযং ইমাহি আপত্তীহি অঞ্ঞমঞ্ঞং কাৰেস্সাম, সিযাপি তং অধিকৰণং কক্খড়ত্তায ৱাড়ত্তায ভেদায সংৱত্তেয্য. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, অহং যা চেৱ ইমেসং আযস্মন্তানং আপত্তি, যা চ অত্তনো আপত্তি, ইমেসঞ্চেৱ আযস্মন্তানং অত্থায, অত্তনো চ অত্থায, সঙ্ঘমজ্ঝে তিণৱত্থাৰকেন দেসেয্যং, ঠপেত্ৱা থুল্লৱজ্জং, ঠপেত্ৱা গিহিপ্পটিসংযুত্তং. এসা ঞত্তি.
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. অম্হাকং ভণ্ডনজাতানং কলহজাতানং ৱিৱাদাপন্নানং ৱিহৰতং বহুং অস্সামণকং অজ্ঝাচিণ্ণং ভাসিতপৰিক্কন্তং. সচে মযং ইমাহি আপত্তীহি অঞ্ঞমঞ্ঞং কাৰেস্সাম, সিযাপি তং অধিকৰণং কক্খড়ত্তায ৱাড়ত্তায ভেদায সংৱত্তেয্য. অহং যা চেৱ ইমেসং আযস্মন্তানং আপত্তি, যা চ অত্তনো আপত্তি, ইমেসঞ্চেৱ আযস্মন্তানং অত্থায, অত্তনো চ অত্থায, সঙ্ঘমজ্ঝে তিণৱত্থাৰকেন দেসেমি, ঠপেত্ৱা থুল্লৱজ্জং, ঠপেত্ৱা গিহিপ্পটিসংযুত্তং. যস্সাযস্মতো খমতি অম্হাকং ইমাসং আপত্তীনং সঙ্ঘমজ্ঝে তিণৱত্থাৰকেন দেসনা, ঠপেত্ৱা থুল্লৱজ্জং, ঠপেত্ৱা গিহিপ্পটিসংযুত্তং, সো তুণ্হস্স; যস্স নক্খমতি, সো ভাসেয্য.
‘‘দেসিতা অম্হাকং ইমা আপত্তিযো সঙ্ঘমজ্ঝে তিণৱত্থাৰকেন, ঠপেত্ৱা থুল্লৱজ্জং, ঠপেত্ৱা গিহিপ্পটিসংযুত্তং. খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৱমেতং ধাৰযামী’’তি.
‘‘এৱঞ্চ পন, ভিক্খৱে, তে ভিক্খূ তাহি আপত্তীহি ৱুট্ঠিতা হোন্তি, ঠপেত্ৱা থুল্লৱজ্জং, ঠপেত্ৱা গিহিপ্পটিসংযুত্তং, ঠপেত্ৱা দিট্ঠাৱিকম্মং, ঠপেত্ৱা যে ন তত্থ হোন্তী’’তি.
৮. অধিকৰণং
২১৫. তেন খো পন সমযেন (ভিক্খূপি ভিক্খূহি ৱিৱদন্তি,) [( ) নত্থি (সী. স্যা. কং.)] ভিক্খূপি ভিক্খুনীহি ৱিৱদন্তি, ভিক্খুনিযোপি ভিক্খূহি ৱিৱদন্তি, ছন্নোপি ভিক্খু ভিক্খুনীনং অনুপখজ্জ ভিক্খূহি সদ্ধিং ৱিৱদতি, ভিক্খুনীনং পক্খং গাহেতি. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম ছন্নো ভিক্খু ভিক্খুনীনং অনুপখজ্জ ভিক্খূহি সদ্ধিং ৱিৱদিস্সতি, ভিক্খুনীনং পক্খং গাহেস্সতীতি! অথ খো তে ভিক্খূ ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং…পে… সচ্চং কিৰ, ভিক্খৱে…পে… সচ্চং ভগৱা’’তি…পে… ৱিগৰহিত্ৱা…পে… ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি –
[পৰি. ২৭৫] ‘‘চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, অধিকৰণানি – ৱিৱাদাধিকৰণং, অনুৱাদাধিকৰণং, আপত্তাধিকৰণং, কিচ্চাধিকৰণং [কিচ্চাধিকৰণঞ্চ (ক.)].
‘‘তত্থ কতমং ৱিৱাদাধিকৰণং [পৰি. ৩১৪]? ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খূ [ভিক্খূ ভিক্খুং (ক.)] ৱিৱদন্তি – ধম্মোতি ৱা অধম্মোতি ৱা, ৱিনযোতি ৱা অৱিনযোতি ৱা, ভাসিতং লপিতং তথাগতেনাতি ৱা অভাসিতং অলপিতং তথাগতেনাতি ৱা, আচিণ্ণং তথাগতেনাতি ৱা অনাচিণ্ণং তথাগতেনাতি ৱা, পঞ্ঞত্তং তথাগতেনাতি ৱা অপ্পঞ্ঞত্তং তথাগতেনাতি ৱা, আপত্তীতি ৱা অনাপত্তীতি ৱা, লহুকা আপত্তীতি ৱা গৰুকা আপত্তীতি ৱা, সাৱসেসা আপত্তীতি ৱা অনৱসেসা আপত্তীতি ৱা, দুট্ঠুল্লা আপত্তীতি ৱা অদুট্ঠুল্লা আপত্তীতি ৱা? যং তত্থ ভণ্ডনং কলহো ৱিগ্গহো ৱিৱাদো নানাৱাদো অঞ্ঞথাৱাদো ৱিপচ্চতায ৱোহাৰো মেধগং – ইদং ৱুচ্চতি ৱিৱাদাধিকৰণং.
‘‘তত্থ কতমং অনুৱাদাধিকৰণং? [পৰি. ৩১৫] ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খূ ভিক্খুং অনুৱদন্তি সীলৱিপত্তিযা ৱা আচাৰৱিপত্তিযা ৱা দিট্ঠিৱিপত্তিযা ৱা আজীৱৱিপত্তিযা ৱা. যো তত্থ অনুৱাদো অনুৱদনা অনুল্লপনা অনুভণনা অনুসম্পৱঙ্কতা অব্ভুস্সহনতা অনুবলপ্পদানং – ইদং ৱুচ্চতি অনুৱাদাধিকৰণং.
‘‘তত্থ কতমং আপত্তাধিকৰণং? পঞ্চপি আপত্তিক্খন্ধা আপত্তাধিকৰণং, সত্তপি আপত্তিক্খন্ধা আপত্তাধিকৰণং – ইদং ৱুচ্চতি আপত্তাধিকৰণং.
‘‘তত্থ কতমং কিচ্চাধিকৰণং? [পৰি. ৩১৭] যা সঙ্ঘস্স কিচ্চযতা, কৰণীযতা, অপলোকনকম্মং, ঞত্তিকম্মং, ঞত্তিদুতিযকম্মং, ঞত্তিচতুত্থকম্মং – ইদং ৱুচ্চতি কিচ্চাধিকৰণং.
২১৬. ‘‘ৱিৱাদাধিকৰণস্স কিং মূলং? ছ ৱিৱাদমূলানি ৱিৱাদাধিকৰণস্স মূলং. তীণিপি অকুসলমূলানি ৱিৱাদাধিকৰণস্স মূলং, তীণিপি কুসলমূলানি ৱিৱাদাধিকৰণস্স মূলং. [পৰি. ২৭২; অ. নি. ২.৩৫-৩৬; ম. নি. ৩.৪৪] কতমানি ছ ৱিৱাদমূলানি ৱিৱাদাধিকৰণস্স মূলং? ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খু কোধনো হোতি উপনাহী. যো সো, ভিক্খৱে, ভিক্খু কোধনো হোতি উপনাহী, সো সত্থৰিপি অগাৰৱো ৱিহৰতি অপ্পতিস্সো, ধম্মেপি অগাৰৱো ৱিহৰতি অপ্পতিস্সো, সঙ্ঘেপি অগাৰৱো ৱিহৰতি অপ্পতিস্সো, সিক্খাযপি ন পৰিপূৰকাৰী হোতি. যো সো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সত্থৰিপি অগাৰৱো ৱিহৰতি অপ্পতিস্সো, ধম্মেপি…পে… সঙ্ঘেপি…পে… সিক্খাযপি ন পৰিপূৰকাৰী, সো সঙ্ঘে ৱিৱাদং জনেতি. যো হোতি ৱিৱাদো বহুজনাহিতায বহুজনাসুখায বহুনো জনস্স অনত্থায অহিতায দুক্খায দেৱমনুস্সানং. এৱৰূপঞ্চে তুম্হে, ভিক্খৱে, ৱিৱাদমূলং অজ্ঝত্তং ৱা বহিদ্ধা ৱা সমনুপস্সেয্যাথ, তত্ৰ তুম্হে, ভিক্খৱে, তস্সেৱ পাপকস্স ৱিৱাদমূলস্স পহানায ৱাযমেয্যাথ. এৱৰূপঞ্চে তুম্হে, ভিক্খৱে, ৱিৱাদমূলং অজ্ঝত্তং ৱা বহিদ্ধা ৱা ন সমনুপস্সেয্যাথ, তত্ৰ তুম্হে, ভিক্খৱে, তস্সেৱ পাপকস্স ৱিৱাদমূলস্স আযতিং অনৱস্সৱায পটিপজ্জেয্যাথ. এৱমেতস্স পাপকস্স ৱিৱাদমূলস্স পহানং হোতি. এৱমেতস্স পাপকস্স ৱিৱাদমূলস্স আযতিং অনৱস্সৱো হোতি.
[পৰি.২৭২] ‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু মক্খী হোতি পড়াসী…পে… ইস্সুকী হোতি মচ্ছৰী, সঠো হোতি মাযাৱী, পাপিচ্ছো হোতি মিচ্ছাদিট্ঠী, সন্দিট্ঠিপৰামাসী হোতি আধানগ্গাহী দুপ্পটিনিস্সগ্গী. যো সো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সন্দিট্ঠিপৰামাসী হোতি আধানগ্গাহী দুপ্পটিনিস্সগ্গী, সো সত্থৰিপি অগাৰৱো ৱিহৰতি অপ্পতিস্সো, ধম্মেপি অগাৰৱো ৱিহৰতি অপ্পতিস্সো, সঙ্ঘেপি অগাৰৱো ৱিহৰতি অপ্পতিস্সো, সিক্খাযপি ন পৰিপূৰকাৰী হোতি. যো সো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সত্থৰিপি অগাৰৱো ৱিহৰতি অপ্পতিস্সো, ধম্মেপি…পে… সঙ্ঘেপি…পে… সিক্খাযপি ন পৰিপূৰকাৰী, সো সঙ্ঘে ৱিৱাদং জনেতি. যো হোতি ৱিৱাদো বহুজনাহিতায বহুজনাসুখায বহুনো জনস্স অনত্থায অহিতায দুক্খায দেৱমনুস্সানং. এৱৰূপঞ্চে তুম্হে, ভিক্খৱে, ৱিৱাদমূলং অজ্ঝত্তং ৱা বহিদ্ধা ৱা সমনুপস্সেয্যাথ, তত্ৰ তুম্হে, ভিক্খৱে, তস্সেৱ পাপকস্স ৱিৱাদমূলস্স পহানায ৱাযমেয্যাথ. এৱৰূপঞ্চে তুম্হে, ভিক্খৱে, ৱিৱাদমূলং অজ্ঝত্তং ৱা বহিদ্ধা ৱা ন সমনুপস্সেয্যাথ, তত্ৰ তুম্হে, ভিক্খৱে, তস্সেৱ পাপকস্স ৱিৱাদমূলস্স আযতিং অনৱস্সৱায পটিপজ্জেয্যাথ. এৱমেতস্স পাপকস্স ৱিৱাদমূলস্স পহানং হোতি. এৱমেতস্স পাপকস্স ৱিৱাদমূলস্স আযতিং অনৱস্সৱো হোতি. ইমানি ছ ৱিৱাদমূলানি ৱিৱাদাধিকৰণস্স মূলং.
‘‘কতমানি তীণি অকুসলমূলানি ৱিৱাদাধিকৰণস্স মূলং? ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খূ লুদ্ধচিত্তা ৱিৱদন্তি, দুট্ঠচিত্তা ৱিৱদন্তি, মূড়্হচিত্তা ৱিৱদন্তি – ধম্মোতি ৱা অধম্মোতি ৱা, ৱিনযোতি ৱা অৱিনযোতি ৱা, ভাসিতং লপিতং তথাগতেনাতি ৱা অভাসিতং অলপিতং তথাগতেনাতি ৱা, আচিণ্ণং তথাগতেনাতি ৱা অনাচিণ্ণং তথাগতেনাতি ৱা, পঞ্ঞত্তং তথাগতেনাতি ৱা অপ্পঞ্ঞত্তং তথাগতেনাতি ৱা, আপত্তীতি ৱা অনাপত্তীতি ৱা, লহুকা আপত্তীতি ৱা গৰুকা আপত্তীতি ৱা, সাৱসেসা আপত্তীতি ৱা অনৱসেসা আপত্তীতি ৱা, দুট্ঠুল্লা আপত্তীতি ৱা অদুট্ঠুল্লা আপত্তীতি ৱা. ইমানি তীণি অকুসলমূলানি ৱিৱাদাধিকৰণস্স মূলং.
‘‘কতমানি তীণি কুসলমূলানি ৱিৱাদাধিকৰণস্স মূলং? ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খূ অলুদ্ধচিত্তা ৱিৱদন্তি, অদুট্ঠচিত্তা ৱিৱদন্তি, অমূড়্হচিত্তা ৱিৱদন্তি – ধম্মোতি ৱা অধম্মোতি ৱা…পে… দুট্ঠুল্লা আপত্তীতি ৱা অদুট্ঠুল্লা আপত্তীতি ৱা. ইমানি তীণি কুসলমূলানি ৱিৱাদাধিকৰণস্স মূলং.
২১৭. [পৰি. ২৭২] ‘‘অনুৱাদাধিকৰণস্স কিং মূলং? ছ অনুৱাদমূলানি অনুৱাদাধিকৰণস্স মূলং. তীণিপি অকুসলমূলানি অনুৱাদাধিকৰণস্স মূলং, তীণিপি কুসলমূলানি অনুৱাদাধিকৰণস্স মূলং, কাযোপি অনুৱাদাধিকৰণস্স মূলং, ৱাচাপি অনুৱাদাধিকৰণস্স মূলং. ‘‘কতমানি ছ অনুৱাদমূলানি অনুৱাদাধিকৰণস্স মূলং? ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খু কোধনো হোতি উপনাহী. যো সো, ভিক্খৱে, ভিক্খু কোধনো হোতি উপনাহী, সো সত্থৰিপি অগাৰৱো ৱিহৰতি অপ্পতিস্সো, ধম্মেপি অগাৰৱো ৱিহৰতি অপ্পতিস্সো, সঙ্ঘেপি অগাৰৱো ৱিহৰতি অপ্পতিস্সো, সিক্খাযপি ন পৰিপূৰকাৰী হোতি. যো সো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সত্থৰিপি অগাৰৱো ৱিহৰতি অপ্পতিস্সো, ধম্মেপি…পে… সঙ্ঘেপি…পে… সিক্খাযপি ন পৰিপূৰকাৰী, সো সঙ্ঘে অনুৱাদং জনেতি. যো হোতি অনুৱাদো বহুজনাহিতায বহুজনাসুখায বহুনো জনস্স অনত্থায অহিতায দুক্খায দেৱমনুস্সানং. এৱৰূপঞ্চে তুম্হে, ভিক্খৱে, অনুৱাদমূলং অজ্ঝত্তং ৱা বহিদ্ধা ৱা সমনুপস্সেয্যাথ, তত্ৰ তুম্হে, ভিক্খৱে, তস্সেৱ পাপকস্স অনুৱাদমূলস্স পহানায ৱাযমেয্যাথ. এৱৰূপঞ্চে তুম্হে, ভিক্খৱে, অনুৱাদমূলং অজ্ঝত্তং ৱা বহিদ্ধা ৱা ন সমনুপস্সেয্যাথ, তত্ৰ তুম্হে, ভিক্খৱে, তস্সেৱ পাপকস্স অনুৱাদমূলস্স আযতিং অনৱস্সৱায পটিপজ্জেয্যাথ. এৱমেতস্স পাপকস্স অনুৱাদমূলস্স পহানং হোতি. এৱমেতস্স পাপকস্স অনুৱাদমূলস্স আযতিং অনৱস্সৱো হোতি.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু মক্খী হোতি পড়াসী…পে… ইস্সুকী হোতি মচ্ছৰী, সঠো হোতি মাযাৱী, পাপিচ্ছো হোতি মিচ্ছাদিট্ঠী, সন্দিট্ঠিপৰামাসী হোতি আধানগ্গাহী দুপ্পটিনিস্সগ্গী. যো সো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সন্দিট্ঠিপৰামাসী হোতি আধানগ্গাহী দুপ্পটিনিস্সগ্গী, সো সত্থৰিপি অগাৰৱো ৱিহৰতি অপ্পতিস্সো, ধম্মেপি অগাৰৱো ৱিহৰতি অপ্পতিস্সো, সঙ্ঘেপি অগাৰৱো ৱিহৰতি অপ্পতিস্সো, সিক্খাযপি ন পৰিপূৰকাৰী হোতি. যো সো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সত্থৰিপি অগাৰৱো ৱিহৰতি অপ্পতিস্সো, ধম্মেপি…পে… সঙ্ঘেপি…পে… সিক্খাযপি ন পৰিপূৰকাৰী, সো সঙ্ঘে অনুৱাদং জনেতি. যো হোতি অনুৱাদো বহুজনাহিতায বহুজনাসুখায বহুনো জনস্স অনত্থায অহিতায দুক্খায দেৱমনুস্সানং. এৱৰূপঞ্চে তুম্হে, ভিক্খৱে, অনুৱাদমূলং অজ্ঝত্তং ৱা বহিদ্ধা ৱা সমনুপস্সেয্যাথ, তত্ৰ তুম্হে, ভিক্খৱে, তস্সেৱ পাপকস্স অনুৱাদমূলস্স পহানায ৱাযমেয্যাথ. এৱৰূপঞ্চে তুম্হে, ভিক্খৱে, অনুৱাদমূলং অজ্ঝত্তং ৱা বহিদ্ধা ৱা ন সমনুপস্সেয্যাথ, তত্ৰ তুম্হে, ভিক্খৱে, তস্সেৱ পাপকস্স অনুৱাদমূলস্স আযত্তিং অনৱস্সৱায পটিপজ্জেয্যাথ. এৱমেতস্স পাপকস্স অনুৱাদমূলস্স পহানং হোতি. এৱমেতস্স পাপকস্স অনুৱাদমূলস্স আযতিং অনৱস্সৱো হোতি. ইমানি ছ অনুৱাদমূলানি অনুৱাদাধিকৰণস্স মূলং.
‘‘কতমানি তীণি অকুসলমূলানি অনুৱাদাধিকৰণস্স মূলং? ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খূ ভিক্খুং লুদ্ধচিত্তা অনুৱদন্তি, দুট্ঠচিত্তা অনুৱদন্তি, মূড়্হচিত্তা অনুৱদন্তি – সীলৱিপত্তিযা ৱা, আচাৰৱিপত্তিযা ৱা, দিট্ঠিৱিপত্তিযা ৱা, আজীৱৱিপত্তিযা ৱা. ইমানি তীণি অকুসলমূলানি অনুৱাদাধিকৰণস্স মূলং.
‘‘কতমানি তীণি কুসলমূলানি অনুৱাদাধিকৰণস্স মূলং? ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খূ ভিক্খুং অলুদ্ধচিত্তা অনুৱদন্তি, অদুট্ঠচিত্তা অনুৱদন্তি, অমূড়্হচিত্তা অনুৱদন্তি – সীলৱিপত্তিযা ৱা, আচৰৱিপত্তিযা ৱা, দিট্ঠিৱিপত্তিযা ৱা, আজীৱৱিপত্তিযা ৱা. ইমানি তীণি কুসলমূলানি অনুৱাদাধিকৰণস্স মূলং.
‘‘কতমো কাযো [কতমো চ কাযো (স্যা. কং.)] অনুৱাদাধিকৰণস্স মূলং? ইধেকচ্চো দুব্বণ্ণো হোতি, দুদ্দস্সিকো, ওকোটিমকো, বহ্ৱাবাধো, কাণো ৱা, কুণী ৱা, খঞ্জো ৱা, পক্খহতো ৱা, যেন নং অনুৱদন্তি. অযং কাযো অনুৱাদাধিকৰণস্স মূলং.
‘‘কতমা ৱাচা অনুৱাদাধিকৰণস্স মূলং? ইধেকচ্চো দুব্বচো হোতি, মম্মনো, এড়গলৱাচো, যায নং অনুৱদন্তি. অযং ৱাচা অনুৱাদাধিকৰণস্স মূলং.
২১৮. ‘‘আপত্তাধিকৰণস্স কিং মূলং? ছ আপত্তিসমুট্ঠানা আপত্তাধিকৰণস্স মূলং. অত্থাপত্তি কাযতো সমুট্ঠাতি, ন ৱাচতো, ন চিত্ততো. অত্থাপত্তি ৱাচতো সমুট্ঠাতি, ন কাযতো, ন চিত্ততো. অত্থাপত্তি কাযতো চ ৱাচতো চ সমুট্ঠাতি, ন চিত্ততো. অত্থাপত্তি কাযতো চ চিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, ন ৱাচতো. অত্থাপত্তি ৱাচতো চ চিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, ন কাযতো. অত্থাপত্তি কাযতো চ ৱাচতো চ চিত্ততো চ সমুট্ঠাতি. ইমে ছ আপত্তিসমুট্ঠানা আপত্তাধিকৰণস্স মূলং.
২১৯. ‘‘কিচ্চাধিকৰণস্স কিং মূলং? কিচ্চাধিকৰণস্স একং মূলং – সঙ্ঘো.
২২০. ‘‘ৱিৱাদাধিকৰণং কুসলং, অকুসলং, অব্যাকতং. ৱিৱাদাধিকৰণং সিযা কুসলং, সিযা অকুসলং, সিযা অব্যাকতং. তত্থ কতমং ৱিৱাদাধিকৰণং কুসলং? ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খূ কুসলচিত্তা ৱিৱদন্তি – ধম্মোতি ৱা অধম্মোতি ৱা…পে… দুট্ঠুল্লা আপত্তীতি ৱা অদুট্ঠুল্লা আপত্তীতি ৱা. যং তত্থ ভণ্ডনং কলহো ৱিগ্গহো ৱিৱাদো নানাৱাদো অঞ্ঞথাৱাদো ৱিপচ্চতায ৱোহাৰো মেধগং – ইদং ৱুচ্চতি ৱিৱাদাধিকৰণং কুসলং.
‘‘তত্থ কতমং ৱিৱাদাধিকৰণং অকুসলং? ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খূ অকুসলচিত্তা ৱিৱদন্তি – ধম্মোতি ৱা অধম্মোতি ৱা…পে… দুট্ঠুল্লা আপত্তীতি ৱা অদুট্ঠুল্লা আপত্তীতি ৱা. যং তত্থ ভণ্ডনং কলহো ৱিগ্গহো ৱিৱাদো নানাৱাদো অঞ্ঞথাৱাদো ৱিপচ্চতায ৱোহাৰো মেধগং – ইদং ৱুচ্চতি ৱিৱাদাধিকৰণং অকুসলং.
‘‘তত্থ কতমং ৱিৱাদাধিকৰণং অব্যাকতং? ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খূ অব্যাকতচিত্তা ৱিৱদন্তি – ধম্মোতি ৱা অধম্মোতি ৱা…পে… দুট্ঠুল্লা আপত্তীতি ৱা অদুট্ঠুল্লা আপত্তীতি ৱা. যং তত্থ ভণ্ডনং কলহো ৱিগ্গহো ৱিৱাদো নানাৱাদো অঞ্ঞথাৱাদো ৱিপচ্চতায ৱোহাৰো মেধগং – ইদং ৱুচ্চতি ৱিৱাদাধিকৰণং অব্যাকতং.
২২১. ‘‘অনুৱাদাধিকৰণং কুসলং, অকুসলং, অব্যাকতং. অনুৱাদাধিকৰণং সিযা কুসলং, সিযা অকুসলং, সিযা অব্যাকতং. তত্থ কতমং অনুৱাদাধিকৰণং কুসলং? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খূ ভিক্খুং কুসলচিত্তা অনুৱদন্তি – সীলৱিপত্তিযা ৱা, আচাৰৱিপত্তিযা ৱা, দিট্ঠিৱিপত্তিযা ৱা, আজীৱৱিপত্তিযা ৱা. যো তত্থ অনুৱাদো অনুৱদনা অনুল্লপনা অনুভণনা অনুসম্পৱঙ্কতা অব্ভুস্সহনতা অনুবলপ্পদানং – ইদং ৱুচ্চতি অনুৱাদাধিকৰণং কুসলং.
‘‘তত্থ কতমং অনুৱাদাধিকৰণং অকুসলং? ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খূ ভিক্খুং অকুসলচিত্তা অনুৱদন্তি – সীলৱিপত্তিযা ৱা, আচাৰৱিপত্তিযা ৱা, দিট্ঠিৱিপত্তিযা ৱা, আজীৱৱিপত্তিযা ৱা. যো তত্থ অনুৱাদো অনুৱদনা অনুল্লপনা অনুভণনা অনুসম্পৱঙ্কতা অব্ভুস্সহনতা অনুবলপ্পদানং – ইদং ৱুচ্চতি অনুৱাদাধিকৰণং অকুসলং.
‘‘তত্থ কতমং অনুৱাদাধিকৰণং অব্যাকতং? ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খূ ভিক্খুং অব্যাকতচিত্তা অনুৱদন্তি – সীলৱিপত্তিযা ৱা, আচাৰৱিপত্তিযা ৱা, দিট্ঠিৱিপত্তিযা ৱা, আজীৱৱিপত্তিযা ৱা. যো তত্থ অনুৱাদো অনুৱদনা অনুল্লপনা অনুভণনা অনুসম্পৱঙ্কতা অব্ভুস্সহনতা অনুবলপ্পদানং – ইদং ৱুচ্চতি অনুৱাদাধিকৰণং অব্যাকতং.
২২২. ‘‘আপত্তাধিকৰণং কুসলং [ইদং পদং কেসুচি নত্থি], অকুসলং, অব্যাকতং? আপত্তাধিকৰণং সিযা অকুসলং, সিযা অব্যাকতং; নত্থি আপত্তাধিকৰণং কুসলং. তত্থ কতমং আপত্তাধিকৰণং অকুসলং? যং জানন্তো সঞ্জানন্তো চেচ্চ অভিৱিতৰিত্ৱা ৱীতিক্কমো – ইদং ৱুচ্চতি আপত্তাধিকৰণং অকুসলং.
‘‘তত্থ কতমং আপত্তাধিকৰণং অব্যাকতং? যং অজানন্তো অসঞ্জানন্তো অচেচ্চ অনভিৱিতৰিত্ৱা ৱীতিক্কমো – ইদং ৱুচ্চতি আপত্তাধিকৰণং অব্যাকতং.
২২৩. ‘‘কিচ্চাধিকৰণং কুসলং, অকুসলং, অব্যাকতং? কিচ্চাধিকৰণং সিযা কুসলং, সিযা অকুসলং, সিযা অব্যাকতং. তত্থ কতমং কিচ্চাধিকৰণং কুসলং? যং সঙ্ঘো কুসলচিত্তো কম্মং কৰোতি – অপলোকনকম্মং, ঞত্তিকম্মং, ঞত্তিদুতিযকম্মং, ঞত্তিচতুত্থকম্মং – ইদং ৱুচ্চতি কিচ্চাধিকৰণং কুসলং.
‘‘তত্থ কতমং কিচ্চাধিকৰণং অকুসলং? যং সঙ্ঘো অকুসলচিত্তো কম্মং কৰোতি – অপলোকনকম্মং, ঞত্তিকম্মং, ঞত্তিদুতিযকম্মং, ঞত্তিচতুত্থকম্মং – ইদং ৱুচ্চতি কিচ্চাধিকৰণং অকুসলং.
‘‘তত্থ কতমং কিচ্চাধিকৰণং অব্যাকতং? যং সঙ্ঘো অব্যাকতচিত্তো কম্মং কৰোতি – অপলোকনকম্মং, ঞত্তিকম্মং, ঞত্তিদুতিযকম্মং, ঞত্তিচতুত্থকম্মং – ইদং ৱুচ্চতি কিচ্চাধিকৰণং অব্যাকতং.
২২৪. [পৰি. ৩৫৫] ‘‘ৱিৱাদো ৱিৱাদাধিকৰণং, ৱিৱাদো নো অধিকৰণং, অধিকৰণং নো ৱিৱাদো, অধিকৰণঞ্চেৱ ৱিৱাদো চ. সিযা ৱিৱাদো ৱিৱাদাধিকৰণং, সিযা ৱিৱাদো নো অধিকৰণং, সিযা অধিকৰণং নো ৱিৱাদো, সিযা অধিকৰণঞ্চেৱ ৱিৱাদো চ.
‘‘তত্থ কতমো ৱিৱাদো ৱিৱাদাধিকৰণং? ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খূ ৱিৱদন্তি – ধম্মোতি ৱা অধম্মোতি ৱা…পে… দুট্ঠুল্লা আপত্তীতি ৱা অদুট্ঠুল্লা আপত্তীতি ৱা. যং তত্থ ভণ্ডনং কলহো ৱিগ্গহো ৱিৱাদো নানাৱাদো অঞ্ঞথাৱাদো ৱিপচ্চতায ৱোহাৰো মেধগং – অযং ৱিৱাদো ৱিৱাদাধিকৰণং.
‘‘তত্থ কতমো ৱিৱাদো নো অধিকৰণং? মাতাপি পুত্তেন ৱিৱদতি, পুত্তোপি মাতৰা ৱিৱদতি, পিতাপি পুত্তেন ৱিৱদতি, পুত্তোপি পিতৰা ৱিৱদতি, ভাতাপি ভাতৰা ৱিৱদতি, ভাতাপি ভগিনিযা ৱিৱদতি, ভগিনীপি ভাতৰা ৱিৱদতি, সহাযোপি সহাযেন ৱিৱদতি – অযং ৱিৱাদো নো অধিকৰণং.
‘‘তত্থ কতমং অধিকৰণং নো ৱিৱাদো? অনুৱাদাধিকৰণং, আপত্তাধিকৰণং, কিচ্চাধিকৰণং – ইদং অধিকৰণং নো ৱিৱাদো.
‘‘তত্থ কতমং অধিকৰণঞ্চেৱ ৱিৱাদো চ? ৱিৱাদাধিকৰণং অধিকৰণঞ্চেৱ ৱিৱাদো চ.