১২. সত্তসতিকক্খন্ধকং

১. পঠমভাণৱাৰো

৪৪৬. তেন খো পন সমযেন ৱস্সসতপৰিনিব্বুতে ভগৱতি ৱেসালিকা ৱজ্জিপুত্তকা ভিক্খূ ৱেসালিযং দস ৱত্থূনি দীপেন্তি – কপ্পতি সিঙ্গিলোণকপ্পো, কপ্পতি দ্ৱঙ্গুলকপ্পো, কপ্পতি গামন্তৰকপ্পো, কপ্পতি আৱাসকপ্পো, কপ্পতি অনুমতিকপ্পো, কপ্পতি আচিণ্ণকপ্পো, কপ্পতি অমথিতকপ্পো, কপ্পতি জড়োগিং পাতুং, কপ্পতি অদসকং নিসীদনং, কপ্পতি জাতৰূপৰজতন্তি.

তেন খো পন সমযেন আযস্মা যসো কাকণ্ডকপুত্তো ৱজ্জীসু চাৰিকং চৰমানো যেন ৱেসালী তদৱসৰি. তত্ৰ সুদং আযস্মা যসো কাকণ্ডকপুত্তো ৱেসালিযং ৱিহৰতি মহাৱনে কূটাগাৰসালাযং. তেন খো পন সমযেন ৱেসালিকা ৱজ্জিপুত্তকা ভিক্খূ তদহুপোসথে কংসপাতিং [কংসচাটিং (স্যা.)] উদকেন পূৰেত্ৱা মজ্ঝে ভিক্খুসঙ্ঘস্স ঠপেত্ৱা আগতাগতে ৱেসালিকে উপাসকে এৱং ৱদন্তি – ‘‘দেথাৱুসো, সঙ্ঘস্স কহাপণম্পি অড্ঢম্পি পাদম্পি মাসকৰূপম্পি. ভৱিস্সতি সঙ্ঘস্স পৰিক্খাৰেন কৰণীয’’ন্তি. এৱং ৱুত্তে আযস্মা যসো কাকণ্ডকপুত্তো ৱেসালিকে উপাসকে এতদৱোচ – ‘‘মাৱুসো, অদত্থ সঙ্ঘস্স কহাপণম্পি অড্ঢম্পি পাদম্পি মাসকৰূপম্পি. ন কপ্পতি সমণানং সক্যপুত্তিযানং জাতৰূপৰজতং; ন সাদিযন্তি সমণা সক্যপুত্তিযা জাতৰূপৰজতং; ন পটিগ্গণ্হন্তি সমণা সক্যপুত্তিযা জাতৰূপৰজতং; নিক্খিত্তমণিসুৱণ্ণা সমণা সক্যপুত্তিযা অপেতজাতৰূপৰজতা’’তি. এৱম্পি খো ৱেসালিকা উপাসকা আযস্মতা যসেন কাকণ্ডকপুত্তেন ৱুচ্চমানা অদংসুযেৱ সঙ্ঘস্স কহাপণম্পি অড্ঢম্পি পাদম্পি মাসকৰূপম্পি.

অথ খো ৱেসালিকা ৱজ্জিপুত্তকা ভিক্খূ তস্সা ৰত্তিযা অচ্চযেন তং হিৰঞ্ঞং ভিক্খগ্গেন [ভিক্খুগ্গেন (স্যা.)] পটিৱীসং [পটিৱিংসং (সী.), পটিৱিসং (স্যা.)] ঠপেত্ৱা ভাজেসুং. অথ খো ৱেসালিকা ৱজ্জিপুত্তকা ভিক্খূ আযস্মন্তং যসং কাকণ্ডকপুত্তং এতদৱোচুং – ‘‘এসো তে, আৱুসো যস, হিৰঞ্ঞস্স পটিৱীসো’’তি. ‘‘নত্থি, মে আৱুসো, হিৰঞ্ঞস্স পটিৱীসো, নাহং হিৰঞ্ঞং সাদিযামী’’তি. অথ খো ৱেসালিকা ৱজ্জিপুত্তকা ভিক্খূ – ‘‘অযং আৱুসো যসো কাকণ্ডকপুত্তো উপাসকে সদ্ধে পসন্নে অক্কোসতি, পৰিভাসতি, অপ্পসাদং কৰোতি; হন্দস্স মযং পটিসাৰণীযকম্মং কৰোমা’’তি তে. তস্স পটিসাৰণীযকম্মং অকংসু. অথ খো আযস্মা যসো কাকণ্ডকপুত্তো ৱেসালিকে ৱজ্জিপুত্তকে ভিক্খূ এতদৱোচ – ‘‘ভগৱতা, আৱুসো, পঞ্ঞত্তং – ‘পটিসাৰণীযকম্মকতস্স ভিক্খুনো অনুদূতো দাতব্বো’তি. দেথ মে, আৱুসো, অনুদূতং ভিক্খু’’ন্তি.

অথ খো ৱেসালিকা ৱজ্জিপুত্তকা ভিক্খূ একং ভিক্খুং সম্মন্নিত্ৱা আযস্মতো যসস্স কাকণ্ডকপুত্তস্স অনুদূতং অদংসু. অথ খো আযস্মা যসো কাকণ্ডকপুত্তো অনুদূতেন ভিক্খুনা সদ্ধিং ৱেসালিং পৱিসিত্ৱা ৱেসালিকে উপাসকে এতদৱোচ – ‘‘অহং কিৰাযস্মন্তে উপাসকে সদ্ধে পসন্নে অক্কোসামি, পৰিভাসামি, অপ্পসাদং কৰোমি; যোহং অধম্মং অধম্মোতি ৱদামি, ধম্মং ধম্মোতি ৱদামি, অৱিনযং অৱিনযোতি ৱদামি, ৱিনযং ৱিনযোতি ৱদামি.

৪৪৭. ‘‘একমিদং, আৱুসো, সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তত্ৰ খো, আৱুসো, ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – [অ. নি. ৪.৫০] ‘চত্তাৰোমে, ভিক্খৱে, চন্দিমসূৰিযানং উপক্কিলেসা, যেহি উপক্কিলেসেহি উপক্কিলিট্ঠা চন্দিমসূৰিযা ন তপন্তি, ন ভাসন্তি, ন ৱিৰোচন্তি. কতমে চত্তাৰো? অব্ভং, ভিক্খৱে, চন্দিমসূৰিযানং উপক্কিলেসো, যেন উপক্কিলেসেন উপক্কিলিট্ঠা চন্দিমসূৰিযা ন তপন্তি, ন ভাসন্তি ন ৱিৰোচন্তি. মহিকা, ভিক্খৱে, চন্দিমসূৰিযানং উপক্কিলেসো, যেন উপক্কিলেসেন উপক্কিলিট্ঠা চন্দিমসূৰিযা ন তপন্তি, ন ভাসন্তি, ন ৱিৰোচন্তি, ধূমৰজো, ভিক্খৱে, চন্দিমসূৰিযানং উপক্কিলেসো, যেন উপক্কিলেসেন উপক্কিলিট্ঠা চন্দিমসূৰিযা ন তপন্তি, ন ভাসন্তি, ন ৱিৰোচন্তি. ৰাহু, ভিক্খৱে, অসুৰিন্দো চন্দিমসূৰিযানং উপক্কিলেসো, যেন উপক্কিলেসেন উপক্কিলিট্ঠা চন্দিমসূৰিযা ন তপন্তি, ন ভাসন্তি, ন ৱিৰোচন্তি. ইমে খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰো চন্দিমসূৰিযানং উপক্কিলেসা, যেহি উপক্কিলেসেহি উপক্কিলিট্ঠা চন্দিমসূৰিযা ন তপন্তি, ন ভাসন্তি, ন ৱিৰোচন্তি. এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰোমে সমণব্ৰাহ্মণানং উপক্কিলেসা, যেহি উপক্কিলেসেহি উপক্কিলিট্ঠা একে সমণব্ৰাহ্মণা ন তপন্তি, ন ভাসন্তি, ন ৱিৰোচন্তি. কতমে চত্তাৰো? সন্তি, ভিক্খৱে, একে সমণব্ৰাহ্মণা সুৰং পিৱন্তি, মেৰযং পিৱন্তি, সুৰামেৰযপানা অপ্পটিৱিৰতা – অযং, ভিক্খৱে, পঠমো সমণব্ৰাহ্মণানং উপক্কিলেসো, যেন উপক্কিলেসেন উপক্কিলিট্ঠা একে সমণব্ৰাহ্মণা ন তপন্তি, ন ভাসন্তি, ন ৱিৰোচন্তি. পুন চপৰং, ভিক্খৱে, একে সমণব্ৰাহ্মণা মেথুনং ধম্মং পটিসেৱন্তি, মেথুনধম্মা অপ্পটিৱিৰতা – অযং, ভিক্খৱে, দুতিযো সমণব্ৰাহ্মণানং উপক্কিলেসো, যেন উপক্কিলেসেন উপক্কিলিট্ঠা একে সমণব্ৰাহ্মণা ন তপন্তি, ন ভাসন্তি, ন ৱিৰোচন্তি. পুন চপৰং, ভিক্খৱে, একে সমণব্ৰাহ্মণা জাতৰূপৰজতং সাদিযন্তি, জাতৰূপৰজতপ্পটিগ্গহণা অপ্পটিৱিৰতা – অযং, ভিক্খৱে, ততিযো সমণব্ৰাহ্মণানং উপক্কিলেসো, যেন উপক্কিলেসেন উপক্কিলিট্ঠা একে সমণব্ৰাহ্মণা ন তপন্তি, ন ভাসন্তি, ন ৱিৰোচন্তি. পুন চপৰং, ভিক্খৱে, একে সমণব্ৰাহ্মণা মিচ্ছাজীৱেন জীৱিতং কপ্পেন্তি; মিচ্ছাজীৱা অপ্পটিৱিৰতা – অযং, ভিক্খৱে, চতুত্থো সমণব্ৰাহ্মণানং উপক্কিলেসো, যেন উপক্কিলেসেন উপক্কিলিট্ঠা একে সমণব্ৰাহ্মণা ন তপন্তি, ন ভাসন্তি, ন ৱিৰোচন্তি. ইমে খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰো সমণব্ৰাহ্মণানং উপক্কিলেসা, যেহি উপক্কিলেসেহি উপক্কিলিট্ঠা একে সমণব্ৰাহ্মণা ন তপন্তি, ন ভাসন্তি, ন ৱিৰোচন্তি’. ‘‘ইদমৱোচাৱুসো, ভগৱা. ইদং ৱত্ৱান সুগতো অথাপৰং এতদৱোচ সত্থা –

‘‘ৰাগদোসপৰিক্লিট্ঠা, একে সমণব্ৰাহ্মণা;

অৱিজ্জানিৱুটা [অৱিজ্জানীৱুতা (স্যা.)] পোসা, পিযৰূপাভিনন্দিনো.

‘‘সুৰং পিৱন্তি মেৰযং, পটিসেৱন্তি মেথুনং;

ৰজতং জাতৰূপঞ্চ, সাদিযন্তি অৱিদ্দসূ.

‘‘মিচ্ছাজীৱেন জীৱন্তি, একে সমণব্ৰাহ্মণা;

এতে উপক্কিলেসা ৱুত্তা, বুদ্ধেনাদিচ্চবন্ধুনা.

‘‘যেহি উপক্কিলেসেহি উপক্কিলিট্ঠা, একে সমণব্ৰাহ্মণা;

ন তপন্তি ন ভাসন্তি, অসুদ্ধা সৰজা মগা.

‘‘অন্ধকাৰেন ওনদ্ধা, তণ্হাদাসা সনেত্তিকা;

ৱড্ঢেন্তি কটসিং ঘোৰং, আদিযন্তি পুনব্ভৱন্তি.

‘‘এৱংৱাদী কিৰাহং আযস্মন্তে উপাসকে সদ্ধে পসন্নে অক্কোসামি, পৰিভাসামি, অপ্পসাদং কৰোমি; যোহং অধম্মং অধম্মোতি ৱদামি, ধম্মং ধম্মোতি ৱদামি, অৱিনযং অৱিনযোতি ৱদামি, ৱিনযং ৱিনযোতি ৱদামি.

৪৪৮. [সং. নি. ৪.৩৬২ ইদং ৱত্থু আগতং] ‘‘একমিদং, আৱুসো, সমযং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি ৱেড়ুৱনে কলন্দকনিৱাপে. তেন খো পন সমযেন ৰাজন্তেপুৰে ৰাজপৰিসাযং সন্নিসিন্নানং সন্নিপতিতানং অযমন্তৰকথা উদপাদি – ‘কপ্পতি সমণানং সক্যপুত্তিযানং জাতৰূপৰজতং; সাদিযন্তি সমণা সক্যপুত্তিযা জাতৰূপৰজতং; পটিগ্গণ্হন্তি সমণা সক্যপুত্তিযা জাতৰূপৰজত’ন্তি. তেন খো পনাৱুসো সমযেন, মণিচূড়কো গামণী তস্সং পৰিসাযং নিসিন্নো হোতি. অথ খো, আৱুসো, মণিচূড়কো গামণী তং পৰিসং এতদৱোচ – ‘মা অয্যা এৱং অৱচুত্থ. ন কপ্পতি সমণানং সক্যপুত্তিযানং জাতৰূপৰজতং; ন সাদিযন্তি সমণা সক্যপুত্তিযা জাতৰূপৰজতং; ন পটিগ্গণ্হন্তি সমণা সক্যপুত্তিযা জাতৰূপৰজতং; নিক্খিত্তমণিসুৱণ্ণা সমণা সক্যপুত্তিযা অপেতজাতৰূপৰজতা’তি. অসক্খি খো, আৱুসো, মণিচূড়কো গামণী তং পৰিসং সঞ্ঞাপেতুং.

‘‘অথ খো, আৱুসো, মণিচূড়কো গামণী তং পৰিসং সঞ্ঞাপেত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো, আৱুসো, মণিচূড়কো গামণী ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘ইধ, ভন্তে, ৰাজন্তেপুৰে ৰাজপৰিসাযং সন্নিসিন্নানং সন্নিপতিতানং অযমন্তৰকথা উদপাদি – কপ্পতি সমণানং সক্যপুত্তিযানং জাতৰূপৰজতং; সাদিযন্তি সমণা সক্যপুত্তিযা জাতৰূপৰজতং; পটিগ্গণ্হন্তি সমণা সক্যপুত্তিযা জাতৰূপৰজতন্তি. এৱং ৱুত্তে অহং ভন্তে, তং পৰিসং এতদৱোচং – মা অয্যা এৱং অৱচুত্থ. ন কপ্পতি সমণানং সক্যপুত্তিযানং জাতৰূপৰজতং; ন সাদিযন্তি সমণা সক্যপুত্তিযা জাতৰূপৰজতং; ন পটিগ্গণ্হন্তি সমণা সক্যপুত্তিযা জাতৰূপৰজতং; নিক্খিত্তমণিসুৱণ্ণা সমণা সক্যপুত্তিযা অপেতজাতৰূপৰজতাতি. অসক্খিং খো অহং, ভন্তে, তং পৰিসং সঞ্ঞাপেতুং. কচ্চাহং, ভন্তে, এৱং ব্যাকৰমানো ৱুত্তৱাদী চেৱ ভগৱতো হোমি, ন চ ভগৱন্তং অভূতেন অব্ভাচিক্খামি, ধম্মস্স চানুধম্মং ব্যাকৰোমি, ন চ কোচি সহধম্মিকো ৱাদানুৱাদো গাৰয্হং ঠানং আগচ্ছতী’তি? ‘তগ্ঘ ত্ৱং, গামণি, এৱং ব্যাকৰমানো ৱুত্তৱাদী চেৱ মে হোসি; ন চ মং অভূতেন অব্ভাচিক্খসি [পাৰা. ৫৮২], ধম্মস্স চানুধম্মং ব্যাকৰোসি, ন চ কোচি সহধম্মিকো ৱাদানুৱাদো গাৰয্হং ঠানং আগচ্ছতি. ন হি, গামণি, কপ্পতি সমণানং সক্যপুত্তিযানং জাতৰূপৰজতং; ন সাদিযন্তি সমণা সক্যপুত্তিযা জাতৰূপৰজতং; ন পটিগ্গণ্হন্তি সমণা সক্যপুত্তিযা জাতৰূপৰজতং; নিক্খিত্তমণিসুৱণ্ণা সমণা সক্যপুত্তিযা অপেতজাতৰূপৰজতা. যস্স খো, গামণি, জাতৰূপৰজতং কপ্পতি, পঞ্চপি তস্স কামগুণা কপ্পন্তি. যস্স পঞ্চ কামগুণা কপ্পন্তি একংসেনেতং, গামণি, ধাৰেয্যাসি – অস্সমণধম্মো অসক্যপুত্তিযধম্মোতি. অপি চাহং, গামণি, এৱং ৱদামি তিণং তিণত্থিকেন পৰিযেসিতব্বং; দাৰু দাৰুত্থিকেন পৰিযেসিতব্বং; সকটং সকটত্থিকেন পৰিযেসিতব্বং; পুৰিসো পুৰিসত্থিকেন পৰিযেসিতব্বো. ন ত্ৱেৱাহং, গামণি, কেনচি পৰিযাযেন জাতৰূপৰজতং সাদিতব্বং পৰিযেসিতব্বন্তি ৱদামী’তি.

‘‘এৱংৱাদী কিৰাহং আযস্মন্তে উপাসকে সদ্ধে পসন্নে অক্কোসামি, পৰিভাসামি, অপ্পসাদং কৰোমি; যোহং অধম্মং অধম্মোতি ৱদামি, ধম্মং ধম্মোতি ৱদামি, অৱিনযং অৱিনযোতি ৱদামি, ৱিনযং ৱিনযোতি ৱদামি.

৪৪৯. ‘‘একমিদং, আৱুসো, সমযং ভগৱা ৰাজগহে আযস্মন্তং উপনন্দং সক্যপুত্তং আৰব্ভ জাতৰূপৰজতং পটিক্খিপি, সিক্খাপদঞ্চ পঞ্ঞপেসি. এৱংৱাদী কিৰাহং আযস্মন্তে উপাসকে সদ্ধে পসন্নে অক্কোসামি, পৰিভাসামি, অপ্পসাদং কৰোমি; যোহং অধম্মং অধম্মোতি ৱদামি, ধম্মং ধম্মোতি ৱদামি, অৱিনযং অৱিনযোতি ৱদামি, ৱিনযং ৱিনযোতি ৱদামী’’তি.

এৱং ৱুত্তে ৱেসালিকা উপাসকা আযস্মন্তং যসং কাকণ্ডকপুত্তং এতদৱোচুং – ‘‘একোৱ ভন্তে, অয্যো যসো কাকণ্ডকপুত্তো সমণো সক্যপুত্তিযো. সব্বেৱিমে অস্সমণা অসক্যপুত্তিযা. ৱসতু, ভন্তে, অয্যো যসো কাকণ্ডকপুত্তো ৱেসালিযং. মযং অয্যস্স যসস্স কাকণ্ডকপুত্তস্স উস্সুক্কং কৰিস্সাম চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰান’’ন্তি. অথ খো আযস্মা যসো কাকণ্ডকপুত্তো ৱেসালিকে উপাসকে সঞ্ঞাপেত্ৱা অনুদূতেন ভিক্খুনা সদ্ধিং আৰামং অগমাসি.

অথ খো ৱেসালিকা ৱজ্জিপুত্তকা ভিক্খূ অনুদূতং ভিক্খুং পুচ্ছিংসু – ‘‘খমাপিতাৱুসো, যসেন কাকণ্ডকপুত্তেন ৱেসালিকা উপাসকা’’তি? ‘‘উপাসকেহি পাপিকং নো, আৱুসো, কতং. একোৱ যসো কাকণ্ডকপুত্তো সমণো সক্যপুত্তিযো কতো. সব্বেৱ মযং অস্সমণা অসক্যপুত্তিযা কতা’’তি. অথ খো ৱেসালিকা ৱজ্জিপুত্তকা ভিক্খূ – ‘‘অযং, আৱুসো, যসো কাকণ্ডকপুত্তো অম্হেহি অসম্মতো গিহীনং পকাসেসি; হন্দস্স মযং উক্খেপনীযকম্মং কৰোমা’’তি. তে তস্স উক্খেপনীযকম্মং কত্তুকামা সন্নিপতিংসু. অথ খো আযস্মা যসো কাকণ্ডকপুত্তো ৱেহাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৱা কোসম্বিযং পচ্চুট্ঠাসি.

৪৫০. অথ খো আযস্মা যসো কাকণ্ডকপুত্তো পাৱেয্যকানঞ্চ [পাঠেয্যকানঞ্চ (স্যা.)] অৱন্তিদক্খিণাপথকানঞ্চ ভিক্খূনং সন্তিকে দূতং পাহেসি – ‘‘আগচ্ছন্তু আযস্মন্তা; ইমং অধিকৰণং আদিযিস্সাম. পুৰে অধম্মো দিপ্পতি, ধম্মো পটিবাহিয্যতি; অৱিনযো দিপ্পতি, ৱিনযো পটিবাহিয্যতি; পুৰে অধম্মৱাদিনো বলৱন্তো হোন্তি, ধম্মৱাদিনো দুব্বলা হোন্তি; অৱিনযৱাদিনো বলৱন্তো হোন্তি, ৱিনযৱাদিনো দুব্বলা হোন্তী’’তি.

তেন খো পন সমযেন আযস্মা সম্ভূতো সাণৱাসী অহোগঙ্গে পব্বতে পটিৱসতি. অথ খো আযস্মা যসো কাকণ্ডকপুত্তো যেন অহোগঙ্গো পব্বতো, যেনাযস্মা সম্ভূতো সাণৱাসী তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং সম্ভূতং সাণৱাসিং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা যসো কাকণ্ডকপুত্তো আযস্মন্তং সম্ভূতং সাণৱাসিং এতদৱোচ – ‘‘ইমে, ভন্তে, ৱেসালিকা ৱজ্জিপুত্তকা ভিক্খূ ৱেসালিযং দস ৱত্থূনি দীপেন্তি – কপ্পতি সিঙ্গিলোণকপ্পো, কপ্পতি দ্ৱঙ্গুলকপ্পো, কপ্পতি গামন্তৰকপ্পো, কপ্পতি আৱাসকপ্পো, কপ্পতি অনুমতিকপ্পো, কপ্পতি আচিণ্ণকপ্পো, কপ্পতি অমথিতকপ্পো, কপ্পতি জড়োগিং পাতুং, কপ্পতি অদসকং নিসীদনং, কপ্পতি জাতৰূপৰজতন্তি. হন্দ মযং, ভন্তে, ইমং অধিকৰণং আদিযিস্সাম. পুৰে অধম্মো দিপ্পতি, ধম্মো পটিবাহিয্যতি; অৱিনযো দিপ্পতি, ৱিনযো পটিবাহিয্যতি; পুৰে অধম্মৱাদিনো বলৱন্তো হোন্তি, ধম্মৱাদিনো দুব্বলা হোন্তি; অৱিনযৱাদিনো বলৱন্তো হোন্তি, ৱিনযৱাদিনো দুব্বলা হোন্তী’’তি. ‘‘এৱমাৱুসো’’তি খো আযস্মা সম্ভূতো সাণৱাসী আযস্মতো যসস্স কাকণ্ডকপুত্তস্স পচ্চস্সোসি. অথ খো সট্ঠিমত্তা পাৱেয্যকা ভিক্খূ – সব্বে আৰঞ্ঞিকা, সব্বে পিণ্ডপাতিকা, সব্বে পংসুকূলিকা, সব্বে তেচীৱৰিকা, সব্বেৱ অৰহন্তো – অহোগঙ্গে পব্বতে সন্নিপতিংসু. অট্ঠাসীতিমত্তা অৱন্তিদক্খিণাপথকা ভিক্খূ – অপ্পেকচ্চে আৰঞ্ঞিকা, অপ্পেকচ্চে পিণ্ডপাতিকা, অপ্পেকচ্চে পংসুকূলিকা, অপ্পেকচ্চে তেচীৱৰিকা, সব্বেৱ অৰহন্তো – অহোগঙ্গে পব্বতে সন্নিপতিংসু. অথ খো থেৰানং ভিক্খূনং মন্তযমানানং এতদহোসি – ‘‘ইদং খো অধিকৰণং কক্খড়ঞ্চ, ৱাড়ঞ্চ; কং নু খো মযং পক্খং লভেয্যাম, যেন মযং ইমস্মিং অধিকৰণে বলৱন্ততৰা অস্সামা’’তি.

৪৫১. তেন খো পন সমযেন আযস্মা ৰেৱতো সোৰেয্যে পটিৱসতি – বহুস্সুতো আগতাগমো ধম্মধৰো ৱিনযধৰো মাতিকাধৰো পণ্ডিতো ৱিযত্তো মেধাৱী লজ্জী কুক্কুচ্চকো সিক্খাকামো. অথ খো থেৰানং ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘অযং খো আযস্মা ৰেৱতো সোৰেয্যে পটিৱসতি – বহুস্সুতো আগতাগমো ধম্মধৰো ৱিনযধৰো মাতিকাধৰো পণ্ডিতো ৱিযত্তো মেধাৱী লজ্জী কুক্কুচ্চকো সিক্খাকামো. সচে মযং আযস্মন্তং ৰেৱতং পক্খং লভিস্সাম, এৱং মযং ইমস্মিং অধিকৰণে বলৱন্ততৰা অস্সামা’’তি. অস্সোসি খো আযস্মা ৰেৱতো – দিব্বায সোতধাতুযা ৱিসুদ্ধায অতিক্কন্তমানুসিকায – থেৰানং ভিক্খূনং মন্তযমানানং. সুত্ৱানস্স এতদহোসি – ‘‘ইদং খো অধিকৰণং কক্খড়ঞ্চ ৱাড়ঞ্চ. ন খো মেতং পতিৰূপং যোহং এৱৰূপে অধিকৰণে ওসক্কেয্যং. ইদানি চ পন তে ভিক্খূ আগচ্ছিস্সন্তি. সোহং তেহি আকিণ্ণো ন ফাসু গমিস্সামি. যংনূনাহং পটিকচ্চেৱ গচ্ছেয্য’’ন্তি. অথ খো আযস্মা ৰেৱতো সোৰেয্যা সঙ্কস্সং অগমাসি.

অথ খো থেৰা ভিক্খূ সোৰেয্যং গন্ত্ৱা পুচ্ছিংসু – ‘‘কহং আযস্মা ৰেৱতো’’তি? তে এৱমাহংসু – ‘‘এসাযস্মা ৰেৱতো সঙ্কস্সং গতো’’তি. অথ খো আযস্মা ৰেৱতো সঙ্কস্সা কণ্ণকুজ্জং [কন্নকুজ্জং (সী.)] অগমাসি. অথ খো থেৰা ভিক্খূ সঙ্কস্সং গন্ত্ৱা পুচ্ছিংসু – ‘‘কহং আযস্মা ৰেৱতো’’তি? তে এৱমাহংসু – ‘‘এসাযস্মা ৰেৱতো কণ্ণকুজ্জং গতো’’তি. অথ খো আযস্মা ৰেৱতো কণ্ণকুজ্জা উদুম্বৰং অগমাসি. অথ খো থেৰা ভিক্খূ কণ্ণকুজ্জং গন্ত্ৱা পুচ্ছিংসু – ‘‘কহং আযস্মা ৰেৱতো’’তি? তে এৱমাহংসু – ‘‘এসাযস্মা ৰেৱতো উদুম্বৰং গতো’’তি. অথ খো আযস্মা ৰেৱতো উদুম্বৰা অগ্গড়পুৰং অগমাসি. অথ খো থেৰা ভিক্খূ উদুম্বৰং গন্ত্ৱা পুচ্ছিংসু – ‘‘কহং আযস্মা ৰেৱতো’’তি? তে এৱমাহংসু – ‘‘এসাযস্মা ৰেৱতো অগ্গড়পুৰং গতো’’তি. অথ খো আযস্মা ৰেৱতো অগ্গড়পুৰা সহজাতিং [সহংজাতিং (ক.)] অগমাসি. অথ খো থেৰা ভিক্খূ অগ্গড়পুৰং গন্ত্ৱা পুচ্ছিংসু – ‘‘কহং আযস্মা ৰেৱতো’’তি? তে এৱমাহংসু – ‘‘এসাযস্মা ৰেৱতো সহজাতিং গতো’’তি. অথ খো থেৰা ভিক্খূ আযস্মন্তং ৰেৱতং সহজাতিযং সম্ভাৱেসুং.

৪৫২. অথ খো আযস্মা সম্ভূতো সাণৱাসী আযস্মন্তং যসং কাকণ্ডকপুত্তং এতদৱোচ – ‘‘অযং, আৱুসো, আযস্মা ৰেৱতো বহুস্সুতো আগতাগমো ধম্মধৰো ৱিনযধৰো মাতিকাধৰো পণ্ডিতো ৱিযত্তো মেধাৱী লজ্জী কুক্কুচ্চকো সিক্খাকামো. সচে মযং আযস্মন্তং ৰেৱতং পঞ্হং পুচ্ছিস্সাম, পটিবলো আযস্মা ৰেৱতো একেনেৱ পঞ্হেন সকলম্পি ৰত্তিং ৱীতিনামেতুং. ইদানি চ পনাযস্মা ৰেৱতো অন্তেৱাসিকং [অন্তেৱাসিং (স্যা.)] সৰভাণকং ভিক্খুং অজ্ঝেসিস্সতি. সো ত্ৱং তস্স ভিক্খুনো সৰভঞ্ঞপৰিযোসানে আযস্মন্তং ৰেৱতং উপসঙ্কমিত্ৱা ইমানি দস ৱত্থূনি পুচ্ছেয্যাসী’’তি. ‘‘এৱং ভন্তে’’তি খো আযস্মা যসো কাকণ্ডকপুত্তো আযস্মতো সম্ভূতস্স সাণৱাসিস্স পচ্চস্সোসি. অথ খো আযস্মা ৰেৱতো অন্তেৱাসিকং সৰভাণকং ভিক্খুং অজ্ঝেসি. অথ খো আযস্মা যসো কাকণ্ডকপুত্তো তস্স ভিক্খুনো সৰভঞ্ঞপৰিযোসানে যেনাযস্মা ৰেৱতো তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং ৰেৱতং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা যসো কাকণ্ডকপুত্তো আযস্মন্তং ৰেৱতং এতদৱোচ – ‘‘কপ্পতি, ভন্তে, সিঙ্গিলোণকপ্পো’’তি? ‘‘কো সো, আৱুসো, সিঙ্গিলোণকপ্পো’’তি? ‘‘কপ্পতি, ভন্তে, সিঙ্গিনা লোণং পৰিহৰিতুং – যত্থ অলোণকং ভৱিস্সতি তত্থ পৰিভুঞ্জিস্সামী’’তি? ‘‘নাৱুসো, কপ্পতী’’তি. ‘‘কপ্পতি, ভন্তে, দ্ৱঙ্গুলকপ্পো’’তি? ‘‘কো সো, আৱুসো, দ্ৱঙ্গুলকপ্পো’’তি? ‘‘কপ্পতি, ভন্তে, দ্ৱঙ্গুলায ছাযায ৱীতিৱত্তায, ৱিকালে ভোজনং ভুঞ্জিতু’’ন্তি? ‘‘নাৱুসো, কপ্পতী’’তি. ‘‘কপ্পতি, ভন্তে, গামন্তৰকপ্পো’’তি? ‘‘কো সো, আৱুসো, গামন্তৰকপ্পো’’তি? ‘‘কপ্পতি, ভন্তে – ইদানি গামন্তৰং গমিস্সামীতি – ভুত্তাৱিনা পৱাৰিতেন অনতিৰিত্তং ভোজনং ভুঞ্জিতু’’ন্তি? ‘‘নাৱুসো, কপ্পতী’’তি. ‘‘কপ্পতি, ভন্তে, আৱাসকপ্পো’’তি? ‘‘কো সো, আৱুসো, আৱাসকপ্পো’’তি? ‘‘কপ্পতি, ভন্তে, সম্বহুলা আৱাসা সমানসীমা নানুপোসথং কাতু’’ন্তি? ‘‘নাৱুসো, কপ্পতী’’তি. ‘‘কপ্পতি, ভন্তে, অনুমতিকপ্পো’’তি? ‘‘কো সো, আৱুসো, অনুমতিকপ্পো’’তি? ‘‘কপ্পতি, ভন্তে, ৱগ্গেন সঙ্ঘেন কম্মং কাতুং – আগতে ভিক্খূ অনুমানেস্সামা’’তি [অনুজানিস্সামাতি, অনুজানেস্সামাতি, অনুমতিং আনেস্সামাতি (ক.)]? ‘‘নাৱুসো, কপ্পতী’’তি. ‘‘কপ্পতি, ভন্তে, আচিণ্ণকপ্পো’’তি? ‘‘কো সো, আৱুসো, আচিণ্ণকপ্পো’’তি? ‘‘কপ্পতি, ভন্তে, ইদং মে উপজ্ঝাযেন অজ্ঝাচিণ্ণং, ইদং মে আচৰিযেন অজ্ঝাচিণ্ণং, তং অজ্ঝাচৰিতু’’ন্তি? ‘‘আচিণ্ণকপ্পো খো, আৱুসো, একচ্চো কপ্পতি, একচ্চো ন কপ্পতী’’তি. ‘‘কপ্পতি, ভন্তে, অমথিতকপ্পো’’তি? ‘‘কো সো, আৱুসো, অমথিতকপ্পো’’তি? ‘‘কপ্পতি, ভন্তে, যং তং খীৰং খীৰভাৱং ৱিজহিতং, অসম্পত্তং দধিভাৱং, তং ভুত্তাৱিনা পৱাৰিতেন অনতিৰিত্তং পাতু’’ন্তি? ‘‘নাৱুসো, কপ্পতী’’তি? ‘‘কপ্পতি, ভন্তে, জড়োগিং পাতু’’ন্তি? ‘‘কা সা, আৱুসো, জড়োগী’’তি? ‘‘কপ্পতি, ভন্তে, যা সা সুৰা আসুতা, অসম্পত্তা মজ্জভাৱং, সা পাতু’’ন্তি? ‘‘নাৱুসো, কপ্পতী’’তি. ‘‘কপ্পতি, ভন্তে, অদসকং নিসীদন’’ন্তি? ‘‘নাৱুসো, কপ্পতী’’তি. ‘‘কপ্পতি, ভন্তে, জাতৰূপৰজত’’ন্তি? ‘‘নাৱুসো, কপ্পতী’’তি. ‘‘ইমে, ভন্তে, ৱেসালিকা ৱজ্জিপুত্তকা ভিক্খূ ৱেসালিযং ইমানি দস ৱত্থূনি দীপেন্তি. হন্দ মযং, ভন্তে, ইমং অধিকৰণং আদিযিস্সাম. পুৰে অধম্মো দিপ্পতি, ধম্মো পটিবাহিয্যতি; অৱিনযো দিপ্পতি, ৱিনযো পটিবাহিয্যতি; পুৰে অধম্মৱাদিনো বলৱন্তো হোন্তি, ধম্মৱাদিনো দুব্বলা হোন্তি; অৱিনযৱাদিনো বলৱন্তো হোন্তি, ৱিনযৱাদিনো দুব্বলা হোন্তী’’তি. ‘‘এৱমাৱুসো’’তি খো আযস্মা ৰেৱতো আযস্মতো যসস্স কাকণ্ডকপুত্তস্স পচ্চস্সোসি.

পঠমভাণৱাৰো নিট্ঠিতো.

২. দুতিযভাণৱাৰো

৪৫৩. অস্সোসুং খো ৱেসালিকা ৱজ্জিপুত্তকা ভিক্খূ – ‘‘যসো কিৰ কাকণ্ডকপুত্তো ইদং অধিকৰণং আদিযিতুকামো পক্খং পৰিযেসতি, লভতি চ কিৰ পক্খ’’ন্তি. অথ খো ৱেসালিকানং ৱজ্জিপুত্তকানং ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘ইদং খো অধিকৰণং কক্খড়ঞ্চ ৱাড়ঞ্চ. কং নু খো মযং পক্খং লভেয্যাম, যেন মযং ইমস্মিং অধিকৰণে বলৱন্ততৰা অস্সামা’’তি.

অথ খো ৱেসালিকানং ৱজ্জিপুত্তকানং ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘অযং খো আযস্মা ৰেৱতো বহুস্সুতো আগতাগমো ধম্মধৰো ৱিনযধৰো মাতিকাধৰো পণ্ডিতো ৱিযত্তো মেধাৱী লজ্জী কুক্কুচ্চকো সিক্খাকামো. সচে মযং আযস্মন্তং ৰেৱতং পক্খং লভেয্যাম, এৱং মযং ইমস্মিং অধিকৰণে বলৱন্ততৰা অস্সামা’’তি.

অথ খো ৱেসালিকা ৱজ্জিপুত্তকা ভিক্খূ পহূতং সামণকং পৰিক্খাৰং পটিযাদেসুং – পত্তম্পি, চীৱৰম্পি, নিসীদনম্পি, সূচিঘৰম্পি, কাযবন্ধনম্পি, পৰিস্সাৱনম্পি, ধম্মকৰণম্পি. অথ খো ৱেসালিকা ৱজ্জিপুত্তকা ভিক্খূ তং সামণকং পৰিক্খাৰং আদায নাৱায সহজাতিং উজ্জৱিংসু; নাৱায পচ্চোৰোহিত্ৱা অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে ভত্তৱিস্সগ্গং কৰোন্তি. অথ খো আযস্মতো সাড়্হস্স ৰহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৱং চেতসো পৰিৱিতক্কো উদপাদি – ‘‘কে নু খো ধম্মৱাদিনো – পাচীনকা ৱা ভিক্খূ, পাৱেয্যকা ৱা’’তি? অথ খো আযস্মতো সাড়্হস্স, ধম্মঞ্চ ৱিনযঞ্চ চেতসা পচ্চৱেক্খন্তস্স, এতদহোসি – ‘‘অধম্মৱাদিনো পাচীনকা ভিক্খূ, ধম্মৱাদিনো পাৱেয্যকা [পাঠেয্যকা (স্যা.)] ভিক্খূ’’তি.

অথ খো অঞ্ঞতৰা সুদ্ধাৱাসকাযিকা দেৱতা আযস্মতো সাড়্হস্স চেতসা চেতোপৰিৱিতক্কমঞ্ঞায – সেয্যথাপি নাম বলৱা পুৰিসো সমিঞ্জিতং ৱা বাহং পসাৰেয্য, পসাৰিতং ৱা বাহং সম্মিঞ্জেয্য, এৱমেৱ সুদ্ধাৱাসেসু দেৱেসু অন্তৰহিতা – আযস্মতো সাড়্হস্স সম্মুখে পাতুৰহোসি. অথ খো সা দেৱতা আযস্মন্তং সাড়্হং এতদৱোচ – ‘‘সাধু, ভন্তে সাড়্হ, অধম্মৱাদী পাচীনকা ভিক্খূ, ধম্মৱাদী পাৱেয্যকা ভিক্খূ. তেন হি, ভন্তে সাড়্হ, যথাধম্মো তথা তিট্ঠাহী’’তি. ‘‘পুব্বেপি চাহং, দেৱতে, এতৰহি চ যথাধম্মো তথা ঠিতো; অপি চাহং ন তাৱ দিট্ঠিং আৱি কৰোমি, অপ্পেৱ নাম মং ইমস্মিং অধিকৰণে সম্মন্নেয্যা’’তি.

৪৫৪. অথ খো ৱেসালিকা ৱজ্জিপুত্তকা ভিক্খূ তং সামণকং পৰিক্খাৰং আদায যেনাযস্মা ৰেৱতো তেনুপসঙ্কমিংসু, উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং ৰেৱতং এতদৱোচুং – ‘‘পটিগ্গণ্হাতু, ভন্তে, থেৰো সামণকং পৰিক্খাৰং – পত্তম্পি, চীৱৰম্পি, নিসীদনম্পি, সূচিঘৰম্পি, কাযবন্ধনম্পি, পৰিস্সাৱনম্পি, ধম্মকৰণম্পী’’তি. ‘‘অলং, আৱুসো, পৰিপুণ্ণং মে পত্তচীৱৰ’’ন্তি ন ইচ্ছি পটিগ্গহেতুং.

তেন খো পন সমযেন উত্তৰো নাম ভিক্খু ৱীসতিৱস্সো আযস্মতো ৰেৱতস্স উপট্ঠাকো হোতি. অথ খো ৱেসালিকা ৱজ্জিপুত্তকা ভিক্খূ যেনাযস্মা উত্তৰো তেনুপসঙ্কমিংসু, উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং উত্তৰং এতদৱোচুং – ‘‘পটিগ্গণ্হাতু আযস্মা উত্তৰো সামণকং পৰিক্খাৰং – পত্তম্পি, চীৱৰম্পি, নিসীদনম্পি, সূচিঘৰম্পি, কাযবন্ধনম্পি, পৰিস্সাৱনম্পি, ধম্মকৰণম্পী’’তি. ‘‘অলং, আৱুসো, পৰিপুণ্ণং মে পত্তচীৱৰ’’ন্তি ন ইচ্ছি পটিগ্গহেতুং. ‘‘মনুস্সা খো, আৱুসো উত্তৰ, ভগৱতো সামণকং পৰিক্খাৰং উপনামেন্তি. সচে ভগৱা পটিগ্গণ্হাতি, তেনেৱ তে অত্তমনা হোন্তি. নো চে ভগৱা পটিগ্গণ্হাতি, আযস্মতো [আযস্মতো চ (স্যা.)] আনন্দস্স উপনামেন্তি – পটিগ্গণ্হাতু, ভন্তে, থেৰো সামণকং পৰিক্খাৰং. যথা ভগৱতা পটিগ্গহিতো, এৱমেৱ সো ভৱিস্সতীতি. পটিগ্গণ্হাতু আযস্মা উত্তৰো সামণকং পৰিক্খাৰং. যথা থেৰেন পটিগ্গহিতো, এৱমেৱ সো ভৱিস্সতী’’তি. অথ খো আযস্মা উত্তৰো ৱেসালিকেহি ৱজ্জিপুত্তেহি ভিক্খূহি নিপ্পীড়িযমানো একং চীৱৰং অগ্গহেসি. ‘‘ৱদেয্যাথ, আৱুসো, যেন অত্থো’’তি. ‘‘এত্তকং আযস্মা উত্তৰো থেৰং ৱদেতু; এত্তকঞ্চ, ভন্তে, থেৰো সঙ্ঘমজ্ঝে ৱদেতু – ‘পুৰত্থিমেসু জনপদেসু বুদ্ধা ভগৱন্তো উপ্পজ্জন্তি. ধম্মৱাদী পাচীনকা ভিক্খূ, অধম্মৱাদী পাৱেয্যকা ভিক্খূ’’’তি. ‘‘এৱমাৱুসো’’তি খো আযস্মা উত্তৰো ৱেসালিকানং ৱজ্জিপুত্তকানং ভিক্খূনং পটিস্সুত্ৱা যেনাযস্মা ৰেৱতো তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং ৰেৱতং এতদৱোচ – ‘‘এত্তকং, ভন্তে, থেৰো সঙ্ঘমজ্ঝে ৱদেতু – ‘পুৰত্থিমেসু জনপদেসু বুদ্ধা ভগৱন্তো উপ্পজ্জন্তি. ধম্মৱাদী পাচীনকা ভিক্খূ, অধম্মৱাদী পাৱেয্যকা ভিক্খূ’’’তি. ‘‘অধম্মে মং ত্ৱং, ভিক্খু, নিযোজেসী’’তি থেৰো আযস্মন্তং উত্তৰং পণামেসি.

অথ খো ৱেসালিকা ৱজ্জিপুত্তকা ভিক্খূ আযস্মন্তং উত্তৰং এতদৱোচুং – ‘‘কিং, আৱুসো উত্তৰ, থেৰো আহা’’তি? ‘‘পাপিকং নো, আৱুসো, কতং. ‘অধম্মে মং ত্ৱং, ভিক্খু, নিযোজেসী’’’তি থেৰো মং পণামেসীতি. ‘‘ননু ত্ৱং, আৱুসো [আৱুসো উত্তৰ (স্যা. কং.)], ৱুড্ঢো ৱীসতিৱস্সোসী’’তি? ‘‘আমাৱুসো, অপি চ মযং গৰুনিস্সযং গণ্হামা’’তি.

৪৫৫. অথ খো সঙ্ঘো তং অধিকৰণং ৱিনিচ্ছিনিতুকামো সন্নিপতি. অথ খো আযস্মা ৰেৱতো সঙ্ঘং ঞাপেসি –

‘‘সুণাতু মে, আৱুসো, সঙ্ঘো. সচে মযং ইমং অধিকৰণং ইধ ৱূপসমেস্সাম, সিযাপি মূলাদাযকা [মূলদাযকা (সী.)] ভিক্খূ পুনকম্মায উক্কোটেয্যুং. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, যত্থেৱিমং অধিকৰণং সমুপ্পন্নং, সঙ্ঘো তত্থেৱিমং অধিকৰণং ৱূপসমেয্যা’’তি.

অথ খো থেৰা ভিক্খূ ৱেসালিং অগমংসু – তং অধিকৰণং ৱিনিচ্ছিনিতুকামা.

তেন খো পন সমযেন সব্বকামী নাম পথব্যা সঙ্ঘত্থেৰো ৱীসৱস্সসতিকো উপসম্পদায, আযস্মতো আনন্দস্স সদ্ধিৱিহাৰিকো, ৱেসালিযং পটিৱসতি. অথ খো আযস্মা ৰেৱতো আযস্মন্তং সম্ভূতং সাণৱাসিং এতদৱোচ – ‘‘অহং, আৱুসো, যস্মিং ৱিহাৰে সব্বকামী থেৰো ৱিহৰতি, তং ৱিহাৰং উপগচ্ছামি. সো ত্ৱং কালস্সেৱ আযস্মন্তং সব্বকামিং উপসঙ্কমিত্ৱা ইমানি দস ৱত্থূনি পুচ্ছেয্যাসী’’তি.

‘‘এৱং ভন্তে’’তি খো আযস্মা সম্ভূতো সাণৱাসী আযস্মতো ৰেৱতস্স পচ্চস্সোসি. অথ খো আযস্মা ৰেৱতো, যস্মিং ৱিহাৰে সব্বকামী থেৰো ৱিহৰতি, তং ৱিহাৰং উপগচ্ছি. গব্ভে আযস্মতো সব্বকামিস্স সেনাসনং পঞ্ঞত্তং হোতি, গব্ভপ্পমুখে আযস্মতো ৰেৱতস্স. অথ খো আযস্মা ৰেৱতো – অযং থেৰো মহল্লকো ন নিপজ্জতীতি – ন সেয্যং কপ্পেসি. আযস্মা সব্বকামী – অযং ভিক্খু আগন্তুকো কিলন্তো ন নিপজ্জতীতি – ন সেয্যং কপ্পেসি. অথ খো আযস্মা সব্বকামী ৰত্তিযা পচ্চূসসমযং পচ্চুট্ঠায আযস্মন্তং ৰেৱতং এতদৱোচ – ‘‘কতমেন ত্ৱং ভূমি ৱিহাৰেন এতৰহি বহুলং ৱিহৰসী’’তি? ‘‘মেত্তাৱিহাৰেন খো অহং, ভন্তে, এতৰহি বহুলং ৱিহৰামী’’তি. ‘‘কুল্লকৱিহাৰেন কিৰ ত্ৱং ভূমি এতৰহি বহুলং ৱিহৰসি. কুল্লকৱিহাৰো এসো [হেসো (স্যা.)] ভূমি যদিদং মেত্তা’’তি. ‘‘পুব্বেপি মে, ভন্তে, গিহিভূতস্স আচিণ্ণা মেত্তা. তেনাহং এতৰহিপি মেত্তাৱিহাৰেন বহুলং ৱিহৰামি, অপি চ খো মযা চিৰপ্পত্তং অৰহত্ত’’ন্তি. ‘‘থেৰো পন, ভন্তে, কতমেন ৱিহাৰেন এতৰহি বহুলং ৱিহৰতী’’তি? ‘‘সুঞ্ঞতাৱিহাৰেন খো অহং ভূমি এতৰহি বহুলং ৱিহৰামী’’তি. ‘‘মহাপুৰিসৱিহাৰেন কিৰ, ভন্তে, থেৰো এতৰহি বহুলং ৱিহৰতি. মহাপুৰিসৱিহাৰো এসো, ভন্তে, যদিদং সুঞ্ঞতা’’তি. ‘‘পুব্বেপি মে ভূমি গিহিভূতস্স আচিণ্ণা সুঞ্ঞতা. তেনাহং এতৰহিপি সুঞ্ঞতাৱিহাৰেন বহুলং ৱিহৰামি, অপি চ মযা চিৰপ্পত্তং অৰহত্ত’’ন্তি. অযঞ্চৰহি থেৰানং ভিক্খূনং অন্তৰাকথা ৱিপ্পকতা, অথাযস্মা সম্ভূতো সাণৱাসী তস্মিং অনুপ্পত্তো হোতি. অথ খো আযস্মা সম্ভূতো সাণৱাসী যেনাযস্মা সব্বকামী তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং সব্বকামিং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা সম্ভূতো সাণৱাসী আযস্মন্তং সব্বকামিং এতদৱোচ – ‘‘ইমে, ভন্তে, ৱেসালিকা ৱজ্জিপুত্তকা ভিক্খূ ৱেসালিযং দস ৱত্থূনি দীপেন্তি – কপ্পতি সিঙ্গিলোণকপ্পো, কপ্পতি দ্ৱঙ্গুলকপ্পো, কপ্পতি গামন্তৰকপ্পো, কপ্পতি আৱাসকপ্পো, কপ্পতি অনুমতিকপ্পো, কপ্পতি আচিণ্ণকপ্পো, কপ্পতি অমথিতকপ্পো, কপ্পতি জড়োগিং, পাতুং কপ্পতি অদসকং নিসীদনং, কপ্পতি জাতৰূপৰজতন্তি. থেৰেন, ভন্তে, উপজ্ঝাযস্স মূলে বহুধম্মো চ ৱিনযো চ পৰিযত্তো. থেৰস্স ভন্তে, ধম্মঞ্চ ৱিনযঞ্চ পচ্চৱেক্খন্তস্স কথং হোতি? কে নু খো ধম্মৱাদিনো – পাচীনকা ৱা ভিক্খূ, পাৱেয্যকা ৱা’’তি? ‘‘তযাপি খো, আৱুসো, উপজ্ঝাযস্স মূলে বহু ধম্মো চ ৱিনযো চ পৰিযত্তো. তুয্হং পন, আৱুসো, ধম্মঞ্চ ৱিনযঞ্চ পচ্চৱেক্খন্তস্স কথং হোতি? কে নু খো ধম্মৱাদিনো – পাচীনকা ৱা ভিক্খূ, পাৱেয্যকা ৱা’’তি? ‘‘ময্হং খো, ভন্তে, ধম্মঞ্চ ৱিনযঞ্চ পচ্চৱেক্খন্তস্স এৱং হোতি – অধম্মৱাদী পাচীনকা ভিক্খূ, ধম্মৱাদী পাৱেয্যকা ভিক্খূতি; অপি চাহং ন তাৱ দিট্ঠিং আৱি কৰোমি, অপ্পেৱ নাম মং ইমস্মিং অধিকৰণে সম্মন্নেয্যা’’তি. ‘‘ময্হম্পি খো, আৱুসো, ধম্মঞ্চ ৱিনযঞ্চ পচ্চৱেক্খন্তস্স এৱং হোতি – অধম্মৱাদী পাচীনকা ভিক্খূ, ধম্মৱাদী পাৱেয্যকা ভিক্খূতি; অপি চাহং ন তাৱ দিট্ঠিং আৱি কৰোমি, অপ্পেৱ নাম মং ইমস্মিং অধিকৰণে সম্মন্নেয্যা’’তি.

৪৫৬. অথ খো সঙ্ঘো তং অধিকৰণং ৱিনিচ্ছিনিতুকামো সন্নিপতি. তস্মিং খো পন অধিকৰণে ৱিনিচ্ছিযমানে অনগ্গানি চেৱ ভস্সানি জাযন্তি, ন চেকস্স ভাসিতস্স অত্থো ৱিঞ্ঞাযতি. অথ খো আযস্মা ৰেৱতো সঙ্ঘং ঞাপেসি –

‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. অম্হাকং ইমস্মিং অধিকৰণে ৱিনিচ্ছিযমানে অনগ্গানি চেৱ ভস্সানি জাযন্তি, ন চেকস্স ভাসিতস্স অত্থো ৱিঞ্ঞাযতি. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো ইমং অধিকৰণং উব্বাহিকায ৱূপসমেয্যা’’তি. সঙ্ঘো চত্তাৰো পাচীনকে ভিক্খূ, চত্তাৰো পাৱেয্যকে ভিক্খূ উচ্চিনি. পাচীনকানং ভিক্খূনং – আযস্মন্তঞ্চ সব্বকামিং, আযস্মন্তঞ্চ সাড়্হং, আযস্মন্তঞ্চ খুজ্জসোভিতং, আযস্মন্তঞ্চ ৱাসভগামিকং; পাৱেয্যকানং ভিক্খূনং – আযস্মন্তঞ্চ ৰেৱতং, আযস্মন্তঞ্চ সম্ভূতং সাণৱাসিং, আযস্মন্তঞ্চ যসং কাকণ্ডকপুত্তং, আযস্মন্তঞ্চ সুমনন্তি. অথ খো আযস্মা ৰেৱতো সঙ্ঘং ঞাপেসি –

‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. অম্হাকং ইমস্মিং অধিকৰণে ৱিনিচ্ছিযমানে অনগ্গানি চেৱ ভস্সানি জাযন্তি, ন চেকস্স ভাসিতস্স অত্থো ৱিঞ্ঞাযতি. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো চত্তাৰো পাচীনকে ভিক্খূ, চত্তাৰো পাৱেয্যকে ভিক্খূ সম্মন্নেয্য উব্বাহিকায ইমং অধিকৰণং ৱূপসমেতুং. এসা ঞত্তি.

‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. অম্হাকং ইমস্মিং অধিকৰণে ৱিনিচ্ছিযমানে অনগ্গানি চেৱ ভস্সানি জাযন্তি, ন চেকস্স ভাসিতস্স অত্থো ৱিঞ্ঞাযতি. সঙ্ঘো চত্তাৰো পাচীনকে ভিক্খূ, চত্তাৰো পাৱেয্যকে ভিক্খূ সম্মন্নতি উব্বাহিকায ইমং অধিকৰণং ৱূপসমেতুং. যস্সাযস্মতো খমতি চতুন্নং পাচীনকানং ভিক্খূনং, চতুন্নং পাৱেয্যকানং ভিক্খূনং সম্মুতি, উব্বাহিকায ইমং অধিকৰণং ৱূপসমেতুং, সো তুণ্হস্স; যস্স নক্খমতি, সো ভাসেয্য.

‘‘সম্মতা সঙ্ঘেন চত্তাৰো পাচীনকা ভিক্খূ, চত্তাৰো পাৱেয্যকা ভিক্খূ, উব্বাহিকায ইমং অধিকৰণং ৱূপসমেতুং. খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৱমেতং ধাৰযামী’’তি.

তেন খো পন সমযেন অজিতো নাম ভিক্খু দসৱস্সো সঙ্ঘস্স পাতিমোক্খুদ্দেসকো হোতি. অথ খো সঙ্ঘো আযস্মন্তম্পি অজিতং সম্মন্নতি – থেৰানং ভিক্খূনং আসনপঞ্ঞাপকং. অথ খো থেৰানং ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘কত্থ নু খো মযং ইমং অধিকৰণং ৱূপসমেয্যামা’’তি? অথ খো থেৰানং ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘অযং খো ৱালিকাৰামো ৰমণীযো অপ্পসদ্দো অপ্পনিগ্ঘোসো. যংনূন মযং ৱালিকাৰামে ইমং অধিকৰণং ৱূপসমেয্যামা’’তি.

৪৫৭. অথ খো থেৰা ভিক্খূ ৱালিকাৰামং অগমংসু – তং অধিকৰণং ৱিনিচ্ছিনিতুকামা. অথ খো আযস্মা ৰেৱতো সঙ্ঘং ঞাপেসি –

‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, অহং আযস্মন্তং সব্বকামিং ৱিনযং পুচ্ছেয্য’’ন্তি.

আযস্মা সব্বকামী সঙ্ঘং ঞাপেসি –

‘‘সুণাতু মে, আৱুসো, সঙ্ঘো. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, অহং ৰেৱতেন ৱিনযং পুট্ঠো ৱিস্সজ্জেয্য’’ন্তি.

অথ খো আযস্মা ৰেৱতো আযস্মন্তং সব্বকামিং এতদৱোচ – ‘‘কপ্পতি, ভন্তে, সিঙ্গিলোণকপ্পো’’তি? ‘‘কো সো, আৱুসো, সিঙ্গিলোণকপ্পো’’তি? ‘‘কপ্পতি, ভন্তে, সিঙ্গিনা লোণং পৰিহৰিতুং – যত্থ অলোণকং ভৱিস্সতি তত্থ পৰিভুঞ্জিস্সামা’’তি? ‘‘নাৱুসো, কপ্পতী’’তি. [পাচি. ২৫৪ আদযো] ‘‘কত্থ পটিক্খিত্ত’’ন্তি? ‘‘সাৱত্থিযং, সুত্তৱিভঙ্গে’’তি. ‘‘কিং আপজ্জতী’’তি? ‘‘সন্নিধিকাৰকভোজনে পাচিত্তিয’’ন্তি.

‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. ইদং পঠমং ৱত্থু সঙ্ঘেন ৱিনিচ্ছিতং. ইতিপিদং ৱত্থু উদ্ধম্মং, উব্বিনযং, অপগতসত্থুসাসনং. ইদং পঠমং সলাকং নিক্খিপামি’’.

‘‘কপ্পতি, ভন্তে, দ্ৱঙ্গুলকপ্পো’’তি? ‘‘কো সো, আৱুসো, দ্ৱঙ্গুলকপ্পো’’তি? ‘‘কপ্পতি, ভন্তে, দ্ৱঙ্গুলায ছাযায ৱীতিৱত্তায ৱিকালে ভোজনং ভুঞ্জিতু’’ন্তি? ‘‘নাৱুসো, কপ্পতী’’তি [পাচি. ২৪৫]. ‘‘কত্থ পটিক্খিত্ত’’ন্তি? ‘‘ৰাজগহে, সুত্তৱিভঙ্গে’’তি. ‘‘কিং আপজ্জতী’’তি? ৱিকালভোজনে পাচিত্তিয’’ন্তি.

‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. ইদং দুতিযং ৱত্থু সঙ্ঘেন ৱিনিচ্ছিতং. ইতিপিদং ৱত্থু উদ্ধম্মং, উব্বিনযং, অপগতসত্থুসাসনং. ইদং দুতিযং সলাকং নিক্খিপামি’’.

‘‘কপ্পতি, ভন্তে, গামন্তৰকপ্পো’’তি? ‘‘কো সো, আৱুসো, গামন্তৰকপ্পো’’তি? ‘‘কপ্পতি, ভন্তে – ইদানি গামন্তৰং গমিস্সামীতি – ভুত্তাৱিনা পৱাৰিতেন অনতিৰিত্তং ভোজনং ভুঞ্জিতু’’ন্তি? ‘‘নাৱুসো, কপ্পতী’’তি [পাচি. ২৩৪]. ‘‘কত্থ পটিক্খিত্ত’’ন্তি? ‘‘সাৱত্থিযং, সুত্তৱিভঙ্গে’’তি. ‘‘কিং আপজ্জতী’’তি? ‘‘অনতিৰিত্তভোজনে পাচিত্তিয’’ন্তি.

‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. ইদং ততিযং ৱত্থু সঙ্ঘেন ৱিনিচ্ছিতং. ইতিপিদং ৱত্থু উদ্ধম্মং, উব্বিনযং, অপগতসত্থুসাসনং. ইদং ততিযং সলাকং নিক্খিপামি’’.

‘‘কপ্পতি, ভন্তে, আৱাসকপ্পো’’তি? ‘‘কো সো, আৱুসো, আৱাসকপ্পো’’তি? ‘‘কপ্পতি ভন্তে, সম্বহুলা আৱাসা সমানসীমা নানুপোসথং কাতু’’ন্তি. ‘‘নাৱুসো, কপ্পতী’’তি [মহাৱ. ১৪১ আদযো]. ‘‘কত্থ পটিক্খিত্ত’’ন্তি? ‘‘ৰাজগহে, উপোসথসংযুত্তে’’তি. ‘‘কিং আপজ্জতী’’তি? ‘‘ৱিনযাতিসাৰে দুক্কট’’ন্তি.

‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. ইদং চতুত্থং ৱত্থু সঙ্ঘেন ৱিনিচ্ছিতং. ইতিপিদং ৱত্থু উদ্ধম্মং, উব্বিনযং, অপগতসত্থুসাসনং. ইদং চতুত্থং সলাকং নিক্খিপামি’’.

‘‘কপ্পতি, ভন্তে, অনুমতিকপ্পো’’তি? ‘‘কো সো, আৱুসো, অনুমতিকপ্পো’’তি? ‘‘কপ্পতি, ভন্তে, ৱগ্গেন সঙ্ঘেন কম্মং কাতুং – আগতে ভিক্খূ অনুমানেস্সামা’’তি? ‘‘নাৱুসো, কপ্পতী’’তি [মহাৱ. ৩৮৩ আদযো]. ‘‘কত্থ পটিক্খিত্ত’’ন্তি? ‘‘চম্পেয্যকে, ৱিনযৱত্থুস্মি’’ন্তি. ‘‘কিং আপজ্জতী’’তি? ‘‘ৱিনযাতিসাৰে দুক্কট’’ন্তি.

‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. ইদং পঞ্চমং ৱত্থু সঙ্ঘেন ৱিনিচ্ছিতং. ইতিপিদং ৱত্থু উদ্ধম্মং, উব্বিনযং, অপগতসত্থুসাসনং. ইদং পঞ্চমং সলাকং নিক্খিপামি’’.

‘‘কপ্পতি, ভন্তে, আচিণ্ণকপ্পো’’তি? ‘‘কো সো, আৱুসো, আচিণ্ণকপ্পো’’তি? ‘‘কপ্পতি, ভন্তে – ইদং মে উপজ্ঝাযেন অজ্ঝাচিণ্ণং, ইদং মে আচৰিযেন অজ্ঝাচিণ্ণং – তং অজ্ঝাচৰিতু’’ন্তি? ‘‘আচিণ্ণকপ্পো খো, আৱুসো, একচ্চো কপ্পতি, একচ্চো ন কপ্পতী’’তি.

‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. ইদং ছট্ঠং ৱত্থু সঙ্ঘেন ৱিনিচ্ছিতং. ইতিপিদং ৱত্থু উদ্ধম্মং, উব্বিনযং, অপগতসত্থুসাসনং. ইদং ছট্ঠং সলাকং নিক্খিপামি’’.

‘‘কপ্পতি, ভন্তে, অমথিতকপ্পো’’তি? ‘‘কো সো, আৱুসো, অমথিতকপ্পো’’তি? ‘‘কপ্পতি, ভন্তে, যং তং খীৰং খীৰভাৱং ৱিজহিতং, অসম্পত্তং দধিভাৱং, তং ভুত্তাৱিনা পৱাৰিতেন অনতিৰিত্তং পাতু’’ন্তি? ‘‘নাৱুসো, কপ্পতী’’তি [পাচি. ২৩৪]. ‘‘কত্থ পটিক্খিত্ত’’ন্তি? ‘‘সাৱত্থিযং, সুত্তৱিভঙ্গে’’তি. ‘‘কিং আপজ্জতী’’তি? ‘‘অনতিৰিত্তভোজনে পাচিত্তিয’’ন্তি.

‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. ইদং সত্তমং ৱত্থু সঙ্ঘেন ৱিনিচ্ছিতং. ইতিপিদং ৱত্থু উদ্ধম্মং, উব্বিনযং, অপগতসত্থুসাসনং. ইদং সত্তমং সলাকং নিক্খিপামি’’.

‘‘কপ্পতি, ভন্তে, জড়োগিং পাতু’’ন্তি? ‘‘কা সা, আৱুসো, জড়োগী’’তি? ‘‘কপ্পতি, ভন্তে, যা সা সুৰা আসুতা অসম্পত্তা মজ্জভাৱং, সা পাতু’’ন্তি? ‘‘নাৱুসো, কপ্পতী’’তি [পাচি. ৩২৬]. ‘‘কত্থ পটিক্খিত্ত’’ন্তি? ‘‘কোসম্বিযং, সুত্তৱিভঙ্গে’’তি. ‘‘কিং আপজ্জতী’’তি. ‘‘সুৰামেৰযপানে পাচিত্তিয’’ন্তি.

‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. ইদং অট্ঠমং ৱত্থু সঙ্ঘেন ৱিনিচ্ছিতং. ইতিপিদং ৱত্থু উদ্ধম্মং, উব্বিনযং, অপগতসত্থুসাসনং. ইদং অট্ঠমং সলাকং নিক্খিপামি’’.

‘‘কপ্পতি, ভন্তে, অদসকং নিসীদন’’ন্তি? ‘‘নাৱুসো, কপ্পতী’’তি [পাচি. ৫৩১ আদযো]. ‘‘কত্থ পটিক্খিত্ত’’ন্তি? ‘‘সাৱত্থিযং, সুত্তৱিভঙ্গে’’তি. ‘‘কিং আপজ্জতী’’তি? ‘‘ছেদনকে পাচিত্তিয’’ন্তি.

‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. ইদং নৱমং ৱত্থু সঙ্ঘেন ৱিনিচ্ছিতং. ইতিপিদং ৱত্থু উদ্ধম্মং, উব্বিনযং, অপগতসত্থুসাসনং. ইদং নৱমং সলাকং নিক্খিপামি’’.

‘‘কপ্পতি, ভন্তে, জাতৰূপৰজত’’ন্তি? ‘‘নাৱুসো, কপ্পতী’’তি [পাৰা. ৫৮০ আদযো]. ‘‘কত্থ পটিক্খিত্ত’’ন্তি. ‘‘ৰাজগহে, সুত্তৱিভঙ্গে’’তি. ‘‘কিং আপজ্জতী’’তি? ‘‘জাতৰূপৰজতপটিগ্গহণে পাচিত্তিয’’ন্তি.

‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. ইদং দসমং ৱত্থু সঙ্ঘেন ৱিনিচ্ছিতং. ইতিপিদং ৱত্থু উদ্ধম্মং, উব্বিনযং, অপগতসত্থুসাসনং. ইদং দসমং সলাকং নিক্খিপামি.

‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. ইমানি দস ৱত্থূনি সঙ্ঘেন ৱিনিচ্ছিতানি. ইতিপিমানি দসৱত্থূনি উদ্ধম্মানি, উব্বিনযানি, অপগতসত্থুসাসনানী’’তি.

৪৫৮. ‘‘নিহতমেতং, আৱুসো, অধিকৰণং, সন্তং ৱূপসন্তং সুৱূপসন্তং. অপি চ মং ত্ৱং, আৱুসো, সঙ্ঘমজ্ঝেপি ইমানি দস ৱত্থূনি পুচ্ছেয্যাসি – তেসং ভিক্খূনং সঞ্ঞত্তিযা’’তি. অথ খো আযস্মা ৰেৱতো আযস্মন্তং সব্বকামিং সঙ্ঘমজ্ঝেপি ইমানি দস ৱত্থূনি পুচ্ছি. পুট্ঠো পুট্ঠো আযস্মা সব্বকামী ৱিস্সজ্জেসি. ইমায খো পন ৱিনযসঙ্গীতিযা সত্ত ভিক্খুসতানি অনূনানি অনধিকানি অহেসুং, তস্মাযং ৱিনযসঙ্গীতি ‘‘সত্তসতিকা’’তি ৱুচ্চতীতি.

দুতিযভাণৱাৰো নিট্ঠিতো.

সত্তসতিকক্খন্ধকো দ্ৱাদসমো.

ইমম্হি খন্ধকে ৱত্থূ পঞ্চৱীসতি.

তস্সুদ্দানং –

দস ৱত্থূনি পূৰেত্ৱা, কম্মং দূতেন পাৱিসি;

চত্তাৰো পুন ৰূপঞ্চ, কোসম্বি চ পাৱেয্যকো.

মগ্গো সোৰেয্যং সঙ্কস্সং, কণ্ণকুজ্জং উদুম্বৰং;

সহজাতি চ মজ্ঝেসি, অস্সোসি কং নু খো মযং.

পত্তনাৱায উজ্জৱি, ৰহোসি উপনামযং [দূৰতোপি উদপাদি (ক.)];

গৰু [দাৰুণং (স্যা.)] সঙ্ঘো চ ৱেসালিং, মেত্তা সঙ্ঘো উব্বাহিকাতি.

সত্তসতিকক্খন্ধকো নিট্ঠিতো.