১. নসুত্তসাধনকথাৱণ্ণনা

২৯৭. ‘‘অতীতং অনাগতং পচ্চুপ্পন্ন’’ন্তি অযং কালৱিভাগপৰিচ্ছিন্নো ৱোহাৰো ধম্মানং তং তং অৱত্থাৱিসেসং উপাদায পঞ্ঞত্তো. ধম্মো হি সকিচ্চক্খণে পচ্চুপ্পন্নো, ততো পুব্বে অনাগতো, পচ্ছা অতীতোতি ৱুত্তোৱাযমত্থো. তত্থ যদিপি ধম্মা অনিচ্চতায অনৱট্ঠিতা, অৱত্থা পন তেসং যথাৱুত্তা ৱৱত্থিতাতি তদুপাদানা কালপঞ্ঞত্তিপি ৱৱত্থিতা এৱ. ন হি অতীতাদি অনাগতাদিভাৱেন ৱোহৰীযতি, খন্ধাদিপঞ্ঞত্তি পন অনপেক্খিতকালৱিসেসা. তীসুপি হি কালেসু ৰূপক্খন্ধো ৰূপক্খন্ধোৱ, তথা সেসা খন্ধা আযতনধাতুযো চ. এৱমৱট্ঠিতে যস্মা পৰৱাদী ‘‘অত্থী’’তি ইমং পচ্চুপ্পন্ননিযতং ৱোহাৰং অতীতানাগতেসুপি আৰোপেতি, তস্মা সো অদ্ধসঙ্কৰং কৰোতি. পৰমত্থতো অৱিজ্জমানে ৱিজ্জমানে কত্ৱা ৱোহৰতীতি ততো ৱিৱেচেতুং ‘‘অতীতং খন্ধা’’তিআদিকা অযং কথা আৰদ্ধা.

যস্মা পন ৰুপ্পনাদিসভাৱে অতীতাদিভেদভিন্নে ধম্মে একজ্ঝং গহেত্ৱা তত্থ ৰাসট্ঠং উপাদায খন্ধপঞ্ঞত্তি, চক্খুৰূপাদীসু কাৰণাদিঅত্থং সুঞ্ঞতট্ঠঞ্চ উপাদায আযতনপঞ্ঞত্তি ধাতুপঞ্ঞত্তি চ, তস্মা সা অদ্ধত্তযসাধাৰণা, ন অতীতাদিপঞ্ঞত্তি ৱিয অদ্ধৱিসেসাধিট্ঠানাতি আহ ‘‘খন্ধাদিভাৱাৱিজহনতো অতীতানাগতান’’ন্তি. তে পনেতে অতীতাদিকে খন্ধাদিকে ৱিয সভাৱধম্মতো সঞ্জানন্তো পৰৱাদী ‘‘অত্থী’’তি পটিজানাতীতি আহ ‘‘অতীতানাগতানং অত্থিতং ইচ্ছন্তস্সা’’তি. সেসমেত্থ যং ৱত্তব্বং, তং হেট্ঠা ৱুত্তনযমেৱ.

‘‘তযোমে, ভিক্খৱে, নিৰুত্তিপথা’’তি সুত্তং নিৰুত্তিপথসুত্তং. তত্থ হি পচ্চুপ্পন্নস্সেৱ অত্থিভাৱো ৱুত্তো, ন অতীতানাগতানং. তেন ৱুত্তং ‘‘অত্থিতায ৱাৰিতত্তা’’তি. যদি এৱং ‘‘অত্থি, ভিক্খৱে, নিব্বান’’ন্তি ইদং কথন্তি? তং সব্বদা উপলদ্ধিতো ৱুত্তং নিচ্চসভাৱঞাপনত্থং অসঙ্খতধম্মস্স, ইধ পন সঙ্খতধম্মানং খণত্তযসমঙ্গিতায অত্থিভাৱো ন ততো পুব্বে পচ্ছা চাতি পঞ্ঞাপনত্থং ‘‘যং, ভিক্খৱে, ৰূপং…পে… ন তস্স সঙ্খা ভৱিস্সতী’’তি ৱুত্তং. এতেন ‘‘অত্থী’’তি সমঞ্ঞায অনুপাদানতো অতীতং অনাগতং পৰমত্থতো নত্থীতি দস্সিতং হোতি. ইমিনাৱূপাযেনাতি ‘‘খন্ধাদিভাৱাৱিজহনতো’’তি এৱং ৱুত্তেন হেতুনা. উপপত্তিসাধনযুত্তি হি ইধ ‘‘উপাযো’’তি ৱুত্তা.

নসুত্তসাধনকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.