১. এককনিদ্দেসৱণ্ণনা
১. পচ্চনীকধম্মানং ঝাপনট্ঠেন ঝানং, ততো সুট্ঠু ৱিমুচ্চনট্ঠেন ৱিমোক্খোতি নিপ্পৰিযাযেন ঝানঙ্গানেৱ ৱিমোক্খোতি অট্ঠকথাঅধিপ্পাযো. টীকাকাৰেন পন ‘‘অভিভাযতনং ৱিয সসম্পযুত্তং ঝানং ৱিমোক্খো’’তি মঞ্ঞমানেন ‘‘অধিপ্পাযেনাহা’’তি ৱুত্তং. ঝানধম্মা হি সম্পযুত্তধম্মেহি সদ্ধিংযেৱ পটিপক্খতো ৱিমুচ্চন্তি, ন ৱিনা, তথা অভিৰতিৱসেন আৰম্মণে নিৰাসঙ্কপ্পৱত্তিপীতি অধিপ্পাযো. যথা ৱা ঝানঙ্গানং ঝানপচ্চযেন পচ্চযভাৱতো সৱিসেসো ঝানপৰিযাযো, এৱং ৱিমোক্খকিচ্চযোগতো তেসং সৱিসেসো ৱিমোক্খপৰিযাযো, তদুপচাৰেন সম্পযুত্তানং ৱেদিতব্বো. পঠমং সমঙ্গিভাৱত্থন্তি পটিলাভং সন্ধাযাহ. ‘‘ফুসিত্ৱা ৱিহৰতীতি পটিলভিত্ৱা ইৰিযতী’’তি হি ৱুত্তং. অট্ঠকথাযং ‘‘যেন হি সদ্ধিং…পে… পটিলদ্ধা নাম হোন্তী’’তি তেহি সাধেতব্বসহজাতাদিপচ্চযলাভোযেৱেত্থ পটিলাভো দট্ঠব্বো. যথা ফস্সো যত্থ উপ্পন্নো, তং আৰম্মণং ফুসতীতি ৱুচ্চতি, এৱং সম্পযুত্তধম্মেপি তংসভাৱত্তাতি আহ ‘‘সম্ফস্সেন ফুসনত্থ’’ন্তি. তস্স ‘‘ৱিৱৰতী’’তি ইমিনা সম্বন্ধো. ইতৰেহীতি উপচাৰম্পীতিআদিনা উপচাৰপুৰিমপ্পনাপৰপ্পনানং পটিলাভকাৰণন্তি ৱচনেহি. ইতৰে কাৰণত্থেতি ‘‘উপচাৰেন…পে… ফুসতিযেৱা’’তি ৱুত্তে কাৰণত্থদীপকে অত্থে. ফুসতি ফলং অধিগচ্ছতি এতাযাতি কাৰণভাৱস্স ফুসনাপৰিযাযো ৱেদিতব্বো.
পঠমত্থমেৱাতি সমঙ্গিভাৱত্থমেৱ. তানি অঙ্গানীতি ইমিনা ঝানকোট্ঠাসভাৱেন ৱুত্তধম্মাযেৱ গহিতা, ন ফস্সপঞ্চমকইন্দ্ৰিযট্ঠকাদিভাৱেনাতি ৱুত্তং ‘‘সেসা…পে… সঙ্গহিতানী’’তি. এৱং সতীতি সুখসঙ্খাতঝানঙ্গতো ৱেদনাসোমনস্সিন্দ্ৰিযানং সেসিতব্বভাৱে সতি. এৱঞ্হি নেসং ফস্সকতা ইতৰস্স ফস্সিতব্বতাৱ সিযা. তেনাহ ‘‘সুখস্স ফুসিতব্বত্তা’’তি. ৱেদযিতাধিপতেয্যট্ঠেহীতি আৰম্মণানুভৱনসঙ্খাতেন ৱেদযিতসভাৱেন, তস্সেৱ সাতৱিসেসসঙ্খাতেন সম্পযুত্তেহি অনুৱত্তনীযভাৱেন চ. উপনিজ্ঝাযনভাৱোপি যথাৱুত্তৱেদযিতাধিপতেয্যট্ঠৱিসিট্ঠো ওড়াৰিকস্স আৰম্মণস্স নিজ্ঝাযনভাৱো. অভিন্নসভাৱোপি হি ধম্মো পুৰিমৱিসিট্ঠপচ্চযৱিসেসসম্ভৱেন ৱিসেসেন ভিন্নাকাৰো হুত্ৱা ৱিসিট্ঠফলভাৱং আপজ্জতি. যথেকংযেৱ কম্মং চক্খাদিনিব্বত্তিহেতুভূতং কম্মং. তেন ৱুত্তং ‘‘ৱেদযিতা…পে… ৱুত্তত্তা’’তি. অঙ্গানীতি নাযং তপ্পৰভাৱেন বহুৱচননিদ্দেসো অনন্তভাৱতো, কেৱলঞ্চ অঙ্গানং বহুত্তা বহুৱচনং, তেন কিং সিদ্ধং? পচ্চেকম্পি যোজনা সিদ্ধা হোতি. তেন ৱুত্তং ‘‘পচ্চেকম্পি যোজনা কাতব্বা’’তি. যদি ‘‘সুখং ঠপেত্ৱা’’তি যোজনাযং সেসা তযো খন্ধা হোন্তি, সেসা তযো, চত্তাৰো চ খন্ধা হোন্তীতি ৱত্তব্বং সিযাতি? ন, চতূসু তিণ্ণং অন্তোগধত্তা. তেনাহ ‘‘সব্বযোজনা…পে… ৱুত্ত’’ন্তি.
২. অসমযৱিমোক্খেনাতি হেট্ঠামগ্গৱিমোক্খেন. সো হি লোকিযৱিমোক্খো ৱিয অধিগমৱড়ঞ্জনত্থং পকপ্পেতব্বসমযৱিসেসাভাৱতো এৱং ৱুত্তো. অগ্গমগ্গৱিমোক্খো পন একচ্চাসৱৱিমুত্তিৱচনতো ইধ নাধিপ্পেতো. তেনাহ ‘‘একচ্চে আসৱা পৰিক্খীণা হোন্তী’’তি. একচ্চেহি আসৱেহি ৱিমুত্তোতি দিট্ঠাসৱাদীহি সমুচ্ছেদৱিমুত্তিযা ৱিমুত্তো. অসময…পে… লাভেনাতি যথাৱুত্তঅসমযৱিমোক্খস্স উপনিস্সযভূতস্স অধিগমেন. ততো এৱ সাতিসযেন, একচ্চেহি কামাসৱেহি ৱিমুত্তো ৱিক্খম্ভনৱসেনাতি অত্থো. সো এৱ একচ্চসমযৱিমোক্খলাভী যথাৱুত্তো সমযৱিমুত্তো অসমযৱিমোক্খৱিসেসস্স ৱসেন সমযৱিমোক্খপঞ্ঞত্তিযা অধিপ্পেতত্তা. সোতি অসমযৱিমোক্খূপনিস্সযসমযৱিমোক্খলাভী. তেন সাতিসযেন সমযৱিমোক্খেন. তথাৱিমুত্তোৱ হোতীতি এত্থ ইতি-সদ্দো হেতুঅত্থো. যস্মা তথাৱিমুত্তো হোতি, তস্মা সমযৱিমুত্তপঞ্ঞত্তিং লদ্ধুং অৰহতীতি পৰিঞ্ঞাতত্থং হেতুনা পতিট্ঠাপেতি. ব্যতিৰেকমুখেনপি তমত্থং পাকটতৰং কাতুং ‘‘পুথুজ্জনো পনা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ সমুদাচাৰভাৱতোতি সমুদাচাৰস্স সম্ভৱতো. সোতি ঝানলাভী পুথুজ্জনো.
যদি পুনৰাৱত্তকধম্মতায পুথুজ্জনো সমযৱিমুত্তোতি ন ৱুত্তো, তদভাৱতো কস্মা অৰহা তথা ন ৱুত্তোতি আহ ‘‘অৰহতো পনা’’তিআদি. তদকাৰণভাৱন্তি তেসং ৱিমোক্খানং, তস্স ৱা সমযৱিমুত্তিভাৱস্স অকাৰণভাৱং. সব্বোতি সুক্খৱিপস্সকোপি সমথযানিকোপি অট্ঠৱিমোক্খলাভীপি. বহিঅব্ভন্তৰভাৱা অপেক্খাসিদ্ধা, ৱত্তু অধিপ্পাযৱসেন গহেতব্বৰূপা চাতি আহ ‘‘বাহিৰানন্তি লোকুত্তৰতো বহিভূতান’’ন্তি.
৩. ৰূপতো অঞ্ঞং ন ৰূপন্তি তত্থ ৰূপপটিভাগং কসিণৰূপাদি ৰূপ-সদ্দেন গহিতন্তি তদঞ্ঞং পঠমততিযাৰুপ্পৱিসযমত্তং অৰূপক্খন্ধনিব্বানৱিনিমুত্তং অৰূপ-সদ্দেন গহিতং দট্ঠব্বং. পটিপক্খভূতেহি কিলেসচোৰেহি অমূসিতব্বং ঝানমেৱ চিত্তমঞ্জূসং. সমাধিন্তি ৱা সমাধিসীসেন ঝানমেৱ ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং.
৪. অত্তনো অনুৰূপেন পমাদেনাতি এত্থ অনাগামিনো অধিকুসলেসু ধম্মেসু অসক্কচ্চঅসাতচ্চকিৰিযাদিনা. খীণাসৱস্স পন তাদিসেন পমাদপতিৰূপকেন, তাদিসায ৱা অসক্কচ্চকিৰিযায. সা চস্স উস্সুক্কাভাৱতো ৱেদিতব্বা. পটিপ্পস্সদ্ধসব্বুস্সুক্কা হি তে উত্তমপুৰিসা. সমযেন সমযন্তি সমযে সমযে. ভুম্মত্থে হি এতং কৰণৱচনং উপযোগৱচনঞ্চ. অনিপ্ফত্তিতোতি সমাপজ্জিতুং অসক্কুণেয্যতো. অস্সাতি ‘‘তেসঞ্হী’’তিআদিনা ৱুত্তস্স ইমস্স অট্ঠকথাৱচনস্স. তেনাতি যথাভতেন সুত্তেন.
৫. যেনাধিপ্পাযেন ‘‘ধম্মেহী’’তি ৱত্তব্বন্তি ৱুত্তং, তং ৱিৱৰন্তো ‘‘ইধা’’তিআদিমাহ. তত্থ ইধাতি ‘‘পৰিহানধম্মো অপৰিহানধম্মো’’তি এতস্মিং পদদ্ৱযে. তত্থাতি ‘‘কুপ্পধম্মো অকুপ্পধম্মো’’তি পদদ্ৱযে. সতি ৱচননানত্তে অত্থেৱ ৱচনত্থনানত্তন্তি আহ ‘‘ৱচনত্থনানত্তমত্তেন ৱা’’তি. ৱচনত্থগ্গহণমুখেন গহেতব্বস্স পন ৱিভাৱনত্থস্স নত্থেত্থ নানত্তং, যতো তেসং পৰিযাযন্তৰতাসিদ্ধি.
৭-৮. সমাপত্তিচেতনাতি যায চেতনায সমাপত্তিং নিব্বত্তেতি সমাপজ্জতি চ. তেনাহ ‘‘তদাযূহনা’’তি. আৰক্খপচ্চুপট্ঠানা সতীতি কত্ৱা আহ ‘‘অনুৰক্খণা…পে… সতী’’তি. তেনাহ ‘‘একাৰক্খো সতাৰক্খেন চেতসা ৱিহৰতী’’তি. তথা হি সা ‘‘কুসলাকুসলানং ধম্মানং গতিযো সমন্নেসতী’’তি ৱুত্তা.
১১. অগ্গমগ্গট্ঠোপি ইতৰমগ্গট্ঠা ৱিয অনুপচ্ছিন্নভযত্তা ভযূপৰতৱোহাৰং লভতীতি আহ ‘‘অৰহত্তমগ্গট্ঠো চ…পে… ভযূপৰতো’’তি.
১২. কেচীতি তিহেতুকপটিসন্ধিকে মন্দবুদ্ধিকে সন্ধাযাহ. তেন ৱুত্তং ‘‘দুপ্পঞ্ঞাতি ইমিনা গয্হন্তী’’তি. দুব্বলা পঞ্ঞা যেসং তে দুপ্পঞ্ঞাতি.
১৪. অনিযতধম্মসমন্নাগতস্সেৱ পচ্চযৱিসেসেন নিযতধম্মপটিলাভোতি আহ ‘‘যত্থ…পে… হোন্তী’’তি. তদভাৱাতি নিযতানিযতৱোমিস্সায পৱত্তিযা অভাৱা.
১৬. পৰিযাদিযিতব্বানীতি পৰিযাদকেন মগ্গেন খেপেতব্বানি. তণ্হাদীনং পলিবুধনাদিকিৰিযায মত্থকপ্পত্তিযা সীসভাৱো ৱেদিতব্বো, নিব্বানস্স পন ৱিসঙ্খাৰভাৱতো সঙ্খাৰসীসতা. তেনাহ ‘‘সঙ্খাৰৱিৱেকভূতো নিৰোধো’’তি. কেচি পন ‘‘সঙ্খাৰসীসং নিৰোধসমাপত্তী’’তি ৱদন্তি, তং তেসং মতিমত্তং পঞ্ঞত্তিমত্তস্স সীসভাৱানুপপত্তিতো তদুদ্ধঞ্চ সঙ্খাৰপ্পৱত্তিসব্ভাৱতো. সহ ৱিযাতি একজ্ঝং ৱিয. এতেন সম-সদ্দস্স অত্থমাহ. সহত্থো হেস সম-সদ্দো. সংসিদ্ধিদস্সনেনাতি সংসিদ্ধিযা নিট্ঠানস্স উপৰমস্স দস্সনেন.
ইধাতি ইমিস্সা পুগ্গলপঞ্ঞত্তিপাড়িযা, ইমিস্সা ৱা তদট্ঠকথায. কিলেসপৱত্তসীসানন্তি কিলেসসীসপৱত্তসীসানং. তেসু হি গহিতেসু ইতৰম্পি পৰিযাদিযিতব্বং কিলেসভাৱেন পৰিযাদিযিতব্বতাসামঞ্ঞেন চ গহিতমেৱ হোতীতি কিলেসৱট্টপৰিযাদানেন মগ্গস্স ইতৰৱট্টানম্পি পৰিযাদিযনং. ৱট্টুপচ্ছেদকেন মগ্গেনেৱ হি জীৱিতিন্দ্ৰিযম্পি অনৱসেসতো নিৰুজ্ঝতীতি. কস্মা পনেত্থ পৱত্তসীসং ৱিসুং গহিতন্তি চোদনং সন্ধাযাহ ‘‘পৱত্তসীসম্পী’’তিআদি. ওধিসো চ অনোধিসো চ কিলেসপৰিযাদানে সতি সিজ্ঝমানা পচ্চৱেক্খণৱাৰা তেন নিপ্ফাদেতব্বাতি ৱুত্তা. তেনেৱাহ ‘‘কিলেসপৰিযাদানস্সেৱ ৱাৰা’’তি. ইদানি তমত্থং আগমেন সাধেন্তো ‘‘ৱিমুত্তস্মি’’ন্তিআদিমাহ. চুতিচিত্তেন হোতীতি ইদং যথাৱুত্তস্স কিলেসপৰিযাদানসমাপনভূতস্স পচ্চৱেক্খণৱাৰস্স চুতিচিত্তেন পৰিচ্ছিন্নত্তা ৱুত্তং, তস্মা চুতিচিত্তেন পৰিচ্ছেদকেন পৰিচ্ছিন্নং হোতীতি অত্থো.
১৭. তিট্ঠেয্যাতি ন উপগচ্ছেয্য. ঠানঞ্হি গতিনিৱত্তি. তেন ৱুত্তং ‘‘নপ্পৱত্তেয্যা’’তি.
১৮. পযিৰুপাসনায বহূপকাৰত্তা পযিৰুপাসিতব্বত্তা.
২০. অগ্গৱিজ্জা যস্স অনধিগতৱিজ্জাদ্ৱযস্স হোতি, সো চে পচ্ছা ৱিজ্জাদ্ৱযং অধিগচ্ছতি, তস্স পঠমং অধিগতৱিজ্জাদ্ৱযস্স ৱিয অতেৱিজ্জতাভাৱা যদিপি নিপ্পৰিযাযতা তেৱিজ্জতা, পঠমং অধিগতৱিজ্জাদ্ৱযস্স পন সা সৱিসেসাতি দস্সেন্তো ‘‘যায কতকিচ্চতা’’তিআদিমাহ. তত্থ অগ্গৱিজ্জাতি আসৱক্খযঞাণং, অগ্গমগ্গঞাণমেৱ ৱা ৱেদিতব্বং. সা চ তেৱিজ্জতাতি যোজনা.
২২. তত্থেৱাতি সচ্চাভিসম্বোধে এৱ.
২৪. তন্তি নিৰোধসমাপত্তিলাভিনো উভতোভাগৱিমুত্ততাৱচনং. ৱুত্তলক্খণূপপত্তিকোতি দ্ৱীহি ভাগেহি দ্ৱে ৱাৰে ৱিমুত্তোতি এৱং ৱুত্তলক্খণেন উপপত্তিতো যুত্তিতো সমন্নাগতো. এসেৱ নযোতি যথা চতুন্নং অৰূপসমাপত্তীনং একেকতো নিৰোধতো চ ৱুট্ঠায অৰহত্তং পত্তানং ৱসেন পঞ্চ উভতোভাগৱিমুত্তা ৱুত্তা, তথা সেক্খভাৱং পত্তানং ৱসেন পঞ্চ কাযসক্খিনো হোন্তীতি কত্ৱা ৱুত্তং.
দস্সনকাৰণাতি ইমিনা ‘‘দিস্ৱা’’তি এত্থ ত্ৱা-সদ্দো হেতুঅত্থোতি দস্সেতি যথা ‘‘সীহং দিস্ৱা ভযং হোতী’’তিআদীসু. দস্সনে সতি পৰিক্খযো, নাসতীতি আহ ‘‘দস্সনাযত্তপৰিক্খযত্তা’’তি. পুৰিমকিৰিযাতি আসৱানং খযকিৰিযায পুৰিমকিৰিযা. সমানকালত্তেপি হি কাৰণকিৰিযা ফলকিৰিযায পুৰিমসিদ্ধা ৱিয ৱোহৰীযতি. ততো নামকাযতো মুচ্চনতো. যতো হি যেন মুচ্চিতব্বং, তং নিস্সিতো হোতীতি ৱুত্তং ‘‘নামনিস্সিতকো’’তি. তস্সাতি কাযদ্ৱযৱিমুত্তিযা উভতোভাগৱিমুত্তভাৱস্স. অৰূপলোকে হি ঠিতাৰহন্তৱসেনাযমত্থো ৱুত্তো. তেনাহ ‘‘সুত্তে হী’’তিআদি.
দ্ৱীহি ভাগেহীতি ৱিক্খম্ভনসমুচ্ছেদভাগেহি. দ্ৱে ৱাৰেতি কিলেসানং ৱিক্খম্ভনসমুচ্ছিন্দনৱসেন দ্ৱিক্খত্তুং. কিলেসেহি ৱিমুত্তোতি ইদং পঠমততিযৱাদানং ৱসেন ৱুত্তং, ইতৰং দুতিযৱাদস্স. অৰূপজ্ঝানং যদিপি ৰূপসঞ্ঞাদীহি ৱিমুত্তং তংসমতিক্কমাদিনা পত্তব্বত্তা, পৱত্তিনিৱাৰকেহি পন কামচ্ছন্দাদীহিযেৱস্স ৱিমুত্তি সাতিসযাতি দস্সেন্তো ‘‘নীৱৰণসঙ্খাতনামকাযতো ৱিমুত্ত’’ন্তি আহ. যঞ্চাপি অৰূপজ্ঝানং ৰূপলোকে ৱিৱেকট্ঠতাৱসেনপি ৰূপকাযতো ৱিমুত্তং, তং পন ৰূপপটিবন্ধছন্দৰাগৱিক্খম্ভনেনেৱ হোতীতি ৱিক্খম্ভনমেৱ পধানন্তি ৱুত্তং ‘‘ৰূপতণ্হাৱিক্খম্ভনেন ৰূপকাযতো চ ৱিমুত্তত্তা’’তি. একদেসেন উভতোভাগৱিমুত্তং নাম হোতি সমুচ্ছেদৱিমুত্তিযা অভাৱা.
২৫. ‘‘সত্তিসযো’’তি ৱিয সমুদাযে পৱত্তো ৱোহাৰো অৱযৱেপি দিস্সতীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘অট্ঠৱিমোক্খেকদেসেন…পে… ৱুচ্চতী’’তি.
২৬. ফুট্ঠানন্তি ফস্সিতানং, অধিগতানন্তি অত্থো. অন্তোতি অন্তসদিসো ফস্সনায পৰকালো. তদনন্তৰো হি তপ্পৰিযোসানো ৱিয হোতীতি. কালৱিসযো চাযং অন্ত-সদ্দো, ন পন কালত্থো. তেনাহ ‘‘অধিপ্পাযো’’তি. নামকাযেকদেসতোতি নীৱৰণসঙ্খাতনামকাযেকদেসতো. আলোচিতো পকাসিতো ৱিয হোতি ৱিবন্ধৱিক্খম্ভনেন আলোচনে পকাসনে সমত্থস্স ঞাণচক্খুনো অধিট্ঠানসমুপ্পাদনতো. ন তু ৱিমুত্তোতি ৱিমুত্তোতি ন ৱুচ্চতেৱ.
২৮. ইমং পন নযন্তি ‘‘অপিচ তেস’’ন্তিআদিনা আগতৱিধিং. যেন ৱিসেসেনাতি যেন কাৰণৱিসেসেন. সোতি দিট্ঠিপ্পত্তসদ্ধাৱিমুত্তানং যথাৱুত্তো পঞ্ঞায ৱিসেসো. পটিক্খেপো কতো কাৰণস্স অৱিভাৱিতত্তা. উভতোভাগৱিমুত্তো ৱিয, পঞ্ঞাৱিমুত্তো ৱিয ৱা সব্বথা অৱিমুত্তস্স সাৱসেসৱিমুত্তিযম্পি দিট্ঠিপ্পত্তস্স ৱিয পঞ্ঞায সাতিসযায অভাৱতো সদ্ধামত্তেন ৱিমুত্তভাৱো দট্ঠব্বো. সদ্ধায অধিমুত্তোতি ইদং আগমনৱসেন সদ্ধায অধিকভাৱং সন্ধায ৱুত্তং, মগ্গাধিগমতো পনস্স পচ্চক্খমেৱ ঞাণদস্সনং.
৩১. ‘‘সোতোতি অৰিযমগ্গস্স নাম’’ন্তি নিপ্পৰিযাযেন তংসমঙ্গী সোতাপন্নোতি অধিপ্পাযেন চোদকো ‘‘অপি-সদ্দো কস্মা ৱুত্তো’’তি চোদনং উট্ঠাপেত্ৱা ‘‘ননূ’’তিআদিনা অত্তনো অধিপ্পাযং ৱিৱৰতি. ইতৰো ‘‘নাপন্ন’’ন্তিআদিনা পৰিহৰতি. সমন্নাগতো এৱ নাম লোকুত্তৰধম্মানং অকুপ্পসভাৱত্তা. ইতৰেহীতি দুতিযমগ্গট্ঠাদীহি. সো এৱাতি পঠমফলট্ঠো এৱ. ইধাতি ইমস্মিং সত্তক্খত্তুপৰমনিদ্দেসে. সোতং ৱা অৰিযমগ্গং আদিতো পন্নো অধিগতোতি সোতাপন্নোতি ৱুচ্চমানে দুতিযমগ্গট্ঠাদীনং নত্থেৱ সোতাপন্নভাৱাপত্তি. সুত্তে পন সোতং অৰিযমগ্গং আদিতো মৰিযাদং অমুঞ্চিত্ৱাৱ পন্নো পটিপজ্জতীতি কত্ৱা মগ্গসমঙ্গী ‘‘সোতাপন্নো’’তি ৱুত্তো. পৰিযাযেন ইতৰোপি তস্স অপৰিহানধম্মত্তা সোতাপন্নোতি ৱেদিতব্বং. পহীনাৱসিট্ঠকিলেসপচ্চৱেক্খণায সমুদযসচ্চং ৱিয দুক্খসচ্চম্পি পচ্চৱেক্খিতং হোতি সচ্চদ্ৱযপৰিযাপন্নত্তা কিলেসানন্তি আহ ‘‘চতুসচ্চপচ্চৱেক্খণাদীন’’ন্তি. আদি-সদ্দেন ফলপচ্চৱেক্খণউপৰিমগ্গফলধম্মে চ সঙ্গণ্হাতি.
৩২. মহাকুলমেৱাতি উড়াৰকুলমেৱ ৱুচ্চতি ‘‘কুলীনো কুলপুত্তো’’তিআদীসু ৱিয.
৩৩. সজ্ঝানকো অপৰিহীনজ্ঝানো কালকতো ব্ৰহ্মলোকূপগো হুত্ৱা ৱট্টজ্ঝাসযো চে, উপৰূপৰি নিব্বত্তিত্ৱা নিব্বাযতীতি আহ ‘‘অনাগামিসভাগো’’তি. যতো সো ঝানানাগামীতি ৱুচ্চতি. তেনাহ ‘‘অনাৱত্তিধম্মো’’তি.
৩৬. পৰযোগে ত্ৱা-সদ্দো তদন্তো হুত্ৱা ‘‘পৰসদ্দযোগে’’তি ৱুত্তো, অপ্পত্ৱাতি ৱুত্তং হোতীতি ‘‘অপ্পত্তং হুত্ৱা’’তি ইমিনা ৱুচ্চতি.
৩৭. তেনাতি ‘‘উপহচ্চা’’তি পদেন. ননু চ ৱেমজ্ঝাতিক্কমো ‘‘অতিক্কমিত্ৱা ৱেমজ্ঝ’’ন্তি ইমিনা পকাসিতো হোতীতি অধিপ্পাযো.
৪০. তণ্হাৱট্টসোতা তণ্হাৱট্টবন্ধা. তস্সাতি সোতস্স. সম্বন্ধে চেতং সামিৱচনং. উদ্ধংসোতস্স উপৰিভৱূপগতা একংসিকাতি আহ ‘‘যত্থ ৱা তত্থ ৱা গন্ত্ৱা’’তি. তস্সাতি উদ্ধংসোতস্স. তত্থাতি অৱিহেসু. লহুসালহুসগতিকাতি লহুকালহুকাযুগতিকা, লহুকালহুকঞাণগতিকা ৱা. উপ্পজ্জিত্ৱাৱ নিব্বাযনকাদীহীতি আদি-সদ্দেন ‘‘আকাসং লঙ্ঘিত্ৱা নিব্বাযতী’’তিআদিনা ৱুত্তা তিস্সো উপমা সঙ্গণ্হাতি. অন্তৰাউপহচ্চপৰিনিব্বাযীহি অধিমত্ততা, উদ্ধংসোততো অনধিমত্ততা চ অসঙ্খাৰসসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযীনং ন ৱেদিতব্বাতি যোজনা. তে এৱাতি অন্তৰাউপহচ্চপৰিনিব্বাযিউদ্ধংসোতা এৱ. যদি এৱং অসঙ্খাৰসসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযীনং উপমাৱচনেন ততো মহন্ততৰেহি কস্মা ৱুত্তন্তি চোদনং সন্ধাযাহ ‘‘ততো মহন্ত…পে… দস্সনত্থ’’ন্তি.
তেনাতি ‘‘নো চস্স, নো চ মে সিযা’’তি ৱচনেন. তেনাতি ৱা যথাৱুত্তেন তস্স অত্থৱচনেন. ইমস্স দুক্খস্সাতি ইমস্স সম্পতি ৱত্তমানস্স ৱিঞ্ঞাণাদিদুক্খস্স. উদযদস্সনং ঞাণং. চতূহিপীতি ‘‘নো চস্সা’’তি চতূহি পদেহি. যং অত্থীতি যং পৰমত্থতো ৱিজ্জতি. তেনাহ ‘‘ভূতন্তি সসভাৱ’’ন্তি, ভূতন্তি খন্ধপঞ্চকন্তি অত্থো. যথাহ ‘‘ভূতমিদন্তি, ভিক্খৱে, সমনুপস্সথা’’তি. ৱিৱট্টমানসো ৱিৱিচ্চমানহদযো তণ্হাদিসোততো নিৱত্তজ্ঝাসযো. উপেক্খকো হোতীতি চত্তভৰিযো ৱিয পুৰিসো ভযং নন্দিঞ্চ পহায উদাসিনো হোতি.
অৱিসিট্ঠেতি হীনে. ৱিসিট্ঠেতি উত্তমে. ‘‘ভৱে’’তি ৱত্ৱা ‘‘সম্ভৱে’’তি ৱুচ্চমানং অৱুত্তৱাচকং হোতীতি দস্সেন্তো ‘‘পচ্চুপ্পন্নো’’তিআদিমাহ. ভূতমেৱ ৱুচ্চতীতি যং ভূতন্তি ৱুচ্চতি, তদেৱ ভৱোতি চ ৱুচ্চতি, ভৱতি অহোসীতি ৱা. সম্ভৱতি এতস্মাতি সম্ভৱো. তদাহাৰো তস্স ভৱস্স পচ্চযো. অনুক্কমেন মগ্গপঞ্ঞাযাতি ৱিপস্সনানুক্কমেন লদ্ধায অৰিযমগ্গপঞ্ঞায. তেনাতি সেক্খেন.
এককনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.