৩. নযমুখমাতিকাৱণ্ণনা
৩. নযানং সঙ্গহাদিপ্পকাৰৱিসেসানং পৱত্তি দেসনা, তস্সা ৱিনিগ্গমট্ঠানতায দ্ৱাৰং. যথাৱুত্তধম্মা যথাৰহং খন্ধাযতনধাতুযো অৰূপিনো চ খন্ধাতি তেসং উদ্দেসো নযমুখমাতিকা. তেনাহ ‘‘নযান’’ন্তিআদি. ৱিযুজ্জনসীলা, ৱিযোগো ৱা এতেসং অত্থীতি ৱিযোগিনো, তথা সহযোগিনো, সঙ্গহাসঙ্গহধম্মা চ ৱিযোগীসহযোগীধম্মা চ সঙ্গহা…পে… ধম্মা, সঙ্গণ্হনাসঙ্গণ্হনৱসেন ৱিযুজ্জনসংযুজ্জনৱসেন চ পৱত্তনকসভাৱাতি অত্থো. চুদ্দসপীতিআদিনা তমেৱত্থং পাকটতৰং কৰোতি. যেহীতি যেহি খন্ধাদীহি অৰূপক্খন্ধেহি চ. তে চত্তাৰোতি তে সঙ্গহাদযো চত্তাৰো. সচ্চাদীহিপীতি সচ্চইন্দ্ৰিযপটিচ্চসমুপ্পাদাদীহিপি সহ. যথাসম্ভৱন্তি সম্ভৱানুৰূপং, যং যং পদং সঙ্গহিতো অসঙ্গহিতোতি চ ৱত্তুং যুত্তং, তং তন্তি অত্থো.
সো পনাতি সঙ্গহাসঙ্গহো. সঙ্গাহকভূতেহীতি সঙ্গহণকিৰিযায কত্তুভূতেহি. তেহীতি সচ্চাদীহি. ন সঙ্গহভূতেহীতি সঙ্গহণকিৰিযায কৰণভূতেহি সচ্চাদীহি সঙ্গহাসঙ্গহো ন ৱুত্তো. তত্থাপি হি খন্ধাযতনধাতুযো এৱ কৰণভূতাতি দস্সেতি. খন্ধাদীহেৱ সঙ্গহেহীতি খন্ধাদীহিযেৱ সঙ্গণ্হনকিৰিযায কৰণভূতেহি, ‘‘খন্ধসঙ্গহেন সঙ্গহিতা, আযতনসঙ্গহেন অসঙ্গহিতা, ধাতুসঙ্গহেন অসঙ্গহিতা, তে ধম্মা চতূহি খন্ধেহি, দ্ৱীহাযতনেহি, অট্ঠহি ধাতূহি অসঙ্গহিতা’’তি সঙ্গহাসঙ্গহো নিযমেত্ৱা ৱুত্তো. তস্মাতি যস্মা সচ্চাদীনি সঙ্গাহকভাৱেন ৱুত্তানি, ন সঙ্গহভাৱেন, খন্ধাদীনিযেৱ চ সঙ্গহভাৱেন ৱুত্তানি, তস্মা.
কস্মা পনেত্থ সচ্চাদযো সঙ্গহৱসেন ন ৱুত্তাতি? তথাদেসনায অসম্ভৱতো. ন হি সক্কা ৰূপক্খন্ধাদীনং সমুদযসচ্চাদীহি, সঞ্ঞাদীনং ৱা ইন্দ্ৰিযাদীহি সঙ্গহনযেন পুচ্ছিতুং ৱিস্সজ্জিতুং ৱাতি. তথা অৰিযফলাদীসু উপ্পন্নৱেদনাদীনং সচ্চৱিনিমুত্ততায ‘‘ৱেদনাক্খন্ধো কতিহি সচ্চেহি সঙ্গহিতো’’তি পুচ্ছিত্ৱাপি ‘‘একেন সচ্চেন সঙ্গহিতো’’তিআদিনা নিযমেত্ৱা সঙ্গহং দস্সেতুং ন সক্কাতি. যথাসম্ভৱন্তি যেহি সম্পযোগো, যেহি চ ৱিপ্পযোগো, তদনুৰূপং.
ৰূপং ৰূপেন নিব্বানেন ৱা ৱিপ্পযুত্তং ন হোতি, নিব্বানং ৱা ৰূপেন. কস্মা? সম্পযুত্তন্তি অনাসঙ্কনীযসভাৱত্তা. চতুন্নঞ্হি খন্ধানং অঞ্ঞমঞ্ঞং সম্পযোগীভাৱতো ‘‘ৰূপনিব্বানেহিপি সো অত্থি নত্থী’’তি সিযা আসঙ্কা, তস্মা তেসং ইতৰেহি, ইতৰেসঞ্চ তেহি ৱিপ্পযোগো ৱুচ্চতি, ন পন ৰূপস্স ৰূপেন, নিব্বানেন ৱা, নিব্বানস্স ৱা ৰূপেন কত্থচি সম্পযোগো অত্থীতি তদাসঙ্কাভাৱতো ৱিপ্পযোগোপি ৰূপস্স ৰূপনিব্বানেহি, নিব্বানস্স ৱা তেন ন ৱুচ্চতি, অৰূপক্খন্ধেহিযেৱ পন ৱুচ্চতীতি আহ ‘‘চতূহেৱা’’তিআদি. অনাৰম্মণস্স চক্খাযতনাদিকস্স. অনাৰম্মণঅনাৰম্মণমিস্সকেহীতি অনাৰম্মণেন সোতাযতনাদিনা অনাৰম্মণমিস্সকেন চ ধম্মাযতনাদিনা. মিস্সকস্স ধম্মাযতনাদিকস্স. অনাৰম্মণঅনাৰম্মণমিস্সকেহি ন হোতীতি যোজেতব্বং. যেসং পন যেহি হোতি, তং দস্সেতুং ‘‘অনাৰম্মণস্স পনা’’তিআদি ৱুত্তং. যথা হি সাৰম্মণস্স অনাৰম্মণেন অনাৰম্মণমিস্সকেন চ ৱিপ্পযোগো হোতি, এৱং সাৰম্মণেনপি সো হোতিযেৱ. তেন ৱিয অনাৰম্মণস্স অনাৰম্মণমিস্সকস্স চাতি দট্ঠব্বং.