১. খন্ধপদৱণ্ণনা
৬. ‘‘অভিঞ্ঞেয্যধম্মভাৱেন ৱুত্তা চত্তাৰো খন্ধা হোন্তী’’তিআদিনা, ‘‘ৰূপক্খন্ধো অভিঞ্ঞেয্যো’’তিআদিনা চ অভিঞ্ঞাতলক্খণৱিসযাতি আহ ‘‘সভাৱতো অভিঞ্ঞাতান’’ন্তি. পৰিঞ্ঞেয্যতাদীতি আদি-সদ্দেন পহাতব্বসচ্ছিকাতব্বভাৱেতব্বতা সঙ্গয্হতি. অধিপতিযাদীতি অধিপতিপচ্চযভাৱউপট্ঠানপদহনাদীনি. সচ্চাদিৱিসেসো ৱিযাতি দুক্খসচ্চাদিপৰিযাযো অভিঞ্ঞেয্যপীড়নট্ঠাদিৱিসেসো ৱিয. এৱঞ্চ কত্ৱাতি নযমুখমাতিকায অভিঞ্ঞেয্যনিস্সযেন ৱুচ্চমানত্তা এৱ. তেসং ৰূপধম্মানং পঞ্চন্নং খন্ধানং খন্ধভাৱেন ৱিয ৰূপক্খন্ধভাৱেন সভাগতা হোতি, ন ৱেদনাক্খন্ধাদিভাৱেনাতি সঙ্গহলক্খণমাহ. ইতীতি তস্মা, যস্মা ৰূপধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং ৰূপক্খন্ধভাৱেন সভাগা, তস্মাতি অত্থো. ৰূপক্খন্ধভাৱসঙ্খাতেন ৰূপক্খন্ধভাৱেন অত্থমুখেনেৱ গহণে. সদ্দদ্ৱাৰেন পন গহণে ৰূপক্খন্ধৱচনসঙ্খাতেন ৱা ৰূপক্খন্ধৱচনৱচনীযতাসঙ্খাতেন. ইদানি তমেৱত্থং পাকটতৰং কাতুং ‘‘ৰূপক্খন্ধোতি হী’’তিআদি ৱুত্তং.
পুৰিমেনাতি ৰূপক্খন্ধেন. সঞ্ঞাক্খন্ধমূলকাতিআদীসু ‘‘পুৰিমেন যোজিযমানে’’তিআদিং আনেত্ৱা যথাৰহং যোজেতব্বং. অভেদতো পঞ্চকপুচ্ছাৱিস্সজ্জনং খন্ধপদনিদ্দেসে সব্বপচ্ছিমমেৱাতি আহ ‘‘ভেদতো পঞ্চকপুচ্ছাৱিস্সজ্জনানন্তৰ’’ন্তি.
আযতনপদাদিৱণ্ণনা
৪০. যদিপি এককেপি সদিসং ৱিস্সজ্জনং ৱিস্সজ্জনং সমুদযমগ্গসচ্চানং ‘‘সমুদযসচ্চং একেন খন্ধেন…পে… মগ্গসচ্চং একেন খন্ধেন একেনাযতনেন একায ধাতুযা সঙ্গহিতং, চতূহি খন্ধেহি একাদসহি আযতনেহি সত্তৰসহি ধাতূহি অসঙ্গহিত’’ন্তি (ধাতু. ৪১) নিদ্দিট্ঠত্তা. এত্থাতি এতস্মিং ইন্দ্ৰিযপদনিদ্দেসে. চক্খুসোতচক্খুসুখিন্দ্ৰিযদুকানন্তি চক্খুসোতদুকং চক্খুসুখিন্দ্ৰিযদুকন্তি এতেসং দুকানং. চক্খুসোতসুখিন্দ্ৰিযানঞ্হি ‘‘একেন খন্ধেন একেনাযতনেন একায ধাতুযা সঙ্গহিতং, চতূহি খন্ধেহি একাদসহি আযতনেহি সত্তৰসহি ধাতূহি অসঙ্গহিত’’ন্তি এককে সদিসং ৱিস্সজ্জনং. চক্খুসোতিন্দ্ৰিযদুকস্স পন ‘‘চক্খুন্দ্ৰিযঞ্চ সোতিন্দ্ৰিযঞ্চ একেন খন্ধেন দ্ৱীহাযতনেহি দ্ৱীহি ধাতূহি সঙ্গহিতা, চতূহি খন্ধেহি দসহাযতনেহি সোড়সহি ধাতূহি অসঙ্গহিতা’’তি, ‘‘চক্খুন্দ্ৰিযঞ্চ সুখিন্দ্ৰিযঞ্চ দ্ৱীহি খন্ধেহি দ্ৱীহাযতনেহি দ্ৱীহি ধাতূহি সঙ্গহিতা, তীহি খন্ধেহি দসহাযতনেহি সোড়সহি ধাতূহি অসঙ্গহিতা’’তি চক্খুসুখিন্দ্ৰিযদুকস্স চ অসদিসং ৱিস্সজ্জনং. নাপি দুকেহি তিকস্সাতি চক্খুসোতচক্খুসুখিন্দ্ৰিযাদিদুকেহি চক্খুসোতসুখিন্দ্ৰিযাদিতিকস্স নাপি সদিসং ৱিস্সজ্জনং. ইধাতি সচ্চপদনিদ্দেসে. তিকেন চাতি দুক্খসমুদযমগ্গাদিতিকেন চ. ‘‘পঞ্চহি খন্ধেহি দ্ৱাদসহাযতনেহি অট্ঠাৰসহি ধাতূহি সঙ্গহিতা, ন কেহিচি খন্ধেহি ন কেহিচি আযতনেহি ন কাহিচি ধাতূহি অসঙ্গহিতা’’তি সদিসং ৱিস্সজ্জনং.