৯. পাতিমোক্খট্ঠপনক্খন্ধকং
পাতিমোক্খুদ্দেসযাচনকথাৱণ্ণনা
৩৮৩. পাতিমোক্খট্ঠপনক্খন্ধকে তদহূতি (উদা. অট্ঠ. ৪৫) তস্মিং অহনি তস্মিং দিৱসে. উপোসথেতি এত্থ উপৱসন্তি এত্থাতি উপোসথো, উপৱসন্তীতি সীলেন ৱা অনসনেন ৱা উপেতা হুত্ৱা ৱসন্তীতি অত্থো. অযঞ্হি উপোসথ-সদ্দো ‘‘অট্ঠঙ্গসমন্নাগতং উপোসথং উপৱসামী’’তিআদীসু (অ. নি. ৩.৭১; ১০.৪৬) সীলে আগতো. ‘‘উপোসথো ৱা পৱাৰণা ৱা’’তিআদীসু (মহাৱ. ১৫৫) পাতিমোক্খুদ্দেসাদিৱিনযকম্মে. ‘‘গোপালকূপোসথো নিগণ্ঠূপোসথো’’তিআদীসু (অ. নি. ৩.৭১) উপৱাসে. ‘‘উপোসথো নাম নাগৰাজা’’তিআদীসু (দী. নি. ২.২৪৬; ম. নি. ৩.২৫৮) পঞ্ঞত্তিযং. ‘‘অজ্জুপোসথো পন্নৰসো’’তিআদীসু (মহাৱ. ১৬৮) দিৱসে. ইধাপি দিৱসেযেৱ দট্ঠব্বো. তস্মা তদহুপোসথেতি তস্মিং উপোসথদিৱসভূতে অহনীতি অত্থো. নিসিন্নো হোতীতি মহাভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো ওৱাদপাতিমোক্খং উদ্দিসিতুং উপাসিকায ৰতনপাসাদে নিসিন্নো হোতি. নিসজ্জ পন ভিক্খূনং চিত্তানি ওলোকেন্তো একং দুস্সীলপুগ্গলং দিস্ৱা ‘‘সচাহং ইমস্মিং পুগ্গলে ইধ নিসিন্নেযেৱ পাতিমোক্খং উদ্দিসিস্সামি, সত্তধাৱস্স মুদ্ধা ফলিস্সতী’’তি তস্মিং অনুকম্পায তুণ্হীযেৱ অহোসি.
অভিক্কন্তাতি অতিক্কন্তা পৰিক্খীণা. উদ্ধস্তে অৰুণেতি উগ্গতে অৰুণসীসে. নন্দিমুখিযাতি তুট্ঠিমুখিযা. উদ্ধস্তং অৰুণন্তি অৰুণুগ্গমনং পত্ৱাপি ‘‘উদ্দিসতু, ভন্তে, ভগৱা ভিক্খূনং পাতিমোক্খ’’ন্তি থেৰো ভগৱন্তং পাতিমোক্খুদ্দেসং যাচি তস্মিং কালে ‘‘ন, ভিক্খৱে, অনুপোসথে উপোসথো কাতব্বো’’তি (মহাৱ. ১৮৩) সিক্খাপদস্স অপঞ্ঞত্তত্তা. অপৰিসুদ্ধা, আনন্দ, পৰিসাতি তিক্খত্তুং থেৰেন পাতিমোক্খুদ্দেসস্স যাচিতত্তা অনুদ্দেসস্স কাৰণং কথেন্তো ‘‘অসুকপুগ্গলো অপৰিসুদ্ধো’’তি অৱত্ৱা ‘‘অপৰিসুদ্ধা, আনন্দ, পৰিসা’’তি আহ. কস্মা পন ভগৱা তিযামৰত্তিং তথা ৱীতিনামেসি? ততো পট্ঠায ওৱাদপাতিমোক্খং অনুদ্দিসিতুকামো তস্স ৱত্থুং পাকটং কাতুং.
অদ্দসাতি কথং অদ্দস. অত্তনো চেতোপৰিযঞাণেন তস্সং পৰিসতি ভিক্খূনং চিত্তানি পৰিজানন্তো তস্স পুৰিসস্স দুস্সীল্যচিত্তং পস্সি. যস্মা পন চিত্তে দিট্ঠে তংসমঙ্গীপুগ্গলো দিট্ঠো নাম হোতি, তস্মা ‘‘অদ্দসা খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো তং পুগ্গলং দুস্সীল’’ন্তি ৱুত্তং. যথেৱ হি অনাগতে সত্তসু দিৱসেসু পৱত্তং পৰেসং চিত্তং চেতোপৰিযঞাণলাভী পজানাতি, এৱং অতীতেপীতি. দুস্সীলন্তি নিস্সীলং, সীলৱিৰহিতন্তি অত্থো. পাপধম্মন্তি দুস্সীলত্তা এৱ হীনজ্ঝাসযতায লামকসভাৱং. অসুচিন্তি অপৰিসুদ্ধেহি কাযকম্মাদীহি সমন্নাগতত্তা ন সুচিং. সঙ্কস্সৰসমাচাৰন্তি কিঞ্চিদেৱ অসাৰুপ্পং দিস্ৱা ‘‘ইদং ইমিনা কতং ভৱিস্সতী’’তি এৱং পৰেসং আসঙ্কনীযতায সঙ্কায সৰিতব্বসমাচাৰং. অথ ৱা কেনচিদেৱ কৰণীযেন মন্তযন্তে ভিক্খূ দিস্ৱা ‘‘কচ্চি নু খো ইমে মযা কতকম্মং জানিত্ৱা মন্তেন্তী’’তি অত্তনোযেৱ সঙ্কায সৰিতব্বসমাচাৰং. লজ্জিতব্বতায পটিচ্ছাদেতব্বস্স কৰণতো পটিচ্ছন্নং কম্মন্তং এতস্সাতি পটিচ্ছন্নকম্মন্তং. কুচ্ছিতসমণৱেসধাৰিতায ন সমণন্তি অস্সমণং. সলাকগ্গহণাদীসু ‘‘কিত্তকা সমণা’’তি গণনায ‘‘অহম্পি সমণোম্হী’’তি মিচ্ছাপটিঞ্ঞায সমণপটিঞ্ঞং. অসেট্ঠচাৰিতায অব্ৰহ্মচাৰিং. অঞ্ঞে ব্ৰহ্মচাৰিনো সুনিৱত্থে সুপাৰুতে কুসুম্ভকপটধৰে গামনিগমাদীসু পিণ্ডায চৰিত্ৱা জীৱিকং কপ্পেন্তে দিস্ৱা অব্ৰহ্মচাৰী সমানো সযম্পি তাদিসেন আকাৰেন পটিপজ্জন্তো উপোসথাদীসু চ সন্দিস্সন্তো ‘‘অহম্পি ব্ৰহ্মচাৰী’’তি পটিঞ্ঞং দেন্তো ৱিয হোতীতি ব্ৰহ্মচাৰিপটিঞ্ঞং. পূতিনা কম্মেন সীলৱিপত্তিযা অন্তো অনুপৱিট্ঠত্তা অন্তোপূতিং. ছহি দ্ৱাৰেহি ৰাগাদিকিলেসাৱস্সৱেন তিন্তত্তা অৱস্সুতং. সঞ্জাতৰাগাদিকচৱৰত্তা সীলৱন্তেহি ছড্ডেতব্বত্তা চ কসম্বুজাতং. মজ্ঝে ভিক্খুসঙ্ঘস্স নিসিন্নন্তি সঙ্ঘপৰিযাপন্নো ৱিয ভিক্খুসঙ্ঘস্স অন্তো নিসিন্নং.
দিট্ঠোসীতি ‘‘অযং ন পকতত্তো’’তি ভগৱতা দিট্ঠো অসি. যস্মা চ এৱং দিট্ঠো, তস্মা নত্থি তে তৱ ভিক্খূহি সদ্ধিং এককম্মাদিসংৱাসো. যস্মা পন সো সংৱাসো তৱ নত্থি, তস্মা উট্ঠেহি আৱুসোতি এৱমেত্থ পদযোজনা ৱেদিতব্বা. ততিযম্পি খো সো পুগ্গলো তুণ্হী অহোসীতি অনেকৱাৰং ৱত্ৱাপি ‘‘থেৰো সযমেৱ নিব্বিন্নো ওৰমিস্সতি, ইদানি ইমেসং পটিপত্তিং জানিস্সামী’’তি ৱা অধিপ্পাযেন তুণ্হী অহোসি. বাহাযং গহেত্ৱাতি ‘‘ভগৱতা মযা চ যাথাৱতো দিট্ঠো, যাৱততিযং ‘উট্ঠেহী’তি চ ৱুত্তো ন উট্ঠাতি, ইদানিস্স নিক্কড্ঢনকালো, মা সঙ্ঘস্স উপোসথন্তৰাযো অহোসী’’তি বাহাযং অগ্গহেসি. বহি দ্ৱাৰকোট্ঠকা নিক্খামেত্ৱাতি দ্ৱাৰকোট্ঠকা দ্ৱাৰসালতো নিক্খামেত্ৱা, বহীতি পন নিক্খামিতট্ঠানদস্সনং. অথ ৱা বহিদ্ৱাৰকোট্ঠকাতি বহিদ্ৱাৰকোট্ঠকতোপি নিক্খামেত্ৱা, ন অন্তোদ্ৱাৰকোট্ঠকতো এৱ. উভযথাপি ৱিহাৰতো বহিকত্ৱাতি অত্থো. সূচিঘটিকং দত্ৱাতি অগ্গড়সূচিঞ্চ উপৰিঘটিকঞ্চ আদহিত্ৱা, সুট্ঠু কৱাটং থকেত্ৱাতি অত্থো. যাৱ বাহাগহণাপি নামাতি ‘‘অপৰিসুদ্ধা, আনন্দ, পৰিসা’’তি ৱচনং সুত্ৱা এৱ হি তেন পক্কমিতব্বং সিযা, এৱং অপক্কমিত্ৱা যাৱ বাহাগহণাপি নাম সো মোঘপুৰিসো আগমিস্সতি, অচ্ছৰিযমিদন্তি দস্সেতি. ইদঞ্চ গৰহণচ্ছৰিযমেৱাতি ৱেদিতব্বং.
মহাসমুদ্দে অট্ঠচ্ছৰিযকথাৱণ্ণনা
৩৮৪. অট্ঠিমে, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দেতি (উদা. অট্ঠ. ৪৫) কো অনুসন্ধি? য্ৱাযং অপৰিসুদ্ধায পৰিসায পাতিমোক্খস্স অনুদ্দেসো, সো ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মোতি তং অপৰেহি সত্তহি অচ্ছৰিযঅব্ভুতধম্মেহি সদ্ধিং ৱিভজিত্ৱা দস্সেতুকামো পঠমং তাৱ তেসং উপমাভাৱেন মহাসমুদ্দে অচ্ছৰিযঅব্ভুতধম্মে দস্সেন্তো সত্থা ‘‘অট্ঠিমে, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দে’’তিআদিমাহ. অসুৰাতি দেৱা ৱিয ন সুৰন্তি ন ঈসন্তি ন ৱিৰোচন্তীতি অসুৰা. সুৰা নাম দেৱা, তেসং পটিপক্খাতি ৱা অসুৰা, ৱেপচিত্তিপহাৰাদাদযো. তেসং ভৱনং সিনেৰুস্স হেট্ঠাভাগে, তে তত্থ পৱিসন্তা নিক্খমন্তা সিনেৰুপাদে মণ্ডপাদীনি নিম্মিনিত্ৱা কীড়ন্তাৱ অভিৰমন্তি. সা তত্থ তেসং অভিৰতি ইমে গুণে দিস্ৱাতি আহ ‘‘যে দিস্ৱা দিস্ৱা অসুৰা মহাসমুদ্দে অভিৰমন্তী’’তি. তত্থ অভিৰমন্তীতি ৰতিং ৱিন্দন্তি, অনুক্কণ্ঠমানা ৱসন্তীতি অত্থো.
অনুপুব্বনিন্নোতিআদীনি সব্বানি অনুপটিপাটিযা নিন্নভাৱস্সেৱ ৱেৱচনানি. ন আযতকেনেৱ পপাতোতি নচ্ছিন্নতটমহাসোব্ভো ৱিয আদিতো এৱ পপাতো. সো হি তীৰদেসতো পট্ঠায একঙ্গুলদ্ৱঙ্গুলৱিদত্থিৰতনযট্ঠিউসভঅড্ঢগাৱুতগাৱুতঅড্ঢযোজনযোজনাদিৱসেন গম্ভীৰো হুত্ৱা গচ্ছন্তো গচ্ছন্তো সিনেৰুপাদমূলে চতুৰাসীতিযোজনসহস্সগম্ভীৰো হুত্ৱা ঠিতোতি দস্সেতি.
ঠিতধম্মোতি ঠিতসভাৱো অৱট্ঠিতসভাৱো. কুণপেনাতি যেন কেনচি হত্থিঅস্সাদিকড়েৱৰেন. ৱাহেতীতি হত্থেন গহেত্ৱা ৱিয ৱীচিপ্পহাৰেনেৱ থলে খিপতি. গঙ্গা যমুনাতি অনোতত্তদহস্স দক্খিণমুখতো নিক্খন্তনদী পঞ্চধাৰা হুত্ৱা পৱত্তট্ঠানে গঙ্গাতিআদিনা পঞ্চধা সঙ্খং গতা. তত্থ নদী নিন্নগাতিআদিকং গোত্তং, গঙ্গা যমুনাতিআদিকং নামং. সৱন্তিযোতি যা কাচি সৱমানা সন্দমানা গচ্ছন্তিযো মহানদিযো ৱা কুন্নদিযো ৱা. অপ্পেন্তীতি অল্লীযন্তি ওসৰন্তি. ধাৰাতি ৱুট্ঠিধাৰা. পূৰত্তন্তি পুণ্ণভাৱো. মহাসমুদ্দস্স হি অযং ধম্মতা – ‘‘ইমস্মিং কালে দেৱো মন্দো জাতো, জালক্খিপাদীনি আদায মচ্ছকচ্ছপে গণ্হিস্সামী’’তি ৱা ‘‘ইমস্মিং কালে অতিমহন্তা ৱুট্ঠি, লভিস্সাম নু খো পিট্ঠিপসাৰণট্ঠান’’ন্তি ৱা ন সক্কা ৱত্তুং. পঠমকপ্পিককালতো পট্ঠায হি তীৰং ভস্সিত্ৱা সিনেৰুমেখলং আহচ্চ উদকং ঠিতং, ততো একঙ্গুলমত্তম্পি উদকং নেৱ হেট্ঠা ওতৰতি, ন উদ্ধং উত্তৰতি. একৰসোতি অসম্ভিন্নৰসো.
মুত্তাতি খুদ্দকমহন্তৱট্টদীঘাদিভেদা অনেকৱিধমুত্তা. মণীতি ৰত্তনীলাদিভেদো অনেকৱিধো মণি. ৱেড়ুৰিযোতি ৱংসৱণ্ণসিৰীসপুপ্ফৱণ্ণাদিসণ্ঠানতো অনেকৱিধো. সঙ্খোতি দক্খিণাৱট্টকতুম্বকুচ্ছিধমনসঙ্খাদিভেদো অনেকৱিধো. সিলাতি সেতকাড়মুগ্গৱণ্ণাদিভেদা অনেকৱিধা. পৱাড়ম্পি খুদ্দকমহন্তৰত্তঘনৰত্তাদিভেদং অনেকৱিধং. লোহিতকো পদুমৰাগাদিভেদো অনেকৱিধো. মসাৰগল্লং কবৰমণি. চিত্তফলিকন্তিপি ৱদন্তি. মহতং ভূতানন্তি মহন্তানং সত্তানং. তিমি তিমিঙ্গলো তিমিতিমিঙ্গলোতি তিস্সো মচ্ছজাতিযো. তিমিং গিলনসমত্থো তিমিঙ্গলো, তিমিঞ্চ তিমিঙ্গলঞ্চ গিলনসমত্থো তিমিতিমিঙ্গলোতি ৱদন্তি. নাগাতি ঊমিপিট্ঠিৱাসিনোপি ৱিমানট্ঠকনাগাপি.
ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অট্ঠচ্ছৰিযকথাৱণ্ণনা
৩৮৫. এৱমেৱ খোতি কিঞ্চাপি সত্থা ইমস্মিং ধম্মৱিনযে সোড়সপি বাত্তিংসপি ততো ভিয্যোপি অচ্ছৰিযব্ভুতধম্মে ৱিভজিত্ৱা দস্সেতুং সক্কোতি, উপমাভাৱেন পন গহিতানং অট্ঠন্নং অনুৰূপৱসেন অট্ঠেৱ তে উপমেতব্বধম্মে ৱিভজিত্ৱা দস্সন্তো ‘‘এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অট্ঠ অচ্ছৰিযা অব্ভুতা ধম্মা’’তি আহ. তত্থ অনুপুব্বসিক্খায তিস্সো সিক্খা গহিতা, অনুপুব্বকিৰিযায তেৰস ধুতধম্মা, অনুপুব্বপটিপদায সত্ত অনুপস্সনা অট্ঠাৰস মহাৱিপস্সনা অট্ঠতিংস আৰম্মণৱিভত্তিযো সত্ততিংস বোধিপক্খিযধম্মা চ গহিতা. ন আযতকেনেৱ অঞ্ঞাপটিৱেধোতি মণ্ডূকস্স উপ্পতিত্ৱা গমনং ৱিয আদিতোৱ সীলপূৰণাদীনি অকত্ৱা অৰহত্তপটিৱেধো নাম নত্থি, পটিপাটিযা পন সীলসমাধিপঞ্ঞাযো পূৰেত্ৱাৱ অৰহত্তপ্পত্তীতি অত্থো.
মম সাৱকাতি সোতাপন্নাদিকে অৰিযপুগ্গলে সন্ধায ৱদতি. ন সংৱসতীতি উপোসথকম্মাদিৱসেন সংৱাসং ন কৰোতি. উক্খিপতীতি অপনেতি. আৰকাৱাতি দূৰে এৱ. তথাগতপ্পৱেদিতেতি তথাগতেন ভগৱতা সাৱকেসু দেসিতে অক্খাতে পকাসিতে. ন তেন নিব্বানধাতুযা ঊনত্তং ৱা পূৰত্তং ৱাতি অসঙ্খ্যেয্যেপি মহাকপ্পে বুদ্ধেসু অনুপ্পজ্জন্তেসু একসত্তোপি পৰিনিব্বাতুং ন সক্কোতি, তদাপি ‘‘তুচ্ছা নিব্বানধাতূ’’তি ন সক্কা ৱত্তুং, বুদ্ধকালে পন একেকস্মিং সমাগমে অসঙ্খ্যেয্যাপি সত্তা অমতং আৰাধেন্তি, তদাপি ন সক্কা ৱত্তুং ‘‘পূৰা নিব্বানধাতূ’’তি. ৱিমুত্তিৰসোতি কিলেসেহি ৱিমুচ্চনৰসো. সব্বা হি সাসনসম্পত্তি যাৱদেৱ অনুপাদায আসৱেহি চিত্তস্স ৱিমুত্তীতি অত্থো.
ৰতনানীতি ৰতিজননট্ঠেন ৰতনানি. সতিপট্ঠানাদযো হি ভাৱিযমানা পুব্বভাগেপি অনেকৱিধং পীতিপামোজ্জং নিব্বত্তেন্তি, পগেৱ অপৰভাগে. ৱুত্তঞ্হেতং –
‘‘যতো যতো সম্মসতি, খন্ধানং উদযব্বযং;
লভতী পীতিপামোজ্জং, অমতং তং ৱিজানত’’ন্তি. (ধ. প. ৩৭৪);
লোকিযৰতননিমিত্তং পন পীতিপামোজ্জং ন তস্স কলভাগম্পি অগ্ঘতি. অপিচ –
চিত্তীকতং মহগ্ঘঞ্চ, অতুলং দুল্লভদস্সনং;
অনোমসত্তপৰিভোগং, ৰতনন্তি পৱুচ্চতি. (দী. নি. অট্ঠ. ২.৩৩);
যদি চ চিত্তীকতাদিভাৱেন ৰতনং নাম হোতি, সতিপট্ঠানাদীনঞ্ঞেৱ ভূতো ৰতনভাৱো. বোধিপক্খিযধম্মানঞ্হি সো আনুভাৱো, যং সাৱকা সাৱকপাৰমীঞাণং, পচ্চেকসম্বুদ্ধা পচ্চেকবোধিঞাণং, সম্মাসম্বুদ্ধা সম্মাসম্বোধিং অধিগচ্ছন্তি আসন্নকাৰণত্তা. পৰম্পৰকাৰণঞ্হি দানাদিউপনিস্সযোতি এৱং ৰতিজননট্ঠেন চিত্তীকতাদিঅত্থেন চ ৰতনভাৱো বোধিপক্খিযধম্মানং সাতিসযো. তেন ৱুত্তং ‘‘তত্ৰিমানি ৰতনানি, সেয্যথিদং – চত্তাৰো সতিপট্ঠানা’’তিআদি.
আৰম্মণে ওক্কন্দিত্ৱা উপট্ঠানট্ঠেন পট্ঠানং, সতিযেৱ পট্ঠানং সতিপট্ঠানং. আৰম্মণস্স পন কাযাদিৱসেন চতুব্বিধত্তা ৱুত্তং ‘‘চত্তাৰো সতিপট্ঠানা’’তি. তথা হি কাযৱেদনাচিত্তধম্মেসু সুভসুখনিচ্চঅত্তসঞ্ঞানং পহানতো অসুভদুক্খানিচ্চানত্তভাৱগ্গহণতো চ নেসং কাযানুপস্সনাদিভাৱো ৱিভত্তো.
সম্মা পদহন্তি এতেন, সযং ৱা সম্মা পদহতি, পসত্থং সুন্দৰং ৱা পদহনন্তি সম্মপ্পধানং, পুগ্গলস্স ৱা সম্মদেৱ পধানভাৱকৰণতো সম্মপ্পধানং, ৱীৰিযস্সেতং অধিৱচনং. তম্পি অনুপ্পন্নুপ্পন্নানং অকুসলানং অনুপ্পাদনপহানৱসেন অনুপ্পন্নুপ্পন্নানং কুসলানং উপ্পাদনঠাপনৱসেন চ চতুকিচ্চসাধকত্তা ৱুত্তং ‘‘চত্তাৰো সম্মপ্পধানা’’তি.
ইজ্ঝতীতি ইদ্ধি, সমিজ্ঝতি নিপ্ফজ্জতীতি অত্থো. ইজ্ঝন্তি তায ৱা সত্তা ইদ্ধা ৱুদ্ধা উক্কংসগতা হোন্তীতি ইদ্ধি. পঠমেন অত্থেন ইদ্ধি এৱ পাদো ইদ্ধিপাদো, ইদ্ধিকোট্ঠাসোতি অত্থো. দুতিযেন অত্থেন ইদ্ধিযা পাদো পতিট্ঠা অধিগমুপাযোতি ইদ্ধিপাদো. তেন হি উপৰূপৰিৱিসেসসঙ্খাতং ইদ্ধিং পজ্জন্তি পাপুণন্তি. স্ৱাযং ইদ্ধিপাদো যস্মা ছন্দাদিকে চত্তাৰো অধিপতিধম্মে ধুৰে জেট্ঠকে কত্ৱা নিব্বত্তীযতি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘চত্তাৰো ইদ্ধিপাদো’’তি.
পঞ্চিন্দ্ৰিযানীতি সদ্ধাদীনি পঞ্চ ইন্দ্ৰিযানি. তত্থ অস্সদ্ধিযং অভিভৱিত্ৱা অধিমোক্খলক্খণে ইন্দট্ঠং কাৰেতীতি সদ্ধা ইন্দ্ৰিযং. কোসজ্জং অভিভৱিত্ৱা পগ্গহলক্খণে, পমাদং অভিভৱিত্ৱা উপট্ঠানলক্খণে, ৱিক্খেপং অভিভৱিত্ৱা অৱিক্খেপলক্খণে, অঞ্ঞাণং অভিভৱিত্ৱা দস্সনলক্খণে ইন্দট্ঠং কাৰেতীতি পঞ্ঞা ইন্দ্ৰিযং.
তানিযেৱ অস্সদ্ধিযাদীহি অনভিভৱনীযতো অকম্পিযট্ঠেন সম্পযুত্তধম্মেসু থিৰভাৱেন চ বলানি ৱেদিতব্বানি.
সত্ত বোজ্ঝঙ্গাতি বোধিযা, বোধিস্স ৱা অঙ্গাতি বোজ্ঝঙ্গা. যা হি এসা ধম্মসামগ্গী, যায লোকুত্তৰমগ্গক্খণে উপ্পজ্জমানায লীনুদ্ধচ্চপতিট্ঠানাযূহনকামসুখত্তকিলমথানুযোগউচ্ছেদসস্সতাভিনিৱেসাদীনং অনেকেসং উপদ্দৱানং পটিপক্খভূতায সতিধম্মৱিচযৱীৰিযপীতিপস্সদ্ধিসমাধিউপেক্খাসঙ্খাতায ধম্মসামগ্গিযা অৰিযসাৱকো বুজ্ঝতি কিলেসনিদ্দায উট্ঠহতি, চত্তাৰি ৱা অৰিযসচ্চানি পটিৱিজ্ঝতি, নিব্বানমেৱ ৱা সচ্ছিকৰোতীতি ‘‘বোধী’’তি ৱুচ্চতি, তস্সা ধম্মসামগ্গিসঙ্খাতায বোধিযা অঙ্গাতি বোজ্ঝঙ্গা ঝানঙ্গমগ্গঙ্গাদযো ৱিয. যোপেস ৱুত্তপ্পকাৰায ধম্মসামগ্গিযা বুজ্ঝতীতি কত্ৱা অৰিযসাৱকো ‘‘বোধী’’তি ৱুচ্চতি, তস্স বোধিস্স ৱা অঙ্গাতিপি বোজ্ঝঙ্গা সেনঙ্গৰথঙ্গাদযো ৱিয. তেনাহু পোৰাণা ‘‘বুজ্ঝনকস্স পুগ্গলস্স অঙ্গাতি বোজ্ঝঙ্গা’’তি (সং. নি. অট্ঠ. ৩.৫.১৮২; ৱিভ. অট্ঠ. ৪৬৬; পটি. ম. অট্ঠ. ১.১.২৫), ‘‘বোধায সংৱত্তন্তীতি বোজ্ঝঙ্গা’’তিআদিনা (পটি. ম. ২.১৭) নযেনপি বোজ্ঝঙ্গট্ঠো ৱেদিতব্বো.
অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গোতি তংতংমগ্গৱজ্ঝেহি কিলেসেহি আৰকত্তা অৰিযভাৱকৰত্তা অৰিযফলপটিলাভকৰত্তা চ অৰিযো. সম্মাদিট্ঠিআদীনি অট্ঠঙ্গানি অস্স অত্থি, অট্ঠঙ্গানিযেৱ ৱা অট্ঠঙ্গিকো. মাৰেন্তো কিলেসে গচ্ছতি, নিব্বানত্থিকেহি ৱা মগ্গীযতি, সযং ৱা নিব্বানং মগ্গতীতি মগ্গোতি এৱমেতেসং সতিপট্ঠানাদীনং অত্থৱিভাগো ৱেদিতব্বো.
সোতাপন্নোতি মগ্গসঙ্খাতং সোতং আপজ্জিত্ৱা পাপুণিত্ৱা ঠিতো, সোতাপত্তিফলট্ঠোতি অত্থো. সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নোতি সোতাপত্তিফলস্স অত্তপচ্চক্খকৰণত্থায পটিপজ্জমানো পঠমমগ্গট্ঠো, যো অট্ঠমকোতিপি ৱুচ্চতি. সকদাগামীতি সকিদেৱ ইমং লোকং পটিসন্ধিগ্গহণৱসেন আগমনসীলো দুতিযফলট্ঠো. অনাগামীতি পটিসন্ধিগ্গহণৱসেন কামলোকং অনাগমনসীলো ততিযফলট্ঠো. যো পন সদ্ধানুসাৰী ধম্মানুসাৰী একবীজীতি এৱমাদিকো অৰিযপুগ্গলৱিভাগো, সো তেসংযেৱ ভেদোতি. সেসং ৱুত্তনযমেৱ.
এতমত্থং ৱিদিত্ৱাতি এতং অত্তনো ধম্মৱিনযে মতকুণপসদিসেন দুস্সীলপুগ্গলেন সদ্ধিং সংৱাসাভাৱসঙ্খাতং অত্থং ৱিদিত্ৱা. ইমং উদানন্তি ইমং অসংৱাসাৰহসংৱাসাৰহভাৱানং কাৰণপৰিদীপনং উদানং উদানেসি.
তত্থ ছন্নমতিৱস্সতীতি আপত্তিং আপজ্জিত্ৱা পটিচ্ছাদেন্তো অঞ্ঞং নৱং আপত্তিং
আপজ্জতি, ততো অপৰন্তি এৱং আপত্তিৱস্সং কিলেসৱস্সং অতিৱিয ৱস্সতি. ৱিৱটং নাতিৱস্সতীতি আপত্তিং আপন্নো তং অপ্পটিচ্ছাদেত্ৱা ৱিৱৰন্তো সব্ৰহ্মচাৰীনং পকাসেন্তো যথাধম্মং যথাৱিনযং পটিকৰোন্তো দেসেন্তো ৱুট্ঠহন্তো অঞ্ঞং নৱং আপত্তিং নাপজ্জতি, তেনস্স তং ৱিৱটং পুন আপত্তিৱস্সং কিলেসৱস্সং ন ৱস্সতি. যস্মা চ এতদেৱ, তস্মা ছন্নং ছাদিতং আপত্তিং ৱিৱৰেথ. এৱং তং নাতিৱস্সতীতি এৱং সন্তে তং আপত্তিং আপজ্জনপুগ্গলানং অত্তভাৱং অতিৱিজ্ঝিত্ৱা কিলেসৱস্সনেন ন ৱস্সতি ন তেমেতি, এৱং সো কিলেসেহি অনৱস্সুতো পৰিসুদ্ধসীলো সমাহিতো হুত্ৱা ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা সম্মসন্তো অনুক্কমেন নিব্বানং পাপুণাতীতি অধিপ্পাযো.
ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অট্ঠচ্ছৰিযকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
পাতিমোক্খসৱনাৰহকথাৱণ্ণনা
৩৮৬. অথ ভগৱা চিন্তেসি ‘‘ইদানি ভিক্খুসঙ্ঘে অব্বুদো জাতো, অপৰিসুদ্ধা পুগ্গলা উপোসথং আগচ্ছন্তি, ন চ তথাগতো অপৰিসুদ্ধায পৰিসায উপোসথং উদ্দিসতি, অনুদ্দিসন্তে চ ভিক্খুসঙ্ঘস্স উপোসথো পচ্ছিজ্জতি, যন্নূনাহং ইতো পট্ঠায ভিক্খূনঞ্ঞেৱ পাতিমোক্খুদ্দেসং অনুজানেয্য’’ন্তি, এৱং পন চিন্তেত্ৱা ভিক্খূনঞ্ঞেৱ পাতিমোক্খুদ্দেসং অনুজানি. তেন ৱুত্তং ‘‘অথ খো ভগৱা…পে… পাতিমোক্খং উদ্দিসেয্যাথা’’তি. তত্থ নদানাহন্তি ন ইদানি অহং. উপোসথং ন কৰিস্সামি, পাতিমোক্খং ন উদ্দিসিস্সামীতি পচ্চেকং ন-কাৰেন সম্বন্ধো. দুৱিধং পাতিমোক্খং আণাপাতিমোক্খং ওৱাদপাতিমোক্খন্তি. তেসু ‘‘সুণাতু মে ভন্তে’’তিআদিকং আণাপাতিমোক্খং, তং সাৱকাৱ উদ্দিসন্তি, ন বুদ্ধা, যং অন্ৱদ্ধমাসং উদ্দিসীযতি. ‘‘খন্তী পৰমং…পে… সব্বপাপস্স অকৰণং…পে… অনুপৱাদো অনুপঘাতো…পে… এতং বুদ্ধান সাসন’’ন্তি (দী. নি. ২.৯০; ধ. প. ১৮৩-১৮৫) ইমা পন তিস্সো গাথা ওৱাদপাতিমোক্খং নাম, তং বুদ্ধাৱ উদ্দিসন্তি, ন সাৱকা. ছন্নম্পি ৱস্সানং অচ্চযেন উদ্দিসন্তি. দীঘাযুকবুদ্ধানঞ্হি ধৰমানকালে অযমেৱ পাতিমোক্খুদ্দেসো, অপ্পাযুকবুদ্ধানং পন পঠমবোধিযংযেৱ, ততো পৰং ইতৰো, তঞ্চ খো ভিক্খূ এৱ উদ্দিসন্তি, ন বুদ্ধা. তস্মা অম্হাকম্পি ভগৱা ৱীসতিৱস্সমত্তং ইমং ওৱাদপাতিমোক্খং উদ্দিসিত্ৱা ইমং অন্তৰাযং দিস্ৱা ততো পৰং ন উদ্দিসি.
অট্ঠানন্তি অকাৰণং. অনৱকাসোতি তস্সেৱ ৱেৱচনং. কাৰণঞ্হি তিট্ঠতি এত্থ ফলং তদাযত্তৱুত্তিতাযাতি ‘‘ঠান’’ন্তি ৱুচ্চতি, এৱং ‘‘অৱকাসো’’তিপি ৱুচ্চতি. যন্তি কিৰিযাপৰামসনং. ন চ, ভিক্খৱে, সাপত্তিকেন পাতিমোক্খং সোতব্বন্তিআদি পদত্থতো সুৱিঞ্ঞেয্যং. ৱিনিচ্ছযতো পনেত্থ যং ৱত্তব্বং, তং অট্ঠকথায ৱুত্তমেৱ. তত্থ পুৰে ৱা পচ্ছা ৱাতি ঞত্তিতো পুব্বে ৱা পচ্ছা ৱা.
ধম্মিকাধম্মিকপাতিমোক্খট্ঠপনকথাৱণ্ণনা
৩৮৭. কতঞ্চ অকতঞ্চ উভযং গহেত্ৱাতি যস্স একন্তেন কতাপি অত্থি, অকতাপি অত্থি, তস্স তদুভযং গহেত্ৱা.
ধম্মিকপাতিমোক্খট্ঠপনকথাৱণ্ণনা
৩৮৯. পৰিসা ৱুট্ঠাতীতি যস্মিং ৱত্থুস্মিং পাতিমোক্খং ঠপিতং, তং ৱত্থুং অৱিনিচ্ছিনিত্ৱা কেনচি অন্তৰাযেন ৱুট্ঠাতি.
৩৯৩. পচ্চাদিযতীতি পতি আদিযতি, ‘‘অকতং কম্ম’’ন্তিআদিনা পুন আৰভতীতি অত্থো.
অত্তাদানঅঙ্গকথাৱণ্ণনা
৩৯৮. পৰং চোদেতুং অত্তনা আদাতব্বং গহেতব্বং অধিকৰণং অত্তাদানং. তেনাহ ‘‘সাসনং সোধেতুকামো’’তিআদি. ৱস্সাৰত্তোতি ৱস্সকালো.
চোদকেন পচ্চৱেক্খিতব্বধম্মকথাৱণ্ণনা
৩৯৯. পটিমাসিতুন্তি পৰামসিতুং. পলিবোধে ছিন্দিত্ৱা…পে… অধিগতং মেত্তচিত্তন্তি ইমিনা অপ্পনাপ্পত্তং মেত্তাভাৱনং দস্সেতি. তেনেৱাহ ‘‘ৱিক্খম্ভনৱসেন ৱিহতাঘাত’’ন্তি.
চোদকেন উপট্ঠাপেতব্বধম্মকথাৱণ্ণনা
৪০০. নো দোসন্তৰোতি এত্থ চিত্তপৰিযাযো অন্তৰ-সদ্দোতি আহ ‘‘ন দুট্ঠচিত্তো হুত্ৱা’’তি.
চোদকচুদিতকপটিসংযুত্তকথাৱণ্ণনা
৪০১. কৰুণন্তি অপ্পনাপ্পত্তং কৰুণজ্ঝানং. কৰুণাপুব্বভাগন্তি পৰিকম্মুপচাৰৱসপ্পৱত্তং কৰুণং. মেত্তঞ্চ মেত্তাপুব্বভাগঞ্চাতি এত্থাপি এসেৱ নযো. সেসমেত্থ সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱাতি.
পাতিমোক্খট্ঠপনক্খন্ধকৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.