৪. সমথক্খন্ধকং
সম্মুখাৱিনযকথাৱণ্ণনা
১৮৭. সমথক্খন্ধকে সঞ্ঞাপেতীতি এত্থ সং-সদ্দূপপদো ঞা-সদ্দো তোসনৱিসিট্ঠে অৱবোধনে ৱত্ততীতি আহ ‘‘পৰিতোসেত্ৱা জানাপেতী’’তি.
সতিৱিনযাদিকথাৱণ্ণনা
১৯৫-২০০. দেসনামত্তমেৱেতন্তি ‘‘পঞ্চিমানী’’তি এতং দেসনামত্তং. সতিৱেপুল্লপ্পত্তস্স খীণাসৱস্স দাতব্বো ৱিনযো সতিৱিনযো. অমূড়্হস্স দাতব্বো ৱিনযো অমূড়্হৱিনযো. পটিঞ্ঞাতেন কৰণং পটিঞ্ঞাতকৰণং.
২১২. তিণৱত্থাৰকসদিসত্তাতি তংসদিসতায তব্বোহাৰোতি দস্সেতি যথা ‘‘এস ব্ৰহ্মদত্তো’’তি.
অধিকৰণকথাৱণ্ণনা
২১৬. ৱিৱাদাধিকৰণস্স কিং মূলন্তিআদীসু ৱিৱাদমূলানীতি ৱিৱাদস্স মূলানি. কোধনোতি কুজ্ঝনলক্খণেন কোধেন সমন্নাগতো. উপনাহীতি ৱেৰঅপ্পটিনিস্সগ্গলক্খণেন উপনাহেন সমন্নাগতো. অগাৰৱোতি (দী. নি. অট্ঠ. ৩.৩২৩; ম. নি. অট্ঠ. ৩.৪৪) গাৰৱৱিৰহিতো. অপ্পতিস্সোতি অপ্পতিস্সযো অনীচৱুত্তি. এত্থ পন যো ভিক্খু সত্থৰি ধৰমানে তীসু কালেসু উপট্ঠানং ন যাতি, সত্থৰি অনুপাহনে চঙ্কমন্তে সউপাহনো চঙ্কমতি, নীচে চঙ্কমে চঙ্কমন্তে উচ্চে চঙ্কমতি, হেট্ঠা ৱসন্তে উপৰি ৱসতি, সত্থু দস্সনট্ঠানে উভো অংসে পাৰুপতি, ছত্তং ধাৰেতি, উপাহনং ধাৰেতি, নহাযতি, উচ্চাৰং ৱা পস্সাৱং ৱা কৰোতি, পৰিনিব্বুতে ৱা পন চেতিযং ৱন্দিতুং ন গচ্ছতি, চেতিযস্স পঞ্ঞাযনট্ঠানে সত্থুদস্সনট্ঠানে ৱুত্তং সব্বং কৰোতি, অঞ্ঞেহি চ ভিক্খূহি ‘‘কস্মা এৱং কৰোসি, ন ইদং ৱট্টতি, সম্মাসম্বুদ্ধস্স নাম লজ্জিতুং ৱট্টতী’’তি ৱুত্তে ‘‘তুণ্হী হোহি, বুদ্ধো বুদ্ধোতি ৱদসি, কিং বুদ্ধো নামা’’তি ভণতি, অযং সত্থৰি অগাৰৱো নাম.
যো পন ধম্মসৱনে সঙ্ঘুট্ঠে সক্কচ্চং ন গচ্ছতি, সক্কচ্চং ধম্মং ন সুণাতি, নিদ্দাযতি ৱা সল্লপন্তো ৱা নিসীদতি, সক্কচ্চং ন গণ্হাতি ন ৱাচেতি, ‘‘কিং ধম্মে অগাৰৱং কৰোসী’’তি ৱুত্তে ‘‘তুণ্হী হোহি, ধম্মো ধম্মোতি ৱদসি, কিং ধম্মো নামা’’তি ৱদতি, অযং ধম্মে অগাৰৱো নাম. যো পন থেৰেন ভিক্খুনা অনজ্ঝিট্ঠো ধম্মং দেসেতি উদ্দিসতি পঞ্হং কথেতি, ৱুড্ঢে ভিক্খূ ঘট্টেন্তো গচ্ছতি তিট্ঠতি নিসীদতি, দুস্সপল্লত্থিকং ৱা হত্থপল্লত্থিকং ৱা কৰোতি, সঙ্ঘমজ্ঝে উভো অংসে পাৰুপতি, ছত্তুপাহনং ধাৰেতি, ‘‘ভিক্খুসঙ্ঘস্স লজ্জিতুং ৱট্টতী’’তি ৱুত্তেপি ‘‘তুণ্হী হোহি, সঙ্ঘো সঙ্ঘোতি ৱদসি, কিং সঙ্ঘো, মিগসঙ্ঘো অজসঙ্ঘো’’তিআদীনি ৱদতি, অযং সঙ্ঘে অগাৰৱো নাম. একভিক্খুস্মিম্পি হি অগাৰৱে কতে সঙ্ঘে কতোযেৱ হোতি. তিস্সো সিক্খা পন অপূৰযমানো সিক্খায ন পৰিপূৰকাৰী নাম.
অহিতায দুক্খায দেৱমনুস্সানন্তি (দী. নি. অট্ঠ. ৩.৩২৫; ম. নি. অট্ঠ. ৩.৪২; অ. নি. অট্ঠ. ৩.৬.৩৬) একস্মিং ৱিহাৰে দ্ৱিন্নং ভিক্খূনং উপ্পন্নৱিৱাদো কথং দেৱমনুস্সানং অহিতায দুক্খায সংৱত্ততি? কোসম্বকক্খন্ধকে ৱিয হি দ্ৱীসু ভিক্খূসু ৱিৱাদং আপন্নেসু তস্মিং ৱিহাৰে তেসং অন্তেৱাসিকা ৱিৱদন্তি, তেসং ওৱাদং গণ্হন্তো ভিক্খুনিসঙ্ঘো ৱিৱদতি, ততো তেসং উপট্ঠাকা ৱিৱদন্তি, অথ মনুস্সানং আৰক্খদেৱতা দ্ৱে কোট্ঠাসা হোন্তি. তত্থ ধম্মৱাদীনং আৰক্খদেৱতা ধম্মৱাদিনিযো হোন্তি, অধম্মৱাদীনং অধম্মৱাদিনিযো. ততো আৰক্খদেৱতানং মিত্তা ভুম্মদেৱতা ভিজ্জন্তি. এৱং পৰম্পৰায যাৱ ব্ৰহ্মলোকা ঠপেত্ৱা অৰিযসাৱকে সব্বে দেৱমনুস্সা দ্ৱে কোট্ঠাসা হোন্তি. ধম্মৱাদীহি পন অধম্মৱাদিনোৱ বহুতৰা হোন্তি. ততো ‘‘যং বহুকেহি গহিতং, তং তচ্ছ’’ন্তি ধম্মং ৱিস্সজ্জেত্ৱা বহুতৰা অধম্মং গণ্হন্তি. তে অধম্মং পুৰক্খত্ৱা ৱিহৰন্তা অপাযেসু নিব্বত্তন্তি. এৱং একস্মিং ৱিহাৰে দ্ৱিন্নং ভিক্খূনং উপ্পন্নো ৱিৱাদো বহূনং অহিতায দুক্খায হোতি. অজ্ঝত্তং ৱাতি অত্তনি ৱা অত্তনো পৰিসায ৱা. বহিদ্ধা ৱাতি পৰস্মিং ৱা পৰস্স পৰিসায ৱা. আযতিং অনৱস্সৱাযাতি আযতিং অনুপ্পাদায.
মক্খীতি পৰেসং গুণমক্খনলক্খণেন মক্খেন সমন্নাগতো. পড়াসীতি যুগগ্গাহলক্খণেন পড়াসেন সমন্নাগতো. ইস্সুকীতি পৰসক্কাৰাদীনং ইস্সাযনলক্খণায ইস্সায সমন্নাগতো. মচ্ছৰীতি আৱাসমচ্ছৰিযাদীহি সমন্নাগতো. সঠোতি কেৰাটিকো. মাযাৱীতি কতপাপপটিচ্ছাদকো. পাপিচ্ছোতি অসন্তসম্ভাৱনিচ্ছকো দুস্সীলো. মিচ্ছাদিট্ঠীতি নত্থিকৱাদী অহেতুকৱাদী অকিৰিযৱাদী. সন্দিট্ঠিপৰামাসীতি সযং দিট্ঠমেৱ পৰামসতি গণ্হাতি. আধানগ্গাহীতি দড়্হগ্গাহী. দুপ্পটিনিস্সগ্গীতি ন সক্কা হোতি গহিতং নিস্সজ্জাপেতুং. এত্থ চ কোধনো হোতি উপনাহীতিআদিনা পুগ্গলাধিট্ঠাননযেন কোধূপনাহাদযো অকুসলধম্মা ৱিৱাদমূলানীতি দস্সিতানি, তথা দুট্ঠচিত্তা ৱিৱদন্তীতিআদিনা লোভদোসমোহা. অদুট্ঠচিত্তা ৱিৱদন্তীতিআদিনা চ অলোভাদযো ৱিৱাদমূলানীতি দস্সিতানি.
২১৭. দুব্বণ্ণোতি পংসুপিসাচকো ৱিয ঝামখাণুৱণ্ণো. দুদ্দস্সিকোতি ৱিজাতমাতুযাপি অমনাপদস্সনো. ওকোটিমকোতি লকুণ্ডকো. কাণোতি একক্খিকাণো ৱা উভযক্খিকাণো ৱা. কুণীতি একহত্থকুণী ৱা উভযহত্থকুণী ৱা. খঞ্জোতি একপাদখঞ্জো ৱা উভযপাদখঞ্জো ৱা. পক্খহতোতি হতপক্খো পীঠসপ্পী.
২২০. ৱিৱাদাধিকৰণং কুসলং অকুসলং অব্যাকতন্তি ৱিৱাদাধিকৰণং কিং কুসলং অকুসলং উদাহু অব্যাকতন্তি পুচ্ছতি. ৱিৱাদাধিকৰণং সিযা কুসলন্তিআদি ৱিস্সজ্জনং. এস নযো সেসেসুপি. ৱিৱদন্তি এতেনাতি ৱিৱাদোতি আহ ‘‘যেন ৱিৱদন্তি, সো চিত্তুপ্পাদো ৱিৱাদো’’তি. কথং পন সো চিত্তুপ্পাদো অধিকৰণং নামাতি আহ ‘‘সমথেহি চ অধিকৰণীযতায অধিকৰণ’’ন্তি, সমথেহি সমেতব্বতায অধিকৰণন্তি অত্থো. ৱিৱাদহেতুভূতস্স হি চিত্তুপ্পাদস্স ৱূপসমেন তপ্পভৱস্স সদ্দস্সপি ৱূপসমো হোতীতি চিত্তুপ্পাদস্স সমথেহি অধিকৰণীযতা পৰিযাযো সম্ভৱতি.
২২২. আপত্তাধিকৰণং সিযা অকুসলং সিযা অব্যাকতন্তি অযং ৱিকপ্পো পঞ্ঞত্তিৱজ্জংযেৱ সন্ধায ৱুত্তো, ন লোকৱজ্জন্তি দস্সেতুং ‘‘সন্ধাযভাসিতৱসেনা’’তিআদিমাহ. কস্মা পনেত্থ সন্ধাযভাসিতৱসেন অত্থো ৱেদিতব্বোতি আহ ‘‘যস্মিং হী’’তিআদি. পথৱীখণনাদিকেতি এত্থ আদি-সদ্দেন ভূতগামপাতব্যতাদিপঞ্ঞত্তিৱজ্জং সিক্খাপদং সঙ্গণ্হাতি. যো ৱিনযে অপকতঞ্ঞুতায ৱত্তসীসেন সম্মুঞ্জনিআদিনা পথৱীখণনাদীনি কৰোতি, তদা তস্সুপ্পন্নচিত্তং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘কুসলচিত্তং অঙ্গং হোতী’’তি. অঙ্গং হোতীতি চ ৱত্তসীসেন কৰোন্তস্সপি ‘‘ইমং পথৱিং খণামী’’তিআদিনা ৱীতিক্কমজাননৱসেন পৱত্তত্তা তং কুসলচিত্তং আপত্তাধিকৰণং, কুসলচিত্তং আপত্তিযা কাৰণং হোতীতি অত্থো. ন হি ৱীতিক্কমং অজানন্তস্স পথৱীখণনাদীসু আপত্তি সম্ভৱতি. তস্মিং সতীতি তস্মিং কুসলচিত্তে আপত্তিভাৱেন গহিতে সতীতি অধিপ্পাযো. তস্মাতি যস্মা কুসলচিত্তে আপত্তিভাৱেন গহিতে সতি ‘‘নত্থি আপত্তাধিকৰণং কুসল’’ন্তি ন সক্কা ৱত্তুং, তস্মা. নযিদং অঙ্গপ্পহোনকচিত্তং সন্ধায ৱুত্তন্তি ‘‘আপত্তাধিকৰণং সিযা অকুসলং সিযা অব্যাকতং, নত্থি আপত্তাধিকৰণং কুসল’’ন্তি ইদং আপত্তিসমুট্ঠাপকভাৱেন অঙ্গপ্পহোনকং আপত্তিযা কাৰণভূতং চিত্তং সন্ধায ন ৱুত্তং. কিং পন সন্ধায ৱুত্তন্তি আহ ‘‘ইদং পনা’’তিআদি. ভিক্খুম্হি কম্মট্ঠানগতচিত্তেন নিপন্নে নিদ্দাযন্তে ৱা মাতুগামো চে সেয্যং কপ্পেতি, তস্মিং খণে সেয্যাকাৰেন ৱত্তমানৰূপমেৱ আপত্তি, ন কুসলাদিৱসপ্পৱত্তং চিত্তন্তি আহ ‘‘অসঞ্চিচ্চ…পে… সহসেয্যাদিৱসেন আপজ্জতো (পৰি. ৩২৩ অত্থতো সমানং) অব্যাকতং হোতী’’তি. তস্মিঞ্হি খণে উট্ঠাতব্বে জাতে অনুট্ঠানতো তদাকাৰপৱত্তো ৰূপক্খন্ধোৱ আপত্তি.
‘‘আপত্তিং আপজ্জন্তো কুসলচিত্তো ৱা আপজ্জতি অকুসলাব্যাকতচিত্তো ৱা’’তি ৱচনতো কুসলম্পি আপত্তাধিকৰণং সিযাতি চে? ন. যো হি আপত্তিং আপজ্জতীতি ৱুচ্চতি, সো তীসু চিত্তেসু অঞ্ঞতৰচিত্তসমঙ্গী হুত্ৱা আপজ্জতি, ন অঞ্ঞথাতি দস্সনত্থং ‘‘কুসলচিত্তো ৱা’’তিআদি ৱুত্তং. অযঞ্হেত্থ অত্থো – পথৱীখণনাদীসু কুসলচিত্তক্খণে ৱীতিক্কমাদিৱসেন পৱত্তৰূপসম্ভৱতো কুসলচিত্তো ৱা তথাপৱত্তৰূপসঙ্খাতং অব্যাকতাপত্তিং আপজ্জতি, তথা অব্যাকতচিত্তো ৱা অব্যাকতৰূপসঙ্খাতং অব্যাকতাপত্তিং আপজ্জতি. পাণাতিপাতাদিং অকুসলচিত্তো ৱা অকুসলাপত্তিং আপজ্জতি, ৰূপং পনেত্থ অব্বোহাৰিকং. সুপিনন্তে চ পাণাতিপাতাদিং কৰোন্তো সহসেয্যাদিৱসেন আপজ্জিতব্বাপত্তিং আপজ্জন্তো অকুসলচিত্তো অব্যাকতাপত্তিং আপজ্জতীতি.
কুসলচিত্তং আপজ্জেয্যাতি এড়কলোমং গহেত্ৱা কম্মট্ঠানমনসিকাৰেন তিযোজনং অতিক্কমন্তস্স পঞ্ঞত্তিং অজানিত্ৱা পদসো ধম্মং ৱাচেন্তস্স চ আপজ্জিতব্বাপত্তিযা কুসলচিত্তং আপজ্জেয্য. ন চ তত্থ ৱিজ্জমানম্পি কুসলচিত্তং আপত্তিযা অঙ্গন্তি তস্মিং ৱিজ্জমানম্পি কুসলচিত্তং আপত্তিযা অঙ্গং ন হোতি, সযং আপত্তি ন হোতীতি অত্থো. চলিতপ্পৱত্তানন্তি চলিতানং পৱত্তানঞ্চ. চলিতো কাযো, পৱত্তা ৱাচা. অঞ্ঞতৰমেৱ অঙ্গন্তি কাযৱাচানং অঞ্ঞতৰমেৱ আপত্তীতি অত্থো. তঞ্চ ৰূপক্খন্ধপৰিযাপন্নত্তা অব্যাকতন্তি ইমিনা অব্যাকতমাপত্তাধিকৰণং, নাঞ্ঞন্তি দস্সেতি.
যদি এৱং ‘‘সাপত্তিকস্স, ভিক্খৱে, নিৰযং ৱা ৱদামি তিৰচ্ছানযোনিং ৱা’’তি ৱচনতো অব্যাকতস্সপি ৱিপাকধম্মতা আপজ্জেয্যাতি? নাপজ্জেয্য. অসঞ্চিচ্চ আপন্না হি আপত্তিযো যাৱ সো ন জানাতি, তাৱ অনন্তৰাযকৰা, জানিত্ৱা ছাদেন্তো পন ছাদনপ্পচ্চযা অঞ্ঞং দুক্কটসঙ্খাতং অকুসলমাপত্তাধিকৰণমাপজ্জতি, তঞ্চ অকুসলসভাৱত্তা সগ্গমোক্খানং অন্তৰাযকৰণন্তি সাপত্তিকস্স অপাযগামিতা ৱুত্তা. অব্যাকতং পন আপত্তাধিকৰণং অৱিপাকধম্মমেৱাতি নিট্ঠমেত্থ গন্তব্বং. তেনেৱ পোৰাণগণ্ঠিপদেসুপি ‘‘পুথুজ্জনো কল্যাণপুথুজ্জনো সেক্খো অৰহাতি চত্তাৰো পুগ্গলে দস্সেত্ৱা তেসু অৰহতো আপত্তাধিকৰণং অব্যাকতমেৱ, তথা সেক্খানং, তথা কল্যাণপুথুজ্জনস্স অসঞ্চিচ্চ ৱীতিক্কমকালে অব্যাকতমেৱ. ইতৰস্স অকুসলম্পি হোতি অব্যাকতম্পি. যস্মা চস্স সঞ্চিচ্চ ৱীতিক্কমকালে অকুসলমেৱ হোতি, তস্মা ৱুত্তং ‘নত্থি আপত্তাধিকৰণং কুসল’ন্তি. সব্বত্থ এৱং অব্যাকতন্তি ৱিপাকাভাৱমত্তং সন্ধায ৱুত্ত’’ন্তি লিখিতং. যঞ্চ আপত্তাধিকৰণং অকুসলং, তম্পি দেসিতং ৱুট্ঠিতং ৱা অনন্তৰাযকৰং. যথা হি অৰিযূপৱাদকম্মং অকুসলম্পি সমানং অচ্চযং দেসেত্ৱা খমাপনেন পযোগসম্পত্তিপটিবাহিতত্তা অৱিপাকধম্মতং আপন্নং অহোসিকম্মং হোতি, এৱমিদম্পি দেসিতং ৱুট্ঠিতং ৱা পযোগসম্পত্তিপটিবাহিতত্তা অৱিপাকধম্মতায অহোসিকম্মভাৱেন অনন্তৰাযকৰং জাতং. তেনেৱ ‘‘সাপত্তিকস্স, ভিক্খৱে, নিৰযং ৱা ৱদামি তিৰচ্ছানযোনিং ৱা’’তি সাপত্তিকস্সেৱ অপাযগামিতা ৱুত্তা.
অধিকৰণৱূপসমনসমথকথাৱণ্ণনা
২২৮. ৱিৱাদসঙ্খাতে অত্থে পচ্চত্থিকা অত্থপচ্চত্থিকা.
২২৯. সম্মুখাৱিনযস্মিন্তি সম্মুখাৱিনযভাৱে.
২৩০. অন্তৰেনাতি কাৰণেন.
২৩১. উব্বাহিকায খীযনকে পাচিত্তি ন ৱুত্তা তত্থ ছন্দদানস্স নত্থিতায.
২৩৬. তস্স খো তন্তি এত্থ খো তন্তি নিপাতমত্তং.
২৩৮. ‘‘কা চ তত্থ তস্সপাপিযসিকাযা’’তি পোত্থকেসু লিখন্তি. ‘‘কা চ তস্সপাপিযসিকা’’তি এৱং পনেত্থ পাঠো ৱেদিতব্বো.
২৪২. কিচ্চাধিকৰণং একেন সমথেন সম্মতীতি এত্থ ‘‘কিচ্চমেৱ কিচ্চাধিকৰণ’’ন্তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৩৮৫-৮৬) ৱচনতো অপলোকনকম্মাদীনমেতং অধিৱচনং. তং ৱিৱাদাধিকৰণাদীনি ৱিয সমথেহি সমেতব্বং ন হোতি, কিন্তু সম্মুখাৱিনযেন সম্পজ্জতি, তস্মা সম্মতীতি এত্থ সম্পজ্জতীতি অত্থো গহেতব্বো. সেসমেত্থ সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.
সমথক্খন্ধকৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.