১. কম্মক্খন্ধকং
তজ্জনীযকম্মকথাৱণ্ণনা
১. চূড়ৱগ্গস্স পঠমে কম্মক্খন্ধকে তাৱ ‘‘যট্ঠিং পৱেসয, কুন্তে পৱেসযা’’তিআদীসু ৱিয সহচৰণঞাযেন ‘‘মঞ্চা উক্কুট্ঠিং কৰোন্তী’’তিআদীসু ৱিয নিস্সিতেসু নিস্সযৱোহাৰৱসেন ৱা পণ্ডুকলোহিতকনিস্সিতা পণ্ডুকলোহিতকসদ্দেন ৱুত্তাতি আহ ‘‘তেসং নিস্সিতকাপি পণ্ডুকলোহিতকাত্ৱেৱ পঞ্ঞাযন্তী’’তি. পটিৱদথাতি পটিৱচনং দেথ.
অধম্মকম্মদ্ৱাদসককথাৱণ্ণনা
৪. তীহি অঙ্গেহি সমন্নাগতন্তি পচ্চেকং সমুদিতেহি ৱা তীহি অঙ্গেহি সমন্নাগতং. ন হি তিণ্ণং এৱ অঙ্গানং সমোধানেন অধম্মকম্মং হোতি, একেনপি হোতিযেৱ. ‘‘অপ্পটিঞ্ঞায কতং হোতীতি লজ্জিং সন্ধায ৱুত্ত’’ন্তি গণ্ঠিপদেসু কথিতং.
ননু চ ‘‘অদেসনাগামিনিযা আপত্তিযা কতং হোতী’’তি ইদং পৰতো ‘‘তীহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো আকঙ্খমানো সঙ্ঘো তজ্জনীযকম্মং কৰেয্য, অধিসীলে সীলৱিপন্নো হোতী’’তি ইমিনা ৱিৰুজ্ঝতি. অদেসনাগামিনিং আপন্নো হি ‘‘অধিসীলে সীলৱিপন্নো’’তি ৱুচ্চতীতি? তত্থ কেচি ৱদন্তি ‘‘তজ্জনীযকম্মস্স হি ৱিসেসেন ভণ্ডনকাৰকত্তং অঙ্গ’ন্তি অট্ঠকথাযং ৱুত্তং, তং পাড়িযা আগতনিদানেন সমেতি, তস্মা সব্বতিকেসুপি ভণ্ডনং আৰোপেত্ৱা ভণ্ডনপচ্চযা আপন্নাপত্তিৱসেন ইদং কম্মং কাতব্বং. তস্মা ‘অধিসীলে সীলৱিপন্নো’তি এত্থাপি পুব্বভাগে ৱা পৰভাগে ৱা চোদনাসাৰণাদিকালে ভণ্ডনপচ্চযা আপন্নাপত্তিৱসেনেৱ কাতব্বং, ন কেৱলং সঙ্ঘাদিসেসপচ্চযা কাতব্ব’’ন্তি. অপৰে পন ৱদন্তি ‘‘অদেসনাগামিনিযাতি ইদং পাৰাজিকাপত্তিংযেৱ সন্ধায ৱুত্তং, ন সঙ্ঘাদিসেসং. অট্ঠকথাযং পন ‘অদেসনাগামিনিযাতি পাৰাজিকাপত্তিযা ৱা সঙ্ঘাদিসেসাপত্তিযা ৱা’তি ৱুত্তং. তত্থ সঙ্ঘাদিসেসাপত্তিযা ৱাতি অত্থুদ্ধাৰৱসেন ৱুত্তং, ‘অধিসীলে সীলৱিপন্নো’তি চ ইদং সঙ্ঘাদিসেসংযেৱ সন্ধায ৱুত্তং, ন পাৰাজিকং. তস্মা পাৰাজিকাপত্তিপচ্চযা ন তজ্জনীযকম্মং কাতব্বং পযোজনাভাৱা, সঙ্ঘাদিসেসপচ্চযা কাতব্বন্তি অযমত্থো সিদ্ধো হোতি. সুক্কপক্খে ‘দেসনাগামিনিযা আপত্তিযা কতং হোতী’তি ইমিনা ৱিৰুজ্ঝতীতি চে? ন একেন পৰিযাযেন সঙ্ঘাদিসেসস্সপি দেসনাগামিনীৱোহাৰসম্ভৱতো’’তি, তং যুত্তং ৱিয দিস্সতি.
নপ্পটিপ্পস্সম্ভেতব্বঅট্ঠাৰসককথাৱণ্ণনা
৮. লোমং পাতেন্তীতিআদি সম্মাৱত্তনায পৰিযাযৱচনং.
নিযস্সকম্মকথাৱণ্ণনা
১১. নিযস্সকম্মে ‘‘নিস্সায তে ৱত্থব্বন্তি গৰুনিস্সযং সন্ধায ৱুত্তং, ন ইতৰ’’ন্তি কেনচি লিখিতং. গণ্ঠিপদে পন ‘‘নিযস্সকম্মং যস্মা বালৱসেন কৰীযতি, তস্মা নিস্সায ৱত্থব্বন্তি নিস্সযং গাহাপেতব্বো’’তি ৱুত্তং, ৱীমংসিত্ৱা যুত্ততৰং গহেতব্বং. অপিস্সূতি এত্থ সুইতি নিপাতমত্তং, ভিক্খূ অপি নিচ্চব্যাৱটা হোন্তীতি ৱুত্তং হোতি.
পব্বাজনীযকম্মকথাৱণ্ণনা
২৯. পব্বাজনীযকম্মে তেন হি, ভিক্খৱে, সঙ্ঘো পব্বাজনীযকম্মং পটিপ্পস্সম্ভেতূতি ইদং তেসু ৱিব্ভমন্তেসুপি পক্কমন্তেসুপি সম্মাৱত্তন্তেযেৱ সন্ধায ৱুত্তং.
পটিসাৰণীযকম্মকথাৱণ্ণনা
৩৩. সুধম্মৱত্থুস্মিং মচ্ছিকাসণ্ডেতি এৱংনামকে নগৰে. তত্থ কিৰ (ধ. প. অট্ঠ. ১.৭২ চিত্তগহপতিৱত্থু) চিত্তো গহপতি পঞ্চৱগ্গিযানং অব্ভন্তৰং মহানামত্থেৰং পিণ্ডায চৰমানং দিস্ৱা তস্স ইৰিযাপথে পসীদিত্ৱা পত্তং আদায গেহং পৱেসেত্ৱা ভোজেত্ৱা ভত্তকিচ্চাৱসানে ধম্মকথং সুণন্তো সোতাপত্তিফলং পত্ৱা অচলসদ্ধো হুত্ৱা অম্বাটকৱনং নাম অত্তনো উয্যানং সঙ্ঘাৰামং কাতুকামো থেৰস্স হত্থে উদকং পাতেত্ৱা নিয্যাতেসি. তস্মিং খণে ‘‘পতিট্ঠিতং বুদ্ধসাসন’’ন্তি উদকপৰিযন্তং কত্ৱা মহাপথৱী কম্পি, মহাসেট্ঠি উয্যানে মহাৱিহাৰং কাৰেসি. তত্থাযং সুধম্মো ভিক্খু আৱাসিকো অহোসি. তং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘আযস্মা সুধম্মো মচ্ছিকাসণ্ডে চিত্তস্স গহপতিনো আৱাসিকো হোতী’’তিআদি. তত্থ ধুৱভত্তিকোতি নিচ্চভত্তিকো.
অপৰেন সমযেন চিত্তস্স গুণকথং সুত্ৱা ভিক্খুসহস্সেন সদ্ধিং দ্ৱে অগ্গসাৱকা তস্স সঙ্গহং কত্তুকামা মচ্ছিকাসণ্ডং অগমংসু. তং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘তেন খো পন সমযেন সম্বহুলা থেৰা’’তিআদি. চিত্তো গহপতি তেসং আগমনং সুত্ৱা অদ্ধযোজনমত্তং পচ্চুগ্গন্ত্ৱা তে আদায অত্তনো ৱিহাৰং পৱেসেত্ৱা আগন্তুকৱত্তং কত্ৱা ‘‘ভন্তে, থোকং ধম্মকথং সোতুকামোম্হী’’তি ধম্মসেনাপতিং যাচি. অথ নং থেৰো ‘‘উপাসক, অদ্ধানেনাম্হা কিলন্তৰূপা, অপিচ থোকং সুণাহী’’তি তস্স ধম্মকথং কথেসি. তেন ৱুত্তং ‘‘একমন্তং নিসিন্নং খো চিত্তং গহপতিং আযস্মা সাৰিপুত্তো ধম্মিযা কথায সন্দস্সেসী’’তিআদি. সো থেৰস্স ধম্মকথং সুণন্তোৱ অনাগামিফলং পাপুণি.
৪১. নাসক্খি চিত্তং গহপতিং খমাপেতুন্তি সো তত্থ গন্ত্ৱা ‘‘গহপতি, ময্হমেৱ সো দোসো, খমাহি মে’’তি ৱত্ৱাপি ‘‘নাহং খমামী’’তি তেন পটিক্খিত্তো মঙ্কুভূতো তং খমাপেতুং নাসক্খি. পুনদেৱ সত্থু সন্তিকং পচ্চাগমাসি. সত্থা ‘‘নাস্স উপাসকো খমিস্সতী’’তি জানন্তোপি ‘‘মানথদ্ধো এস তিংসযোজনং গন্ত্ৱাৱ পচ্চাগচ্ছতূ’’তি খমনুপাযং অনাচিক্খিত্ৱাৱ উয্যোজেসি. অথস্স পুন আগতকালে নিহতমানস্স অনুদূতং দত্ৱা ‘‘গচ্ছ, ইমিনা সদ্ধিং গন্ত্ৱা উপাসকং খমাপেহী’’তি ৱত্ৱা ‘‘সমণেন নাম ‘ময্হং ৱিহাৰো, ময্হং নিৱাসট্ঠানং, ময্হং উপাসকো, ময্হং উপাসিকা’তি মানং ৱা ইস্সং ৱা কাতুং ন ৱট্টতি. এৱং কৰোন্তস্স হি ইচ্ছামানাদযো কিলেসা ৱড্ঢন্তী’’তি ওৱদন্তো –
‘‘অসন্তং ভাৱনমিচ্ছেয্য, পুৰেক্খাৰঞ্চ ভিক্খুসু;
আৱাসেসু চ ইস্সৰিযং, পূজা পৰকুলেসু চ.
‘‘মমেৱ কত মঞ্ঞন্তু, গিহী পব্বজিতা উভো;
মমেৱাতিৱসা অস্সু, কিচ্চাকিচ্চেসু কিস্মিচি;
ইতি বালস্স সঙ্কপ্পো, ইচ্ছা মানো চ ৱড্ঢতী’’তি. (ধ. প. ৭৩-৭৪) –
ধম্মপদে ইমা গাথা অভাসি.
সুধম্মত্থেৰোপি ইমং ওৱাদং সুত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা উট্ঠাযাসনা পদক্খিণং কত্ৱা তেন অনুদূতেন ভিক্খুনা সদ্ধিং গন্ত্ৱা উপাসকস্স চক্খুপথে আপত্তিং পটিকৰিত্ৱা উপাসকং খমাপেসি. সো উপাসকেন ‘‘খমামহং ভন্তে, সচে ময্হং দোসো অত্থি, খমথ মে’’তি পটিখমাপিতো সত্থাৰা দিন্নওৱাদে ঠত্ৱা কতিপাহেনেৱ সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পাপুণি.
আপত্তিযা অদস্সনে উক্খেপনীযকম্মকথাৱণ্ণনা
৫০. তস্সা অদস্সনেযেৱ কম্মং কাতব্বন্তি তস্সা অদস্সনেযেৱ উক্খেপনীযকম্মং কাতব্বং. তজ্জনীযাদিকম্মং পন আপত্তিং আৰোপেত্ৱা তস্সা অদস্সনে অপ্পটিকম্মে ৱা ভণ্ডনকাৰকাদিঅঙ্গেহি কাতব্বং. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ.
কম্মক্খন্ধকৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.