১০. কোসম্বকক্খন্ধকং
কোসম্বকৱিৱাদকথাৱণ্ণনা
৪৫১. কোসম্বকক্খন্ধকে সচে হোতি, দেসেস্সামীতি সুব্বচতায সিক্খাকামতায চ আপত্তিং পস্সি. নত্থি আপত্তীতি অনাপত্তিপক্খোপি এত্থ সম্ভৱতীতি অধিপ্পাযেনাহ. সা পনাপত্তি এৱ. তেনাহ ‘‘সো তস্সা আপত্তিযা অনাপত্তিদিট্ঠি অহোসী’’তি.
৪৫৩-৪৫৪. সম্ভমঅত্থৱসেনাতি তুৰিতত্থৱসেন. ‘‘অকাৰণে তুম্হেহি সো ভিক্খু উক্খিত্তো’’তি ৱদেয্যাতি যস্মা পুব্বে ৱিনযধৰস্স ৱচনেন ‘‘সচে আপত্তি হোতি, দেসেস্সামী’’তি অনেন পটিঞ্ঞাতং, ইদানিপি তস্সেৱ ৱচনেন ‘‘অসঞ্চিচ্চ অস্সতিযা কতত্তা নত্থেত্থ আপত্তী’’তি অনাপত্তিসঞ্ঞী, তস্মা ‘‘অকাৰণে তুম্হেহি সো ভিক্খু উক্খিত্তো’’তি উক্খেপকে ভিক্খূ যদি ৱদেয্যাতি অধিপ্পাযো. উক্খিত্তানুৱত্তকে ৱা ‘‘তুম্হে আপত্তিং আপন্না’’তি ৱদেয্যাতি যস্মা ৱত্থুজাননচিত্তেনাযং সচিত্তকা আপত্তি, অযঞ্চ উদকাৱসেসে উদকাৱসেসসঞ্ঞী, তস্মা সাপত্তিকস্সেৱ ‘‘তুম্হে ছন্দাগতিং গচ্ছথা’’তি অধিপ্পাযেন ‘‘তুম্হে আপত্তিং আপন্না’’তি উক্খিত্তানুৱত্তকে ৱদেয্য.
৪৫৫-৪৫৬. কম্মং কোপেতীতি ‘‘নানাসংৱাসকচতুত্থো চে, ভিক্খৱে, কম্মং কৰেয্য, অকম্মং ন চ কৰণীয’’ন্তিআদিৱচনতো (মহাৱ. ৩৮৯) সচে সঙ্ঘো তং গণপূৰকং কত্ৱা কম্মং কৰেয্য, অযং তত্থ নিসিন্নোপি তং কম্মং কোপেতীতি অধিপ্পাযো. উপচাৰং মুঞ্চিত্ৱাতি এত্থ উপচাৰো নাম অঞ্ঞমঞ্ঞং হত্থেন পাপুণনট্ঠানং.
৪৫৭. ভণ্ডনজাতাতিআদীসু কলহস্স পুব্বভাগো ভণ্ডনং নাম, তং জাতং এতেসন্তি ভণ্ডনজাতা, হত্থপৰামাসাদিৱসেন মত্থকং পত্তো কলহো জাতো এতেসন্তি কলহজাতা, ৱিৰুদ্ধৱাদভূতং ৱাদং আপন্নাতি ৱিৱাদাপন্না. মুখসত্তীহীতি ৱাচাসত্তীহি. ৱিতুদন্তাতি ৱিজ্ঝন্তা. ভগৱন্তং এতদৱোচাতি ‘‘ইধ, ভন্তে, কোসম্বিযং ভিক্খূ ভণ্ডনজাতা’’তিআদিৱচনং অৱোচ, তঞ্চ খো নেৱ পিযকম্যতায, ন ভেদাধিপ্পাযেন, অথ খো অত্থকামতায হিতকামতায. সামগ্গীকাৰকো কিৰেস ভিক্খু, তস্মাস্স এতদহোসি ‘‘যথা ইমে ভিক্খূ ৱিৱাদং আৰদ্ধা, ন সক্কা মযা, নাপি অঞ্ঞেন ভিক্খুনা সমগ্গে কাতুং, অপ্পেৱ নাম সদেৱকে লোকে অগ্গপুগ্গলো ভগৱা সযং ৱা গন্ত্ৱা অত্তনো ৱা সন্তিকং পক্কোসাপেত্ৱা এতেসং ভিক্খূনং খন্তিমেত্তাপটিসংযুত্তং সাৰণীযধম্মদেসনং কথেত্ৱা সামগ্গিং কৰেয্যা’’তি অত্থকামতায হিতকামতায গন্ত্ৱা অৱোচ. তস্মা এৱমাহাতি অত্থকামত্তা এৱমাহ, ন ভগৱতো ৱচনং অনাদিযন্তো. যে পন তদা সত্থু ৱচনং ন গণ্হিংসু, তে কিঞ্চি অৱত্ৱা তুণ্হীভূতা মঙ্কুভূতা অট্ঠংসু, তস্মা উভযেসম্পি সত্থৰি অগাৰৱপটিপত্তি নাহোসি.
কোসম্বকৱিৱাদকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
দীঘাৱুৱত্থুকথাৱণ্ণনা
৪৫৮. অথ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসীতিআদীসু ভূতপুব্বন্তি ইদং ভগৱা পথৱীগতং নিধিং উদ্ধৰিত্ৱা পুৰতো ৰাসিং কৰোন্তো ৱিয ভৱপটিচ্ছন্নং পুৰাৱুত্থং দস্সেন্তো আহ. অড্ঢোতি ইস্সৰো. যো কোচি অত্তনো সন্তকেন ৱিভৱেন অড্ঢো হোতি, অযং পন ন কেৱলং অড্ঢোযেৱ, মহদ্ধনো মহতা অপৰিমাণসঙ্খেন ধনেন সমন্নাগতোতি আহ ‘‘মহদ্ধনো’’তি. ভুঞ্জিতব্বতো পৰিভুঞ্জিতব্বতো ৱিসেসতো কামা ভোগা নাম, তস্মা পঞ্চকামগুণৱসেন মহন্তা উড়াৰা ভোগা অস্সাতি মহাভোগো. মহন্তং সেনাবলঞ্চেৱ থামবলঞ্চ এতস্সাতি মহব্বলো. মহন্তো হত্থিঅস্সাদিৱাহনো এতস্সাতি মহাৱাহনো. মহন্তং ৱিজিতং ৰট্ঠং এতস্সাতি মহাৱিজিতো. পৰিপুণ্ণকোসকোট্ঠাগাৰোতি কোসো ৱুচ্চতি ভণ্ডাগাৰসাৰগব্ভো, কোট্ঠং ৱুচ্চতি ধঞ্ঞস্স আঠপনট্ঠানং, কোট্ঠভূতং অগাৰং কোট্ঠাগাৰং, নিদহিত্ৱা ঠপিতেন ধনেন পৰিপুণ্ণকোসো ধঞ্ঞানঞ্চ পৰিপুণ্ণকোট্ঠাগাৰোতি অত্থো.
অথ ৱা চতুব্বিধো কোসো হত্থী অস্সা ৰথা পত্তীতি. যথা হি অসিনো তিক্খভাৱপৰিপালকো পৰিচ্ছদো ‘‘কোসো’’তি ৱুচ্চতি, এৱং ৰঞ্ঞো তিক্খভাৱপৰিপালকত্তা চতুৰঙ্গিনী সেনা ‘‘কোসো’’তি ৱুচ্চতি. তিৱিধং কোট্ঠাগাৰং ধনকোট্ঠাগাৰং ধঞ্ঞকোট্ঠাগাৰং ৱত্থকোট্ঠাগাৰন্তি. তং সব্বম্পি পৰিপুণ্ণমস্সাতি পৰিপুণ্ণকোসকোট্ঠাগাৰো. চতুৰঙ্গিনিং সেনন্তি হত্থিঅস্সৰথপত্তিসঙ্খাতেহি চতূহি অঙ্গেহি সমন্নাগতং সেনং. সন্নয্হিত্ৱাতি চম্মপটিমুঞ্চনাদীহি সন্নাহং কাৰেত্ৱা. অব্ভুয্যাসীতি অভিউয্যাসি, অভিমুখো হুত্ৱা নিক্খমীতি অত্থো. একসঙ্ঘাতম্পীতি একপ্পহাৰম্পি. ধোৱনন্তি ধোৱনুদকং. পৰিনেত্ৱাতি নীহৰিত্ৱা. ‘‘অনত্থদো’’তি ৱত্তব্বে দ-কাৰস্স ত-কাৰং কত্ৱা ‘‘অনত্থতো’’তি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘অথ ৱা’’তিআদি.
৪৬৪. ৱগ্গভাৱেন ৱা পুথু নানা সদ্দো অস্সাতি পুথুসদ্দো. সমজনোতি ভণ্ডনে সমজ্ঝাসযো জনো. তত্থাতি তস্মিং জনকাযে. অহং বালোতি ন মঞ্ঞিত্থাতি বাললক্খণে ঠিতোপি ‘‘অহং বালো’’তি ন মঞ্ঞি. ভিয্যো চাতি অত্তনো বালভাৱস্স অজাননতো ভিয্যো চ ভণ্ডনস্স উপৰিফোটো ৱিয সঙ্ঘভেদস্স অত্তনো কাৰণভাৱম্পি উপ্পজ্জমানং ন মঞ্ঞিত্থ নাঞ্ঞাসি.
কলহৱসেন পৱত্তৱাচাযেৱ গোচৰা এতেসন্তি ৱাচাগোচৰা. মুখাযামন্তি ৱিৱদনৱসেন মুখং আযামেত্ৱা ভাণিনো. ন তং জানন্তীতি তং কলহং ন জানন্তি. কলহং কৰোন্তো চ তং ন জানন্তো নাম নত্থি. যথা পন ন জানন্তি, তং দস্সেতুং আহ ‘‘এৱং সাদীনৱো অয’’ন্তি, অযং কলহো নাম অত্তনো পৰেসঞ্চ অত্থহাপনতো অনত্থুপ্পাদনতো দিট্ঠেৱ ধম্মে সম্পৰাযে চ সাদীনৱো সদোসোতি অত্থো. তং ন জানন্তীতি তং কলহং ন জানন্তি. কথং ন জানন্তীতি আহ ‘‘এৱং সাদীনৱো অয’’ন্তি, ‘‘এৱং সাদীনৱো অযং কলহো’’তি এৱং তং কলহং ন জানন্তীতি অত্থো.
অক্কোচ্ছি মন্তিআদীসু অক্কোচ্ছীতি অক্কোসি. অৱধীতি পহৰি. অজিনীতি কূটসক্খিওতাৰণেন ৱা ৱাদপটিৱাদেন ৱা কৰণুত্তৰিযকৰণেন ৱা অজেসি. অহাসীতি মম সন্তকং পত্তাদীসু কিঞ্চিদেৱ অৱহৰি. যে চ তন্তি যে কেচি দেৱা ৱা মনুস্সা ৱা গহট্ঠা ৱা পব্বজিতা ৱা তং ‘‘অক্কোচ্ছি ম’’ন্তিআদিৱত্থুকং কোধং সকটধুৰং ৱিয নদ্ধিনা পূতিমচ্ছাদীনি ৱিয চ কুসাদীহি পুনপ্পুনং ৱেঠেন্তা উপনয্হন্তি উপনাহৱসেন অনুবন্ধন্তি, তেসং সকিং উপ্পন্নং ৱেৰং ন সম্মতীতি অত্থো.
যে চ তং নুপনয্হন্তীতি অস্সতিযা অমনসিকাৰৱসেন ৱা কম্মপচ্চৱেক্খণাদিৱসেন ৱা যে তং অক্কোসাদিৱত্থুকং কোধং ‘‘তযাপি কোচি নিদ্দোসো পুৰিমভৱে অক্কুট্ঠো ভৱিস্সতি, পহটো ভৱিস্সতি, কূটসক্খিং ওতাৰেত্ৱা জিতো ভৱিস্সতি, কস্সচি তে পসয্হ কিঞ্চি অচ্ছিন্নং ভৱিস্সতি, তস্মা নিদ্দোসো হুত্ৱাপি অক্কোসাদীনি পাপুণাসী’’তি এৱং ন উপনয্হন্তি, তেসু পমাদেন উপ্পন্নম্পি ৱেৰং ইমিনা অনুপনয্হনেন নিৰিন্ধনো ৱিয জাতৱেদো উপসম্মতি.
ন হি ৱেৰেন ৱেৰানীতি যথা হি খেড়সিঙ্ঘাণিকাদিঅসুচিমক্খিতং ঠানং তেহেৱ অসুচীহি ধোৱন্তো সুদ্ধং নিগ্গন্ধং কাতুং ন সক্কোতি, অথ খো তং ঠানং ভিয্যোসো মত্তায অসুদ্ধতৰঞ্চ দুগ্গন্ধতৰঞ্চ হোতি, এৱমেৱ অক্কোসন্তং পচ্চক্কোসন্তো পহৰন্তং পটিপহৰন্তো ৱেৰেন ৱেৰং ৱূপসমেতুং ন সক্কোতি, অথ খো ভিয্যো ৱেৰমেৱ কৰোতি. ইতি ৱেৰানি নাম ৱেৰেন কিস্মিঞ্চিপি কালে ন সম্মন্তি, অথ খো ৱড্ঢন্তিযেৱ. অৱেৰেন চ সম্মন্তীতি যথা পন তানি খেড়াদীনি অসুচীনি ৱিপ্পসন্নেন উদকেন ধোৱিযমানানি নস্সন্তি, তং ঠানং সুদ্ধং হোতি নিগ্গন্ধং, এৱমেৱ অৱেৰেন খন্তিমেত্তোদকেন যোনিসোমনসিকাৰেন পটিসঙ্খানেন পচ্চৱেক্খণেন ৱেৰানি ৱূপসম্মন্তি পটিপ্পস্সম্ভন্তি অভাৱং গচ্ছন্তি. এস ধম্মো সনন্তনোতি এস অৱেৰেন ৱেৰূপসমনসঙ্খাতো পোৰাণকো ধম্মো সব্বেসং বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধখীণাসৱানং গতমগ্গো.
ন জানন্তীতি অনিচ্চসঞ্ঞং ন পচ্চুপট্ঠাপেন্তীতি অধিপ্পাযো. ততো সম্মন্তি মেধগাতি ততো তস্মা কাৰণা মেধগা কলহা সম্মন্তি ৱূপসমং গচ্ছন্তি. কথং তে সম্মন্তীতি আহ ‘‘এৱঞ্হী’’তিআদি. তত্থ এৱঞ্হি তে জানন্তাতি তে পণ্ডিতা ‘‘মযং মচ্চুসমীপং গচ্ছামা’’তি এৱং জানন্তা যোনিসোমনসিকাৰং উপ্পাদেত্ৱা মেধগানং কলহানং ৱূপসমায পটিপজ্জন্তি, অথ নেসং তায পটিপত্তিযা তে মেধগা সম্মন্তীতি অধিপ্পাযো.
তেসম্পি হোতি সঙ্গতীতি যে মাতাপিতূনং অট্ঠীনি ছিন্দন্তি, পাণে হৰন্তি, গৱাদীনি চ পসয্হ গণ্হন্তি, এৱং ৰট্ঠং ৱিলুম্পমানানং তেসম্পি সঙ্গতি হোতি, কিমঙ্গং পন তুম্হাকং ন সিযাতি অধিপ্পাযো.
ৱণ্ণাৱণ্ণদীপনত্থং ৱুত্তাতি ‘‘বালসহাযতায ইমে ভিক্খূ কলহপসুতা, পণ্ডিতসহাযানং পন ইদং ন সিযা’’তি পণ্ডিতসহাযস্স বালসহাযস্স চ ৱণ্ণাৱণ্ণদীপনত্থং ৱুত্তা. নিপকন্তি নেপক্কপঞ্ঞায সমন্নাগতং. সাধুৱিহাৰি ধীৰন্তি ভদ্দকৱিহাৰিং পণ্ডিতং. পাকটপৰিস্সযে চ পটিচ্ছন্নপৰিস্সযে চ অভিভৱিত্ৱাতি সীহব্যগ্ঘাদযো পাকটপৰিস্সযে চ ৰাগভযদোসভযাদযো পটিচ্ছন্নপৰিস্সযে চাতি সব্বেৱ পৰিস্সযে অভিভৱিত্ৱা.
এককা চৰিংসূতি ‘‘ইদং ৰজ্জং নাম মহন্তং পমাদট্ঠানং, কিং অম্হাকং ৰজ্জেন কাৰিতেনা’’তি ৰট্ঠং পহায ততো মহাঅৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা তাপসপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা চতূসু ইৰিযাপথেসু এককা চৰিংসূতি অত্থো.
একস্স চৰিতং সেয্যোতি পব্বজিতস্স পব্বজিতকালতো পট্ঠায একীভাৱাভিৰতস্স এককস্সেৱ চৰিতং সেয্যোতি অত্থো. নত্থি বালে সহাযতাতি চূড়সীলং মজ্ঝিমসীলং মহাসীলং দস কথাৱত্থূনি তেৰস ধুতগুণা ৱিপস্সনাঞাণং চত্তাৰো মগ্গা চত্তাৰি ফলানি তিস্সো ৱিজ্জা ছ অভিঞ্ঞা অমতমহানিব্বানন্তি অযং সহাযতা নাম, সা বালং নিস্সায অধিগন্তুং ন সক্কাতি নত্থি বালে সহাযতা. মাতঙ্গো অৰঞ্ঞে মাতঙ্গৰঞ্ঞেতি সৰলোপেন সন্ধি. ‘‘মাতঙ্গৰঞ্ঞো’’তিপি পাঠো, অৰঞ্ঞকো মাতঙ্গো ৱিযাতি অত্থো. মাতঙ্গ-সদ্দেনেৱ হত্থিভাৱস্স ৱুত্তত্তা নাগৱচনং তস্স মহত্তৱিভাৱনত্থন্তি আহ ‘‘নাগোতি মহন্তাধিৱচনমেত’’ন্তি. মহন্তপৰিযাযো হি নাগ-সদ্দো হোতি ‘‘এতং নাগস্স নাগেন, ঈসাদন্তস্স হত্থিনো’’তিআদীসু (উদা. ৩৫).
দীঘাৱুৱত্থুকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
বালকলোণকগমনকথাৱণ্ণনা
৪৬৫. বালকলোণকাৰগামোতি উপালিগহপতিস্স এৱংনামকো ভোগগামো. তেনুপসঙ্কমীতি ধম্মসেনাপতিমহামোগ্গল্লানত্থেৰেসু ৱা অসীতিমহাসাৱকেসু ৱা অন্তমসো ধম্মভণ্ডাগাৰিকং আনন্দত্থেৰম্পি কঞ্চি অনামন্তেত্ৱা সযমেৱ পত্তচীৱৰমাদায অনীকনিস্সটো হত্থী ৱিয যূথনিস্সটো কাড়সীহো ৱিয ৱাতচ্ছিন্নো ৱলাহকো ৱিয চ এককোৱ উপসঙ্কমি. কস্মা উপসঙ্কমি? গণে কিৰস্স আদীনৱং দিস্ৱা একৱিহাৰিং ভিক্খুং পস্সিতুকামতা উদপাদি, তস্মা সীতাদিপীড়িতো উণ্হাদিং পত্থযমানো ৱিয উপসঙ্কমি. অথ ৱা ভগৱতা সো আদীনৱো পগেৱ পৰিঞ্ঞাতো, ন তেন সত্থা নিব্বিন্নো, তস্মিং পন অন্তোৱস্সে কেচি বুদ্ধৱেনেয্যা নাহেসুং, তেন অঞ্ঞত্থ গমনং তেসং ভিক্খূনং দমনুপাযোতি পালিলেয্যকং উদ্দিস্স গচ্ছন্তো একৱিহাৰিং আযস্মন্তং ভগুং সম্পহংসেতুং তত্থ গতো. এৱং গতে চ সত্থৰি পঞ্চসতা ভিক্খূ আযস্মন্তং আনন্দং আহংসু ‘‘আৱুসো আনন্দ সত্থা এককোৱ গতো, মযং অনুবন্ধিস্সামা’’তি. ‘‘আৱুসো, যদা ভগৱা সামং সেনাসনং সংসামেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায অনামন্তেত্ৱা উপট্ঠাকে অনপলোকেত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘং অদুতিযো গচ্ছতি, তদা একচাৰিকং চৰিতুং ভগৱতো অজ্ঝাসযো, সাৱকেন নাম সত্থু অজ্ঝাসযানুৰূপং পটিপজ্জিতব্বং, তস্মা ন ইমেসু দিৱসেসু ভগৱা অনুগন্তব্বো’’তি নিৱাৰেসি, সযম্পি নানুগঞ্ছি. ধম্মিযা কথাযাতি একীভাৱে আনিসংসপটিসংযুত্তায ধম্মকথায.
বালকলোণকগমনকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
পাচীনৱংসদাযগমনকথাৱণ্ণনা
৪৬৬. যেন পাচীনৱংসদাযোতি তত্থ কস্মা উপসঙ্কমি? যথা নাম জিঘচ্ছিতস্স ভোজনে, পিপাসিতস্স পানীযে, সীতেন ফুট্ঠস্স উণ্হে, উণ্হেন ফুট্ঠস্স সীতে, দুক্খিতস্স সুখে অভিৰুচি উপ্পজ্জতি, এৱমেৱ ভগৱতো কোসম্বকে ভিক্খূ অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱিৱাদাপন্নে অসমগ্গৱাসং ৱসন্তে, সমগ্গৱাসং ৱসন্তে আৱজ্জেন্তস্স ইমে তযো কুলপুত্তা আপাথমাগমিংসু, অথ নেসং পগ্গণ্হিতুকামো উপসঙ্কমি ‘‘এৱাযং পটিপত্তিঅনুক্কমেন কোসম্বকানং ভিক্খূনং ৱিনযনূপাযো হোতী’’তি. ৱিহৰন্তীতি সামগ্গিৰসং অনুভৱমানা ৱিহৰন্তি.
দাযপালোতি (ম. নি. অট্ঠ. ১.৩২৫) অৰঞ্ঞপালো. সো অৰঞ্ঞং যথা ইচ্ছিতিচ্ছিতপ্পদেসেন মনুস্সা পৱিসিত্ৱা তত্থ পুপ্ফং ৱা ফলং ৱা নিয্যাসং ৱা দব্বসম্ভাৰং ৱা ন হৰন্তি, এৱং ৱতিযা পৰিক্খিত্তস্স অৰঞ্ঞস্স যোজিতে দ্ৱাৰে নিসীদিত্ৱা অৰঞ্ঞং ৰক্খতি, তস্মা ‘‘দাযপালো’’তি ৱুত্তো. অত্তকামৰূপা ৱিহৰন্তীতি অত্তনো হিতং কামযমানসভাৱা হুত্ৱা ৱিহৰন্তি. যো হি ইমস্মিং সাসনে পব্বজিত্ৱাপি ৱেজ্জকম্মদূতকম্মপহিণগমনাদীনং ৱসেন একৱীসতিঅনেসনাহি জীৱিকং কপ্পেতি, অযং ন অত্তকামৰূপো নাম. যো পন ইমস্মিং সাসনে পব্বজিত্ৱা একৱীসতিঅনেসনং পহায চতুপাৰিসুদ্ধিসীলে পতিট্ঠায বুদ্ধৱচনং উগ্গণ্হিত্ৱা সপ্পাযধুতঙ্গং অধিট্ঠায অট্ঠতিংসায আৰম্মণেসু চিত্তৰুচিযং কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা গামন্তং পহায অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা সমাপত্তিযো নিব্বত্তেত্ৱা ৱিপস্সনায কম্মং কুৰুমানো ৱিচৰতি, অযং অত্তকামো নাম. তেপি তযো কুলপুত্তা এৱৰূপা অহেসুং. তেন ৱুত্তং ‘‘অত্তকামৰূপা ৱিহৰন্তী’’তি.
মা তেসং অফাসুমকাসীতি তেসং অফাসুকং মা অকাসীতি ভগৱন্তং ৱাৰেসি. এৱং কিৰস্স অহোসি ‘‘ইমে কুলপুত্তা সমগ্গা ৱিহৰন্তি, একচ্চস্স চ গতট্ঠানে ভণ্ডনকলহৱিৱাদা ৱত্তন্তি, তিখিণসিঙ্গো চণ্ডগোণো ৱিয ওৱিজ্ঝন্তো ৱিচৰতি, অথেকমগ্গেন দ্ৱিন্নং গমনং ন হোতি, কদাচি অযম্পি এৱং কৰোন্তো ইমেসং কুলপুত্তানং সমগ্গৱাসং ভিন্দেয্য, পাসাদিকো চ পনেস সুৱণ্ণৱণ্ণো ৰসগিদ্ধো মঞ্ঞে, গতকালতো পট্ঠায পণীতদাযকানং অত্তনো উপট্ঠাকানং ৱণ্ণকথনাদীহি ইমেসং কুলপুত্তানং অপ্পমাদৱিহাৰং ভিন্দেয্য, ৱসনট্ঠানানি চাপি এতেসং কুলপুত্তানং নিবদ্ধানি পৰিচ্ছিন্নানি তিস্সোৱ পণ্ণসালা তযো চঙ্কমা তীণি দিৱাট্ঠানানি তীণি মঞ্চপীঠানি, অযং পন সমণো মহাকাযো ৱুড্ঢতৰো মঞ্ঞে ভৱিস্সতি, সো অকালে ইমে কুলপুত্তে সেনাসনা ৱুট্ঠপেস্সতি, এৱং সব্বথাপি এতেসং অফাসু ভৱিস্সতী’’তি. তং অনিচ্ছন্তো ‘‘মা তেসং অফাসুমকাসী’’তি ভগৱন্তং ৱাৰেতি.
কিং পনেস জানন্তো ৱাৰেসি অজানন্তোতি? অজানন্তো. সম্মাসম্বুদ্ধো হি নাম যদা অনেকভিক্খুসহস্সপৰিৱাৰো ব্যামপ্পভায অসীতিঅনুব্যঞ্জনেহি দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণসিৰিযা চ বুদ্ধানুভাৱং দস্সেন্তো ৱিচৰতি, তদা ‘‘কো এসো’’তি অপুচ্ছিত্ৱাৱ জানিতব্বো হোতি. তদা পন ভগৱা ‘‘মাস্সু কোচি মম বুদ্ধানুভাৱং অঞ্ঞাসী’’তি তথাৰূপেন ইদ্ধাভিসঙ্খাৰেন সব্বম্পি তং বুদ্ধানুভাৱং চীৱৰগব্ভেন ৱিয পটিচ্ছাদেত্ৱা ৱলাহকগব্ভেন পটিচ্ছন্নো পুণ্ণচন্দো ৱিয সযমেৱ পত্তচীৱৰমাদায অঞ্ঞাতকৱেসেন অগমাসি. ইতি তং অজানন্তোৱ দাযপালো ৱাৰেসি.
এতদৱোচাতি থেৰো কিৰ ‘‘মা সমণা’’তি দাযপালস্স কথং সুত্ৱা চিন্তেসি ‘‘মযং তযো জনা ইধ ৱিহৰাম, অঞ্ঞো পব্বজিতো নাম নত্থি, অযঞ্চ দাযপালো পব্বজিতেন ৱিয সদ্ধিং কথেতি, কো নু খো ভৱিস্সতী’’তি দিৱাট্ঠানতো উট্ঠায দ্ৱাৰে ঠত্ৱা মগ্গং ওলোকেন্তো ভগৱন্তং অদ্দস. ভগৱাপি থেৰস্স সহ দস্সনেনেৱ সৰীৰোভাসং মুঞ্চি, অসীতিঅনুব্যঞ্জনৱিৰাজিতা ব্যামপ্পভা পসাৰিতসুৱণ্ণপটো ৱিয ৱিৰোচিত্থ. থেৰো ‘‘অযং দাযপালো ফণকতআসীৱিসং গীৱায গহেতুং হত্থং পসাৰেন্তো ৱিয লোকে অগ্গপুগ্গলেন সদ্ধিং কথেন্তোৱ ন জানাতি, অঞ্ঞতৰভিক্খুনা ৱিয সদ্ধিং কথেতী’’তি নিৱাৰেন্তো এতং ‘‘মাৱুসো, দাযপালা’’তিআদিৱচনং অৱোচ.
তেনুপসঙ্কমীতি কস্মা ভগৱতো পচ্চুগ্গমনং অকত্ৱাৱ উপসঙ্কমি? এৱং কিৰস্স অহোসি ‘‘মযং তযো জনা সমগ্গৱাসং ৱসাম, সচাহং এককোৱ পচ্চুগ্গমনং কৰিস্সামি, সমগ্গৱাসো নাম ন ভৱিস্সতি, পিযমিত্তে গহেত্ৱাৱ পচ্চুগ্গমনং কৰিস্সামি. যথা চ ভগৱা ময্হং পিযো, এৱং সহাযানম্পি মে পিযো’’তি তেহি সদ্ধিং পচ্চুগ্গমনং কাতুকামো সযং অকত্ৱা উপসঙ্কমি. কেচি পন ‘‘তেসং থেৰানং পণ্ণসালদ্ৱাৰে চঙ্কমনকোটিযা ভগৱতো আগমনমগ্গো হোতি, তস্মা থেৰো তেসং সঞ্ঞং দদমানোৱ গতো’’তি ৱদন্তি. অভিক্কমথাতি ইতো আগচ্ছথ. পাদে পক্খালেসীতি ৱিকসিতপদুমসন্নিভেহি জালহত্থেহি মণিৱণ্ণং উদকং গহেত্ৱা সুৱণ্ণৱণ্ণেসু পিট্ঠিপাদেসু উদকং আসিঞ্চিত্ৱা পাদেন পাদং ঘংসেন্তো পক্খালেসি. বুদ্ধানং কাযে ৰজোজল্লং নাম ন উপলিম্পতি, কস্মা পক্খালেসীতি? সৰীৰস্স উতুগ্গহণত্থং তেসঞ্চ চিত্তসম্পহংসনত্থং. অম্হেহি অভিহটেন উদকেন ভগৱা পাদে পক্খালেসি, পৰিভোগং অকাসীতি তেসং ভিক্খূনং বলৱসোমনস্সৱসেন চিত্তং পীণিতং হোতি, তস্মা পক্খালেসি.
আযস্মন্তং অনুৰুদ্ধং ভগৱা এতদৱোচাতি সো কিৰ তেসং ৱুড্ঢতৰো, তস্স সঙ্গহে কতে সেসানং কতোৱ হোতীতি থেৰঞ্ঞেৱ এতং ‘‘কচ্চি ৱো অনুৰুদ্ধা’’তিআদিৱচনং অৱোচ. অনুৰুদ্ধাতি ৱা একসেসনযেন ৱুত্তং ৱিৰূপেকসেসস্সপি ইচ্ছিতব্বত্তা, এৱঞ্চ কত্ৱা বহুৱচননিদ্দেসো চ সমত্থিতো হোতি. কচ্চীতি পুচ্ছনত্থে নিপাতো. ৱোতি সামিৱচনং. ইদং ৱুত্তং হোতি – কচ্চি অনুৰুদ্ধা তুম্হাকং খমনীযং, ইৰিযাপথো ৱো খমতি, কচ্চি যাপনীযং, কচ্চি ৱো জীৱিতং যাপেতি ঘটিযতি, কচ্চি পিণ্ডকেন ন কিলমথ, কচ্চি তুম্হাকং সুলভপিণ্ডং, সম্পত্তে ৱো দিস্ৱা মনুস্সা উড়ুঙ্কযাগুং ৱা কটচ্ছুভিক্খং ৱা দাতব্বং মঞ্ঞন্তীতি ভিক্খাচাৰৱত্তং পুচ্ছতি. কস্মা? যস্মা পচ্চযেন অকিলমন্তেন সক্কা সমণধম্মো কাতুং, ৱত্তমেৱ ৱা এতং পব্বজিতানং.
অথ তেন পটিৱচনে দিন্নে ‘‘অনুৰুদ্ধা তুম্হে ৰাজপব্বজিতা মহাপুঞ্ঞা, মনুস্সা তুম্হাকং অৰঞ্ঞে ৱসন্তানং অদত্ৱা কস্স অঞ্ঞস্স দাতব্বং মঞ্ঞিস্সন্তি, তুম্হে পন এতং ভুঞ্জিত্ৱা কিং নু খো মিগপোতকা ৱিয অঞ্ঞমঞ্ঞং ঘট্টেন্তা ৱিহৰথ, উদাহু সামগ্গিভাৱো ৱো অত্থী’’তি সামগ্গিৰসং পুচ্ছন্তো ‘‘কচ্চি পন ৱো অনুৰুদ্ধা সমগ্গা’’তিআদিমাহ. তত্থ খীৰোদকীভূতাতি যথা খীৰঞ্চ উদকঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং সংসন্দতি, ৱিসুং ন হোতি, একত্তং ৱিয উপেতি, কচ্চি এৱং সামগ্গিৱসেন একত্তুপগতচিত্তুপ্পাদা ৱিহৰথাতি পুচ্ছতি. পিযচক্খূহীতি মেত্তচিত্তং পচ্চুপট্ঠাপেত্ৱা ওলোকনতো পিযভাৱদীপকানি চক্খূনি পিযচক্খূনি নাম, ‘‘কচ্চি তথাৰূপেহি চক্খূহি অঞ্ঞমঞ্ঞং পস্সন্তা ৱিহৰথা’’তি পুচ্ছতি. তগ্ঘাতি একংসত্থে নিপাতো, একংসেন মযং ভন্তেতি ৱুত্তং হোতি. যথা কথং পনাতি এত্থ যথাতি নিপাতমত্তং, কথন্তি কাৰণপুচ্ছা, কথং পন তুম্হে এৱং ৱিহৰথ, কেন কাৰণেন ৱিহৰথ, তং মে কাৰণং ব্ৰূহীতি ৱুত্তং হোতি.
মেত্তং কাযকম্মন্তি মেত্তচিত্তৱসেন পৱত্তং কাযকম্মং. আৱি চেৱ ৰহো চাতি সম্মুখা চেৱ পৰম্মুখা চ. ইতৰেসুপি এসেৱ নযো. তত্থ সম্মুখা কাযৱচীকম্মানি সহৱাসে লব্ভন্তি, ইতৰানি ৱিপ্পৱাসে, মনোকম্মং সব্বত্থ লব্ভতি. যঞ্হি সহেৱ ৱসন্তেসু একেন মঞ্চপীঠং ৱা দাৰুভণ্ডং ৱা মত্তিকাভণ্ডং ৱা বহি দুন্নিক্খিত্তং হোতি, তং দিস্ৱা ‘‘কেনিদং ৱড়ঞ্জিত’’ন্তি অৱঞ্ঞং অকত্ৱা অত্তনা দুন্নিক্খিত্তং ৱিয গহেত্ৱা পটিসামেন্তস্স পটিজগ্গিতব্বযুত্তং ৱা পন ঠানং পটিজগ্গন্তস্স সম্মুখা মেত্তং কাযকম্মং নাম হোতি. একস্মিং পক্কন্তে তেন দুন্নিক্খিত্তং সেনাসনপৰিক্খাৰং তথেৱ নিক্খিপন্তস্স পটিজগ্গিতব্বযুত্তং ৱা পন ঠানং পটিজগ্গন্তস্স পৰম্মুখা মেত্তং কাযকম্মং নাম হোতি. সহৱসন্তস্স পন থেৰেহি সদ্ধিং মধুৰং সম্মোদনীযকথং পটিসন্থাৰকথং সাৰণীযকথং ধম্মকথং সৰভঞ্ঞং সাকচ্ছং পঞ্হপুচ্ছনং পঞ্হৱিস্সজ্জনন্তি এৱমাদিকৰণে সম্মুখা মেত্তং ৱচীকম্মং নাম হোতি. থেৰেসু পন পক্কন্তেসু ‘‘ময্হং পিযসহাযো নন্দিযত্থেৰো কিমিলত্থেৰো এৱং সীলসম্পন্নো এৱং আচাৰসম্পন্নো’’তিআদিগুণকথনে পৰম্মুখা মেত্তং ৱচীকম্মং নাম হোতি. ‘‘ময্হং পিযমিত্তো নন্দিযত্থেৰো কিমিলত্থেৰো অৱেৰো হোতু অব্যাপজ্জো সুখী’’তি এৱং সমন্নাহৰতো পন সম্মুখাপি পৰম্মুখাপি মেত্তং মনোকম্মং হোতিযেৱ.
নানা হি খো নো ভন্তে কাযাতি অযঞ্হি কাযো পিট্ঠং ৱিয মত্তিকা ৱিয চ ওমদ্দিত্ৱা একতো কাতুং ন সক্কা. একঞ্চ পন মঞ্ঞে চিত্তন্তি চিত্তং পন নো অত্তনো ৱিয অঞ্ঞমঞ্ঞস্স হিতভাৱেন অৱিৰোধভাৱেন ভেদাভাৱেন সমগ্গভাৱেন একমেৱাতি দস্সেতি. কথং পনেতে সকং চিত্তং নিক্খিপিত্ৱা ইতৰেসং চিত্তৱসেন ৱত্তিংসূতি? একস্স পত্তে মলং উট্ঠহতি, একস্স চীৱৰং কিলিট্ঠং হোতি, একস্স পৰিভণ্ডকম্মং হোতি. তত্থ যস্স পত্তে মলং উট্ঠিতং, তেন ‘‘মমাৱুসো পত্তে মলং উট্ঠিতং, পচিতুং ৱট্টতী’’তি ৱুত্তে ইতৰে ‘‘ময্হং চীৱৰং কিলিট্ঠং ধোৱিতব্বং, ময্হং পৰিভণ্ডং কাতব্ব’’ন্তি অৱত্ৱা অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা দাৰূনি আহৰিত্ৱা ভিন্দিত্ৱা পত্তকটাহে বহলতনুমত্তিকাহি লেপং কত্ৱা পত্তং পচিত্ৱা ততো পৰং চীৱৰং ৱা ধোৱন্তি, পৰিভণ্ডং ৱা কৰোন্তি. ‘‘মমাৱুসো চীৱৰং কিলিট্ঠং, ধোৱিতুং ৱট্টতী’’তি ‘‘মম পণ্ণসালা উক্লাপা, পৰিভণ্ডং কাতুং ৱট্টতী’’তি পঠমতৰং আৰোচিতেপি এসেৱ নযো.
ইদানি তেসং অপ্পমাদলক্খণং পুচ্ছন্তো ‘‘কচ্চি পন ৱো অনুৰুদ্ধা’’তিআদিমাহ. তত্থ ৱোতি নিপাতমত্তং, পচ্চত্তৱচনং ৱা, কচ্চি তুম্হেতি অত্থো. অম্হাকন্তি অম্হেসু তীসু জনেসু. পিণ্ডায পটিক্কমতীতি গামে পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্চাগচ্ছতি. অৱক্কাৰপাতিন্তি অতিৰেকপিণ্ডপাতং অপনেত্ৱা ঠপনত্থায একং সমুগ্গপাতিং ধোৱিত্ৱা ঠপেতি. যো পচ্ছাতি তে কিৰ থেৰা ন একতোৱ ভিক্খাচাৰং পৱিসন্তি. ফলসমাপত্তিৰতা হেতে পাতোৱ সৰীৰপটিজগ্গনং কত্ৱা ৱত্তপটিপত্তিং পূৰেত্ৱা সেনাসনং পৱিসিত্ৱা কালপৰিচ্ছেদং কত্ৱা ফলসমাপত্তিং অপ্পেত্ৱা নিসীদন্তি. তেসু যো পঠমতৰং নিসিন্নো অত্তনো কালপৰিচ্ছেদৱসেন পঠমতৰং উট্ঠাতি, সো পিণ্ডায চৰিত্ৱা পটিনিৱত্তো ভত্তকিচ্চট্ঠানং আগন্ত্ৱা জানাতি ‘‘দ্ৱে ভিক্খূ পচ্ছতো, অহং পঠমতৰং আগতো’’তি. অথ পত্তং পিদহিত্ৱা আসনপঞ্ঞাপনাদীনি কত্ৱা যদি পত্তে পটিৱীসমত্তমেৱ হোতি, নিসীদিত্ৱা ভুঞ্জতি, যদি অতিৰেকং হোতি, অৱক্কাৰপাতিযং পক্খিপিত্ৱা পাতিং পিধায ভুঞ্জতি, কতভত্তকিচ্চো পত্তং ধোৱিত্ৱা ৱোদকং কত্ৱা থৱিকায ওসাপেত্ৱা পত্তচীৱৰং গহেত্ৱা অত্তনো ৱসনট্ঠানং পৱিসতি.
দুতিযোপি আগন্ত্ৱাৱ জানাতি ‘‘একো পঠমং আগতো, একো পচ্ছতো’’তি. সো সচে পত্তে ভত্তং পমাণমেৱ হোতি, ভুঞ্জতি. সচে মন্দং, অৱক্কাৰপাতিতো গহেত্ৱা ভুঞ্জতি. সচে অতিৰেকং হোতি, অৱক্কাৰপাতিযং পক্খিপিত্ৱা পমাণমেৱ ভুঞ্জিত্ৱা পুৰিমত্থেৰো ৱিয ৱসনট্ঠানং পৱিসতি. ততিযোপি আগন্ত্ৱাৱ জানাতি ‘‘দ্ৱে পঠমং আগতা, অহং পচ্ছিমো’’তি. সোপি দুতিযত্থেৰো ৱিয ভুঞ্জিত্ৱা কতভত্তকিচ্চো পত্তং ধোৱিত্ৱা ৱোদকং কত্ৱা থৱিকায ওসাপেত্ৱা আসনানি উক্খিপিত্ৱা পটিসামেতি, পানীযঘটে ৱা পৰিভোজনীযঘটে ৱা অৱসেসউদকং ছড্ডেত্ৱা ঘটে নিকুজ্জিত্ৱা অৱক্কাৰপাতিযং সচে অৱসেসভত্তং হোতি, তং ৱুত্তনযেন জহিত্ৱা পাতিং ধোৱিত্ৱা পটিসামেতি, ভত্তগ্গং সম্মজ্জতি, সো কচৱৰং ছড্ডেত্ৱা সম্মজ্জনিং উক্খিপিত্ৱা উপচিকাহি মুত্তট্ঠানে ঠপেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায ৱসনট্ঠানং পৱিসতি. ইদং থেৰানং বহিৱিহাৰে অৰঞ্ঞে ভত্তকিচ্চকৰণট্ঠানে ভোজনসালায ৱত্তং. ইদং সন্ধায ‘‘যো পচ্ছা’’তিআদি ৱুত্তং.
যো পস্সতীতিআদি পন নেসং অন্তোৱিহাৰে ৱত্তন্তি ৱেদিতব্বং. তত্থ ৱচ্চঘটন্তি আচমনকুম্ভিং. ৰিত্তন্তি ৰিত্তকং. তুচ্ছন্তি তস্সেৱ ৱেৱচনং. অৱিসয্হন্তি উক্খিপিতুং অসক্কুণেয্যং অতিভাৰিযং. হত্থৱিকাৰেনাতি হত্থসঞ্ঞায. তে কিৰ পানীযঘটাদীসু যংকিঞ্চি তুচ্ছকং গহেত্ৱা পোক্খৰণিং গন্ত্ৱা অন্তো চ বহি চ ধোৱিত্ৱা উদকং পৰিস্সাৱেত্ৱা তীৰে ঠপেত্ৱা অঞ্ঞং ভিক্খুং হত্থৱিকাৰেন আমন্তেন্তি, ওদিস্স ৱা অনোদিস্স ৱা সদ্দং ন কৰোন্তি. কস্মা ওদিস্স ন কৰোন্তি? তঞ্হি ভিক্খুং সদ্দো বাধেয্যাতি. কস্মা অনোদিস্স ন কৰোন্তি? অনোদিস্স সদ্দে দিন্নে ‘‘অহং পুৰে, অহং পুৰে’’তি দ্ৱেপি নিক্খমেয্যুং. ততো দ্ৱীহি কত্তব্বকম্মে ততিযস্স কম্মচ্ছেদো ভৱেয্য. সংযতপদসদ্দো পন হুত্ৱা অপৰস্স ভিক্খুনো দিৱাট্ঠানসন্তিকং গন্ত্ৱা তেন দিট্ঠভাৱং ঞত্ৱা হত্থসঞ্ঞং কৰোতি, তায সঞ্ঞায ইতৰো আগচ্ছতি, ততো দ্ৱে জনা হত্থেন হত্থং সংসিব্বন্তা দ্ৱীসু হত্থেসু ঠপেত্ৱা উট্ঠাপেন্তি. তং সন্ধাযাহ ‘‘হত্থৱিকাৰেন দুতিযং আমন্তেত্ৱা হত্থৱিলঙ্ঘকেন উপট্ঠাপেমা’’তি.
পঞ্চাহিকং খো পনাতি চাতুদ্দসে পন্নৰসে অট্ঠমিযন্তি ইদং তাৱ পকতিধম্মস্সৱনমেৱ, তং অখণ্ডং কত্ৱা পঞ্চমে পঞ্চমে দিৱসে দ্ৱে থেৰা নাতিৱিকালে নহাযিত্ৱা অনুৰুদ্ধত্থেৰস্স ৱসনট্ঠানং গচ্ছন্তি. তত্থ তযোপি নিসীদিত্ৱা তিণ্ণং পিটকানং অঞ্ঞতৰস্মিং অঞ্ঞমঞ্ঞং পঞ্হং পুচ্ছন্তি, অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱিস্সজ্জেন্তি. তেসং এৱং কৰোন্তানংযেৱ অৰুণং উগ্গচ্ছতি. তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং. এত্তাৱতা থেৰেন ভগৱতা অপ্পমাদলক্খণং পুচ্ছিতেন পমাদট্ঠানেসুযেৱ অপ্পমাদলক্খণং ৱিস্সজ্জিতং হোতি. অঞ্ঞেসঞ্হি ভিক্খূনং ভিক্খাচাৰপৱিসনকালো নিক্খমনকালো নিৱাসনপৰিৱত্তনং চীৱৰপাৰুপনং অন্তোগামে পিণ্ডায চৰণং ধম্মকথনং অনুমোদনং অন্তোগামতো নিক্খমিত্ৱা ভত্তকিচ্চকৰণং পত্তধোৱনং পত্তওসাপনং পত্তচীৱৰপটিসামনন্তি পপঞ্চকৰণট্ঠানানি এতানি. তস্মা থেৰো ‘‘অম্হাকং এত্তকং ঠানং মুঞ্চিত্ৱা ৱিস্সট্ঠকথাপৱত্তনেন কম্মট্ঠানে পমজ্জনট্ঠানানি, তত্থাপি মযং, ভন্তে, কম্মট্ঠানৱিৰুদ্ধং ন পটিপজ্জামা’’তি অঞ্ঞেসং পমাদট্ঠানেসুযেৱ সিখাপ্পত্তং অত্তনো অপ্পমাদলক্খণং ৱিস্সজ্জেসি. ইমিনাৱ এতানি ঠানানি মুঞ্চিত্ৱা অঞ্ঞত্থ ৱিহাৰসমাপত্তীনং অৱড়ঞ্জনৱসেন পমাদকালো নাম অম্হাকং নত্থীতি দীপেতি.
পাচীনৱংসদাযগমনকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
পালিলেয্যকগমনকথাৱণ্ণনা
৪৬৭. ধম্মিযা কথাযাতি সমগ্গৱাসে আনিসংসপটিসংযুত্তায ধম্মকথায. অনুপুব্বেন (উদা. অট্ঠ. ৩৫) চাৰিকং চৰমানোতি অনুক্কমেন গামনিগমপটিপাটিযা চাৰিকং চৰমানো. যেন পালিলেয্যকং তদৱসৰীতি এককোৱ যেন পালিলেয্যকগামো, তং অৱসৰি. পালিলেয্যকগামৱাসিনোপি পচ্চুগ্গন্ত্ৱা ভগৱতো দানং দত্ৱা পালিলেয্যকগামস্স অৱিদূৰে ৰক্খিতৱনসণ্ডো নাম অত্থি, তত্থ ভগৱতো পণ্ণসালং কত্ৱা ‘‘এত্থ ভগৱা ৱসতূ’’তি যাচিত্ৱা ৱাসযিংসু. ভদ্দসালোতি পন তত্থেকো মনাপো লট্ঠিকো সালৰুক্খো. ভগৱা তং গামং উপনিস্সায ৱনসণ্ডে পণ্ণসালায সমীপে তস্মিং ৰুক্খমূলে ৱিহাসি. তেন ৱুত্তং ‘‘পালিলেয্যকে ৱিহৰতি ৰক্খিতৱনসণ্ডে ভদ্দসালমূলে’’তি.
অথ খো ভগৱতো ৰহোগতস্সাতিআদি ভগৱতো ৱিৱেকসুখপচ্চৱেক্খণদস্সনং. আকিণ্ণো ন ফাসু ৱিহাসিন্তি সম্বাধপ্পত্তো আকিণ্ণো ৱিহাসিং. কিং পন ভগৱতো সম্বাধো অত্থি সংসগ্গো ৱাতি? নত্থি. ন হি কোচি ভগৱন্তং অনিচ্ছায উপসঙ্কমিতুং সক্কোতি. দুৰাসদা হি বুদ্ধা ভগৱন্তো সব্বত্থ চ অনুপলিত্তা, হিতেসিতায পন সত্তেসু অনুকম্পং উপাদায ‘‘মুত্তো মোচেস্সামী’’তি পটিঞ্ঞানুৰূপং চতুৰোঘনিত্থৰণত্থং অট্ঠন্নং পৰিসানং অত্তনো সন্তিকং কালেন কালং উপসঙ্কমনং অধিৱাসেতি, সযঞ্চ মহাকৰুণাসমুস্সাহিতো কালঞ্ঞূ হুত্ৱা তত্থ উপসঙ্কমীতি ইদং সব্ববুদ্ধানং আচিণ্ণং. নাযমিধ আকিণ্ণৱিহাৰো অধিপ্পেতো, ইধ পন তেহি কলহকাৰকেহি কোসম্বকভিক্খূহি সদ্ধিং একৱিহাৰে ৱাসং ৱিহাসি, তদা ৱিনেতব্বাভাৱতো আকিণ্ণৱিহাৰং কত্ৱা ৱুত্তং ‘‘অহং খো পুব্বে আকিণ্ণো ন ফাসু ৱিহাসি’’ন্তি. তেনেৱাহ ‘‘তেহি কোসম্বকেহি ভিক্খূহি ভণ্ডনকাৰকেহী’’তিআদি.
দহৰপোতকেহীতি দহৰেহি হত্থিপোতকেহি, যে ভিঙ্কাতিপি ৱুচ্চন্তি. তেহীতি হত্থিআদীহি. কদ্দমোদকানীতি কদ্দমমিস্সানি উদকানি. ওগাহাতি এত্থ ‘‘ওগাহ’’ন্তিপি পাড়ি. অস্সাতি হত্থিনাগস্স. উপনিঘংসন্তিযোতি ঘট্টেন্তিযো. উপনিঘংসিযমানোপি অত্তনো উড়াৰভাৱেন ন কুজ্ঝতি, তেন তা ঘংসন্তিযেৱ. ৱূপকট্ঠোতি ৱূপকট্ঠো দূৰীভূতো.
যূথাতি হত্থিঘটায. যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমীতি সো কিৰ হত্থিনাগো যূথৱাসে উক্কণ্ঠিতো তং ৱনসণ্ডং পৱিট্ঠো. তত্থ ভগৱন্তং দিস্ৱা ঘটসহস্সেন নিব্বাপিতসন্তাপো ৱিয নিব্বুতো হুত্ৱা পসন্নচিত্তো ভগৱতো সন্তিকে অট্ঠাসি, ততো পট্ঠায ৱত্তসীসে ঠত্ৱা ভদ্দসালস্স পণ্ণসালায চ সমন্ততো অপ্পহৰিতং কত্ৱা সাখাভঙ্গেন সম্মজ্জতি, ভগৱতো মুখধোৱনং দেতি, নহানোদকং আহৰতি, দন্তকট্ঠং দেতি, অৰঞ্ঞতো মধুৰানি ফলাফলানি আহৰিত্ৱা সত্থু উপনেতি. সত্থা তানি পৰিভুঞ্জতি. তেন ৱুত্তং ‘‘সোণ্ডায ভগৱতো পানীযং পৰিভোজনীযং উপট্ঠাপেতী’’তিআদি. সো কিৰ সোণ্ডায দাৰূনি আহৰিত্ৱা অঞ্ঞমঞ্ঞং ঘংসিত্ৱা অগ্গিং উট্ঠাপেত্ৱা দাৰূনি জালাপেত্ৱা তত্থ পাসাণখণ্ডানি তাপেত্ৱা তানি দণ্ডকেহি ৱট্টেত্ৱা সোণ্ডিযং খিপিত্ৱা উদকস্স তত্তভাৱং ঞত্ৱা ভগৱতো সন্তিকং উপগন্ত্ৱা তিট্ঠতি. ভগৱা ‘‘হত্থিনাগো মম নহানং ইচ্ছতী’’তি তত্থ গন্ত্ৱা নহানকিচ্চং কৰোতি. পানীযেপি এসেৱ নযো. তস্মিং পন সীতলে জাতে উপসঙ্কমতি. তং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘সোণ্ডায ভগৱতো পানীযং পৰিভোজনীযং উপট্ঠাপেতী’’তি.
অত্তনো চ পৱিৱেকং ৱিদিত্ৱাতি কেহিচি অনাকিণ্ণভাৱলদ্ধং কাযৱিৱেকং জানিত্ৱা. ইতৰে পন ৱিৱেকা ভগৱতো সব্বকালং ৱিজ্জন্তিযেৱ. ইমং উদানং উদানেসীতি ইমং অত্তনো হত্থিনাগস্স চ ৱিৱেকাভিৰতিযা সমানজ্ঝাসযভাৱদীপনং উদানং উদানেসি.
গাথায পন এৱমত্থযোজনা ৱেদিতব্বা (উদা. অট্ঠ. ৩৫) – এতং ঈসাদন্তস্স ৰথঈসাসদিসদন্তস্স হত্থিনাগস্স চিত্তং নাগেন বুদ্ধনাগস্স চিত্তেন সমেতি সংসন্দতি. কথং সমেতি চে? যদেকো ৰমতী ৱনে, যস্মা বুদ্ধনাগো ‘‘অহং খো পুব্বে আকিণ্ণো ৱিহাসি’’ন্তি পুৰিমং আকিণ্ণৱিহাৰং জিগুচ্ছিত্ৱা ৱিৱেকং উপব্ৰূহযমানো ইদানি যথা একো অদুতিযো ৱনে অৰঞ্ঞে ৰমতি অভিৰমতি, এৱং অযম্পি হত্থিনাগো পুব্বে অত্তনো হত্থিআদীহি আকিণ্ণৱিহাৰং জিগুচ্ছিত্ৱা ইদানি একো অসহাযো ৱনে একৱিহাৰং ৰমতি অভিনন্দতি, তস্মাস্স চিত্তং নাগেন সমেতি, তস্স চিত্তেন সমেতীতি কত্ৱা একীভাৱৰতিযা একসদিসং হোতীতি অত্থো.
পালিলেয্যকগমনকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
অট্ঠাৰসৱত্থুকথাৱণ্ণনা
৪৭৩. যো পটিবাহেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সাতি এত্থ যো সেনাসনাৰহস্স সেনাসনং পটিবাহতি, তস্সেৱ আপত্তি. কলহকাৰকাদীনং পনেত্থ ‘‘ওকাসো নত্থী’’তিআদিকং সঙ্ঘস্স কতিকং আৰোচেত্ৱা ন পঞ্ঞপেন্তস্স ‘‘অহং ৱুড্ঢো’’তি পসয্হ অত্তনাৱ অত্তনো পঞ্ঞপেত্ৱা গণ্হন্তং ‘‘যুত্তিযা গণ্হথা’’তি ৱত্ৱা ৱাৰেন্তস্স চ নত্থি আপত্তি. ‘‘ভণ্ডনকাৰকং নিক্কড্ঢতীতি ৱচনতো কুলদূসকস্স পব্বাজনীযকম্মানুঞ্ঞায চ ইধ কলহৱূপসমনত্থং আগতানং কোসম্বকানম্পি ‘যথাৱুড্ঢ’ন্তি অৱত্ৱা ‘ৱিৱিত্তে অসতি ৱিৱিত্তং কত্ৱাপি দাতব্ব’ন্তি ৱুত্তত্তা ৱিৱিত্তং কত্ৱা দেন্তং পটিবাহন্তস্সেৱ আপত্তী’’তি গণ্ঠিপদেসু ৱুত্তং.
উপালিসঙ্ঘসামগ্গীপুচ্ছাৱণ্ণনা
৪৭৬. ন মূলা মূলং গন্ত্ৱাতি মূলতো মূলং অগন্ত্ৱা. অত্থতো অপগতাতি সামগ্গিসঙ্খাতঅত্থতো অপগতা.
৪৭৭. যেন নং পচ্চত্থিকা ৱদেয্যুং, তং ন হি হোতীতি সম্বন্ধো. অনপগতন্তি কাৰণতো অনপেতং, সকাৰণন্তি ৱুত্তং হোতি.
উসূযাযাতি ইমিনা দোসাগতিগমনস্স সঙ্গহিতত্তা ‘‘অগতিগমনেনা’’তি অৱসেসঅগতিগমনং দস্সিতন্তি ৱেদিতব্বং. অট্ঠহি দূতঙ্গেহীতি ‘‘সোতা চ হোতি সাৱেতা চ উগ্গহেতা চ ধাৰেতা চ ৱিঞ্ঞাপেতা চ কুসলো চ সহিতাসহিতদস্সনো চ অকলহকাৰকো চা’’তি এৱং ৱুত্তেহি অট্ঠহি দূতঙ্গেহি. সেসমেত্থ পাড়িতো অট্ঠকথাতো চ সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.
কোসম্বকক্খন্ধকৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ইতি সমন্তপাসাদিকায ৱিনযট্ঠকথায সাৰত্থদীপনিযং
মহাৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
নমো তস্স ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স