৬. ভেসজ্জক্খন্ধকং
পঞ্চভেসজ্জাদিকথাৱণ্ণনা
২৬১. ভেসজ্জক্খন্ধকে নচ্ছাদেন্তীতি ৰুচিং ন উপ্পাদেন্তি.
২৬২. সুসুকাতি সমুদ্দে ভৱা একা মচ্ছজাতি. কুম্ভীলাতিপি ৱদন্তি. সংসট্ঠন্তি পৰিস্সাৱিতং. তেলপৰিভোগেনাতি সত্তাহকালিকপৰিভোগং সন্ধায ৱুত্তং.
২৬৩. পিট্ঠেহীতি পিসিতেহি. উব্ভিদং নাম ঊসৰপংসুমযং.
২৬৪. ছকণন্তি গোমযং. পাকতিকচুণ্ণং নাম অপক্ককসাৱচুণ্ণং. তেন ঠপেত্ৱা গন্ধচুণ্ণং সব্বং ৱট্টতীতি ৱদন্তি.
২৬৫. সুৱণ্ণগেৰুকোতি সুৱণ্ণতুত্থাদি. অঞ্জনূপপিসনন্তি অঞ্জনত্থায উপপিসিতব্বং যং কিঞ্চি চুণ্ণজাতং.
২৬৮. সামং গহেত্ৱাতি এত্থ সপ্পদট্ঠস্স অত্থায অঞ্ঞেন ভিক্খুনা গহিতম্পি সামং গহিতসঙ্খমেৱ গচ্ছতীতি ৱেদিতব্বং.
২৬৯. ঘৰদিন্নকাবাধো নাম ৱসীকৰণত্থায ঘৰণিযা দিন্নভেসজ্জসমুট্ঠিতো আবাধো. তেনাহ ‘‘ৱসীকৰণপাণকসমুট্ঠিতৰোগো’’তি. ঘৰ-সদ্দো চেত্থ অভেদেন ঘৰণিযা ৱত্তমানো অধিপ্পেতো. ‘‘অকটযূসেনাতি অনভিসঙ্খতেন মুগ্গযূসেন. কটাকটেনাতি মুগ্গে পচিত্ৱা অচালেত্ৱাৱ পৰিস্সাৱিতেন মুগ্গসূপেনা’’তি গণ্ঠিপদেসু ৱুত্তং.
গুড়াদিঅনুজাননকথাৱণ্ণনা
২৭২. গুড়কৰণন্তি গুড়কৰণট্ঠানং, উচ্ছুসালন্তি ৱুত্তং হোতি.
২৭৪. অৱিস্সত্থাতি সাসঙ্কা.
২৭৬. অপ্পমত্তকেপি পৱাৰেন্তীতি অপ্পমত্তকেপি গহিতে পৱাৰেন্তি, ‘‘বহুম্হি গহিতে অঞ্ঞেসং নপ্পহোতী’’তি মঞ্ঞমানা অপ্পমত্তকং গহেত্ৱা পৱাৰেন্তীতি অধিপ্পাযো. পটিসঙ্খাপি পটিক্খিপন্তীতি ‘‘দিৱা ভোজনত্থায ভৱিস্সতী’’তি সল্লক্খেত্ৱাপি পটিক্খিপন্তি.
২৭৯. সম্বাধে দহনকম্মং পটিক্খেপাভাৱো ৱট্টতি.
২৮০. উভতোপসন্নাতি উভযতো পসন্না. মাঘাতোতি ‘‘মা ঘাতেথ পাণিনো’’তি এৱং মাঘাতঘোসিতদিৱসো.
যাগুমধুগোড়কাদিকথাৱণ্ণনা
২৮২. মধুগোড়কন্তি সক্কৰাদিসংযুত্তপূৱং. আযুং দেতীতি আযুদানং দেতি. ৱণ্ণন্তি সৰীৰৱণ্ণং. সুখন্তি কাযিকচেতসিকসুখং. বলন্তি সৰীৰথামং. পটিভানন্তি যুত্তমুত্তপটিভানং. ৱাতং অনুলোমেতীতি ৱাতং অনুলোমেত্ৱা হৰতি. ৱত্থিং সোধেতীতি ধমনিযো সুদ্ধং কৰোতি. আমাৱসেসং পাচেতীতি সচে আমাৱসেসকং হোতি, তং পাচেতি. অনুপ্পৱেচ্ছতীতি দেতি. ৱাতঞ্চ ব্যপনেতীতি সম্বন্ধিতব্বং.
২৮৩. ননু চ ‘‘পৰম্পৰভোজনেন কাৰেতব্বো’’তি কস্মা ৱুত্তং. পৰম্পৰভোজনঞ্হি পঞ্চন্নং ভোজনানং অঞ্ঞতৰেন নিমন্তিতস্স তং ঠপেত্ৱা অঞ্ঞং পঞ্চন্নং ভোজনানং অঞ্ঞতৰং ভুঞ্জন্তস্স হোতি, ইমে চ ভিক্খূ ভোজ্জযাগুং পৰিভুঞ্জিংসু, পঞ্চসু ভোজনেসু অঞ্ঞতৰন্তি আহ ‘‘ভোজ্জযাগুযা হি পৱাৰণা হোতী’’তি. যস্মা পঞ্চন্নং ভোজনানং অঞ্ঞতৰং পটিক্খিপন্তস্স ৱুত্তা পৱাৰণা ভোজ্জযাগুং পটিক্খিপন্তস্সপি হোতিযেৱ, তস্মা ভোজ্জযাগুপি ওদনগতিকাযেৱাতি অধিপ্পাযো.
২৮৪. সুখুমোজং পক্খিপিংসূতি ‘‘ভগৱা পৰিভুঞ্জিস্সতী’’তি মঞ্ঞমানা পক্খিপিংসু.
পাটলিগামৱত্থুকথাৱণ্ণনা
২৮৫. পাটলিগামোতি (উদা. অট্ঠ. ৭৬) এৱংনামকো মগধৰট্ঠে একো গামো. তস্স কিৰ গামস্স মাপনদিৱসে গামঙ্গণট্ঠানে দ্ৱে তযো পাটলঙ্কুৰা পথৱিতো উব্ভিজ্জিত্ৱা নিক্খমিংসু. তেন তং ‘‘পাটলিগামো’’ ত্ৱেৱ ৱোহৰিংসু. তদৱসৰীতি তং পাটলিগামং অৱসৰি অনুপাপুণি. পাটলিগামিকাতি পাটলিগামৱাসিনো. উপাসকাতি তে কিৰ ভগৱতো পঠমদস্সনেন কেচি সৰণেসু চ সীলেসু চ পতিট্ঠিতা. তেন ৱুত্তং ‘‘উপাসকা’’তি. যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসূতি পাটলিগামে কিৰ অজাতসত্তুনো লিচ্ছৱিৰাজূনঞ্চ মনুস্সা কালেন কালং গন্ত্ৱা গেহসামিকে গেহতো নীহৰিত্ৱা মাসম্পি অড্ঢমাসম্পি ৱসন্তি. তেন পাটলিগামৱাসিনো মনুস্সা নিচ্চুপদ্দুতা ‘‘এতেসঞ্চেৱ আগতকালে ৱসনট্ঠানং ভৱিস্সতীতি একপস্সে ইস্সৰানং ভণ্ডপটিসামনট্ঠানং, একপস্সে ৱসনট্ঠানং, একপস্সে আগন্তুকানং অদ্ধিকমনুস্সানং, একপস্সে দলিদ্দানং কপণমনুস্সানং, একপস্সে গিলানানং ৱসনট্ঠানং ভৱিস্সতী’’তি সব্বেসং অঞ্ঞমঞ্ঞং অঘট্টেত্ৱা ৱসনপ্পহোনকং নগৰমজ্ঝে মহতিং সালং কাৰেসুং, তস্স নামং আৱসথাগাৰন্তি. আগন্ত্ৱা ৱসন্তি এত্থ আগন্তুকাতি আৱসথো, তদেৱ আগাৰং আৱসথাগাৰং.
তং দিৱসঞ্চ তং নিট্ঠানং অগমাসি. তে তত্থ গন্ত্ৱা ইট্ঠককম্মসুধাকম্মচিত্তকম্মাদিৱসেন সুপৰিনিট্ঠিতং সুসজ্জিতং দেৱৱিমানসদিসং দ্ৱাৰকোট্ঠকতো পট্ঠায ওলোকেত্ৱা ‘‘ইদং আৱসথাগাৰং অতিৱিয মনোৰমং সস্সিৰিকং, কেন নু খো পঠমং পৰিভুত্তং অম্হাকং দীঘৰত্তং হিতায সুখায অস্সা’’তি চিন্তেসুং, তস্মিংযেৱ চ খণে ‘‘ভগৱা তং গামং অনুপ্পত্তো’’তি অস্সোসুং, তেন তে উপ্পন্নপীতিসোমনস্সা ‘‘অম্হেহি ভগৱা গন্ত্ৱাপি আনেতব্বো সিযা, সো সযমেৱ অম্হাকং ৱসনট্ঠানং সম্পত্তো, অজ্জ মযং ভগৱন্তং ইধ ৱসাপেত্ৱা পঠমং পৰিভুঞ্জাপেস্সাম, তথা ভিক্খুসঙ্ঘং, ভিক্খুসঙ্ঘে আগতে তেপিটকং বুদ্ধৱচনং আগতমেৱ ভৱিস্সতি, সত্থাৰং মঙ্গলং ৱদাপেস্সাম, ধম্মং কথাপেস্সাম, ইতি তীহি ৰতনেহি পৰিভুত্তে পচ্ছা অম্হাকং পৰেসঞ্চ পৰিভোগো ভৱিস্সতি, এৱং নো দীঘৰত্তং হিতায সুখায ভৱিস্সতী’’তি সন্নিট্ঠানং কত্ৱা এতদত্থমেৱ ভগৱন্তং উপসঙ্কমিংসু. তস্মা এৱমাহংসু ‘‘অধিৱাসেতু নো, ভন্তে, ভগৱা আৱসথাগাৰ’’ন্তি. তেনুপসঙ্কমিংসূতি (দী. নি. অট্ঠ. ৩.২৯৭-২৯৮; ম. নি. অট্ঠ. ২.২২) কিঞ্চাপি তং দিৱসমেৱ পৰিনিট্ঠিতত্তা দেৱৱিমানং ৱিয সুসজ্জিতং সুপটিজগ্গিতং, বুদ্ধাৰহং পন কত্ৱা ন পঞ্ঞত্তং. বুদ্ধা হি নাম অৰঞ্ঞজ্ঝাসযা অৰঞ্ঞাৰামা, অন্তোগামে ৱসেয্যুং ৱা নো ৱা, তস্মা ভগৱতো ৰুচিং জানিত্ৱাৱ পঞ্ঞপেস্সামাতি চিন্তেত্ৱা তে ভগৱন্তং উপসঙ্কমিংসু, ইদানি ভগৱতো ৰুচিং জানিত্ৱা তথা পঞ্ঞাপেতুকামা যেনাৱসথাগাৰং তেনুপসঙ্কমিংসু. সব্বসন্থৰিং আৱসথাগাৰং সন্থৰিত্ৱাতি এত্থ সন্থৰণং সন্থৰি, সব্বো সকলো সন্থৰি এত্থাতি সব্বসন্থৰি. অথ ৱা সন্থতন্তি সন্থৰি, সব্বং সন্থৰি সব্বসন্থৰি, তং সব্বসন্থৰিং. ভাৱনপুংসকনিদ্দেসোৱাযং, যথা সব্বমেৱ সন্থতং হোতি, এৱং সন্থৰিত্ৱাতি অত্থো. সব্বপঠমং তাৱ ‘‘গোমযং নাম সব্বমঙ্গলেসু ৱট্টতী’’তি সুধাপৰিকম্মকতম্পি ভূমিং অল্লগোমযেন ওপুঞ্জাপেত্ৱা পৰিসুক্খভাৱং ঞত্ৱা যথা অক্কন্তট্ঠানে পদং পঞ্ঞাযতি, এৱং চাতুজ্জাতিযগন্ধেহি লিম্পেত্ৱা উপৰি নানাৱণ্ণকটসাৰকে সন্থৰিত্ৱা তেসং উপৰি মহাপিট্ঠিককোজৱে আদিং কত্ৱা হত্থত্থৰণাদীহি নানাৱণ্ণেহি অত্থৰণেহি সন্থৰিতব্বযুত্তকং সব্বোকাসং সন্থৰাপেসুং. তেন ৱুত্তং ‘‘সব্বসন্থৰিং আৱসথাগাৰং সন্থৰিত্ৱা’’তি.
আসনানীতি মজ্ঝট্ঠানে তাৱ মঙ্গলত্থম্ভং নিস্সায মহাৰহং বুদ্ধাসনং পঞ্ঞপেত্ৱা তত্থ যং যং মুদুকঞ্চ মনোৰমঞ্চ পচ্চত্থৰণং, তং তং অত্থৰিত্ৱা উভতোলোহিতকং মনুঞ্ঞদস্সনং উপধানং উপদহিত্ৱা উপৰি সুৱণ্ণৰজততাৰকৱিচিত্তৱিতানং বন্ধিত্ৱা গন্ধদামপুপ্ফদামপত্তাদামাদীহি অলঙ্কৰিত্ৱা সমন্তা দ্ৱাদসহত্থে ঠানে পুপ্ফজালং কাৰেত্ৱা তিংসহত্থমত্তং ঠানং পটসাণিযা পৰিক্খিপাপেত্ৱা পচ্ছিমভিত্তিং নিস্সায ভিক্খুসঙ্ঘস্স পল্লঙ্কপীঠঅপস্সযপীঠমুণ্ডপীঠাদীনি পঞ্ঞপাপেত্ৱা উপৰি সেতপচ্চত্থৰণেহি পচ্চত্থৰাপেত্ৱা সালায পাচীনপস্সং অত্তনো নিসজ্জাযোগ্গং কাৰেসুং. তং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘আসনানি পঞ্ঞপেত্ৱা’’তি.
উদকমণিকন্তি মহাকুচ্ছিকং সমেখলং উদকচাটিং. এৱং ভগৱা ভিক্খুসঙ্ঘো চ যথাৰুচিযা হত্থপাদে ধোৱিস্সন্তি, মুখং ৱিক্খালেস্সন্তীতি তেসু তেসু ঠানেসু মণিৱণ্ণস্স উদকস্স পূৰেত্ৱা ৱাসত্থায নানাপুপ্ফানি চেৱ উদকৱাসচুণ্ণানি চ পক্খিপিত্ৱা কদলিপণ্ণেহি পিদহিত্ৱা পতিট্ঠপেসুং. তেন ৱুত্তং ‘‘উদকমণিকং পতিট্ঠাপেত্ৱা’’তি.
তেলপদীপং আৰোপেত্ৱাতি ৰজতসুৱণ্ণাদিমযদণ্ডাসু দণ্ডদীপিকাসু যোনকৰূপকাদীনং হত্থে ঠপিতসুৱণ্ণৰজতাদিমযকপল্লিকাসু চ তেলপদীপে জলযিত্ৱা. যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসূতি এত্থ পন তে পাটলিগামিকউপাসকা ন কেৱলং আৱসথাগাৰমেৱ, অথ খো সকলস্মিম্পি গামে ৱীথিযো সজ্জাপেত্ৱা ধজে উস্সাপেত্ৱা গেহদ্ৱাৰেসু পুণ্ণঘটে চ কদলিআদযো চ ঠপাপেত্ৱা সকলগামং দীপমালাহি ৱিপ্পকিণ্ণতাৰকং ৱিয কত্ৱা ‘‘খীৰপকে দাৰকে খীৰং পাযেথ, দহৰকুমাৰে লহুং লহুং ভোজেত্ৱা সযাপেথ, উচ্চাসদ্দং মা কৰিত্থ, অজ্জ একৰত্তিং সত্থা অন্তোগামে ৱসিস্সতি, বুদ্ধা নাম অপ্পসদ্দকামা হোন্তী’’তি ভেৰিং চৰাপেত্ৱা সযং দণ্ডদীপিকা আদায যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু.
অথ খো ভগৱা নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন যেন আৱসথাগাৰং তেনুপসঙ্কমীতি ‘‘যস্স দানি, ভন্তে, ভগৱা কালং মঞ্ঞতী’’তি এৱং কিৰ তেহি কালে আৰোচিতে ভগৱা লাখাৰসেন তিন্তৰত্তকোৱিড়াৰপুপ্ফৱণ্ণং সুৰত্তং দুপট্টং কত্তৰিযা পদুমং কন্তেন্তো ৱিয, সংৱিধায তিমণ্ডলং পটিচ্ছাদেন্তো নিৱাসেত্ৱা সুৱণ্ণপামঙ্গেন পদুমকলাপং পৰিক্খিপন্তো ৱিয, ৱিজ্জুলতাসস্সিৰিকং কাযবন্ধনং বন্ধিত্ৱা ৰত্তকম্বলেন গজকুম্ভং পৰিযোনন্ধন্তো ৱিয, ৰতনসতুব্বেধে সুৱণ্ণগ্ঘিকে পৱাড়জালং খিপমানো ৱিয, মহতি সুৱণ্ণচেতিযে ৰত্তকম্বলকঞ্চুকং পটিমুঞ্চন্তো ৱিয, গচ্ছন্তং পুণ্ণচন্দং ৰত্তৱলাহকেন পটিচ্ছাদযমানো ৱিয, কঞ্চনগিৰিমত্থকে সুপক্কলাখাৰসং পৰিসিঞ্চন্তো ৱিয, চিত্তকূটপব্বতমত্থকং ৱিজ্জুলতাজালেন পৰিক্খিপন্তো ৱিয চ সচক্কৱাড়সিনেৰুযুগন্ধৰমহাপথৱিং চালেত্ৱা গহিতনিগ্ৰোধপল্লৱসমানৱণ্ণং ৰত্তৱৰপংসুকূলং পাৰুপিত্ৱা ৱনগহনতো কেসৰসীহো ৱিয, উদযপব্বতকূটতো পুণ্ণচন্দো ৱিয, বালসূৰিযো ৱিয চ অত্তনা নিসিন্নতৰুসণ্ডতো নিক্খমি.
অথস্স কাযতো মেঘমুখতো ৱিজ্জুকলাপা ৱিয ৰস্মিযো নিক্খমিত্ৱা সুৱণ্ণৰসধাৰাপৰিসেকপিঞ্জৰপত্তপুপ্ফফলসাখাৱিটপে ৱিয সমন্ততো ৰুক্খে কৰিংসু. তাৱদেৱ অত্তনো অত্তনো পত্তচীৱৰমাদায মহাভিক্খুসঙ্ঘো ভগৱন্তং পৰিৱাৰেসি. তে চ নং পৰিৱাৰেত্ৱা ঠিতভিক্খূ এৱৰূপা অহেসুং অপ্পিচ্ছা সন্তুট্ঠা পৱিৱিত্তা অসংসট্ঠা আৰদ্ধৱীৰিযা ৱত্তাৰো ৱচনক্খমা চোদকা পাপগৰহিনো সীলসম্পন্না সমাধিসম্পন্না পঞ্ঞাসম্পন্না ৱিমুত্তিসম্পন্না ৱিমুত্তিঞাণদস্সনসম্পন্না. তেহি পৰিৱাৰিতো ভগৱা ৰত্তকম্বলপৰিক্খিত্তো ৱিয সুৱণ্ণক্খন্ধো, ৰত্তপদুমসণ্ডমজ্ঝগতা ৱিয সুৱণ্ণনাৱা, পৱাড়ৱেদিকাপৰিক্খিত্তো ৱিয সুৱণ্ণপাসাদো ৱিৰোচিত্থ. মহাকস্সপপ্পমুখা পন মহাথেৰা মেঘৱণ্ণং পংসুকূলচীৱৰং পাৰুপিত্ৱা মণিৱম্মৱম্মিতা ৱিয মহানাগা পৰিৱাৰযিংসু ৱীতৰাগা ভিন্নকিলেসা ৱিজটিতজটা ছিন্নবন্ধনা কুলে ৱা গণে ৱা অলগ্গা.
ইতি ভগৱা সযং ৱীতৰাগো ৱীতৰাগেহি, ৱীতদোসো ৱীতদোসেহি, ৱীতমোহো ৱীতমোহেহি, নিত্তণ্হো নিত্তণ্হেহি, নিক্কিলেসো নিক্কিলেসেহি, সযং বুদ্ধো অনুবুদ্ধেহি পৰিৱাৰিতো পত্তপৰিৱাৰিতং ৱিয কেসৰং, কেসৰপৰিৱাৰিতা ৱিয কণ্ণিকা, অট্ঠনাগসহস্সপৰিৱাৰিতো ৱিয ছদ্দন্তো নাগৰাজা, নৱুতিহংসসহস্সপৰিৱাৰিতো ৱিয ধতৰট্ঠো হংসৰাজা, সেনঙ্গপৰিৱাৰিতো ৱিয চক্কৱত্তী, মৰুগণপৰিৱাৰিতো ৱিয সক্কো দেৱৰাজা, ব্ৰহ্মগণপৰিৱাৰিতো ৱিয হাৰিতমহাব্ৰহ্মা, তাৰাগণপৰিৱুতো ৱিয পুণ্ণচন্দো অসমেন বুদ্ধৱেসেন অপৰিমাণেন বুদ্ধৱিলাসেন পাটলিগামীনং মগ্গং পটিপজ্জি.
অথস্স পুৰত্থিমকাযতো সুৱণ্ণৱণ্ণা ঘনবুদ্ধৰস্মিযো উট্ঠহিত্ৱা অসীতিহত্থং ঠানং অগ্গহেসুং, পচ্ছিমকাযতো দক্খিণপস্সতো ৱামপস্সতো সুৱণ্ণৱণ্ণা ঘনৰস্মিযো উট্ঠহিত্ৱা অসীতিহত্থং ঠানং অগ্গহেসুং, উপৰিকেসন্ততো পট্ঠায সব্বকেসাৱত্তেহি মোৰগীৱৱণ্ণা ঘনবুদ্ধৰস্মিযো উট্ঠহিত্ৱা গগনতলে অসীতিহত্থং ঠানং অগ্গহেসুং, হেট্ঠাপাদতলেহি পৱাড়ৱণ্ণা ৰস্মিযো উট্ঠহিত্ৱা ঘনপথৱিযং অসীতিহত্থং ঠানং অগ্গহেসুং, দন্ততো অক্খীনং সেতট্ঠানতো, নখানঞ্চ মংসৱিনিমুত্তট্ঠানতো ওদাতা ঘনবুদ্ধৰস্মিযো উট্ঠহিত্ৱা অসীতিহত্থং ঠানং অগ্গহেসুং, ৰত্তপীতৱণ্ণানং সম্ভিন্নট্ঠানতো মঞ্জিট্ঠৱণ্ণা ৰস্মিযো উট্ঠহিত্ৱা অসীতিহত্থং ঠানং অগ্গহেসুং, সব্বত্থকমেৱ পভস্সৰা ৰস্মিযো উট্ঠহিংসু. এৱং সমন্তা অসীতিহত্থমত্তং ঠানং ছব্বণ্ণা বুদ্ধৰস্মিযো ৱিজ্জোতমানা ৱিপ্ফন্দমানা ৱিধাৱমানা কঞ্চনদণ্ডদীপিকাহি নিচ্ছৰিত্ৱা আকাসং পক্খন্দমানা মহাপদীপজালা ৱিয, চাতুদ্দীপিকমহামেঘতো নিক্খন্তৱিজ্জুলতা ৱিয চ দিসোদিসং পক্খন্দিংসু. যাহি সব্বদিসাভাগা সুৱণ্ণচম্পকপুপ্ফেহি ৱিকিৰিযমানা ৱিয, সুৱণ্ণঘটতো নিক্খন্তসুৱণ্ণৰসধাৰাহি আসিঞ্চিযমানা ৱিয, পসাৰিতসুৱণ্ণপট্টপৰিক্খিত্তা ৱিয, ৱেৰম্ভৱাতসমুদ্ধতকিংসুককণিকাৰকিকিৰাতপুপ্ফচুণ্ণসমোকিণ্ণা ৱিয চীনপিট্ঠচুণ্ণসম্পৰিৰঞ্জিতা ৱিয চ ৱিৰোচিংসু.
ভগৱতোপি অসীতিঅনুব্যঞ্জনব্যামপ্পভাপৰিক্খেপসমুজ্জলং দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণপটিমণ্ডিতং সৰীৰং অব্ভমহিকাদিউপক্কিলেসৱিমুত্তং সমুজ্জলতাৰকপভাসিতং ৱিয গগনতলং, ৱিকসিতং ৱিয পদুমৱনং, সব্বপালিফুল্লো ৱিয যোজনসতিকো পাৰিচ্ছত্তকো, পটিপাটিযা ঠপিতানং দ্ৱত্তিংসচন্দানং দ্ৱত্তিংসসূৰিযানং দ্ৱত্তিংসচক্কৱত্তীনং দ্ৱত্তিংসদেৱৰাজানং দ্ৱত্তিংসমহাব্ৰহ্মানং সিৰিযা সিৰিং অভিভৱমানং ৱিয ৱিৰোচিত্থ, যথা তং দসহি পাৰমীহি দসহি উপপাৰমীহি দসহি পৰমত্থপাৰমীহীতি সম্মদেৱ পৰিপূৰিতাহি সমতিংসায পাৰমীহি অলঙ্কতং কপ্পসতসহস্সাধিকানি চত্তাৰি অসঙ্খ্যেয্যানি দিন্নেন দানেন ৰক্খিতেন সীলেন কতেন কল্যাণকম্মেন একস্মিং অত্তভাৱে সমোসৰিত্ৱা ৱিপাকং দাতুং ওকাসং অলভমানেন সম্বাধপ্পত্তেন ৱিয নিব্বত্তিতং নাৱাসহস্সস্স ভণ্ডং একং নাৱং আৰোপনকালো ৱিয, সকটসহস্সস্স ভণ্ডং একং সকটং আৰোপনকালো ৱিয, পঞ্চৱীসতিযা গঙ্গানং সম্ভিজ্জ মুখদ্ৱাৰে একতো ৰাসীভূতকালো ৱিয চ অহোসি.
ইমায বুদ্ধৰস্মিযা ওভাসমানস্সপি ভগৱতো পুৰতো অনেকানি দণ্ডদীপিকাসহস্সানি উক্খিপিংসু, তথা পচ্ছতো ৱামপস্সে দক্খিণপস্সে. জাতিসুমনচম্পকৱনমালিকাৰত্তুপ্পলনীলুপ্পলবকুলসিন্দুৱাৰাদিপুপ্ফানি চেৱ নীলপীতাদিৱণ্ণসুগন্ধগন্ধচুণ্ণানি চ চাতুদ্দীপিকমহআমেঘৱিস্সট্ঠা সলিলৱুট্ঠিযো ৱিয ৱিপ্পকিৰিংসু. পঞ্চঙ্গিকতূৰিযনিগ্ঘোসা চেৱ বুদ্ধধম্মসঙ্ঘগুণপটিসংযুত্তা থুতিঘোসা চ সব্বা দিসা পূৰযমানা মুখৰা ৱিয অকংসু. দেৱসুপণ্ণনাগযক্খগন্ধব্বমনুস্সানং অক্খীনি অমতপানং ৱিয লভিংসু. ইমস্মিং পন ঠানে ঠত্ৱা পদসহস্সেহি গমনৱণ্ণং ৱত্তুং ৱট্টতি. তত্ৰিদং মুখমত্তং (ম. নি. অট্ঠ. ২.২২; উদা. অট্ঠ. ৭৬) –
‘‘এৱং সব্বঙ্গসম্পন্নো, কম্পযন্তো ৱসুন্ধৰং;
অহেঠযন্তো পাণানি, যাতি লোকৱিনাযকো.
‘‘দক্খিণং পঠমং পাদং, উদ্ধৰন্তো নৰাসভো;
গচ্ছন্তো সিৰিসম্পন্নো, সোভতে দ্ৱিপদুত্তমো.
‘‘গচ্ছতো বুদ্ধসেট্ঠস্স, হেট্ঠাপাদতলং মুদু;
সমং সম্ফুসতে ভূমিং, ৰজসানুপলিম্পতি.
‘‘নিন্নং ঠানং উন্নমতি, গচ্ছন্তে লোকনাযকে;
উন্নতঞ্চ সমং হোতি, পথৱী চ অচেতনা.
‘‘পাসাণা সক্খৰা চেৱ, কথলা খাণুকণ্টকা;
সব্বে মগ্গা ৱিৱজ্জন্তি, গচ্ছন্তে লোকনাযকে.
‘‘নাতিদূৰে উদ্ধৰতি, নাচ্চাসন্নে চ নিক্খিপং;
অঘট্টযন্তো নিয্যাতি, উভো জাণূ চ গোপ্ফকে.
‘‘নাতিসীঘং পক্কমতি, সম্পন্নচৰণো মুনি;
ন চাতিসণিকং যাতি, গচ্ছমানো সমাহিতো.
‘‘উদ্ধং অধো তিৰিযঞ্চ, দিসঞ্চ ৱিদিসং তথা;
ন পেক্খমানো সো যাতি, যুগমত্তঞ্হি পেক্খতি.
‘‘নাগৱিক্কন্তচাৰো সো, গমনে সোভতে জিনো;
চাৰু গচ্ছতি লোকগ্গো, হাসযন্তো সদেৱকে.
‘‘উসভৰাজাৱ সোভন্তো, চাতুচাৰীৱ কেসৰী;
তোসযন্তো বহূ সত্তে, গামসেট্ঠং উপাগমী’’তি. (ম. নি. অট্ঠ. ২.২২; উদা. অট্ঠ. ৭৬);
ৱণ্ণকালো নাম কিৰেস. এৱংৱিধেসু কালেসু ভগৱতো সৰীৰৱণ্ণে ৱা গুণৱণ্ণে ৱা ধম্মকথিকস্স থামোযেৱ পমাণং. চুণ্ণিযপদেহি গাথাবন্ধেহি ৱা যত্তকং সক্কোতি, তত্তকং ৱত্তব্বং, ‘‘দুক্কথিত’’ন্তি ৱা ‘‘অতিত্থেন পক্খন্দো’’তি ৱা ন ৱত্তব্বো. অপৰিমাণৱণ্ণা হি বুদ্ধা ভগৱন্তো, তেসং বুদ্ধাপি অনৱসেসতো ৱণ্ণং ৱত্তুং অসমত্থা. সকলম্পি হি কপ্পং ৱদন্তা পৰিযোসাপেতুং ন সক্কোন্তি, পগেৱ ইতৰা পজাতি. ইমিনা সিৰিৱিলাসেন অলঙ্কতপটিযত্তং পাটলিগামং পৱিসিত্ৱা ভগৱা পসন্নচিত্তেন জনেন পুপ্ফগন্ধধূমৱাসচুণ্ণাদীহি পূজিযমানো আৱসথাগাৰং পাৱিসি. তেন ৱুত্তং ‘‘অথ খো ভগৱা নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন যেন আৱসথাগাৰং তেনুপসঙ্কমী’’তি.
পাদে পক্খালেত্ৱাতি যদিপি ভগৱতো পাদে ৰজোজল্লং ন উপলিম্পতি, তেসং পন উপাসকানং কুসলাভিৱুদ্ধিং আকঙ্খন্তো পৰেসং দিট্ঠানুগতিং আপজ্জনত্থং ভগৱা পাদে পক্খালেসি. অপিচ উপাদিন্নকসৰীৰং নাম সীতিকাতব্বম্পি হোতীতি তদত্থম্পি ভগৱা নহানপাদধোৱনানি কৰোতিযেৱ. ভগৱন্তংযেৱ পুৰক্খত্ৱাতি ভগৱন্তং পুৰতো কত্ৱা. তত্থ ভগৱা ভিক্খূনঞ্চেৱ উপাসকানঞ্চ মজ্ঝে নিসিন্নো গন্ধোদকেন নহাপেত্ৱা দুকূলচুম্বটেন ৱোদকং কত্ৱা জাতিহিঙ্গুলকেন মজ্জিত্ৱা ৰত্তকম্বলপলিৱেঠিতে পীঠে ঠপিতা ৰত্তসুৱণ্ণঘনপটিমা ৱিয অতিৱিয ৱিৰোচিত্থ. অযং পনেত্থ পোৰাণানং ৱণ্ণভণনমগ্গো –
‘‘গন্ত্ৱান মণ্ডলমাড়ং, নাগৱিক্কন্তচাৰণো;
ওভাসযন্তো লোকগ্গো, নিসীদি ৱৰমাসনে.
‘‘তহিং নিসিন্নো নৰদম্মসাৰথি,
দেৱাতিদেৱো সতপুঞ্ঞলক্খণো;
বুদ্ধাসনে মজ্ঝগতো ৱিৰোচতি,
সুৱণ্ণনেক্খং ৱিয পণ্ডুকম্বলে.
‘‘নেক্খং জম্বোনদস্সেৱ, নিক্খিত্তং পণ্ডুকম্বলে;
ৱিৰোচতি ৱীতমলো, মণি ৱেৰোচনো যথা.
‘‘মহাসালোৱ সম্ফুল্লো, মেৰুৰাজাৱলঙ্কতো;
সুৱণ্ণথূপসঙ্কাসো, পদুমো কোসকো যথা.
‘‘জলন্তো দীপৰুক্খোৱ, পব্বতগ্গে যথা সিখী;
দেৱানং পাৰিচ্ছত্তোৱ, সব্বফুল্লো ৱিৰোচথা’’তি. (ম. নি. অট্ঠ. ২.২২; উদা. অট্ঠ. ৭৬);
পাটলিগামিকে উপাসকে আমন্তেসীতি যস্মা তেসু উপাসকেসু বহূ জনা সীলে পতিট্ঠিতা, তস্মা পঠমং তাৱ সীলৱিপত্তিযা আদীনৱং পকাসেত্ৱা পচ্ছা সীলসম্পদায আনিসংসং দস্সেতুং ‘‘পঞ্চিমে গহপতযো’’তিআদিনা ধম্মদেসনত্থং আমন্তেসি. তত্থ দুস্সীলোতি নিস্সীলো (দী. নি. অট্ঠ. ২.১৪৯; অ. নি. অট্ঠ. ৩.৫.২১৩; উদা. অট্ঠ. ৭৬). অভাৱত্থো হেত্থ দু-সদ্দো ‘‘দুপ্পঞ্ঞো’’তিআদীসু ৱিয. সীলৱিপন্নোতি ৱিপন্নসীলো ভিন্নসংৱৰো. এত্থ চ ‘‘দুস্সীলো’’তি পদেন পুগ্গলস্স সীলাভাৱো ৱুত্তো. সো পনস্স সীলাভাৱো দুৱিধো অসমাদানেন ৱা সমাদিন্নস্স ভেদেন ৱাতি. তেসু পুৰিমো ন তথা সাৱজ্জো, যথা দুতিযো সাৱজ্জতৰো. যথাধিপ্পেতাদীনৱনিমিত্তং সীলাভাৱং পুগ্গলাধিট্ঠানায দেসনায দস্সেতুং ‘‘সীলৱিপন্নো’’তি ৱুত্তং, তেন ‘‘দুস্সীলো’’তি পদস্স অত্থং দস্সেতি. পমাদাধিকৰণন্তি পমাদকাৰণা. ইদঞ্চ সুত্তং গহট্ঠানং ৱসেন আগতং, পব্বজিতানম্পি পন লব্ভতেৱ. গহট্ঠো হি যেন যেন সিপ্পট্ঠানেন জীৱিকং কপ্পেতি যদি কসিযা যদি ৱণিজ্জায যদি গোৰক্খেন. পাণাতিপাতাদিৱসেন পমত্তো তং তং যথাকালং সম্পাদেতুং ন সক্কোতি, অথস্স কম্মং ৱিনস্সতি. মাঘাতকালে পাণাতিপাতং পন অদিন্নাদানাদীনি চ কৰোন্তো দণ্ডৱসেন মহতিং ভোগজানিং নিগচ্ছতি. পব্বজিতো দুস্সীলো পমাদকাৰণা সীলতো বুদ্ধৱচনতো ঝানতো সত্তঅৰিযধনতো চ জানিং নিগচ্ছতি.
পাপকো কিত্তিসদ্দোতি গহট্ঠস্স ‘‘অসুকো অসুককুলে জাতো দুস্সীলো পাপধম্মো পৰিচ্চত্তইধলোকপৰলোকো সলাকভত্তমত্তম্পি ন দেতী’’তি চতুপৰিসমজ্ঝে পাপকো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছতি. পব্বজিতস্স ‘‘অসুকো নাম সত্থুসাসনে পব্বজিত্ৱা নাসক্খি সীলানি ৰক্খিতুং, ন বুদ্ধৱচনং উগ্গহেতুং, ৱেজ্জকম্মাদীহি জীৱতি, ছহি অগাৰৱেহি সমন্নাগতো’’তি এৱং পাপকো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছতি.
অৱিসাৰদোতি গহট্ঠো তাৱ ‘‘অৱস্সং বহূনং সন্নিপাতট্ঠানে কোচি মম কম্মং জানিস্সতি, অথ মং নিগ্গণ্হিস্সন্তী’’তি ৱা, ‘‘ৰাজকুলস্স ৱা দস্সন্তী’’তি সভযো উপসঙ্কমতি, মঙ্কুভূতো পত্তক্খন্ধো অধোমুখো নিসীদতি, ৱিসাৰদো হুত্ৱা কথেতুং ন সক্কোতি. পব্বজিতোপি ‘‘বহূ ভিক্খূ সন্নিপতিতা, অৱস্সং কোচি মম কম্মং জানিস্সতি, অথ মে উপোসথম্পি পৱাৰণম্পি ঠপেত্ৱা সামঞ্ঞতো চাৱেত্ৱা নিক্কড্ঢিস্সন্তী’’তি সভযো উপসঙ্কমতি, ৱিসাৰদো হুত্ৱা কথেতুং ন সক্কোতি. একচ্চো পন দুস্সীলোপি সমানো দপ্পিতো ৱিয ৱদতি, সোপি অজ্ঝাসযেন মঙ্কু হোতিযেৱ ৱিপ্পটিসাৰীভাৱতো.
সম্মূড়্হো কালং কৰোতীতি দুস্সীলস্স হি মৰণমঞ্চে নিপন্নস্স দুস্সীল্যকম্মানং সমাদায ৱত্তিতট্ঠানানি আপাথমাগচ্ছন্তি. সো উম্মীলেত্ৱা অত্তনো পুত্তদাৰাদিদস্সনৱসেন ইধলোকং পস্সতি, নিমীলেত্ৱা গতিনিমিত্তুপট্ঠানৱসেন পৰলোকং পস্সতি, তস্স চত্তাৰো অপাযা কম্মানুৰূপং উপট্ঠহন্তি. সত্তিসতেন পহৰিযমানো ৱিয অগ্গিজালায আলিঙ্গিযমানো ৱিয চ হোতি. সো ‘‘ৱাৰেথ ৱাৰেথা’’তি ৱিৰৱন্তোৱ মৰতি. তেন ৱুত্তং ‘‘সম্মূড়্হো কালং কৰোতী’’তি.
কাযস্স ভেদাতি উপাদিন্নকক্খন্ধপৰিচ্চাগা. পৰং মৰণাতি তদনন্তৰং অভিনিব্বত্তক্খন্ধগ্গহণে. অথ ৱা কাযস্স ভেদাতি জীৱিতিন্দ্ৰিযস্স উপচ্ছেদা. পৰং মৰণাতি চুতিতো উদ্ধং. অপাযন্তিআদি সব্বং নিৰযৱেৱচনং. নিৰযো হি সগ্গমোক্খহেতুভূতা পুঞ্ঞসঙ্খাতা অযা অপেতত্তা, সুখানং ৱা আযস্স আগমনস্স অভাৱা অপাযো. দুক্খস্স গতি পটিসৰণন্তি দুগ্গতি, দোসবহুলতায ৱা দুট্ঠেন কম্মুনা নিব্বত্তা গতীতি দুগ্গতি. ৱিৱসা নিপতন্তি এত্থ দুক্কটকাৰিনোতি ৱিনিপাতো, ৱিনস্সন্তা ৱা এত্থ নিপতন্তি সংভিজ্জমানঙ্গপচ্চঙ্গাতি ৱিনিপাতো. নত্থি এত্থ অস্সাদসঞ্ঞিতো অযোতি নিৰযো.
অথ ৱা অপাযগ্গহণেন তিৰচ্ছানযোনিং দীপেতি. তিৰচ্ছানযোনি হি অপাযো সুগতিতো অপেতত্তা, ন দুগ্গতি মহেসক্খানং নাগৰাজাদীনং সম্ভৱতো. দুগ্গতিগ্গহণেন পেত্তিৱিসযং দীপেতি. সো হি অপাযো চেৱ দুগ্গতি চ সুগতিতো অপেতত্তা দুক্খস্স চ গতিভূতত্তা, ন তু ৱিনিপাতো অসুৰসদিসং অৱিনিপতিতত্তা. পেতমহিদ্ধিকানং ৱিমানানিপি নিব্বত্তন্তি. ৱিনিপাতগ্গহণেন অসুৰকাযং দীপেতি. সো হি যথাৱুত্তেনত্থেন অপাযো চেৱ দুগ্গতি চ সব্বসম্পত্তিসমুস্সযেহি ৱিনিপাতত্তা ৱিনিপাতোতি চ ৱুচ্চতি. নিৰযগ্গহণেন পন অৱীচিআদিকং অনেকপ্পকাৰং নিৰযমেৱ দীপেতি. উপপজ্জতীতি নিব্বত্ততি.
আনিসংসকথা ৱুত্তৱিপৰিযাযেন ৱেদিতব্বা. অযং পন ৱিসেসো – সীলৱাতি সমাদানৱসেন সীলৱা. সীলসম্পন্নোতি পৰিসুদ্ধং পৰিপুণ্ণঞ্চ কত্ৱা সীলস্স সম্পাদনেন সীলসম্পন্নো. ভোগক্খন্ধন্তি ভোগৰাসিং. সুগতিং সগ্গং লোকন্তি এত্থ সুগতিগ্গহণেন মনুস্সগতিপি সঙ্গয্হতি, সগ্গগ্গহণেন দেৱগতি এৱ. তত্থ সুন্দৰা গতীতি সুগতি, ৰূপাদীহি ৱিসযেহি সুট্ঠু অগ্গোতি সগ্গো, সো সব্বোপি লুজ্জনপলুজ্জনট্ঠেন লোকোতি.
পাটলিগামিকে উপাসকে বহুদেৱ ৰত্তিং ধম্মিযা কথাযাতি অঞ্ঞাযপি পাড়িমুত্তায ধম্মকথায চেৱ আৱসথানুমোদনকথায চ. তদা হি ভগৱা যস্মা অজাতসত্তুনা তত্থ পাটলিপুত্তনগৰং মাপেন্তেন অঞ্ঞাসু গামনিগমৰাজধানীসু যে সীলাচাৰসম্পন্না কুটুম্বিকা, তে আনেত্ৱা ধনধঞ্ঞানি ঘৰৱত্থুখেত্তৱত্থাদীনি চেৱ পৰিহাৰঞ্চ দাপেত্ৱা নিৱেসিযন্তি, তস্মা পাটলিগামিকা উপাসকা আনিসংসদস্সাৱিতায ৱিসেসতো সীলগৰুকাতি সব্বগুণানঞ্চ সীলস্স অধিট্ঠানভাৱতো তেসং পঠমং সীলানিসংসে পকাসেত্ৱা ততো পৰং আকাসগঙ্গং ওতাৰেন্তো ৱিয পথৱোজং আকড্ঢন্তো ৱিয মহাজম্বুং মত্থকে গহেত্ৱা চালেন্তো ৱিয যোজনপ্পমাণং মহামধুং চক্কযন্তেন পীড়েত্ৱা সুমধুৰৰসং পাযমানো ৱিয চ পাটলিগামিকানং উপাসকানং হিতসুখাৱহং পকিণ্ণককথং কথেন্তোপি ‘‘আৱাসদানং নামেতং গহপতযো মহন্তং পুঞ্ঞং, তুম্হাকং আৱাসো মযা পৰিভুত্তো, ভিক্খুসঙ্ঘেন পৰিভুত্তো, মযা চ ভিক্খুসঙ্ঘেন চ পৰিভুত্তে ধম্মৰতনেনপি পৰিভুত্তোযেৱ হোতি, এৱং তীহি ৰতনেহি পৰিভুত্তে অপৰিমেয্যোৱ ৱিপাকো, অপিচ আৱাসদানস্মিং দিন্নে সব্বদানং দিন্নমেৱ হোতি, ভূমট্ঠকপণ্ণসালায ৱা সাখামণ্ডপস্স ৱা সঙ্ঘং উদ্দিস্স কতস্স আনিসংসো পৰিচ্ছিন্দিতুং ন সক্কা. আৱাসদানানুভাৱেন হি ভৱে নিব্বত্তমানস্সপি সম্পীড়িতগব্ভৱাসো নাম ন হোতি, দ্ৱাদসহত্থো ওৱৰকো ৱিযস্স মাতুকুচ্ছি অসম্বাধোৱ হোতী’’তি এৱং নানানযৱিচিত্তং বহুং ধম্মকথং কথেত্ৱা –
‘‘সীতং উণ্হং পটিহন্তি, ততো ৱাড়মিগানি চ;
সৰীসপে চ মকসে, সিসিৰে চাপি ৱুট্ঠিযো.
‘‘ততো ৱাতাতপো ঘোৰো, সঞ্জাতো পটিহঞ্ঞতি;
লেণত্থঞ্চ সুখত্থঞ্চ, ঝাযিতুঞ্চ ৱিপস্সিতুং.
‘‘ৱিহাৰদানং সঙ্ঘস্স, অগ্গং বুদ্ধেন ৱণ্ণিতং;
তস্মা হি পণ্ডিতো পোসো, সম্পস্সং অত্থমত্তনো.
‘‘ৱিহাৰে কাৰযে ৰম্মে, ৱাসযেত্থ বহুস্সুতে;
তেসং অন্নঞ্চ পানঞ্চ, ৱত্থসেনাসনানি চ.
‘‘দদেয্য উজুভূতেসু, ৱিপ্পসন্নেন চেতসা;
তে তস্স ধম্মং দেসেন্তি, সব্বদুক্খাপনূদনং;
যং সো ধম্মং ইধঞ্ঞায, পৰিনিব্বাতি অনাসৱো’’তি. (চূড়ৱ. ২৯৫, ৩১৫) –
এৱং অযম্পি আৱাসদানে আনিসংসো অযম্পি আৱাসদানে আনিসংসোতি বহুদেৱ ৰত্তিং অতিৰেকদিযড্ঢযামং আৱাসদানানিসংসং কথেসি. তত্থ ইমা গাথাৱ সঙ্গহং আৰুড়্হা, পকিণ্ণকধম্মদেসনা পন সঙ্গহং ন আৰোহতি. সন্দস্সেত্ৱাতিআদীনি ৱুত্তত্থানেৱ.
অভিক্কন্তাতি অতিক্কন্তা দ্ৱে যামা গতা. যস্সদানি তুম্হে কালং মঞ্ঞথাতি যস্স গমনস্স তুম্হে কালং মঞ্ঞথ, গমনকালো তুম্হাকং, গচ্ছথাতি ৱুত্তং হোতি. কস্মা পন ভগৱা তে উয্যোজেসীতি? অনুকম্পায. তিযামৰত্তিঞ্হি নিসীদিত্ৱা ৱীতিনামেন্তানং তেসং সৰীৰে আবাধো উপ্পজ্জেয্য, ভিক্খুসঙ্ঘোপি চ মহা, তস্স সযননিসজ্জানং ওকাসং লদ্ধুং ৱট্টতি, ইতি উভযানুকম্পায উয্যোজেসি.
সুঞ্ঞাগাৰন্তি পাটিযেক্কং সুঞ্ঞাগাৰং নাম তত্থ নত্থি. তে কিৰ গহপতযো তস্সেৱ আৱসথাগাৰস্স একপস্সে পটসাণিং পৰিক্খিপাপেত্ৱা কপ্পিযমঞ্চং পঞ্ঞপেত্ৱা তত্থ কপ্পিযপচ্চত্থৰণানি অত্থৰিত্ৱা উপৰি সুৱণ্ণৰজততাৰকগন্ধমালাদিদামপটিমণ্ডিতং ৱিতানং বন্ধিত্ৱা গন্ধতেলপদীপং আৰোপযিংসু ‘‘অপ্পেৱ নাম সত্থা ধম্মাসনতো ৱুট্ঠায থোকং ৱিস্সমেতুকামো ইধ নিপজ্জেয্য, এৱং নো ইদং আৱসথাগাৰং ভগৱতা চতূহি ইৰিযাপথেহি পৰিভুত্তং দীঘৰত্তং হিতায সুখায ভৱিস্সতী’’তি. সত্থাপি তদেৱ সন্ধায তত্থ সঙ্ঘাটিং পঞ্ঞপেত্ৱা সীহসেয্যং কপ্পেসি. তং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘সুঞ্ঞাগাৰং পাৱিসী’’তি. তত্থ পাদধোৱনট্ঠানতো পট্ঠায যাৱ ধম্মাসনা অগমাসি, এত্তকে ঠানে গমনং নিপ্ফন্নং. ধম্মাসনং পত্ৱা থোকং অট্ঠাসি, ইদং তত্থ ঠানং. দ্ৱে যামে ধম্মাসনে নিসীদি, এত্তকে ঠানে নিসজ্জা নিপ্ফন্না. উপাসকে উয্যোজেত্ৱা ধম্মাসনতো ওৰুয্হ যথাৱুত্তে ঠানে সীহসেয্যং কপ্পেসি. এতং ঠানং ভগৱতা চতূহি ইৰিযাপথেহি পৰিভুত্তং অহোসীতি.
পাটলিগামৱত্থুকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
সুনিধৱস্সকাৰৱত্থুকথাৱণ্ণনা
২৮৬. সুনিধৱস্সকাৰাতি (দী. নি. ২.১৫৩; উদা. অট্ঠ. ৭৬) সুনিধো চ ৱস্সকাৰো চ দ্ৱে ব্ৰাহ্মণা. মগধমহামত্তাতি মগধৰঞ্ঞো মহাঅমচ্চা, মগধৰট্ঠে ৱা মহামত্তা, মহতিযা ইস্সৰিযমত্তায সমন্নাগতাতি মগধমহামত্তা. পাটলিগামে নগৰং মাপেন্তীতি পাটলিগামন্তসঙ্খাতে ভূমিপ্পদেসে নগৰং মাপেন্তি, পুব্বে ‘‘পাটলিগামো’’তি লদ্ধনামং ঠানং ইদানি নগৰং কত্ৱা মাপেন্তীতি অত্থো. ৱজ্জীনং পটিবাহাযাতি লিচ্ছৱিৰাজূনং আযমুখপচ্ছিন্দনত্থং. ৱত্থূনীতি ঘৰৱত্থূনি ঘৰপতিট্ঠাপনট্ঠানানি. চিত্তানি নমন্তি নিৱেসনানি মাপেতুন্তি ৰঞ্ঞো ৰাজমহামত্তানঞ্চ নিৱেসনানি মাপেতুং ৱত্থুৱিজ্জাপাঠকানং চিত্তানি নমন্তি. তে কিৰ অত্তনো সিপ্পানুভাৱেন হেট্ঠাপথৱিযং তিংসহত্থমত্তে ঠানে ‘‘ইধ নাগানং নিৱাসপৰিগ্গহো, ইধ যক্খানং, ইধ ভূতানং নিৱাসপৰিগ্গহো, ইধ পাসাণো ৱা খাণুকো ৱা অত্থী’’তি জানন্তি, তে তদা সিপ্পং জপ্পিত্ৱা তাদিসং সাৰম্ভট্ঠানং পৰিহৰিত্ৱা অনাৰম্ভে ঠানে তাহি ৱত্থুপৰিগ্গাহিকাহি দেৱতাহি সদ্ধিং মন্তযমানা ৱিয তংতংগেহানি মাপেন্তি.
অথ ৱা নেসং সৰীৰে দেৱতা অধিমুচ্চিত্ৱা তত্থ তত্থ নিৱেসনানি মাপেতুং চিত্তং নামেন্তি. তা চতূসু কোণেসু খাণুকে কোট্টেত্ৱা ৱত্থুম্হি গহিতমত্তে পটিৱিগচ্ছন্তি. সদ্ধানং কুলানং সদ্ধা দেৱতা তথা কৰোন্তি, অস্সদ্ধানং কুলানং অস্সদ্ধা দেৱতা চ. কিং কাৰণা? সদ্ধানঞ্হি এৱং হোতি ‘‘ইধ মনুস্সা নিৱেসনং মাপেন্তা পঠমং ভিক্খুসঙ্ঘং নিসীদাপেত্ৱা মঙ্গলং ৱদাপেস্সন্তি, অথ মযং সীলৱন্তানং দস্সনং ধম্মকথং পঞ্হৱিস্সজ্জনং অনুমোদনঞ্চ সোতুং লভিস্সাম, মনুস্সাদানং দত্ৱা অম্হাকং পত্তিং দস্সন্তী’’তি. অস্সদ্ধা দেৱতাপি ‘‘অত্তনো ইচ্ছানুৰূপং তেসং পটিপত্তিং পস্সিতুং কথঞ্চ সোতুং লভিস্সামা’’তি তথা কৰোন্তি.
তাৱতিংসেহীতি যথা হি একস্মিং কুলে একং পণ্ডিতং মনুস্সং, একস্মিঞ্চ ৱিহাৰে একং বহুস্সুতং ভিক্খুং উপাদায ‘‘অসুককুলে মনুস্সা পণ্ডিতা, অসুকৱিহাৰে ভিক্খূ বহুস্সুতা’’তি সদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছতি, এৱমেৱং সক্কং দেৱৰাজানং ৱিস্সকম্মঞ্চ দেৱপুত্তং উপাদায ‘‘তাৱতিংসা পণ্ডিতা’’তি সদ্দো অব্ভুগ্গতো. তেনাহ ‘‘তাৱতিংসেহী’’তি. সেয্যথাপীতিআদিনা দেৱেহি তাৱতিংসেহি সদ্ধিং মন্তেত্ৱা ৱিয সুনিধৱস্সকাৰা নগৰং মাপেন্তীতি দস্সেতি.
যাৱতা অৰিযং আযতনন্তি যত্তকং অৰিযমনুস্সানং ওসৰণট্ঠানং নাম অত্থি. যাৱতা ৱণিপ্পথোতি যত্তকং ৱাণিজানং আহটভণ্ডস্স ৰাসিৱসেনেৱ কযৱিক্কযট্ঠানং নাম, ৱাণিজানং ৱসনট্ঠানং ৱা অত্থি. ইদং অগ্গনগৰন্তি তেসং অৰিযাযতনৱণিপ্পথানং ইদং নগৰং অগ্গং ভৱিস্সতি জেট্ঠকং পামোক্খং. পুটভেদনন্তি ভণ্ডপুটভেদনট্ঠানং, ভণ্ডগন্থিকানং মোচনট্ঠানন্তি ৱুত্তং হোতি. সকলজম্বুদীপে অলদ্ধভণ্ডম্পি হি ইধেৱ লভিস্সতি, অঞ্ঞত্থ ৱিক্কযং অগচ্ছন্তম্পি ইধ ৱিক্কযং গচ্ছিস্সতি, তস্মা ইধেৱ পুটং ভিন্দিস্সতীতি অত্থো. আযন্তি যানি চতূসু দ্ৱাৰেসু চত্তাৰি, সভাযং একন্তি এৱং দিৱসে দিৱসে পঞ্চসতসহস্সানি তত্থ উট্ঠহিস্সন্তি, তানিস্স ভাৱীনি আযানি দস্সেতি. অগ্গিতো ৱাতিআদীসু চ-কাৰত্থো ৱা-সদ্দো, অগ্গিনা চ উদকেন চ মিথুভেদেন চ নস্সিস্সতীতি অত্থো. তস্স হি একো কোট্ঠাসো অগ্গিনা নস্সিস্সতি, নিব্বাপেতুম্পি নং ন সক্খিস্সতি, একং কোট্ঠাসং গঙ্গা গহেত্ৱা গমিস্সতি, একো ইমিনা অকথিতং অমুস্স, অমুনা অকথিতং ইমস্স ৱদন্তানং পিসুণৱাচানং ৱসেন ভিন্নানং মনুস্সানং অঞ্ঞমঞ্ঞভেদেন ৱিনস্সিস্সতি.
এৱং ৱত্ৱা ভগৱা পচ্চূসকালে গঙ্গাতীৰং গন্ত্ৱা কতমুখধোৱনো ভিক্খাচাৰকালং আগমযমানো নিসীদি. সুনিধৱস্সকাৰাপি ‘‘অম্হাকং ৰাজা সমণস্স গোতমস্স উপট্ঠাকো, সো অম্হে উপগতে পুচ্ছিস্সতি ‘সত্থা কিৰ পাটলিগামং অগমাসি, কিং তস্স সন্তিকং উপসঙ্কমিত্থ, ন উপসঙ্কমিত্থা’তি, ‘উপসঙ্কমিম্হা’তি চ ৱুত্তে ‘নিমন্তযিত্থ, ন নিমন্তযিত্থা’তি পুচ্ছিস্সতি, ‘ন নিমন্তযিম্হা’তি চ ৱুত্তে অম্হাকং দোসং আৰোপেত্ৱা নিগ্গণ্হিস্সতি, ইদঞ্চাপি মযং অকতট্ঠানে নগৰং মাপেম, সমণস্স খো পন গোতমস্স গতগতট্ঠানে কাড়কণ্ণিসত্তা পটিক্কমন্তি, তং মযং নগৰমঙ্গলং ৱাচাপেস্সামা’’তি চিন্তেত্ৱা সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা নিমন্তযিংসু. তেন ৱুত্তং ‘‘অথ খো সুনিধৱস্সকাৰা’’তিআদি. পুব্বণ্হসমযন্তি পুব্বণ্হকালে. নিৱাসেত্ৱাতি গামপ্পৱেসননীহাৰেন নিৱাসনং নিৱাসেত্ৱা কাযবন্ধনং বন্ধিত্ৱা. পত্তচীৱৰমাদাযাতি পত্তঞ্চ চীৱৰঞ্চ আদিযিত্ৱা কাযপটিবদ্ধং কত্ৱা, চীৱৰং পাৰুপিত্ৱা পত্তং হত্থেন গহেত্ৱাতি অত্থো.
সীলৱন্তেত্থাতি সীলৱন্তে এত্থ অত্তনো ৱসনট্ঠানে. সঞ্ঞতেতি কাযৱাচাচিত্তেহি সঞ্ঞতে. তাসং দক্খিণমাদিসেতি সঙ্ঘস্স দিন্নে চত্তাৰো পচ্চযে তাসং ঘৰদেৱতানং আদিসেয্যপত্তিং দদেয্য. পূজিতা পূজযন্তীতি ‘‘ইমে মনুস্সা অম্হাকং ঞাতকাপি ন হোন্তি, তথাপি নো পত্তিং দেন্তীতি আৰক্খং সুসংৱিহিতং কৰোথা’’তি সুট্ঠু আৰক্খং কৰোন্তি. মানিতা মানযন্তীতি কালানুকালং বলিকম্মকৰণেন মানিতা ‘‘এতে মনুস্সা অম্হাকং ঞাতকাপি ন হোন্তি, তথাপি চতুমাসছমাসন্তৰে নো বলিকম্মং কৰোন্তী’’তি মানেন্তি উপ্পন্নপৰিস্সযং হৰন্তি. ততো নন্তি ততো নং পণ্ডিতজাতিকং মনুস্সং. ওৰসন্তি উৰে ঠপেত্ৱা সংৱড্ঢিতং, যথা মাতা ওৰসং পুত্তং অনুকম্পতি, উপ্পন্নপৰিস্সযহৰণত্থমেৱস্স ৱাযমতি, এৱং অনুকম্পন্তীতি অত্থো. ভদ্ৰানি পস্সতীতি সুন্দৰানি পস্সতি.
অনুমোদিত্ৱাতি তেহি তদা পসুতপুঞ্ঞস্স অনুমোদনৱসেন তেসং ধম্মকথং কত্ৱা. সুনিধৱস্সকাৰাপি ‘‘যা তত্থ দেৱতা আসুং, তাসং দক্খিণমাদিসে’’তি ভগৱতো ৱচনং সুত্ৱা দেৱতানং পত্তিং অদংসু. তং গোতমদ্ৱাৰং নাম অহোসীতি তস্স নগৰস্স যেন দ্ৱাৰেন ভগৱা নিক্খমি, তং গোতমদ্ৱাৰং নাম অহোসি. গঙ্গায পন উত্তৰণত্থং অনোতিণ্ণত্তা গোতমতিত্থং নাম নাহোসি. পূৰাতি পুণ্ণা. সমতিত্তিকাতি তীৰসমং উদকস্স তিত্তা ভৰিতা. কাকপেয্যাতি তীৰে ঠিতকাকেহি পাতুং সক্কুণেয্যউদকা. তীহিপি পদেহি উভতোকূলসমং পৰিপুণ্ণভাৱমেৱ ৱদতি. উড়ুম্পন্তি পাৰগমনত্থায লহুকে দাৰুদণ্ডে গহেত্ৱা কৱাটফলকে ৱিয অঞ্ঞমঞ্ঞসম্বন্ধে কাতুং আণিযো কোট্টেত্ৱা নাৱাসঙ্খেপেন কতং. কুল্লন্তি ৱেড়ুনড়াদিকে সঙ্ঘৰিত্ৱা ৱল্লিআদীহি কলাপৱসেন বন্ধিত্ৱা কতং.
এতমত্থং ৱিদিত্ৱাতি এতং মহাজনস্স গঙ্গুদকমত্তস্সপি কেৱলং তৰিতুং অসমত্থতং, অত্তনো পন ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ অতিগম্ভীৰৱিত্থতং সংসাৰমহণ্ণৱং তৰিত্ৱা ঠিতভাৱঞ্চ সব্বাকাৰতো ৱিদিত্ৱা তদত্থপৰিদীপনং ইমং উদানং উদানেসি. উদানগাথায অত্থো পন অট্ঠকথাযং দস্সিতোযেৱ. তত্থ উদকট্ঠানস্সেতং অধিৱচনন্তি যথাৱুত্তস্স যস্স কস্সচি উদকট্ঠানস্স এতং অণ্ণৱন্তি অধিৱচনং, ন সমুদ্দস্সেৱাতি অধিপ্পাযো. সৰন্তি ইধ নদী অধিপ্পেতা সৰতি সন্দতীতি কত্ৱা. গম্ভীৰং ৱিত্থতন্তি অগাধট্ঠেন গম্ভীৰং, সকললোকত্তযব্যাপিতায ৱিত্থতং. ৱিসজ্জাতি অনাসজ্জ অপ্পত্ৱা এৱ পল্ললানি তেসং অতৰণতো. কুল্লঞ্হি জনো বন্ধতীতি কুল্লং বন্ধিতুং আযাসং আপজ্জতি. ৱিনা এৱ কুল্লেনাতি ঈদিসং উদকং কুল্লেন ঈদিসেন ৱিনা এৱ. তিণ্ণা মেধাৱিনো জনাতি অৰিযমগ্গঞাণসঙ্খাতায মেধায সমন্নাগতত্তা মেধাৱিনো বুদ্ধা চ বুদ্ধসাৱকা চ তিণ্ণা পৰতীৰে পতিট্ঠিতা.
সুনিধৱস্সকাৰৱত্থুকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
কোটিগামে সচ্চকথাৱণ্ণনা
২৮৭. কোটিগামোতি মহাপনাদস্স ৰঞ্ঞো পাসাদকোটিযং কতগামো, পতিতস্স পাসাদস্স থুপিকায পতিট্ঠিতট্ঠানে নিৱিট্ঠগামোতি অত্থো. অৰিযসচ্চানন্তি যে পটিৱিজ্ঝন্তি, তেসং অৰিযভাৱকৰানং সচ্চানং. অননুবোধাতি অবুজ্ঝনেন অজাননেন. অপ্পটিৱেধাতি অপ্পটিৱিজ্ঝনেন. অনুবোধো চেত্থ পুব্বভাগিযঞাণং, পটিৱেধো মগ্গঞাণেন অভিসমযো. তত্থ যস্মা অনুবোধপুব্বকো পটিৱেধো অনুবোধেন ৱিনা ন হোতি, অনুবোধোপি একচ্চো পটিৱেধসম্বন্ধো তদুভযাভাৱহেতুকঞ্চ ৱট্টে সংসৰণং, তস্মা ৱুত্তং ‘‘অননুবোধা…পে… তুম্হাকঞ্চা’’তি. তত্থ সন্ধাৱিতন্তি পটিসন্ধিগ্গহণৱসেন ভৱতো ভৱন্তৰুপগমনেন সন্ধাৱিতং. সংসৰিতন্তি অপৰাপৰং চৱনুপপজ্জনৱসেন সংসৰিতং. মমঞ্চেৱ তুম্হাকঞ্চাতি মযা চ তুম্হেহি চ. অথ ৱা সন্ধাৱিতং সংসৰিতন্তি সন্ধাৱনং সংসৰণং মমঞ্চেৱ তুম্হাকঞ্চ অহোসীতি এৱমেত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো.
সংসিতন্তি সংসৰিতং. ভৱনেত্তি সমূহতাতি দীঘৰজ্জুযা বদ্ধসকুণং ৱিয ৰজ্জুহত্থো পুৰিসো দেসন্তৰং, তণ্হাৰজ্জুযা বদ্ধসত্তসন্তানং অভিসঙ্খাৰো ভৱন্তৰং নেতি এতাযাতি ভৱনেত্তি, সা ভৱতো ভৱং নযনসমত্থা তণ্হাৰজ্জু অৰিযমগ্গসত্থেন সুট্ঠু হতা ছিন্না অপ্পৱত্তিকতাতি ভৱনেত্তি সমূহতা.
অম্বপালীৱত্থুকথাৱণ্ণনা
২৮৮. যানস্স ভূমীতি যত্থ সক্কা হোতি যানং আৰুয্হ যানেন গন্তুং, অযং যানস্স ভূমি নাম. যানা পচ্চোৰোহিত্ৱাতি ৱিহাৰস্স বহিদ্ৱাৰকোট্ঠকে যানতো ওৰোহিত্ৱা.
লিচ্ছৱীৱত্থুকথাৱণ্ণনা
২৮৯. নীলাতি ইদং সব্বসঙ্গাহকৱচনং. নীলৱণ্ণাতিআদি তস্সেৱ ৱিভাগদস্সনত্থং. তত্থ ন তেসং পকতিৱণ্ণো নীলো, নীলৱিলেপনৱিলিত্তত্তা পনেতং ৱুত্তং. নীলৱত্থাতি পটদুকূলকোসেয্যাদীনিপি নেসং নীলানেৱ হোন্তি. নীলালঙ্কাৰাতি নীলমণিঅলঙ্কাৰেহি নীলপুপ্ফেহি চ অলঙ্কতা. তে কিৰ অলঙ্কাৰা সুৱণ্ণৱিচিত্তাপি ইন্দনীলমণিওভাসেহি একনীলা ৱিয খাযন্তি, ৰথাপি নেসং নীলমণিখচিতা নীলৱত্থপৰিক্খিত্তা নীলধজনীলৱম্মিকেহি নীলাভৰণেহি নীলঅস্সেহি যুত্তা, পতোদযট্ঠিযোপি নীলাযেৱাতি ইমিনা নযেন সব্বপদেসু অত্থো ৱেদিতব্বো. পটিৱট্টেসীতি পহৰি. কিস্স জে অম্বপালীতি জে-তি আলপনং, ভোতি অম্বপালি কিংকাৰণাতি ৱুত্তং হোতি. সাহাৰন্তি এত্থ আহৰন্তি ইমস্মা ৰাজপুৰিসা বলিন্তি আহাৰো, তব্ভুত্তজনপদো. তেন সহিতং সাহাৰং, সজনপদন্তি অত্থো. অঙ্গুলিং ফোটেসুন্তি অঙ্গুলিং চালেসুং. অম্বকাযাতি মাতুগামেন. উপচাৰৱচনঞ্হেতং, ইত্থীসু যদিদং অম্বকা মাতুগামো জননিকাতি. ওলোকেথাতি পস্সথ. অপলোকেথাতি অপৱত্তিত্ৱা ওলোকেথ, পুনপ্পুনং পস্সথাতি অত্থো. উপসংহৰথাতি উপনেথ, ইমং লিচ্ছৱীপৰিসং তুম্হাকং চিত্তেন তাৱতিংসসদিসং উপসংহৰথ উপনেথ অল্লীযাপেথ. যথেৱ তাৱতিংসা অভিৰূপা পাসাদিকা নীলাদিনানাৱণ্ণা, এৱমিমে লিচ্ছৱীৰাজানোপীতি তাৱতিংসেহি সমকে কত্ৱা পস্সথাতি অত্থো.
কস্মা পন ভগৱা অনেকসতেহি সুত্তেহি চক্খাদীনং ৰূপাদীসু নিমিত্তগ্গাহং পটিসেধেত্ৱা ইধ মহন্তেন উস্সাহেন নিমিত্তগ্গাহে নিযোজেতীতি? হিতকামতায তেসং ভিক্খূনং যথা আযস্মতো নন্দস্স হিতকামতায সগ্গসম্পত্তিদস্সনত্থং. তত্ৰ কিৰ একচ্চে ভিক্খূ ওসন্নৱীৰিযা, তে সম্পত্তিযা পলোভেন্তো ‘‘অপ্পমাদেন সমণধম্মং কৰোন্তানং এৱৰূপা ইস্সৰিযসম্পত্তি সুলভা’’তি সমণধম্মে উস্সাহজননত্থং আহ. অথ ৱা নযিদং নিমিত্তগ্গাহে নিযোজনং, কেৱলং পন ‘‘দিব্বসম্পত্তিসদিসা এতেসং ৰাজূনং ইস্সৰিযসম্পত্তী’’তি অনুপুব্বিকথায সম্পত্তিকথনং ৱিয দট্ঠব্বং. অনিচ্চলক্খণৱিভাৱনত্থঞ্চাপি এৱমাহ. ন চিৰস্সেৱ হি সব্বেপিমে অজাতসত্তুস্স ৱসেন ৱিনাসং পাপুণিস্সন্তি, অথ নেসং ৰজ্জসিৰিসম্পত্তিং দিস্ৱা ঠিতভিক্খূ ‘‘তথাৰূপাযপি নাম সিৰিসম্পত্তিযা ৱিনাসো পঞ্ঞাযিস্সতী’’তি অনিচ্চলক্খণং ভাৱেত্ৱা সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পাপুণিস্সন্তীতি অনিচ্চলক্খণৱিভাৱনত্থং আহ.
অধিৱাসেতূতি অম্বপালিযা নিমন্তিতভাৱং ঞত্ৱাপি কস্মা নিমন্তেন্তীতি? অসদ্দহনতায চ ৱত্তসীসেন চ. সা হি ধুত্তা ইত্থী অনিমন্তেত্ৱাপি ‘‘নিমন্তেসি’’ন্তি ৱদেয্যাতি তেসং অহোসি. ধম্মং সুত্ৱা গমনকালে চ নিমন্তেত্ৱা গমনং নাম মনুস্সানং ৱত্তমেৱ.
লিচ্ছৱীৱত্থুকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
সীহসেনাপতিৱত্থুকথাৱণ্ণনা
২৯০. অভিঞ্ঞাতাতি (অ. নি. অট্ঠ. ৩.৮.১২) ঞাতা পঞ্ঞাতা পাকটা. সন্থাগাৰেতি মহাজনস্স সন্থম্ভনাগাৰে ৱিস্সমনত্থায কতে অগাৰে. সা কিৰ সন্থাগাৰসালা নগৰমজ্ঝে অহোসি, চতূসু দ্ৱাৰেসু ঠিতানং পঞ্ঞাযতি, চতূহি দিসাহি আগতমনুস্সা পঠমং তত্থ ৱিস্সমিত্ৱা পচ্ছা অত্তনো অত্তনো ফাসুকট্ঠানং গচ্ছন্তি. ৰাজকুলানং ৰজ্জকিচ্চসন্থৰণত্থং কতং অগাৰন্তিপি ৱদন্তিযেৱ. তত্থ হি নিসীদিত্ৱা লিচ্ছৱীৰাজানো ৰজ্জকিচ্চং সন্থৰন্তি কৰোন্তি ৱিচাৰেন্তি. সন্নিসিন্নাতি তেসং নিসীদনত্থংযেৱ পঞ্ঞত্তেসু মহাৰহপচ্চত্থৰণেসু সমুস্সিতসেতচ্ছত্তেসু আসনেসু সন্নিসিন্না. অনেকপৰিযাযেন বুদ্ধস্স ৱণ্ণং ভাসন্তীতি ৰাজকুলকিচ্চঞ্চেৱ লোকত্থকিৰিযঞ্চ ৱিচাৰেত্ৱা অনেকেহি কাৰণেহি বুদ্ধস্স ৱণ্ণং ভাসন্তি. পণ্ডিতা হি তে ৰাজানো সদ্ধাসম্পন্না সোতাপন্নাপি সকদাগামিনোপি অনাগামিনোপি অৰিযসাৱকা, তে সব্বেপি লোকিযজটং ভিন্দিত্ৱা বুদ্ধাদীনং তিণ্ণং ৰতনানং ৱণ্ণং ভাসন্তি.
তত্থ তিৱিধো বুদ্ধৱণ্ণো নাম চৰিযৱণ্ণো সৰীৰৱণ্ণো গুণৱণ্ণোতি. তত্ৰিমে ৰাজানো চৰিযায ৱণ্ণং আৰভিংসু – ‘‘দুক্কৰং ৱত কতং সম্মাসম্বুদ্ধেন কপ্পসতসহস্সাধিকানি চত্তাৰি অসঙ্খ্যেয্যানি দস পাৰমিযো দস উপপাৰমিযো দস পৰমত্থপাৰমিযোতি সমতিংস পাৰমিযো পূৰেন্তেন ঞাতত্থচৰিযং লোকত্থচৰিযং বুদ্ধত্থচৰিযং মত্থকং পাপেত্ৱা পঞ্চ মহাপৰিচ্চাগে পৰিচ্চজন্তেনা’’তি অড্ঢচ্ছক্কেহি জাতকসতেহি বুদ্ধৱণ্ণং কথেন্তা তুসিতভৱনং পাপেত্ৱা ঠপযিংসু. ধম্মস্স ৱণ্ণং ভাসন্তা পনেতে ‘‘ভগৱতা ধম্মো দেসিতো, নিকাযতো পঞ্চ নিকাযা হোন্তি, পিটকতো তীণি পিটকানি, অঙ্গতো নৱ অঙ্গানি, খন্ধতো চতুৰাসীতিধম্মক্খন্ধসহস্সানী’’তি কোট্ঠাসৱসেন ধম্মগুণং কথযিংসু. সঙ্ঘস্স ৱণ্ণং ভাসন্তা ‘‘সত্থু ধম্মদেসনং সুত্ৱা পটিলদ্ধসদ্ধা কুলপুত্তা ভোগক্খন্ধঞ্চেৱ ঞাতিপৰিৱট্টঞ্চ পহায সেতচ্ছত্তউপৰজ্জসেনাপতিসেট্ঠিভণ্ডাগাৰিকট্ঠানন্তৰাদীনি অগণযিত্ৱা নিক্খম্ম সত্থু ৱৰসাসনে পব্বজন্তি, সেতচ্ছত্তং পহায পব্বজিতানং ভদ্দিযমহাৰাজমহাকপ্পিনপুক্কুসাতিআদিৰাজপব্বজিতানংযেৱ বুদ্ধকালে অসীতি সহস্সানি অহেসুং, অনেককোটিধনং পহায পব্বজিতানং পন যসকুলপুত্তসোণসেট্ঠিপুত্তৰট্ঠপালপুত্তাদীনং পৰিচ্ছেদো নত্থি, এৱৰূপা চ এৱৰূপা চ কুলপুত্তা সত্থু সাসনে পব্বজন্তী’’তি পব্বজ্জাসঙ্খেপৱসেন সঙ্ঘগুণং কথযিংসু.
সীহো সেনাপতীতি এৱংনামকো সেনায অধিপতি. ৱেসালিযঞ্হি সত্ত সহস্সানি সত্ত সতানি সত্ত চ ৰাজানো, তে সব্বেপি সন্নিপতিত্ৱা সব্বেসং মনং গহেত্ৱা ‘‘ৰট্ঠং ৱিচাৰেতুং সমত্থং একং ৱিচিনথা’’তি ৱিচিনন্তা সীহৰাজকুমাৰং দিস্ৱা ‘‘অযং সক্খিস্সতী’’তি সন্নিট্ঠানং কত্ৱা তস্স ৰত্তমণিৱণ্ণকম্বলপৰিযোনদ্ধং সেনাপতিচ্ছত্তং অদংসু. তং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘সীহো সেনাপতী’’তি. নিগণ্ঠসাৱকোতি নিগণ্ঠস্স নাটপুত্তস্স পচ্চযদাযকো উপট্ঠাকো. জম্বুদীপতলস্মিঞ্হি তযো জনা নিগণ্ঠানং অগ্গুপট্ঠাকা – নাড়ন্দাযং উপালি গহপতি, কপিলপুৰে ৱপ্পো সক্কো, ৱেসালিযং অযং সীহো সেনাপতীতি. নিসিন্নো হোতীতি সেসৰাজূনম্পি পৰিসায অন্তৰে আসনানি পঞ্ঞাপযিংসু, সীহস্স পন মজ্ঝে ঠানেতি তস্মিং পঞ্ঞত্তে মহাৰহে ৰাজাসনে নিসিন্নো হোতি. নিস্সংসযন্তি নিব্বিচিকিচ্ছং অদ্ধা একংসেন. ন হেতে যস্স ৱা তস্স ৱা অপ্পেসক্খস্স এৱং অনেকসতেহি কাৰণেহি ৱণ্ণং ভাসন্তি.
যেন নিগণ্ঠো নাটপুত্তো তেনুপসঙ্কমীতি নিগণ্ঠো কিৰ নাটপুত্তো ‘‘সচাযং সীহো কস্সচিদেৱ সমণস্স গোতমস্স ৱণ্ণং কথেন্তস্স সুত্ৱা সমণং গোতমং দস্সনায উপসঙ্কমিস্সতি, ময্হং পৰিহানি ভৱিস্সতী’’তি চিন্তেত্ৱা পঠমতৰংযেৱ সীহং সেনাপতিং এতদৱোচ ‘‘সেনাপতি ইমস্মিং লোকে ‘অহং বুদ্ধো অহং বুদ্ধো’তি বহূ ৱদন্তি, সচে ত্ৱং কঞ্চি দস্সনায উপসঙ্কমিতুকামো অহোসি, মং পুচ্ছেয্যাসি, অহং তে যুত্তট্ঠানঞ্ঞেৱ পেসেস্সামি, অযুত্তট্ঠানতো নিৱাৰেস্সামী’’তি. সো তং কথং অনুস্সৰিত্ৱা ‘‘সচে মং পেসেস্সতি, গমিস্সামি. নো চে, ন গমিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা যেন নিগণ্ঠো নাটপুত্তো তেনুপসঙ্কমি.
অথস্স ৱচনং সুত্ৱা নিগণ্ঠো মহাপব্বতেন ৱিয বলৱসোকেন ওত্থটো ‘‘যত্থ দানিস্সাহং গমনং ন ইচ্ছামি, তত্থেৱ গন্তুকামো জাতো, হতোহমস্মী’’তি অনত্তমনো হুত্ৱা ‘‘পটিবাহনুপাযমস্স কৰিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা ‘‘কিং পন ত্ৱ’’ন্তিআদিমাহ. এৱং ৱদন্তো চৰন্তং গোণং তুণ্ডে পহৰন্তো ৱিয জলমানং পদীপং নিব্বাপেন্তো ৱিয ভত্তভৰিতং পত্তং নিকুজ্জন্তো ৱিয চ সীহস্স উপ্পন্নং পীতিং ৱিনাসেসি. গমিকাভিসঙ্খাৰোতি হত্থিযানাদীনং যোজাপনগন্ধমালাদিগ্গহণৱসেন পৱত্তো পযোগো. সো পটিপ্পস্সম্ভীতি সো ৱূপসন্তো.
দুতিযম্পি খোতি দুতিযৱাৰম্পি. ইমস্মিঞ্চ ৱাৰে বুদ্ধস্স ৱণ্ণং ভাসন্তা তুসিতভৱনতো পট্ঠায যাৱ মহাবোধিপল্লঙ্কা দসবলস্স হেট্ঠা পাদতলেহি উপৰি কেসগ্গেহি পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণঅসীতিঅনুব্যঞ্জনব্যামপ্পভাৱসেন সৰীৰৱণ্ণং কথযিংসু. ধম্মস্স ৱণ্ণং ভাসন্তা ‘‘একপদেপি একব্যঞ্জনেপি অৱক্খলিতং নাম নত্থী’’তি সুকথিতৱসেনেৱ ধম্মগুণং কথযিংসু. সঙ্ঘস্স ৱণ্ণং ভাসন্তা ‘‘এৱৰূপং যসসিৰিৱিভৱং পহায সত্থু সাসনে পব্বজিতা ন কোসজ্জপকতিকা হোন্তি, তেৰসসু পন ধুতগুণেসু পৰিপূৰকাৰিনো হুত্ৱা সত্তসু অনুপস্সনাসু কম্মং কৰোন্তি, অট্ঠতিংস আৰম্মণৱিভত্তিযো ৱড়ঞ্জেন্তী’’তি পটিপদাৱসেন সঙ্ঘগুণে কথযিংসু.
ততিযৱাৰে পন বুদ্ধস্স ৱণ্ণং ভাসমানা ‘‘ইতিপি সো ভগৱা’’তি সুত্তন্তপৰিযাযেনেৱ বুদ্ধগুণে কথযিংসু, ‘‘স্ৱাক্খাতো ভগৱতা ধম্মো’’তিআদিনা সুত্তন্তপৰিযাযেনেৱ ধম্মগুণে, ‘‘সুপ্পটিপন্নো ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো’’তিআদিনা সুত্তন্তপৰিযাযেনেৱ সঙ্ঘগুণে চ কথযিংসু. ততো সীহো চিন্তেসি ‘‘ইমেসং লিচ্ছৱীৰাজকুলানং ততিযদিৱসতো পট্ঠায বুদ্ধধম্মসঙ্ঘগুণে কথেন্তানং মুখং নপ্পহোতি, অদ্ধা অনোমগুণসমন্নাগতো সো ভগৱা, ইমং দানি উপ্পন্নং পীতিং অৱিজহিত্ৱাৱ অহং অজ্জ সম্মাসম্বুদ্ধং পস্সিস্সামী’’তি. অথস্স ‘‘কিঞ্হি মে কৰিস্সন্তি নিগণ্ঠা’’তি ৱিতক্কো উদপাদি. তত্থ কিঞ্হি মে কৰিস্সন্তীতি কিং নাম ময্হং নিগণ্ঠা কৰিস্সন্তি. অপলোকিতা ৱা অনপলোকিতা ৱাতি আপুচ্ছিতা ৱা অনাপুচ্ছিতা ৱা. ন হি মে তে আপুচ্ছিতা যানৱাহনসম্পত্তিইস্সৰিযযসৱিসেসং দস্সন্তি, নাপি অনাপুচ্ছিতা মাৰেস্সন্তি, অফলং এতেসং আপুচ্ছনন্তি অধিপ্পাযো.
দিৱা দিৱস্সাতি দিৱস্স দিৱা মজ্ঝন্হিকে অতিক্কন্তমত্তে. ৱেসালিযা নিয্যাসীতি যথা হি গিম্হকালে দেৱে ৱুট্ঠে উদকং সন্দমানং নদিং ওতৰিত্ৱা থোকমেৱ গন্ত্ৱা তিট্ঠতি নপ্পৱত্ততি, এৱং সীহস্স পঠমদিৱসে ‘‘দসবলং পস্সিস্সামী’’তি উপ্পন্নায পীতিযা নিগণ্ঠেন পটিবাহিতকালো, যথা দুতিযদিৱসে দেৱে ৱুট্ঠে উদকং সন্দমানং নদিং ওতৰিত্ৱা থোকং গন্ত্ৱা ৱালিকাপুঞ্জং পহৰিত্ৱা অপ্পৱত্তং হোতি, এৱং সীহস্স দুতিযদিৱসে ‘‘দসবলং পস্সিস্সামী’’তি উপ্পন্নায পীতিযা নিগণ্ঠেন পটিবাহিতকালো, যথা ততিযদিৱসে দেৱে ৱুট্ঠে উদকং সন্দমানং নদিং ওতৰিত্ৱা পুৰাণপণ্ণসুক্খদণ্ডকনড়কচৱৰাদীনি পৰিকড্ঢন্তং ৱালিকাপুঞ্জং ভিন্দিত্ৱা সমুদ্দনিন্নমেৱ হোতি, এৱং সীহো ততিযদিৱসে তিণ্ণং ৱত্থূনং গুণকথং সুত্ৱা উপ্পন্নে পীতিপামোজ্জে ‘‘অফলা নিগণ্ঠা, নিপ্ফলা নিগণ্ঠা, কিং মে ইমে কৰিস্সন্তি, গমিস্সামহং সত্থু সন্তিক’’ন্তি গমনং অভিনীহৰিত্ৱা ৱেসালিযা নিয্যাসি. নিয্যন্তো চ ‘‘চিৰস্সাহং দসবলস্স সন্তিকং গন্তুকামো জাতো, ন খো পন মে যুত্তং অঞ্ঞাতকৱেসেন গন্তু’’ন্তি ‘‘যে কেচি দসবলস্স সন্তিকং গন্তুকামো, সব্বে নিক্খমন্তূ’’তি ঘোসনং কাৰেত্ৱা পঞ্চ ৰথসতানি যোজাপেত্ৱা উত্তমৰথে ঠিতো তেহি চেৱ পঞ্চহি ৰথসতেহি মহতিযা চ পৰিসায পৰিৱুতো গন্ধপুপ্ফচুণ্ণৱাসাদীনি গাহাপেত্ৱা নিয্যাসি.
যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমীতি আৰামং পৱিসন্তো দূৰতোৱ অসীতিঅনুব্যঞ্জনব্যামপ্পভাদ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণানি ছব্বণ্ণা ঘনবুদ্ধৰস্মিযো দিস্ৱা ‘‘এৱৰূপং নাম পুৰিসং এৱং আসন্নে ৱসন্তং এত্তকং কালং নাদ্দসং, ৱঞ্চিতো ৱতম্হি, অলাভা ৱত মে’’তি চিন্তেত্ৱা মহানিধিং দিস্ৱা দলিদ্দপুৰিসো ৱিয সঞ্জাতপীতিপামোজ্জো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি. ধম্মস্স চানুধম্মং ব্যাকৰোন্তীতি ভোতা গোতমেন ৱুত্তকাৰণস্স অনুকাৰণং কথেন্তি. কাৰণৱচনো হেত্থ ধম্ম-সদ্দো ‘‘হেতুম্হি ঞাণং ধম্মপটিসম্ভিদা’’তিআদীসু (ৱিভ. ৭২০) ৱিয. কাৰণন্তি চেত্থ তথাপৱত্তস্স সদ্দস্স অত্থো অধিপ্পেতো তস্স পৱত্তিহেতুভাৱতো. অত্থপ্পযুত্তো হি সদ্দপ্পযোগো. অনুকাৰণন্তি চ সো এৱং পৰেহি তথা ৱুচ্চমানো. সহধম্মিকো ৱাদানুৱাদোতি পৰেহি ৱুত্তকাৰণেন সকাৰণো হুত্ৱা তুম্হাকং ৱাদো ৱা ততো পৰং তস্স অনুৱাদো ৱা কোচি অপ্পমত্তকোপি ৱিঞ্ঞূহি গৰহিতব্বং ঠানং কাৰণং ন আগচ্ছতি. ইদং ৱুত্তং হোতি – কিং সব্বাকাৰেনপি তৱ ৱাদে গাৰয্হকাৰণং নত্থীতি. অনব্ভক্খাতুকামাতি ন অভূতেন ৱত্তুকামা.
২৯১-২৯২. অত্থি সীহ পৰিযাযোতিআদীনং অত্থো ৱেৰঞ্জকণ্ডে আগতনযেনেৱ ৱেদিতব্বো. পৰমেন অস্সাসেনাতি চতুমগ্গচতুফলসঙ্খাতেন উত্তমঅস্সাসেন. অস্সাসায ধম্মং দেসেতীতি অস্সাসনত্থায সন্থম্ভনত্থায ধম্মং দেসেতি. ইতি ভগৱা অট্ঠহঙ্গেহি সীহসেনাপতিস্স ধম্মং দেসেতি.
২৯৩. অনুৱিচ্চকাৰন্তি অনুৱিদিত্ৱা চিন্তেত্ৱা তুলযিত্ৱা কাতব্বং কৰোহীতি ৱুত্ত হোতি. সাধু হোতীতি সুন্দৰো হোতি. তুম্হাদিসস্মিঞ্হি মং দিস্ৱা মং সৰণং গচ্ছন্তে নিগণ্ঠং দিস্ৱা নিগণ্ঠং সৰণং গচ্ছন্তে ‘‘কিং অযং সীহো দিট্ঠদিট্ঠমেৱ সৰণং গচ্ছতী’’তি গৰহা উপ্পজ্জতি, তস্মা অনুৱিচ্চকাৰো তুম্হাদিসানং সাধূতি দস্সেতি. পটাকং পৰিহৰেয্যুন্তি তে কিৰ এৱৰূপং সাৱকং লভিত্ৱা ‘‘অসুকো নাম ৰাজা ৱা ৰাজমহামত্তো ৱা সেট্ঠি ৱা অম্হাকং সৰণং গতো সাৱকো জাতো’’তি পটাকং উক্খিপিত্ৱা নগৰে ঘোসেন্তা আহিণ্ডন্তি. কস্মা? ‘‘এৱং নো মহন্তভাৱো আৱি ভৱিস্সতী’’তি চ, সচে পনস্স ‘‘কিমহং এতে সৰণং গতো’’তি ৱিপ্পটিসাৰো উপ্পজ্জেয্য, তম্পি সো ‘‘এতেসং মে সৰণগতভাৱং বহূ জানন্তি, দুক্কৰং দানি পটিনিৱত্তিতু’’ন্তি ৱিনোদেত্ৱা ন পটিক্কমিস্সতীতি চ. তেনাহ ‘‘পটাকং পৰিহৰেয্যু’’ন্তি. ওপানভূতন্তি পটিযত্তউদপানো ৱিয ঠিতং. কুলন্তি তৱ নিৱেসনং. দাতব্বং মঞ্ঞেয্যাসীতি পুব্বেপি দসপি ৱীসতিপি সট্ঠিপি জনে আগতে দিস্ৱা নত্থীতি অৱত্ৱা দেসি, ইদানি মং সৰণং গতকাৰণমত্তেনেৱ মা ইমেসং দেয্যধম্মং উপচ্ছিন্দিত্থ, সম্পত্তানঞ্হি দাতব্বমেৱাতি ওৱদতি. সুতং মে তং ভন্তেতি কুতো সুতং? নিগণ্ঠানং সন্তিকা. তে কিৰ কুলঘৰেসু এৱং পকাসেন্তি ‘‘মযং যস্স কস্সচি সম্পত্তস্স দাতব্বন্তি ৱদাম, সমণো পন গোতমো ‘ময্হমেৱ দানং দাতব্বং…পে… ন অঞ্ঞেসং সাৱকানং দিন্নং মহপ্ফল’ন্তি এৱং ৱদতী’’তি. তং সন্ধায অযং ‘‘সুতং মে ত’’ন্তিআদিমাহ.
২৯৪. পৱত্তমংসন্তি পকতিযা পৱত্তং কপ্পিযমংসং, মূলং গহেত্ৱা অন্তৰাপণে পৰিযেসাহীতি অধিপ্পাযো. সম্বহুলা নিগণ্ঠাতি পঞ্চসতমত্তা নিগণ্ঠা. থূলং পসুন্তি থূলং মহাসৰীৰং গোকণ্ণমহিংসসূকৰসঙ্খাতং পসুং. উদ্দিস্সকতন্তি অত্তানং উদ্দিসিত্ৱা কতং, মাৰিতন্তি অত্থো. পটিচ্চকম্মন্তি এত্থ কম্ম-সদ্দো কম্মসাধনো অতীতকালিকোতি আহ ‘‘অত্তানং পটিচ্চ কত’’ন্তি. নিমিত্তকম্মস্সেতং অধিৱচনং ‘‘পটিচ্চ কম্মং ফুসতী’’তিআদীসু (জা. ১.৪.৭৫) ৱিয. নিমিত্তকম্মস্সাতি নিমিত্তভাৱেন লদ্ধব্বকম্মস্স, ন কৰণকাৰাপনৱসেন. পটিচ্চকম্মং এত্থ অত্থীতি মংসং পটিচ্চকম্মং যথা ‘‘বুদ্ধং এতস্স অত্থীতি বুদ্ধো’’তি. অথ ৱা পটিচ্চ কম্মং ফুসতীতি পাঠসেসো দট্ঠব্বো, স্ৱাযং এতং মংসং পটিচ্চ তং পাণৱধককম্মং ফুসতীতি অত্থো. তঞ্হি অকুসলং উপড্ঢং দাযকস্স, উপড্ঢং পটিগ্গাহকস্স হোতীতি নেসং লদ্ধি. উপকণ্ণকেতি কণ্ণমূলে. অলন্তি পটিক্খেপৱচনং, হোতু কিং ইমিনাতি অত্থো. ন চ পন তেতি এতে আযস্মন্তা দীঘৰত্তং অৱণ্ণকামা হুত্ৱা অৱণ্ণং ভাসন্তাপি অব্ভাচিক্খন্তা ন জিৰিদন্তি, অব্ভক্খানস্স অন্তং ন গচ্ছন্তীতি অত্থো. অথ ৱা লজ্জনত্থে ইদং জিৰিদন্তীতি পদং দট্ঠব্বং, ন লজ্জন্তীতি অত্থো.
সীহসেনাপতিৱত্থুকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
কপ্পিযভূমিঅনুজাননকথাৱণ্ণনা
২৯৫. অভিলাপমত্তন্তি দেসনামত্তং. আমিসখাদনত্থাযাতি তত্থ তত্থ ছড্ডিতস্স আমিসস্স খাদনত্থায. অনুপ্পগেযেৱাতি পাতোযেৱ. ওৰৱসদ্দন্তি মহাসদ্দং. তং পন অৱত্ৱাপীতি অন্ধকট্ঠকথাযংৱুত্তনযেন অৱত্ৱাপি. পি-সদ্দেন তথা ৱচনম্পি অনুজানাতি. অট্ঠকথাসু ৱুত্তনযেনাতি সেসঅট্ঠকথাসু ৱুত্তনযেন. ‘‘কপ্পিযকুটিং কৰোমা’তি ৱা, ‘কপ্পিযকুটী’তি ৱা ৱুত্তে সাধাৰণলক্খণ’’ন্তি সব্বঅট্ঠকথাসু ৱুত্তউস্সাৱনন্তিকাকুটিকৰণলক্খণং. চযন্তি অধিট্ঠানং. যতো পট্ঠাযাতি যতো ইট্ঠকতো সিলতো মত্তিকাপিণ্ডতো ৱা পট্ঠায. পঠমিট্ঠকাদীনং হেট্ঠা ন ৱট্টন্তীতি ভিত্তিযা পঠমিট্ঠকাদীনং হেট্ঠা ভূমিযং পতিট্ঠাপিযমানা ইট্ঠকাদযো ভূমিগতিকত্তা ‘‘কপ্পিযকুটিং কৰোমা’’তি ৱত্ৱা পতিট্ঠাপেতুং ন ৱট্টন্তি. যদি এৱং ভূমিযং নিখণিত্ৱা পতিট্ঠাপিযমানা থম্ভা কস্মা তথা ৱত্ৱা পতিট্ঠাপেতুং ৱট্টন্তীতি আহ ‘‘থম্ভা পন…পে… ৱট্টন্তী’’তি. সঙ্ঘসন্তকমেৱাতি ৱাসত্থায কতং সঙ্ঘিকসেনাসনং সন্ধায ৱদতি. ভিক্খুসন্তকন্তি ৱাসত্থায এৱ কতং ভিক্খুস্স পুগ্গলিকসেনাসনং. মুখসন্নিধীতি ইমিনা অন্তোৱুত্থদুক্কটমেৱ দীপিতং.
কপ্পিযভূমিঅনুজাননকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
কেণিযজটিলৱত্থুকথাৱণ্ণনা
৩০০. যেন আপণং তদৱসৰীতিআদীসু আপণন্তি একস্স নিগমস্সেতং অধিৱচনং. তস্মিং কিৰ নিগমে ৱীসতি আপণমুখসহস্সানি ৱিভত্তানি অহেসুং. ইতি সো আপণানং উস্সন্নত্তা ‘‘আপণ’’ন্ত্ৱেৱ সঙ্খং গতো. তস্স পন নিগমস্স অৱিদূৰে নদীতীৰে ঘনচ্ছাযো ৰমণীযভূমিভাগো মহাৱনসণ্ডো, তস্মিং ভগৱা ৱিহৰতি. কেণিযোতি তস্স নামং. জটিলোতি আহৰিমজটাধৰো তাপসো. সো কিৰ ব্ৰাহ্মণমহাসালো, ধনৰক্খণত্থায পন তাপসপব্বজ্জং সমাদায ৰঞ্ঞো পণ্ণাকাৰং দত্ৱা ভূমিভাগং গহেত্ৱা তত্থ অস্সমং কাৰেত্ৱা পঞ্চহি সকটসতেহি ৱণিজ্জং পযোজেত্ৱা কুলসহস্সস্স নিস্সযো হুত্ৱা ৱসতি. অস্সমেপি চস্স একো তালৰুক্খো দিৱসে দিৱসে একং সোৱণ্ণমযং ফলং মুঞ্চতীতি ৱদন্তি. সো দিৱা কাসাৱানি ধাৰেতি, জটা চ বন্ধতি, ৰত্তিং কামসম্পত্তিং অনুভৱতি.
পৱত্তাৰোতি (দী. নি. অট্ঠ. ১.২৮৫; ম. নি. অট্ঠ. ২.৪২৭; অ. নি. অট্ঠ. ৩.৫.১৯২) পৱত্তযিতাৰো, পাৱচনৱসেন ৱত্তাৰোতি অত্থো. যেসন্তি যেসং সন্তকং. মন্তপদন্তি মন্তসদ্দে বহিকত্ৱা ৰহো ভাসিতব্বট্ঠেন মন্তা এৱ তংতংঅত্থপটিপত্তিহেতুতায পদন্তি মন্তপদং, ৱেদৱচনং. গীতন্তি অট্ঠকাদীহি দসহি পোৰাণব্ৰাহ্মণেহি উদাত্তানুদাত্তাদিসৰসম্পত্তিৱসেন সজ্ঝাযিতং. পৱুত্তন্তি পাৱচনৱসেন অঞ্ঞেসং ৱুত্তং, ৱাচিতন্তি অত্থো. সমিহিতন্তি সমুপব্যূড়্হং ৰাসিকতং, ইৰুৱেদযজুৱেদসামৱেদাদিৱসেন তত্থাপি পচ্চেকং মন্তব্ৰাহ্মণাদিৱসেন সজ্ঝাযনৱাচকাদিৱসেন চ পিণ্ডং কত্ৱা ঠপিতন্তি অত্থো. তদনুগাযন্তীতি এতৰহি ব্ৰাহ্মণা তং তেহি পুব্বে গীতং অনুগাযন্তি অনুসজ্ঝাযন্তি. তদনুভাসন্তীতি তং অনুভাসন্তি, ইদং পুৰিমস্সেৱ ৱেৱচনং. ভাসিতমনুভাসন্তীতি তেহি ভাসিতং সজ্ঝাযিতং অনুসজ্ঝাযন্তি. ৱাচিতমনুৱাচেন্তীতি তেহি অঞ্ঞেসং ৱাচিতং অনুৱাচেন্তি. সেয্যথিদন্তি তে কতমেতি অত্থো. অট্ঠকোতিআদীনি তেসং নামানি. তে কিৰ দিব্বচক্খুপৰিভণ্ডেন যথাকম্মূপগঞাণেন সত্তানং কম্মস্সকতাদিং পুব্বেনিৱাসঞাণেন অতীতকপ্পে ব্ৰাহ্মণানং মন্তজ্ঝেনৱিধিঞ্চ ওলোকেত্ৱা পৰূপঘাতং অকত্ৱা কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধস্স ভগৱতো ৱট্টসন্নিস্সিতেন ৱচনেন সহ সংসন্দিত্ৱা মন্তে গন্থেসুং. অপৰাপৰে পন ওক্কাকৰাজকালাদীসু উপ্পন্নব্ৰাহ্মণা পাণাতিপাতাদীনি পক্খিপিত্ৱা তযো ৱেদে ভিন্দিত্ৱা বুদ্ধৱচনেন সদ্ধিং ৱিৰুদ্ধে অকংসু. ৰত্তিভোজনং ৰত্তি, ততো উপৰতাতি ৰত্তূপৰতা. অতিক্কন্তে মজ্ঝন্হিকে যাৱ সূৰিযত্থঙ্গমনা ভোজনং ৱিকালভোজনং নাম, ততো ৱিৰতত্তা ৱিৰতা ৱিকালভোজনা. পটিযাদাপেত্ৱাতি সপ্পিমধুসক্কৰাদীহি চেৱ মৰিচেহি চ সুসঙ্খতং পানং পটিযাদাপেত্ৱা.
‘‘মহা খো কেণিয ভিক্খুসঙ্ঘো’’তি কস্মা ভগৱা পুনপ্পুনং পটিক্খিপি? তিত্থিযানং পটিক্খেপপসন্নতায. তিত্থিযা হি ‘‘অহো ৱতাযং অপ্পিচ্ছো, যো নিমন্তিযমানোপি ন সাদিযতী’’তি উপনিমন্তিযমানস্স পটিক্খেপে পসীদন্তীতি কেচি, অকাৰণঞ্চেতং. নত্থি বুদ্ধানং পচ্চযহেতু এৱৰূপং কোহঞ্ঞং, অযং পন অড্ঢতেলসানি ভিক্খুসতানি দিস্ৱা এত্তকানংযেৱ ভিক্খং পটিযাদেস্সতি, স্ৱেৱ সেলো ব্ৰাহ্মণো তীহি পুৰিসসতেহি সদ্ধিং পব্বজিস্সতি, অযুত্তং খো পন নৱকে অঞ্ঞতো পেসেত্ৱা ইমেহেৱ সদ্ধিং গন্তুং, ইমে ৱা অঞ্ঞতো পেসেত্ৱা নৱকেহি সদ্ধিং গন্তুং. অথাপি সব্বেৱ গহেত্ৱা গমিস্সামি, ভিক্খাহাৰো নপ্পহোস্সতি. ততো ভিক্খূসু পিণ্ডায চৰন্তেসু মনুস্সা উজ্ঝাযিস্সন্তি ‘‘চিৰস্সম্পি কেণিযো সমণং গোতমং নিমন্তেত্ৱা যাপনমত্তং দাতুং নাসক্খী’’তি, সযঞ্চ ৱিপ্পটিসাৰী ভৱিস্সতি. পটিক্খেপে পন কতে ‘‘সমণো গোতমো পুনপ্পুনং ‘ত্ৱঞ্চ ব্ৰাহ্মণেসু অভিপ্পসন্নো’তি ব্ৰাহ্মণানং নামং গণ্হাতী’’তি চিন্তেত্ৱা ব্ৰাহ্মণেপি নিমন্তেতুকামো ভৱিস্সতি, ততো ব্ৰাহ্মণে পাটিযেক্কং নিমন্তেস্সতি, তে তেন নিমন্তিতা ভিক্খূ হুত্ৱা ভুঞ্জিস্সন্তি, এৱমস্স সদ্ধা অনুৰক্খিতা ভৱিস্সতীতি পুনপ্পুনং পটিক্খিপি. কিঞ্চাপি খো ভো গোতমাতি ইমিনা ইদং দীপেতি ‘‘ভো গোতম, কিং জাতং, যদি অহং ব্ৰাহ্মণেসু অভিপ্পসন্নো, অধিৱাসেতু ভৱং গোতমো, অহং ব্ৰাহ্মণানম্পি দাতুং সক্কোমি তুম্হাকম্পী’’তি. ঠপেত্ৱা ধঞ্ঞফলৰসন্তি এত্থ তণ্ডুলধোৱনোদকম্পি ধঞ্ঞৰসোযেৱাতি ৱদন্তি. অনুজানামি, ভিক্খৱে, উচ্ছুৰসন্তি এত্থ নিক্কসটো উচ্ছুৰসো সত্তাহকালিকোতি ৱেদিতব্বং.
ইমাহি গাথাহীতি (ম. নি. অট্ঠ. ২.৪০০) ইমাহি কেণিযস্স চিত্তানুকূলাহি গাথাহি. তত্থ অগ্গিপৰিচৰিযং ৱিনা ব্ৰাহ্মণানং যঞ্ঞাভাৱতো ‘‘অগ্গিহুত্তমুখা যঞ্ঞা’’তি ৱুত্তং, অগ্গিহুত্তসেট্ঠা অগ্গিজুহনপ্পধানাতি অত্থো. ব্ৰাহ্মণা হি ‘‘অগ্গিমুখা দেৱা’’তি অগ্গিজুহনপুব্বকং যঞ্ঞং ৱিদহন্তি. ৱেদে সজ্ঝাযন্তেহি পঠমং সজ্ঝাযিতব্বতো সাৱিত্তী ‘‘ছন্দসো মুখ’’ন্তি ৱুত্তা, সাৱিত্তী ৱেদস্স পুব্বঙ্গমাতি অত্থো তংপুব্বকত্তা ৱেদসৱনস্স. মনুস্সানং সেট্ঠভাৱতো ৰাজা ‘‘মুখ’’ন্তি ৱুত্তো. ওগাহন্তীনং নদীনং আধাৰভাৱতো গন্তব্বট্ঠানভাৱেন পটিসৰণতো চ সাগৰো ‘‘মুখ’’ন্তি ৱুত্তো. চন্দসমাযোগেন ‘‘অজ্জ কত্তিকা, অজ্জ ৰোহিণী’’তি সঞ্ঞাযনতো নক্খত্তানি অভিভৱিত্ৱা আলোককৰণতো নক্খত্তেহি অতিৱিসেসসোম্মভাৱতো চ ‘‘নক্খত্তানং মুখং চন্দো’’তি ৱুত্তং. ‘‘দীপসিখা অগ্গিজালা অসনিৱিচক্ক’’ন্তি এৱমাদীনং তপন্তানং ৱিজ্জুলতানং অগ্গত্তা আদিচ্চো ‘‘তপতং মুখ’’ন্তি ৱুত্তো. দক্খিণেয্যানং পন অগ্গত্তা ৱিসেসেন তস্মিং সমযে বুদ্ধপ্পমুখং সঙ্ঘং সন্ধায ‘‘পুঞ্ঞং আকঙ্খমানানং, সঙ্ঘো ৱে যজতং মুখ’’ন্তি ৱুত্তং. তেন সঙ্ঘো পুঞ্ঞস্স আযমুখং অগ্গদক্খিণেয্যভাৱেনাতি দস্সেতি.
কেণিযজটিলৱত্থুকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ৰোজমল্লৱত্থুকথাৱণ্ণনা
৩০১. ৰোজৱত্থুম্হি ৱিহাৰোতি গন্ধকুটিং সন্ধায আহংসু. অতৰমানোতি অতুৰন্তো, সণিকং পদপ্পমাণট্ঠানে পদং নিক্খিপন্তো ৱত্তং কত্ৱা সুসম্মট্ঠং মুত্তাদলসিন্দুৱাৰসন্থৰসদিসং ৱালিকং অৱিনাসেন্তোতি অত্থো. আড়িন্দন্তি পমুখং. উক্কাসিত্ৱাতি উক্কাসিতসদ্দং কত্ৱা. অগ্গড়ন্তি কৱাটং. আকোটেহীতি অগ্গনখেন ঈসকং কুঞ্চিকছিদ্দসমীপে কোটেহীতি ৱুত্তং হোতি. দ্ৱাৰং কিৰ অতিউপৰি অমনুস্সা, অতিহেট্ঠা তিৰচ্ছানজাতিকা কোটেন্তি, তথা অকোটেত্ৱা মজ্ঝে ছিদ্দসমীপে মনুস্সা কোটেন্তি, ইদং দ্ৱাৰকোটকৱত্তন্তি দীপেন্তা ৱদন্তি. ৱিৱৰি ভগৱা দ্ৱাৰন্তি ন ভগৱা উট্ঠায দ্ৱাৰং ৱিৱৰি, ৱিৱৰতূতি পন হত্থং পসাৰেসি. ততো ‘‘ভগৱা তুম্হেহি অনেকাসু কপ্পকোটীসু দানং দদমানেহি ন সহত্থা দ্ৱাৰৱিৱৰণকম্মং কত’’ন্তি সযমেৱ দ্ৱাৰং ৱিৱটং. তং পন যস্মা ভগৱতো মনেন ৱিৱটং, তস্মা ‘‘ৱিৱৰি ভগৱা দ্ৱাৰ’’ন্তি ৱুত্তং.
ৰোজমল্লৱত্থুকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ৱুড্ঢপব্বজিতৱত্থুকথাৱণ্ণনা
৩০৩. আতুমাৱত্থুম্হি অঞ্ঞতৰো ৱুড্ঢপব্বজিতোতি সুভদ্দো নাম অঞ্ঞতৰো ভিক্খু ৱুড্ঢকালে পব্বজিতত্তা ‘‘ৱুড্ঢপব্বজিতো’’তি ৱুত্তো. দ্ৱে দাৰকাতি সামণেৰভূমিযং ঠিতা দ্ৱে পুত্তা. নাড়িযাৱাপকেনাতি নাড়িযা চেৱ থৱিকায চ. সংহৰিংসূতি যস্মা মনুস্সা তে দাৰকে মঞ্জুভাণিনে পটিভানৱন্তে দিস্ৱা কাৰেতুকামাপি অকাৰেতুকামাপি কাৰেন্তিযেৱ, কতকালে চ ‘‘কিং গণ্হিস্সথ তাতা’’তি পুচ্ছন্তি. তে ৱদন্তি ‘‘ন অম্হাকং অঞ্ঞেন কেনচি অত্থো, পিতা পন নো ভগৱতো আগতকালে যাগুদানং কাতুকামো’’তি. তং সুত্ৱা মনুস্সা অপৰিগণেত্ৱাৱ যং তে সক্কোন্তি হৰিতুং, সব্বং দেন্তি. যম্পি ন সক্কোন্তি, মনুস্সেহি পেসেন্তি. তস্মা তে দাৰকা বহুং লোণম্পি তেলম্পি সপ্পিম্পি তণ্ডুলম্পি খাদনীযম্পি সংহৰিংসু.
আতুমাযং ৱিহৰতীতি আতুমং নিস্সায ৱিহৰতি. ভুসাগাৰেতি ভুসমযে অগাৰকে. তত্থ কিৰ মহন্তং পলালপুঞ্জং অব্ভন্তৰতো পলালং নিক্কড্ঢিত্ৱা সালাসদিসং পব্বজিতানং ৱসনযোগ্গট্ঠানসদিসং কতং, তদা ভগৱা তত্থ ৱসি. অথ ভগৱতি আতুমং আগন্ত্ৱা ভুসাগাৰকং পৱিট্ঠে সুভদ্দো সাযন্হসমযং গামদ্ৱাৰং গন্ত্ৱা মনুস্সে আমন্তেসি ‘‘উপাসকা নাহং তুম্হাকং সন্তিকা অঞ্ঞং কিঞ্চি পচ্চাসীসামি, ময্হং দাৰকেহি আনীততেলাদীনিযেৱ সঙ্ঘস্স পহোন্তি, হত্থকম্মমত্তং মে দেথা’’তি. কিং, ভন্তে, কৰোমাতি? ‘‘ইদঞ্চিদঞ্চ গণ্হথা’’তি সব্বূপকৰণানি গাহেত্ৱা ৱিহাৰে উদ্ধনানি কাৰেত্ৱা একং কাড়কং কাসাৱং নিৱাসেত্ৱা তাদিসমেৱ পাৰুপিত্ৱা ‘‘ইদং কৰোথ, ইদং কৰোথা’’তি সব্বৰত্তিং ৱিচাৰেন্তো সতসহস্সং ৱিস্সজ্জেত্ৱা ভোজ্জযাগুঞ্চ মধুগোড়কঞ্চ পটিযাদাপেসি. ভোজ্জযাগু নাম পঠমং ভুঞ্জিত্ৱা পাতব্বযাগু, তত্থ সপ্পিমধুফাণিতমচ্ছমংসপুপ্ফফলৰসাদি যংকিঞ্চি খাদনীযং নাম, সব্বং পৱিসতি, কীড়িতুকামানং সীসমক্খনযোগ্গা হোতি সুগন্ধগন্ধা.
অথ ভগৱা কালস্সেৱ সৰীৰপটিজগ্গনং কত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো পিণ্ডায চৰিতুং আতুমগামনগৰাভিমুখো পাযাসি. মনুস্সা তস্স আৰোচেসুং ‘‘ভগৱা পিণ্ডায গামং পৱিসতি, তযা কস্স যাগু পটিযাদিতা’’তি. সো যথানিৱত্থপাৰুতেহেৱ তেহি কাড়ককাসাৱেহি একেন হত্থেন দব্বিঞ্চ কটচ্ছুঞ্চ গহেত্ৱা ব্ৰহ্মা ৱিয দক্খিণজাণুমণ্ডলং ভূমিযং পতিট্ঠাপেত্ৱা ৱন্দিত্ৱা ‘‘পটিগ্গণ্হাতু মে, ভন্তে, ভগৱা যাগু’’ন্তি আহ. তেন ৱুত্তং ‘‘অথ খো সো ৱুড্ঢপব্বজিতো তস্সা ৰত্তিযা অচ্চযেন বহুতৰং যাগুং পটিযাদাপেত্ৱা ভগৱতো উপনামেসী’’তি. জানন্তাপি তথাগতা পুচ্ছন্তীতিআদি ৱুত্তনযমেৱ. কুতাযন্তি কুতো অযং. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ.
৩০৪. দসভাগং দত্ৱাতি দসমভাগং দত্ৱা. তেনেৱাহ ‘‘দস কোট্ঠাসে কত্ৱা একো কোট্ঠাসো ভূমিসামিকানং দাতব্বো’’তি.
ৱুড্ঢপব্বজিতৱত্থুকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
চতুমহাপদেসকথাৱণ্ণনা
৩০৫. পৰিমদ্দন্তাতি উপপৰিক্খন্তা. পত্তুণ্ণদেসে সঞ্জাতৱত্থং পত্তুণ্ণং. কোসেয্যৱিসেসোতি হি অভিধানকোসে ৱুত্তং. চীনদেসে সোমাৰদেসে চ সঞ্জাতৱত্থানি চীনসোমাৰপটানি. পত্তুণ্ণাদীনি তীণি কোসেয্যস্স অনুলোমানি পাণকেহি কতসুত্তমযত্তা. ইদ্ধিমযিকং এহিভিক্খূনং পুঞ্ঞিদ্ধিযা নিব্বত্তচীৱৰং. তং খোমাদীনং অঞ্ঞতৰং হোতীতি তেসংযেৱ অনুলোমং. দেৱতাহি দিন্নচীৱৰং দেৱদত্তিযং. তং কপ্পৰুক্খে নিব্বত্তং জালিনীদেৱকঞ্ঞায অনুৰুদ্ধত্থেৰস্স দিন্নৱত্থসদিসং. তম্পি খোমাদীনঞ্ঞেৱ অনুলোমং হোতি তেসু অঞ্ঞতৰভাৱতো. দ্ৱে পটা দেসনামেনেৱ ৱুত্তাতি তেসং সৰূপদস্সনপৰমেতং, নাঞ্ঞং নিৱত্তনপৰং পত্তুণ্ণপটস্সপি দেসনামেনেৱ ৱুত্তত্তা. তুম্বাতি ভাজনানি. ফলতুম্বোতি লাবুআদি. উদকতুম্বোতি উদকুক্খিপনককুটকো. কিলঞ্জচ্ছত্তন্তি ৱেড়ুৱিলীৱেহি ৱাযিত্ৱা কতছত্তং. সম্ভিন্নৰসন্তি সম্মিস্সিতৰসং. পানকং পটিগ্গহিতং হোতীতি অম্বপানাদিপানকং পটিগ্গহিতং হোতি, তং ৱিকালেপি কপ্পতি অসম্ভিন্নৰসত্তা. তেন তদহুপটিগ্গহিতেন সদ্ধিন্তি তেন সত্তাহকালিকেন তদহুপটিগ্গহিতেন সদ্ধিং. সেসমেত্থ সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.
চতুমহাপদেসকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ভেসজ্জক্খন্ধকৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.