৩১. চোদনাদিৱিনিচ্ছযকথা
২৩০. চোদনাদিৱিনিচ্ছযোতি এত্থ (পাৰা. অট্ঠ. ২.৩৮৫-৬) পন চোদেতুং কো লভতি, কো ন লভতি? দুব্বলচোদকৱচনং তাৱ গহেত্ৱা কোচি ন লভতি. দুব্বলচোদকো নাম সম্বহুলেসু কথাসল্লাপেন নিসিন্নেসু একো একং আৰব্ভ অনোদিস্সকং কত্ৱা পাৰাজিকৱত্থুং কথেতি, অঞ্ঞো তং সুত্ৱা ইতৰস্স গন্ত্ৱা আৰোচেতি, সো তং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘ত্ৱং কিৰ মং ইদঞ্চিদঞ্চ ৱদসী’’তি ভণতি, সো ‘‘নাহং এৱৰূপং জানামি, কথাপৱত্তিযং পন মযা অনোদিস্সকং কত্ৱা ৱুত্তমত্থি. সচে অহং তৱ ইমং দুক্খুপ্পত্তিং জানেয্যং, এত্তকম্পি ন কথেয্য’’ন্তি. অযং দুব্বলচোদকো. তস্সেতং কথাসল্লাপং গহেত্ৱা তং ভিক্খুং কোচি চোদেতুং ন লভতি, এতং পন অগ্গহেত্ৱা সীলসম্পন্নো ভিক্খু ভিক্খুং ৱা ভিক্খুনিং ৱা, সীলসম্পন্না চ ভিক্খুনী ভিক্খুনীমেৱ চোদেতুং লভতীতি মহাপদুমত্থেৰো আহ. মহাসুমত্থেৰো পন ‘‘পঞ্চপি সহধম্মিকা লভন্তী’’তি আহ. গোদত্তত্থেৰো ‘‘ন কোচি ন লভতী’’তি ৱত্ৱা ‘‘ভিক্খুস্স সুত্ৱা চোদেতি, ভিক্খুনিযা সুত্ৱা…পে… তিত্থিযসাৱকানং সুত্ৱা চোদেতী’’তি ইদং সুত্তং আহৰি. তিণ্ণম্পি থেৰানং ৱাদে চুদিতকস্সেৱ পটিঞ্ঞায কাৰেতব্বো.
অযং পন চোদনা নাম দিট্ঠচোদনা সুতচোদনা পৰিসঙ্কিতচোদনাতি তিৱিধা হোতি. অপৰাপি চতুব্বিধা হোতি সীলৱিপত্তিচোদনা আচাৰৱিপত্তিচোদনা দিট্ঠিৱিপত্তিচোদনা আজীৱৱিপত্তিচোদনাতি. তত্থ গৰুকানং দ্ৱিন্নং আপত্তিক্খন্ধানং ৱসেন সীলৱিপত্তিচোদনা ৱেদিতব্বা, অৱসেসানং ৱসেন আচাৰৱিপত্তিচোদনা, মিচ্ছাদিট্ঠিঅন্তগ্গাহিকদিট্ঠিৱসেন দিট্ঠিৱিপত্তিচোদনা, আজীৱহেতু পঞ্ঞত্তানং ছন্নং সিক্খাপদানং ৱসেন আজীৱৱিপত্তিচোদনা ৱেদিতব্বা.
অপৰাপি চতুব্বিধা হোতি ৱত্থুসন্দস্সনা আপত্তিসন্দস্সনা সংৱাসপটিক্খেপো সামীচিপটিক্খেপোতি. তত্থ ৱত্থুসন্দস্সনা নাম ‘‘ত্ৱং মেথুনং ধম্মং পটিসেৱি, অদিন্নং আদিযি, মনুস্সং ঘাতযিত্থ, অভূতং আৰোচযিত্থা’’তি এৱং পৱত্তা. আপত্তিসন্দস্সনা নাম ‘‘ত্ৱং মেথুনধম্মপাৰাজিকাপত্তিং আপন্নো’’তিএৱমাদিনযপ্পৱত্তা. সংৱাসপটিক্খেপো নাম ‘‘নত্থি তযা সদ্ধিং উপোসথো ৱা পৱাৰণা ৱা সঙ্ঘকম্মং ৱা’’তি এৱং পৱত্তো. সামীচিপটিক্খেপো নাম অভিৱাদনপচ্চুট্ঠানঅঞ্জলীকম্মবীজনাদিকম্মানং অকৰণং. তং পটিপাটিযা ৱন্দনাদীনি কৰোন্তো একস্স অকত্ৱা সেসানং কৰণকালে ৱেদিতব্বং. এত্তাৱতাপি চোদনা নাম হোতি. যাগুভত্তাদিনা পন যং ইচ্ছতি, তং আপুচ্ছতি, ন তাৱতা চোদনা হোতি.
অপৰা পাতিমোক্খট্ঠপনক্খন্ধকে (চূড়ৱ. ৩৮৭) ‘‘একং, ভিক্খৱে, অধম্মিকং পাতিমোক্খট্ঠপনং, একং ধম্মিক’’ন্তিআদিং কত্ৱা যাৱ দস অধম্মিকানি পাতিমোক্খট্ঠপনানি, দস ধম্মিকানীতি এৱং অধম্মিকা পঞ্চপঞ্ঞাস, ধম্মিকা পঞ্চপঞ্ঞাসাতি দসুত্তৰসতং চোদনা ৱুত্তা. তা দিট্ঠেন চোদেন্তস্স দসুত্তৰসতং, সুতেন চোদেন্তস্স দসুত্তৰসতং, পৰিসঙ্কায চোদেন্তস্স দসুত্তৰসতন্তি তিংসাধিকানি তীণি সতানি হোন্তি. তানি কাযেন চোদেন্তস্স, ৱাচায চোদেন্তস্স, কাযৱাচায চোদেন্তস্সাতি তিগুণানি কতানি নৱুতাধিকানি নৱ সতানি হোন্তি. তানি অত্তনা চোদেন্তস্সপি পৰেন চোদাপেন্তস্সপি তত্তকানেৱাতি ৱীসতিঊনানি দ্ৱে সহস্সানি হোন্তি. পুন দিট্ঠাদিভেদে সমূলিকামূলিকৱসেন অনেকসহস্সা চোদনা হোন্তীতি ৱেদিতব্বা.
২৩১. ৱুত্তপ্পভেদাসু পন ইমাসু চোদনাসু যায কাযচি চোদনায ৱসেন সঙ্ঘমজ্ঝে ওসটে ৱত্থুস্মিং চুদিতকচোদকা ৱত্তব্বা ‘‘তুম্হে অম্হাকং ৱিনিচ্ছযেন তুট্ঠা ভৱিস্সথা’’তি. সচে ‘‘ভৱিস্সামা’’তি ৱদন্তি, সঙ্ঘেন তং অধিকৰণং সম্পটিচ্ছিতব্বং. অথ পন ‘‘ৱিনিচ্ছিনথ তাৱ, ভন্তে, সচে অম্হাকং খমিস্সতি, গণ্হিস্সামা’’তি ৱদন্তি, ‘‘চেতিযং তাৱ ৱন্দথা’’তিআদীনি ৱত্ৱা দীঘসুত্তং কত্ৱা ৱিস্সজ্জিতব্বং. তে চে চিৰৰত্তং কিলন্তা পক্কন্তপৰিসা উপচ্ছিন্নপক্খা হুত্ৱা পুন যাচন্তি, যাৱততিযং পটিক্খিপিত্ৱা যদা নিম্মদা হোন্তি, তদা নেসং অধিকৰণং ৱিনিচ্ছিনিতব্বং. ৱিনিচ্ছিনন্তেহি চ সচে অলজ্জুস্সন্না হোতি পৰিসা, উব্বাহিকায তং অধিকৰণং ৱিনিচ্ছিনিতব্বং. সচে বালুস্সন্না হোতি পৰিসা, ‘‘তুম্হাকং সভাগে ৱিনযধৰে পৰিযেসথা’’তি ৱিনযধৰে পৰিযেসাপেত্ৱা যেন ধম্মেন যেন ৱিনযেন যেন সত্থুসাসনেন তং অধিকৰণং ৱূপসম্মতি, তথা তং অধিকৰণং ৱূপসমেতব্বং.
তত্থ চ ধম্মোতি ভূতং ৱত্থু. ৱিনযোতি চোদনা চেৱ সাৰণা চ. সত্থুসাসনন্তি ঞত্তিসম্পদা চ অনুস্সাৱনসম্পদা চ. তস্মা চোদকেন ৱত্থুস্মিং আৰোচিতে চুদিতকো পুচ্ছিতব্বো ‘‘সন্তমেতং, নো’’তি. এৱং ৱত্থুং উপপৰিক্খিত্ৱা ভূতেন ৱত্থুনা চোদেত্ৱা সাৰেত্ৱা ঞত্তিসম্পদায চ অনুস্সাৱনসম্পদায চ তং অধিকৰণং ৱূপসমেতব্বং. তত্ৰ চে অলজ্জী লজ্জিং চোদেতি, সো চ অলজ্জী বালো হোতি অব্যত্তো, নাস্স নযো দাতব্বো, এৱং পন ৱত্তব্বো ‘‘কিম্হি নং চোদেসী’’তি. অদ্ধা সো ৱক্খতি ‘‘কিমিদং, ভন্তে, কিম্হি নং নামা’’তি. ‘‘ত্ৱং কিম্হি নম্পি ন জানাসি, ন যুত্তং তযা এৱৰূপেন বালেন পৰং চোদেতু’’ন্তি উয্যোজেতব্বো, নাস্স অনুযোগো দাতব্বো. সচে পন সো অলজ্জী পণ্ডিতো হোতি ব্যত্তো, দিট্ঠেন ৱা সুতেন ৱা অজ্ঝোত্থৰিত্ৱা সম্পাদেতুং সক্কোতি, এতস্স অনুযোগং দত্ৱা লজ্জিস্সেৱ পটিঞ্ঞায কম্মং কাতব্বং.
সচে লজ্জী অলজ্জিং চোদেতি, সো চ লজ্জী বালো হোতি অব্যত্তো, ন সক্কোতি অনুযোগং দাতুং, তস্স নযো দাতব্বো ‘‘কিম্হি নং চোদেসি সীলৱিপত্তিযা ৱা আচাৰৱিপত্তিআদীসু ৱা একিস্সা’’তি. কস্মা পন ইমস্সেৱ এৱং নযো দাতব্বো, ন ইতৰস্সাতি, ননু ন যুত্তং ৱিনযধৰানং অগতিগমনন্তি? ন যুত্তমেৱ. ইদং পন অগতিগমনং ন হোতি, ধম্মানুগ্গহো নাম এসো. অলজ্জিনিগ্গহত্থায হি লজ্জিপগ্গহত্থায চ সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং. তত্ৰ অলজ্জী নযং লভিত্ৱা অজ্ঝোত্থৰন্তো এহিতি, লজ্জী পন নযং লভিত্ৱা দিট্ঠে দিট্ঠসন্তানেন সুতে সুতসন্তানেন পতিট্ঠায কথেস্সতি, তস্মা তস্স ধম্মানুগ্গহো ৱট্টতি. সচে পন সো লজ্জী পণ্ডিতো হোতি ব্যত্তো, পতিট্ঠায কথেতি, অলজ্জী চ ‘‘এতম্পি নত্থি, এতম্পি নত্থী’’তি পটিঞ্ঞং ন দেতি, অলজ্জিস্স পটিঞ্ঞায এৱ কাতব্বং.
তদত্থদীপনত্থঞ্চ ইদং ৱত্থু ৱেদিতব্বং – তিপিটকচূড়াভযত্থেৰো কিৰ লোহপাসাদস্স হেট্ঠা ভিক্খূনং ৱিনযং কথেত্ৱা সাযন্হসমযে ৱুট্ঠাতি, তস্স ৱুট্ঠানসমযে দ্ৱে অত্তপচ্চত্থিকা কথং পৱত্তেসুং. একো ‘‘এতম্পি নত্থি, এতম্পি নত্থী’’তি পটিঞ্ঞং ন দেতি, অথ অপ্পাৱসেসে পঠমযামে থেৰস্স তস্মিং পুগ্গলে ‘‘অযং পতিট্ঠায কথেতি, অযং পন পটিঞ্ঞং ন দেতি, বহূনি চ ৱত্থূনি ওসটানি, অদ্ধা এতং কতং ভৱিস্সতী’’তি অসুদ্ধলদ্ধি উপ্পন্না. ততো বীজনীদণ্ডকেন পাদকথলিকায সঞ্ঞং দত্ৱা ‘‘অহং, আৱুসো, ৱিনিচ্ছিনিতুং অননুচ্ছৱিকো, অঞ্ঞেন ৱিনিচ্ছিনাপেহী’’তি আহ. ‘‘কস্মা, ভন্তে’’তি? থেৰো তমত্থং আৰোচেসি. চুদিতকপুগ্গলস্স কাযে ডাহো উট্ঠিতো, ততো সো থেৰং ৱন্দিত্ৱা ‘‘ভন্তে, ৱিনিচ্ছিনিতুং অনুৰূপেন ৱিনযধৰেন নাম তুম্হাদিসেনেৱ ভৱিতুং ৱট্টতি, চোদকেন চ ঈদিসেনেৱ ভৱিতুং ৱট্টতী’’তি ৱত্ৱা সেতকানি নিৱাসেত্ৱা ‘‘চিৰং কিলমিতাত্থ মযা’’তি খমাপেত্ৱা পক্কামি.
এৱং লজ্জিনা চোদিযমানো অলজ্জী বহূসুপি ৱত্থূসু উপ্পন্নেসু পটিঞ্ঞং ন দেতি, সো নেৱ ‘‘সুদ্ধো’’তি ৱত্তব্বো, ন ‘‘অসুদ্ধো’’তি, জীৱমতকো নাম আমকপূতিকো নাম চেস. সচে পনস্স অঞ্ঞম্পি তাদিসং ৱত্থু উপ্পজ্জতি, ন ৱিনিচ্ছিনিতব্বং, তথা নাসিতকো ভৱিস্সতি. সচে পন অলজ্জীযেৱ অলজ্জিং চোদেতি, সো ৱত্তব্বো ‘‘আৱুসো, তৱ ৱচনেনাযং কিং সক্কা ৱত্তু’’ন্তি. ইতৰম্পি তথেৱ ৱত্ৱা ‘‘উভোপি একসম্ভোগপৰিভোগা হুত্ৱা জীৱথা’’তি উয্যোজেতব্বা. সীলত্থায নেসং ৱিনিচ্ছযো ন কাতব্বো, পত্তচীৱৰপৰিৱেণাদিঅত্থায পন পতিৰূপং সক্খিং লভিত্ৱা কাতব্বোতি.
অথ লজ্জী লজ্জিং চোদেতি, ৱিৱাদো চ নেসং কিস্মিঞ্চিদেৱ অপ্পমত্তকো হোতি, সঞ্ঞাপেত্ৱা ‘‘মা এৱং কৰোথা’’তি অচ্চযং দেসাপেত্ৱা উয্যোজেতব্বা. অথ পনেত্থ চুদিতকেন সহসা ৱিৰদ্ধং হোতি, আদিতো পট্ঠায অলজ্জী নাম নত্থি. সো চ পক্খানুৰক্খণত্থায পটিঞ্ঞং ন দেতি, ‘‘মযং সদ্দহাম, মযং সদ্দহামা’’তি বহূ উট্ঠহন্তি, সো তেসং পটিঞ্ঞায একৱাৰং দ্ৱেৱাৰং সুদ্ধো হোতু, অথ পন ৱিৰদ্ধকালতো পট্ঠায ঠানে ন তিট্ঠতি, ৱিনিচ্ছযো ন দাতব্বো.
২৩২. অদিন্নাদানৱত্থুং ৱিনিচ্ছিনন্তেন (পাৰা. অট্ঠ. ১.৯২) পন পঞ্চৱীসতি অৱহাৰা সাধুকং সল্লক্খেতব্বা. তেসু চ কুসলেন ৱিনযধৰেন ওতিণ্ণং ৱত্থুং সহসা অৱিনিচ্ছিনিত্ৱাৱ পঞ্চ ঠানানি ওলোকেতব্বানি, যানি সন্ধায পোৰাণা আহু –
‘‘ৱত্থুং কালঞ্চ দেসঞ্চ, অগ্ঘং পৰিভোগপঞ্চমং;
তুলযিত্ৱা পঞ্চ ঠানানি, ধাৰেয্যত্থং ৱিচক্খণো’’তি. (পাৰা. অট্ঠ. ১.৯২);
তত্থ ৱত্থুন্তি ভণ্ডং. অৱহাৰকেন হি ‘‘মযা ইদং নাম অৱহট’’ন্তি ৱুত্তেপি আপত্তিং অনাৰোপেত্ৱাৱ তং ভণ্ডং ‘‘সসামিকং ৱা অসামিকং ৱা’’তি উপপৰিক্খিতব্বং. সসামিকেপি সামিকানং সালযভাৱো ৱা নিৰালযভাৱো ৱা উপপৰিক্খিতব্বো. সচে তেসং সালযকালে অৱহটং, ভণ্ডং অগ্ঘাপেত্ৱা আপত্তি কাতব্বা. সচে নিৰালযকালে, পাৰাজিকেন ন কাতব্বা. ভণ্ডসামিকেসু পন ভণ্ডং আহৰাপেন্তেসু ভণ্ডং দাতব্বং. অযমেত্থ সামীচি.
ইমস্স পনত্থস্স দীপনত্থমিদং ৱত্থু – ভাতিযৰাজকালে কিৰ মহাচেতিযপূজায দক্খিণদিসতো একো ভিক্খু সত্তহত্থং পণ্ডুকাসাৱং অংসে কৰিত্ৱা চেতিযঙ্গণং পাৱিসি. তঙ্খণমেৱ চ ৰাজাপি চেতিযৱন্দনত্থং আগতো. ততো উস্সাৰণায ৱত্তমানায মহাজনসম্মদ্দো অহোসি. অথ সো ভিক্খু জনসম্মদ্দপীড়িতো অংসতো পতন্তং কাসাৱং অদিস্ৱাৱ নিক্খন্তো, নিক্খমিত্ৱা কাসাৱং অপস্সন্তো ‘‘কো ঈদিসে জনসম্মদ্দে কাসাৱং লচ্ছতি, ন দানি তং ময্হ’’ন্তি ধুৰনিক্খেপং কত্ৱা গতো. অথঞ্ঞো ভিক্খু পচ্ছা আগচ্ছন্তো তং কাসাৱং দিস্ৱা থেয্যচিত্তেন গহেত্ৱা পুন ৱিপ্পটিসাৰী হুত্ৱা ‘‘অস্সমণো দানিম্হি, ৱিব্ভমিস্সামী’’তি চিত্তে উপ্পন্নে ‘‘ৱিনযধৰে পুচ্ছিত্ৱা ঞস্সামী’’তি চিন্তেসি.
তেন সমযেন চূড়সুমনত্থেৰো নাম সব্বপৰিযত্তিধৰো ৱিনযাচৰিযপামোক্খো মহাৱিহাৰে পটিৱসতি. সো ভিক্খু থেৰং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা ওকাসং কাৰেত্ৱা অত্তনো কুক্কুচ্চং পুচ্ছি. থেৰো তেন ভট্ঠে জনকাযে পচ্ছা আগন্ত্ৱা গহিতভাৱং ঞত্ৱা ‘‘অত্থি দানি এত্থ ওকাসো’’তি চিন্তেত্ৱা আহ ‘‘সচে কাসাৱসামিকং ভিক্খুং আনেয্যাসি, সক্কা ভৱেয্য তৱ পতিট্ঠা কাতু’’ন্তি. কথাহং, ভন্তে, তং দক্খিস্সামীতি. তহিং তহিং গন্ত্ৱা ওলোকেহীতি. সো পঞ্চপি মহাৱিহাৰে ওলোকেত্ৱা নেৱ অদ্দক্খি. ততো নং থেৰো পুচ্ছি ‘‘কতৰায দিসায বহূ ভিক্খূ আগচ্ছন্তী’’তি? ‘‘দক্খিণদিসায, ভন্তে’’তি. তেন হি কাসাৱং দীঘতো চ তিৰিযঞ্চ মিনিত্ৱা ঠপেহি, ঠপেত্ৱা দক্খিণদিসায ৱিহাৰপটিপাটিযা ৱিচিনিত্ৱা তং ভিক্খুং আনেহীতি. সো তথা কত্ৱা তং ভিক্খুং দিস্ৱা থেৰস্স সন্তিকং আনেসি. থেৰো পুচ্ছি ‘‘তৱেদং কাসাৱ’’ন্তি? ‘‘আম, ভন্তে’’তি. কুহিং তে পাতিতন্তি? সো সব্বং আচিক্খি. থেৰো তেন কতং ধুৰনিক্খেপং সুত্ৱা ইতৰং পুচ্ছি ‘‘তযা ইদং কুহিং দিস্ৱা গহিত’’ন্তি? সোপি সব্বং আৰোচেসি. ততো তং থেৰো আহ ‘‘সচে তে সুদ্ধচিত্তেন গহিতং অভৱিস্স, অনাপত্তিযেৱ তে অস্স, থেয্যচিত্তেন পন গহিতত্তা দুক্কটং আপন্নোসি, তং দেসেত্ৱা অনাপত্তিকো হোতি, ইদঞ্চ কাসাৱং অত্তনো সন্তকং কত্ৱা এতস্সেৱ ভিক্খুনো দেহী’’তি. সো ভিক্খু অমতেনেৱ অভিসিত্তো ৱৰমস্সাসপ্পত্তো অহোসি. এৱং ৱত্থু ওলোকেতব্বং.
কালোতি অৱহাৰকালো. তদেৱ হি ভণ্ডং কদাচি অপ্পগ্ঘং হোতি, কদাচি মহগ্ঘং. তস্মা তং ভণ্ডং যস্মিং কালে অৱহটং, তস্মিংযেৱ কালে যো তস্স অগ্ঘো হোতি, তেন অগ্ঘেন আপত্তি কাৰেতব্বা. এৱং কালো ওলোকেতব্বো.
দেসোতি অৱহাৰদেসো. তঞ্হি ভণ্ডং যস্মিং দেসে অৱহটং, তস্মিংযেৱ দেসে যো তস্স অগ্ঘো হোতি, তেন অগ্ঘেন আপত্তি কাৰেতব্বা. ভণ্ডুট্ঠানদেসে হি ভণ্ডং অপ্পগ্ঘং হোতি, অঞ্ঞত্থ মহগ্ঘং.
ইমস্সপি চ অত্থস্স দীপনত্থমিদং ৱত্থু – অন্তৰসমুদ্দে কিৰ একো ভিক্খু সুসণ্ঠানং নাড়িকেৰং লভিত্ৱা ভমং আৰোপেত্ৱা সঙ্খথালকসদিসং মনোৰমং পানীযথালকং কত্ৱা তত্থেৱ ঠপেত্ৱা চেতিযগিৰিং অগমাসি. অঞ্ঞো ভিক্খু অন্তৰসমুদ্দং গন্ত্ৱা তস্মিং ৱিহাৰে পটিৱসন্তো তং থালকং দিস্ৱা থেয্যচিত্তেন গহেত্ৱা চেতিযগিৰিমেৱ আগতো. তস্স তত্থ যাগুং পিৱন্তস্স তং থালকং দিস্ৱা থালকসামিকো ভিক্খু আহ ‘‘কুতো তে ইদং লদ্ধ’’ন্তি. অন্তৰসমুদ্দতো মে আনীতন্তি. সো তং ‘‘নেতং তৱ সন্তকং, থেয্যায তে গহিত’’ন্তি সঙ্ঘমজ্ঝং আকড্ঢি. তত্থ চ ৱিনিচ্ছযং অলভিত্ৱা মহাৱিহাৰং অগমিংসু, তত্থ চ ভেৰিং পহৰাপেত্ৱা মহাচেতিযসমীপে সন্নিপাতং কত্ৱা ৱিনিচ্ছযং আৰভিংসু. ৱিনযধৰত্থেৰা অৱহাৰং সঞ্ঞাপেসুং.
তস্মিঞ্চ সন্নিপাতে আভিধম্মিকগোদত্তত্থেৰো নাম ৱিনযকুসলো হোতি, সো এৱমাহ ‘‘ইমিনা ইদং থালকং কুহিং অৱহট’’ন্তি? ‘‘অন্তৰসমুদ্দে অৱহট’’ন্তি. তত্থ তং কিং অগ্ঘতীতি. ন কিঞ্চি অগ্ঘতি. তত্ৰ হি নাড়িকেৰং ভিন্দিত্ৱা মিঞ্জং খাদিত্ৱা কপালং ছড্ডেতি, দাৰুঅত্থং পন ফৰতীতি. ইমস্স ভিক্খুনো এত্থ হত্থকম্মং কিং অগ্ঘতীতি? মাসকং ৱা ঊনমাসকং ৱাতি. অত্থি পন কত্থচি সম্মাসম্বুদ্ধেন মাসকে ৱা ঊনমাসকে ৱা পাৰাজিকং পঞ্ঞত্তন্তি. এৱং ৱুত্তে ‘‘সাধু সাধু, সুকথিতং সুৱিনিচ্ছিত’’ন্তি একসাধুকাৰো অহোসি. তেন চ সমযেন ভাতিযৰাজাপি চেতিযৱন্দনত্থং নগৰতো নিক্খন্তো তং সদ্দং সুত্ৱা ‘‘কিং ইদ’’ন্তি পুচ্ছিত্ৱা সব্বং পটিপাটিযা সুত্ৱা নগৰে ভেৰিং চৰাপেসি ‘‘মযি সন্তে ভিক্খূনম্পি ভিক্খুনীনম্পি গিহীনম্পি অধিকৰণং আভিধম্মিকগোদত্তত্থেৰেন ৱিনিচ্ছিতং সুৱিনিচ্ছিতং, তস্স ৱিনিচ্ছযে অতিট্ঠমানং ৰাজাণায ঠপেমী’’তি. এৱং দেসো ওলোকেতব্বো.
অগ্ঘোতি ভণ্ডগ্ঘো. নৱভণ্ডস্স হি যো অগ্ঘো হোতি, সো পচ্ছা পৰিহাযতি. যথা নৱধোতো পত্তো অট্ঠ ৱা দস ৱা অগ্ঘতি, সো পচ্ছা ভিন্নো ৱা ছিদ্দো ৱা আণিগণ্ঠিকাহতো ৱা অপ্পগ্ঘো হোতি, তস্মা ন সব্বদা ভণ্ডং পকতিঅগ্ঘেনেৱ কাতব্বন্তি. এৱং অগ্ঘো ওলোকেতব্বো.
পৰিভোগোতি ভণ্ডপৰিভোগো. পৰিভোগেনপি হি ৱাসিআদিভণ্ডস্স অগ্ঘো পৰিহাযতি. তস্মা এৱং উপপৰিক্খিতব্বং – সচে কোচি কস্সচি পাদগ্ঘনকং ৱাসিং হৰতি, তত্ৰ ৱাসিসামিকো পুচ্ছিতব্বো ‘‘তযা অযং ৱাসি কিত্তকেন কীতা’’তি? ‘‘পাদেন, ভন্তে’’তি. কিং পন তে কিণিত্ৱাৱ ঠপিতা, উদাহু নং ৱড়ঞ্জেসীতি? সচে ৱদতি ‘‘একদিৱসং মে দন্তকট্ঠং ৱা ৰজনছল্লি ৱা পত্তপচনকদাৰু ৱা ছিন্নং, ঘংসিত্ৱা ৱা নিসিতা’’তি, অথস্স পোৰাণকো অগ্ঘো ভট্ঠোতি ৱেদিতব্বো. যথা চ ৱাসিযা, এৱং অঞ্জনিযা ৱা অঞ্জনিসলাকায ৱা কুঞ্চিকায ৱা পলালেন ৱা থুসেহি ৱা ইট্ঠকচুণ্ণেন ৱা একৱাৰং ঘংসিত্ৱা ধোৱিতমত্তেনপি অগ্ঘো ভস্সতি. তিপুমণ্ডলস্স মকৰদন্তচ্ছেদনেনপি পৰিমজ্জনমত্তেনপি, উদকসাটকস্স সকিং নিৱাসনপাৰুপনেনপি পৰিভোগসীসেন অংসে ৱা সীসে ৱা ঠপনমত্তেনপি, তণ্ডুলাদীনং পপ্ফোটনেনপি ততো একং ৱা দ্ৱে ৱা অপনযনেনপি অন্তমসো একং পাসাণসক্খৰং উদ্ধৰিত্ৱা ছড্ডিতমত্তেনপি, সপ্পিতেলাদীনং ভাজনন্তৰপঅৱত্তনেনপি অন্তমসো ততো মক্খিকং ৱা কিপিল্লিকং ৱা উদ্ধৰিত্ৱা ছড্ডিতমত্তেনপি, গুড়পিণ্ডকস্স মধুৰভাৱজাননত্থং নখেন ৱিজ্ঝিত্ৱা অণুমত্তং গহিতমত্তেনপি অগ্ঘো ভস্সতি. তস্মা যং কিঞ্চি পাদগ্ঘনকং ৱুত্তনযেনেৱ সামিকেহি পৰিভোগেন ঊনং কতং হোতি, ন তং অৱহটো ভিক্খু পাৰাজিকেন কাতব্বোতি. এৱং অগ্ঘো ওলোকেতব্বো.
এৱং ইমানি তুলযিত্ৱা পঞ্চ ঠানানি ধাৰেয্য অত্থং ৱিচক্খণো, আপত্তিং ৱা অনাপত্তিং ৱা গৰুকং ৱা লহুকং ৱা আপত্তিং যথাঠানে ঠপেয্যাতি. তেনাহু অট্ঠকথাচৰিযা –
‘‘সিক্খাপদং সমং তেন, অঞ্ঞং কিঞ্চি ন ৱিজ্জতি;
অনেকনযৱোকিণ্ণং, গম্ভীৰত্থৱিনিচ্ছযং.
‘‘তস্মা ৱত্থুম্হি ওতিণ্ণে, ভিক্খুনা ৱিনযঞ্ঞুনা;
ৱিনযানুগ্গহেনেত্থ, কৰোন্তেন ৱিনিচ্ছযং.
‘‘পাড়িং অট্ঠকথঞ্চেৱ, সাধিপ্পাযমসেসতো;
ওগয্হ অপ্পমত্তেন, কৰণীযো ৱিনিচ্ছযো.
‘‘আপত্তিদস্সনুস্সাহো, ন কত্তব্বো কুদাচনং;
পস্সিস্সামি অনাপত্তি-মিতি কযিৰাথ মানসং.
‘‘পস্সিত্ৱাপি চ আপত্তিং, অৱত্ৱাৱ পুনপ্পুনং;
ৱীমংসিত্ৱাথ ৱিঞ্ঞূহি, সংসন্দিত্ৱা চ তং ৱদে.
‘‘কপ্পিযেপি চ ৱত্থুস্মিং, চিত্তস্স লহুৱত্তিনো;
ৱসেন সামঞ্ঞগুণা, চৱন্তীধ পুথুজ্জনা.
‘‘তস্মা পৰপৰিক্খাৰং, আসীৱিসমিৱোৰগং;
অগ্গিং ৱিয চ সম্পস্সং, নামসেয্য ৱিচক্খণো’’তি. (পাৰা. অট্ঠ. ১.১৬০-১ তত্ৰাযং অনুসাসনী);
২৩৩. উত্তৰিমনুস্সধম্মাৰোচনং ৱিনিচ্ছিনন্তেন (পাৰা. অট্ঠ. ২.১৯৭) পন ‘‘কিং তে অধিগতং. কিন্তি তে অধিগতং, কদা তে অধিগতং, কত্থ তে অধিগতং, কতমে তে কিলেসা পহীনা, কতমেসং ত্ৱং ধম্মানং লাভী’’তি ইমানি ছ ঠানানি ৱিসোধেতব্বানি. সচে হি কোচি ভিক্খু উত্তৰিমনুস্সধম্মাধিগমং ব্যাকৰেয্য, ন সো এত্তাৱতা সক্কাৰো কাতব্বো, ইমেসং পন ছন্নং ঠানানং সোধনত্থং এৱং ৱত্তব্বো ‘‘কিং তে অধিগতং, কিং ঝানং উদাহু ৱিমোক্খাদীসু অঞ্ঞতৰ’’ন্তি. যো হি যেন অধিগতো ধম্মো, সো তস্স পাকটো হোতি. সচে ‘‘ইদং নাম মে অধিগত’’ন্তি ৱদতি, ততো ‘‘কিন্তি তে অধিগত’’ন্তি পুচ্ছিতব্বো, ‘‘অনিচ্চলক্খণাদীসু কিং ধুৰং কত্ৱা অট্ঠতিংসায ৱা আৰম্মণেসু ৰূপাৰূপঅজ্ঝত্তবহিদ্ধাদিভেদেসু ৱা ধম্মেসু কেন মুখেন অভিনিৱিসিত্ৱা’’তি. যো হি যস্সাভিনিৱেসো, সো তস্স পাকটো হোতি. সচে ‘‘অযং নাম মে অভিনিৱেসো, এৱং মযা অধিগত’’ন্তি ৱদতি, ততো ‘‘কদা তে অধিগত’’ন্তি পুচ্ছিতব্বো, ‘‘কিং পুব্বণ্হে, উদাহু মজ্ঝন্হিকাদীসু অঞ্ঞতৰস্মিং কালে’’তি. সব্বেসঞ্হি অত্তনা অধিগতকালো পাকটো হোতি. সচে ‘‘অমুকস্মিং নাম কালে অধিগক’’ন্তি ৱদতি, ততো ‘‘কত্থ তে অধিগত’’ন্তি পুচ্ছিতব্বো, ‘‘কিং দিৱাট্ঠানে, উদাহু ৰত্তিট্ঠানাদীসু অঞ্ঞতৰস্মিং ওকাসে’’তি. সব্বেসঞ্হি অত্তনা অধিগতোকাসো পাকটো হোতি. সচে ‘‘অমুকস্মিং নাম মে ওকাসে অধিগত’’ন্তি ৱদতি, ততো ‘‘কতমে তে কিলেসা পহীনা’’তি পুচ্ছিতব্বো, ‘‘কিং পঠমমগ্গৱজ্ঝা, উদাহু দুতিযাদিমগ্গৱজ্ঝা’’তি. সব্বেসঞ্হি অত্তনা অধিগতমগ্গেন পহীনা কিলেসা পাকটা হোন্তি.
সচে ‘‘ইমে নাম মে কিলেসা পহীনা’’তি ৱদতি, ততো ‘‘কতমেসং ত্ৱং ধম্মানং লাভী’’তি পুচ্ছিতব্বো, ‘‘কিং সোতাপত্তিমগ্গস্স, উদাহু সকদাগামিমগ্গাদীসু অঞ্ঞতৰস্সা’’তি. সব্বেসঞ্হি অত্তনা অধিগতধম্মো পাকটো হোতি. সচে ‘‘ইমেসং নামাহং ধম্মানং লাভী’’তি ৱদতি, এত্তাৱতাপিস্স ৱচনং ন সদ্ধাতব্বং. বহুস্সুতা হি উগ্গহপৰিপুচ্ছাকুসলা ভিক্খূ ইমানি ছ ঠানানি সোধেতুং সক্কোন্তি, ইমস্স পন ভিক্খুনো আগমনপটিপদা সোধেতব্বা. যদি আগমনপটিপদা ন সুজ্ঝতি, ‘‘ইমায পটিপদায লোকুত্তৰধম্মো নাম ন লব্ভতী’’তি অপনেতব্বো. যদি পনস্স আগমনপটিপদা সুজ্ঝতি, দীঘৰত্তং তীসু সিক্খাসু অপ্পমত্তো জাগৰিযমনুযুত্তো চতূসু পচ্চযেসু অলগ্গো আকাসে পাণিসমেন চেতসা ৱিহৰতীতি পঞ্ঞাযতি, তস্স ভিক্খুনো ব্যাকৰণং পটিপদায সদ্ধিং সংসন্দতি. ‘‘সেয্যথাপি নাম গঙ্গোদকং যমুনোদকেন সংসন্দতি সমেতি, এৱমেৱ সুপঞ্ঞত্তা তেন ভগৱতা সাৱকানং নিব্বানগামিনী পটিপদা, সংসন্দতি নিব্বানঞ্চ পটিপদা চা’’তি (দী. নি. ২.২৯৬) ৱুত্তসদিসং হোতি. অপিচ খো ন এত্তকেনপি সক্কাৰো কাতব্বো. কস্মা? একচ্চস্স হি পুথুজ্জনস্সপি সতো খীণাসৱস্স পটিপত্তিসদিসা পটিপত্তি হোতি, তস্মা সো ভিক্খু তেহি তেহি উপাযেহি উত্তাসেতব্বো. খীণাসৱস্স নাম অসনিযাপি মত্থকে পতমানায ভযং ৱা ছম্ভিতত্তং ৱা লোমহংসো ৱা ন হোতি, পুথুজ্জনস্স অপ্পমত্তকেনপি হোতি.
তত্ৰিমানি ৱত্থূনি (ম. নি. অট্ঠ. ৩.১০২) – দীঘভাণকঅভযত্থেৰো কিৰ একং পিণ্ডপাতিকং পৰিগ্গহেতুং অসক্কোন্তো দহৰস্স সঞ্ঞং অদাসি. সো তং নহাযমানং কল্যাণীনদীমুখদ্ৱাৰে নিমুজ্জিত্ৱা পাদে অগ্গহেসি. পিণ্ডপাতিকো ‘‘কুম্ভীলো’’তি সঞ্ঞায মহাসদ্দমকাসি, তদা নং ‘‘পুথুজ্জনো’’তি জানিংসু.
চন্দমুখতিস্সৰাজকালে পন মহাৱিহাৰে সঙ্ঘত্থেৰো খীণাসৱো দুব্বলচক্খুকো ৱিহাৰেযেৱ অচ্ছতি. ৰাজা ‘‘থেৰং পৰিগ্গণ্হিস্সামী’’তি ভিক্খূসু ভিক্খাচাৰং গতেসু অপ্পসদ্দো উপসঙ্কমিত্ৱা সপ্পো ৱিয পাদে অগ্গহেসি. থেৰো সিলাথম্ভো ৱিয নিচ্চলো হুত্ৱা ‘‘কো এত্থা’’তি আহ. ‘‘অহং, ভন্তে, তিস্সো’’তি? ‘‘সুগন্ধং ৱাযসি নো তিস্সা’’তি. এৱং খীণাসৱস্স ভযং নাম নত্থি.
একচ্চো পন পুথুজ্জনোপি অতিসূৰো হোতি নিব্ভযো. সো ৰজনীযেন আৰম্মণেন পৰিগ্গণ্হিতব্বো. ৱসভৰাজাপি একং থেৰং পৰিগ্গণ্হমানো ঘৰে নিসীদাপেত্ৱা তস্স সন্তিকে বদৰসাড়ৱং মদ্দমানো নিসীদি. মহাথেৰস্স খেড়ো চলিতো, থেৰস্স পুথুজ্জনভাৱো আৱিভূতো. খীণাসৱস্স হি ৰসতণ্হা নাম সুপ্পহীনা, দিব্বেসুপি ৰসেসু নিকন্তি নাম ন হোতি, তস্মা ইমেহি উপাযেহি পৰিগ্গহেত্ৱা সচস্স ভযং ৱা ছম্ভিতত্তং ৱা ৰসতণ্হা ৱা উপ্পজ্জতি, ‘‘ন চ ত্ৱং অৰহা’’তি অপনেতব্বো. সচে পন অভীৰু অচ্ছম্ভী অনুত্ৰাসী হুত্ৱা সীহো ৱিয নিসীদতি, দিব্বাৰম্মণেপি নিকন্তিং ন জনেতি, অযং ভিক্খু সম্পন্নৱেয্যাকৰণো সমন্তা ৰাজৰাজমহামত্তাদীহি পেসিতং সক্কাৰং অৰহতীতি ৱেদিতব্বো. এৱং তাৱ উত্তৰিমনুস্সধম্মাৰোচনং ৱিনিচ্ছিনিতব্বং.
২৩৪. সকলে পন ৱিনযৱিনিচ্ছযে (পাৰা. অট্ঠ. ১.৪৫) কোসল্লং পত্থযন্তেন চতুব্বিধো ৱিনযো জানিতব্বো.
চতুব্বিধঞ্হি ৱিনযং, মহাথেৰা মহিদ্ধিকা;
নীহৰিত্ৱা পকাসেসুং, ধম্মসঙ্গাহকা পুৰা.
কতমং চতুব্বিধং? সুত্তং সুত্তানুলোমং আচৰিযৱাদং অত্তনোমতিন্তি. যং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘আহচ্চপদেন খো, মহাৰাজ, ৰসেন আচৰিযৱংসেন অধিপ্পাযা’’তি (মি. প. ৪.২.৩). এত্থ হি আহচ্চপদন্তি সুত্তং অধিপ্পেতং. ৰসোতি সুত্তানুলোমং. আচৰিযৱংসোতি আচৰিযৱাদো. অধিপ্পাযোতি অত্তনোমতি.
তত্থ সুত্তং নাম সকলৱিনযপিটকে পাড়ি.
সুত্তানুলোমং নাম চত্তাৰো মহাপদেসা. যে ভগৱতা এৱং ৱুত্তা –
‘‘যং, ভিক্খৱে, মযা ‘ইদং ন কপ্পতী’তি অপ্পটিক্খিত্তং, তঞ্চে অকপ্পিযং অনুলোমেতি, কপ্পিযং পটিবাহতি, তং ৱো ন কপ্পতি. যং, ভিক্খৱে, মযা ‘ইদং ন কপ্পতী’তি অপ্পটিক্খিত্তং, তঞ্চে কপ্পিযং অনুলোমেতি, অকপ্পিযং পটিবাহতি, তং ৱো কপ্পতি. যং, ভিক্খৱে, মযা ‘ইদং কপ্পতী’তি অননুঞ্ঞাতং, তং চে অকপ্পিযং অনুলোমেতি, কপ্পিযং পটিবাহতি, তং ৱো ন কপ্পতি. যং, ভিক্খৱে, মযা ‘ইদং কপ্পতী’তি অননুঞ্ঞাতং, তঞ্চে কপ্পিযং অনুলোমেতি, অকপ্পিযং পটিবাহতি, তং ৱো কপ্পতী’’তি (মহাৱ. ৩০৫).
আচৰিযৱাদো নাম ধম্মসঙ্গাহকেহি পঞ্চহি অৰহন্তসতেহি ঠপিতা পাড়িৱিনিমুত্তা ওক্কন্তৱিনিচ্ছযপ্পৱত্তা অট্ঠকথাতন্তি.
অত্তনোমতি নাম সুত্তসুত্তানুলোমআচৰিযৱাদে মুঞ্চিত্ৱা অনুমানেন অত্তনো অনুবুদ্ধিযা নযগ্গাহেন উপট্ঠিতাকাৰকথনং.
অপিচ সুত্তন্তাভিধম্মৱিনযট্ঠকথাসু আগতো সব্বোপি থেৰৱাদো অত্তনোমতি নাম. তং পন অত্তনোমতিং গহেত্ৱা কথেন্তেন ন দড়্হগ্গাহং গহেত্ৱা ৱোহৰিতব্বং, কাৰণং সল্লক্খেত্ৱা অত্থেন পাড়িং, পাড়িযা চ অত্থং সংসন্দিত্ৱা কথেতব্বং, অত্তনোমতি আচৰিযৱাদে ওতাৰেতব্বা. সচে তত্থ ওতৰতি চেৱ সমেতি চ, গহেতব্বা. সচে নেৱ ওতৰতি ন সমেতি, ন গহেতব্বা. অযঞ্হি অত্তনোমতি নাম সব্বদুব্বলা, অত্তনোমতিতো আচৰিযৱাদো বলৱতৰো.
আচৰিযৱাদোপি সুত্তানুলোমে ওতাৰেতব্বো. তত্থ ওতৰন্তো সমেন্তো এৱ গহেতব্বো, ইতৰো ন গহেতব্বো. আচৰিযৱাদতো হি সুত্তানুলোমং বলৱতৰং.
সুত্তানুলোমম্পি সুত্তে ওতাৰেতব্বং. তত্থ ওতৰন্তং সমেন্তমেৱ গহেতব্বং, ইতৰং ন গহেতব্বং. সুত্তানুলোমতো হি সুত্তমেৱ বলৱতৰং. সুত্তঞ্হি অপ্পটিৱত্তিযং কাৰকসঙ্ঘসদিসং বুদ্ধানং ঠিতকালসদিসং. তস্মা যদা দ্ৱে ভিক্খূ সাকচ্ছন্তি, সকৱাদী সুত্তং গহেত্ৱা কথেতি, পৰৱাদী সুত্তানুলোমং. তেহি অঞ্ঞমঞ্ঞং খেপং ৱা গৰহং ৱা অকত্ৱা সুত্তানুলোমং সুত্তে ওতাৰেতব্বং. সচে ওতৰতি সমেতি, গহেতব্বং, নো চে, ন গহেতব্বং, সুত্তস্মিংযেৱ ঠাতব্বং. অথাযং সুত্তং গহেত্ৱা কথেতি, পৰো আচৰিযৱাদং. তেহিপি অঞ্ঞমঞ্ঞং খেপং ৱা গৰহং ৱা অকত্ৱা আচৰিযৱাদো সুত্তে ওতাৰেতব্বো. সচে ওতৰতি সমেতি, গহেতব্বো. অনোতৰন্তো অসমেন্তো চ গাৰয্হাচৰিযৱাদো ন গহেতব্বো, সুত্তস্মিংযেৱ ঠাতব্বং. অথাযং সুত্তং গহেত্ৱা কথেতি, পৰো অত্তনোমতিং. তেহিপি অঞ্ঞমঞ্ঞং খেপং ৱা গৰহং ৱা অকত্ৱা অত্তনোমতি সুত্তে ওতাৰেতব্বা. সচে ওতৰতি সমেতি, গহেতব্বা, নো চে, ন গহেতব্বা, সুত্তস্মিংযেৱ ঠাতব্বং.
অথাযং সুত্তানুলোমং গহেত্ৱা কথেতি, পৰো সুত্তং, সুত্তানুলোমে ওতাৰেতব্বং. সচে ওতৰতি সমেতি, তিস্সো সঙ্গীতিযো আৰুড়্হং পাড়িআগতং পঞ্ঞাযতি, গহেতব্বং, নো চে তথা পঞ্ঞাযতি, ন ওতৰতি ন সমেতি, বাহিৰকসুত্তং ৱা হোতি সিলোকো ৱা অঞ্ঞং ৱা গাৰয্হসুত্তং গুড়্হৱেস্সন্তৰগুড়্হৱিনযৱেদল্লাদীনং অঞ্ঞতৰতো আভতং, ন গহেতব্বং, সুত্তানুলোমস্মিংযেৱ ঠাতব্বং. অথাযং সুত্তানুলোমং গহেত্ৱা কথেতি, পৰো আচৰিযৱাদং. আচৰিযৱাদো সুত্তানুলোমে ওতাৰেতব্বো. সচে ওতৰতি সমেতি, গহেতব্বো. নো চে, ন গহেতব্বো, সুত্তানুলোমেযেৱ ঠাতব্বং. অথাযং সুত্তানুলোমং গহেত্ৱা কথেতি, পৰো অত্তনোমতিং. অত্তনোমতি সুত্তানুলোমে ওতাৰেতব্বা. সচে ওতৰতি সমেতি, গহেতব্বা. নো চে, ন গহেতব্বা, সুত্তানুলোমেযেৱ ঠাতব্বং.
অথাযং আচৰিযৱাদং গহেত্ৱা কথেতি, পৰো সুত্তং. সুত্তং আচৰিযৱাদে ওতাৰেতব্বং. সচে ওতৰতি সমেতি, গহেতব্বং. ইতৰং গাৰয্হসুত্তং ন গহেতব্বং, আচৰিযৱাদেযেৱ ঠাতব্বং. অথাযং আচৰিযৱাদং গহেত্ৱা কথেতি, পৰো সুত্তানুলোমং. সুত্তানুলোমং আচৰিযৱাদে ওতাৰেতব্বং. ওতৰন্তং সমেন্তমেৱ গহেতব্বং, ইতৰং ন গহেতব্বং, আচৰিযৱাদেযেৱ ঠাতব্বং. অথাযং আচৰিযৱাদং গহেত্ৱা কথেতি, পৰো অত্তনোমতিং. অত্তনোমতি আচৰিযৱাদে ওতাৰেতব্বা. সচে ওতৰতি সমেতি, গহেতব্বা. নো চে, ন গহেতব্বা, আচৰিযৱাদেযেৱ ঠাতব্বং.
অথ পনাযং অত্তনোমতিং গহেত্ৱা কথেতি, পৰো সুত্তং. সুত্তং অত্তনোমতিযং ওতাৰেতব্বং. সচে ওতৰতি সমেতি, গহেতব্বং. ইতৰং গাৰয্হসুত্তং ন গহেতব্বং, অত্তনোমতিযমেৱ ঠাতব্বং. অথাযং অত্তনোমতিং গহেত্ৱা কথেতি, পৰো সুত্তানুলোমং. সুত্তানুলোমং অত্তনোমতিযং ওতাৰেতব্বং. ওতৰন্তং সমেন্তমেৱ গহেতব্বং, ইতৰং ন গহেতব্বং, অত্তনোমতিযমেৱ ঠাতব্বং. অথাযং অত্তনোমতিং গহেত্ৱা কথেতি, পৰো আচৰিযৱাদং. আচৰিযৱাদো অত্তনোমতিযং ওতাৰেতব্বো. সচে ওতৰতি সমেতি, গহেতব্বো. ইতৰো গাৰয্হাচৰিযৱাদো ন গহেতব্বো, অত্তনোমতিযমেৱ ঠাতব্বং, অত্তনো গহণমেৱ বলিযং কাতব্বং. সব্বট্ঠানেসু চ খেপো ৱা গৰহা ৱা ন কাতব্বাতি.
অথ পনাযং কপ্পিযন্তি গহেত্ৱা কথেতি, পৰো অকপ্পিযন্তি, সুত্তে চ সুত্তানুলোমে চ ওতাৰেতব্বং. সচে কপ্পিযং হোতি, কপ্পিযে ঠাতব্বং. সচে অকপ্পিযং, অকপ্পিযে ঠাতব্বং. অথাযং তস্স কপ্পিযভাৱসাধকং সুত্ততো বহুং কাৰণঞ্চ ৱিনিচ্ছযঞ্চ দস্সেতি, পৰো কাৰণং ন ৱিন্দতি, কপ্পিযেৱ ঠাতব্বং. অথ পৰো তস্স অকপ্পিযভাৱসাধকং সুত্ততো বহুং কাৰণঞ্চ ৱিনিচ্ছযঞ্চ দস্সেতি, অনেন অত্তনো গহণন্তি কত্ৱা দড়্হং আদায ন ঠাতব্বং, ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা অকপ্পিযে এৱ ঠাতব্বং. অথ দ্ৱিন্নম্পি কাৰণচ্ছাযা দিস্সতি, পটিক্খিত্তভাৱোযেৱ সাধু, অকপ্পিযে ঠাতব্বং. ৱিনযঞ্হি পত্ৱা কপ্পিযাকপ্পিযৱিচাৰণং আগম্ম ৰুন্ধিতব্বং, গাড়্হং কত্তব্বং, সোতং পচ্ছিন্দিতব্বং, গৰুকভাৱেযেৱ ঠাতব্বং.
অথ পনাযং অকপ্পিযন্তি গহেত্ৱা কথেতি, পৰো কপ্পিযন্তি, সুত্তে চ সুত্তানুলোমে চ ওতাৰেতব্বং. সচে কপ্পিযং হোতি, কপ্পিযে ঠাতব্বং. সচে অকপ্পিযং, অকপ্পিযে ঠাতব্বং. অথাযং বহূহি সুত্তৱিনিচ্ছযকাৰণেহি অকপ্পিযভাৱং দস্সেতি, পৰো কাৰণং ন ৱিন্দতি, অকপ্পিযে ঠাতব্বং. অথ পৰো বহূহি সুত্তৱিনিচ্ছযকাৰণেহি কপ্পিযভাৱং দস্সেতি, অযং কাৰণং ন ৱিন্দতি, কপ্পিযে ঠাতব্বং. অথ দ্ৱিন্নম্পি কাৰণচ্ছাযা দিস্সতি, অত্তনো গহণং ন ৱিস্সজ্জেতব্বং. যথা চাযং কপ্পিযাকপ্পিযে অকপ্পিযকপ্পিযে চ ৱিনিচ্ছযো ৱুত্তো, এৱং অনাপত্তিআপত্তিৱাদে আপত্তানাপত্তিৱাদে চ, লহুকগৰুকাপত্তিৱাদে গৰুকলহুকাপত্তিৱাদে চাপি ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো. নামমত্তেযেৱ হি এত্থ নানং, যোজনানযে নানং নত্থি, তস্মা ন ৱিত্থাৰিতং.
এৱং কপ্পিযাকপ্পিযাদিৱিনিচ্ছযে উপ্পন্নে যো সুত্তসুত্তানুলোমআচৰিযৱাদঅত্তনোমতীসু অতিৰেককাৰণং লভতি, তস্স ৱাদে ঠাতব্বং, সব্বসো পন কাৰণৱিনিচ্ছযং অলভন্তেন সুত্তং ন জহিতব্বং, সুত্তস্মিংযেৱ ঠাতব্বন্তি. এৱং সকলৱিনযৱিনিচ্ছযে কোসল্লং পত্থযন্তেন অযং চতুব্বিধো ৱিনযো জানিতব্বো.
ইমঞ্চ পন চতুব্বিধং ৱিনযং ঞত্ৱাপি ৱিনযধৰেন পুগ্গলেন তিলক্খণসমন্নাগতেন ভৱিতব্বং. তীণি হি ৱিনযধৰস্স লক্খণানি ইচ্ছিতব্বানি. কতমানি তীণি? সুত্তঞ্চস্স স্ৱাগতং হোতি সুপ্পৱত্তি সুৱিনিচ্ছিতং সুত্ততো অনুব্যঞ্জনসোতি ইদমেকং লক্খণং. ৱিনযে খো পন ঠিতো হোতি অসংহীৰোতি ইদং দুতিযং. আচৰিযপৰম্পৰা খো পনস্স সুগ্গহিতা হোতি সুমনসিকতা সূপধাৰিতাতি ইদং ততিযং.
তত্থ সুত্তং নাম সকলং ৱিনযপিটকং. তদস্স স্ৱাগতং হোতীতি সুট্ঠু আগতং. সুপ্পৱত্তীতি সুট্ঠু পৱত্তং পগুণং ৱাচুগ্গতং. সুৱিনিচ্ছিতং সুত্তসো অনুব্যঞ্জনসোতি পাড়িতো চ পৰিপুচ্ছতো চ অট্ঠকথাতো চ সুৱিনিচ্ছিতং হোতি কঙ্খাছেদনং কত্ৱা উগ্গহিতং. ৱিনযে খো পন ঠিতো হোতীতি ৱিনযে লজ্জিভাৱেন পতিট্ঠিতো হোতি. অলজ্জী হি বহুস্সুতোপি সমানো লাভগৰুকতায তন্তিং ৱিসংৱাদেত্ৱা উদ্ধম্মং উব্বিনযং সত্থুসাসনং দীপেত্ৱা সাসনে মহন্তং উপদ্দৱং কৰোতি, সঙ্ঘভেদম্পি সঙ্ঘৰাজিম্পি উপ্পাদেতি. লজ্জী পন কুক্কুচ্চকো সিক্খাকামো জীৱিতহেতুপি তন্তিং অৱিসংৱাদেত্ৱা ধম্মমেৱ ৱিনযমেৱ দীপেতি, সত্থুসাসনং গৰুকং কত্ৱা ঠপেতি. তথা হি পুব্বে মহাথেৰা তিক্খত্তুং ৱাচং নিচ্ছাৰেসুং ‘‘অনাগতে লজ্জী ৰক্খিস্সতি, লজ্জী ৰক্খিস্সতি, লজ্জী ৰক্খিস্সতী’’তি (পাৰা. অট্ঠ. ১.৪৫). এৱং যো লজ্জী, সো ৱিনযং অৱিজহন্তো অৱোক্কমন্তো লজ্জিভাৱেনেৱ ৱিনযে ঠিতো হোতি সুপ্পতিট্ঠিতোতি.
অসংহীৰোতি সংহীৰো নাম যো পাড়িযং ৱা অট্ঠকথাযং ৱা হেট্ঠতো ৱা উপৰিতো ৱা পদপটিপাটিযা ৱা পুচ্ছিযমানো ৱিত্থুনতি ৱিপ্ফন্দতি সন্তিট্ঠিতুং ন সক্কোতি, যং যং পৰেন ৱুচ্চতি, তং তং অনুজানাতি, সকৱাদং ছড্ডেত্ৱা পৰৱাদং গণ্হাতি. যো পন পাড়িযং ৱা অট্ঠকথাযং ৱা হেট্ঠুপৰিযেন ৱা পদপটিপাটিযা ৱা পুচ্ছিযমানো ন ৱিত্থুনতি ন ৱিপ্ফন্দতি, একেকলোমং সণ্ডাসেন গণ্হন্তো ৱিয ‘‘এৱং মযং ৱদাম, এৱং নো আচৰিযা ৱদন্তী’’তি ৱিস্সজ্জেতি, যম্হি পাড়ি চ পাড়িৱিনিচ্ছযো চ সুৱণ্ণভাজনে পক্খিত্তসীহৱসা ৱিয পৰিক্খযং পৰিযাদানং অগচ্ছন্তো তিট্ঠতি, অযং ৱুচ্চতি ‘‘অসংহীৰো’’তি.
আচৰিযপৰম্পৰা খো পনস্স সুগ্গহিতা হোতীতি থেৰপৰম্পৰা ৱংসপৰম্পৰা অস্স সুট্ঠু গহিতা হোতি. সুমনসিকতাতি সুট্ঠু মনসিকতা, আৱজ্জিতমত্তে উজ্জলিতপদীপো ৱিয হোতি. সূপধাৰিতাতি সুট্ঠু উপধাৰিতা পুব্বাপৰানুসন্ধিতো অত্থতো কাৰণতো চ উপধাৰিতা. অত্তনোমতিং পহায আচৰিযসুদ্ধিযা ৱত্তা হোতি, ‘‘ময্হং আচৰিযো অসুকাচৰিযস্স সন্তিকে উগ্গণ্হি, সো অসুকস্সা’’তি এৱং সব্বং আচৰিযপৰম্পৰং থেৰৱাদঙ্গং হৰিত্ৱা যাৱ উপালিত্থেৰো সম্মাসম্বুদ্ধস্স সন্তিকে উগ্গণ্হীতি পাপেত্ৱা ঠপেতি, ততোপি আহৰিত্ৱা উপালিত্থেৰো সম্মাসম্বুদ্ধস্স সন্তিকে উগ্গণ্হি, দাসকত্থেৰো অত্তনো উপজ্ঝাযস্স উপালিত্থেৰস্স, সোণত্থেৰো অত্তনো উপজ্ঝাযস্স দাসকত্থেৰস্স, সিগ্গৱত্থেৰো অত্তনো উপজ্ঝাযস্স সোণত্থেৰস্স, মোগ্গলিপুত্ততিস্সত্থেৰো অত্তনো উপজ্ঝাযস্স সিগ্গৱত্থেৰস্স চণ্ডৱজ্জিত্থেৰস্স চাতি এৱং সব্বং আচৰিযপৰম্পৰং থেৰৱাদঙ্গং আহৰিত্ৱা অত্তনো আচৰিযং পাপেত্ৱা ঠপেতি. এৱং উগ্গহিতা হি আচৰিযপৰম্পৰা সুগ্গহিতা হোতি. এৱং অসক্কোন্তেন পন অৱস্সং দ্ৱে তযো পৰিৱট্টা উগ্গহেতব্বা. সব্বপচ্ছিমেন হি নযেন যথা আচৰিযো আচৰিযাচৰিযো চ পাড়িঞ্চ পৰিপুচ্ছঞ্চ ৱদন্তি, তথা ঞাতুং ৱট্টতি.
ইমেহি চ পন তীহি লক্খণেহি সমন্নাগতেন ৱিনযধৰেন ৱত্থুৱিনিচ্ছযত্থং সন্নিপতিতে সঙ্ঘে ওতিণ্ণে ৱত্থুস্মিং চোদকেন চ চুদিতকেন চ ৱুত্তে ৱত্তব্বে সহসা অৱিনিচ্ছিনিত্ৱাৱ ছ ঠানানি ওলোকেতব্বানি. কতমানি ছ? ৱত্থু ওলোকেতব্বং, মাতিকা ওলোকেতব্বা, পদভাজনীযং ওলোকেতব্বং, তিকপৰিচ্ছেদো ওলোকেতব্বো, অন্তৰাপত্তি ওলোকেতব্বা, অনাপত্তি ওলোকেতব্বাতি.
ৱত্থুং ওলোকেন্তোপি হি ‘‘তিণেন ৱা পণ্ণেন ৱা পটিচ্ছাদেত্ৱা আগন্তব্বং, ন ত্ৱেৱ নগ্গেন আগন্তব্বং, যো আগচ্ছেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (পাৰা. ৫১৭) এৱং একচ্চং আপত্তিং পস্সতি, সো তং সুত্তং আনেত্ৱা তং অধিকৰণং ৱূপসমেস্সতি.
মাতিকং ওলোকেন্তোপি ‘‘সম্পজানমুসাৱাদে পাচিত্তিয’’ন্তিআদিনা (পাচি. ৩) নযেন পঞ্চন্নং আপত্তীনং অঞ্ঞতৰং আপত্তিং পস্সতি, সো তং সুত্তং আনেত্ৱা তং অধিকৰণং ৱূপসমেস্সতি.
পদভাজনীযং ওলোকেন্তোপি ‘‘অক্খযিতে সৰীৰে মেথুনং ধম্মং পটিসেৱতি, আপত্তি পাৰাজিকস্স. যেভুয্যেন খযিতে সৰীৰে মেথুনং ধম্মং পটিসেৱতি, আপত্তি থুল্লচ্চযস্সা’’তিআদিনা (পাৰা. ৫৯ অত্থতো সমানং) নযেন সত্তন্নং আপত্তীনং অঞ্ঞতৰং আপত্তিং পস্সতি, সো পদভাজনীযতো সুত্তং আনেত্ৱা তং অধিকৰণং ৱূপসমেস্সতি.
তিকপৰিচ্ছেদং ওলোকেন্তোপি তিকসঙ্ঘাদিসেসং ৱা তিকপাচিত্তিযং ৱা তিকদুক্কটং ৱা অঞ্ঞতৰং ৱা আপত্তিং তিকপৰিচ্ছেদে পস্সতি, সো ততো সুত্তং আনেত্ৱা তং অধিকৰণং ৱূপসমেস্সতি.
অন্তৰাপত্তিং ওলোকেন্তোপি ‘‘পটিলাতং উক্খিপতি, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (পাচি. ৩৫৫) এৱং যা সিক্খাপদন্তৰেসু অন্তৰাপত্তি হোতি, তং পস্সতি, সো তং সুত্তং আনেত্ৱা তং অধিকৰণং ৱূপসমেস্সতি.
অনাপত্তিং ওলোকেন্তোপি ‘‘অনাপত্তি ভিক্খু অসাদিযন্তস্স, অথেয্যচিত্তস্স, ন মৰণাধিপ্পাযস্স, অনুল্লপনাধিপ্পাযস্স, ন মোচনাধিপ্পাযস্স অসঞ্চিচ্চ অসতিযা অজানন্তস্সা’’তি (পাৰা. ৭২, ১৩৬, ১৮০, ২২৫, ২৬৩ থোকং থোকং ৱিসদিসং) এৱং তস্মিং তস্মিং সিক্খাপদে নিদ্দিট্ঠং অনাপত্তিং পস্সতি, সো তং সুত্তং আনেত্ৱা তং অধিকৰণং ৱূপসমেস্সতি.
যো হি ভিক্খু চতুব্বিধৱিনযকোৱিদো তিলক্খণসম্পন্নো ইমানি ছ ঠানানি ওলোকেত্ৱা অধিকৰণং ৱূপসমেস্সতি, তস্স ৱিনিচ্ছযো অপ্পটিৱত্তিযো বুদ্ধেন সযং নিসীদিত্ৱা ৱিনিচ্ছিতসদিসো হোতি. তং চে এৱং ৱিনিচ্ছযকুসলং ভিক্খুং কোচি কতসিক্খাপদৱীতিক্কমো ভিক্খু উপসঙ্কমিত্ৱা অত্তনো কুক্কুচ্চং পুচ্ছেয্য, তেন সাধুকং সল্লক্খেত্ৱা সচে অনাপত্তি হোতি, ‘‘অনাপত্তী’’তি ৱত্তব্বং. সচে পন আপত্তি হোতি, সা দেসনাগামিনী চে, ‘‘দেসনাগামিনী’’তি ৱত্তব্বং. ৱুট্ঠানগামিনী চে, ‘‘ৱুট্ঠানগামিনী’’তি ৱত্তব্বং. অথস্স পাৰাজিকচ্ছাযা দিস্সতি, ‘‘পাৰাজিকাপত্তী’’তি ন ৱত্তব্বং. কস্মা? মেথুনধম্মৱীতিক্কমো হি উত্তৰিমনুস্সধম্মৱীতিক্কমো চ ওড়াৰিকো, অদিন্নাদানমনউস্সৱিগ্গহৱীতিক্কমা পন সুখুমা চিত্তলহুকা. তে সুখুমেনেৱ আপজ্জতি, সুখুমেন ৰক্খতি, তস্মা ৱিসেসেন তংৱত্থুকং কুক্কুচ্চং পুচ্ছিযমানো ‘‘আপত্তী’’তি অৱত্ৱা সচস্স আচৰিযো ধৰতি, ততো তেন সো ভিক্খু ‘‘অম্হাকং আচৰিযং পুচ্ছা’’তি পেসেতব্বো. সচে সো পুন আগন্ত্ৱা ‘‘তুম্হাকং আচৰিযো সুত্ততো নযতো ওলোকেত্ৱা ‘সতেকিচ্ছো’তি মং আহা’’তি ৱদতি, ততো তেন সো ‘‘সাধু সুট্ঠু যং আচৰিযো ভণতি, তং কৰোহী’’তি ৱত্তব্বো. অথ পনস্স আচৰিযো নত্থি, সদ্ধিং উগ্গহিতত্থেৰো পন অত্থি, তস্স সন্তিকং পেসেতব্বো ‘‘অম্হেহি সহ উগ্গহিতত্থেৰো গণপামোক্খো, তং গন্ত্ৱা পুচ্ছা’’তি. তেনপি ‘‘সতেকিচ্ছো’’তি ৱিনিচ্ছিতে ‘‘সাধু সুট্ঠু তস্স ৱচনং কৰোহী’’তি ৱত্তব্বো. অথ তস্স সদ্ধিং উগ্গহিতত্থেৰোপি নত্থি, অন্তেৱাসিকো পণ্ডিতো অত্থি, তস্স সন্তিকং পেসেতব্বো ‘‘অসুকদহৰং গন্ত্ৱা পুচ্ছা’’তি. তেনপি ‘‘সতেকিচ্ছো’’তি ৱিনিচ্ছিতে ‘‘সাধু সুট্ঠু তস্স ৱচনং কৰোহী’’তি ৱত্তব্বো. অথ দহৰস্সপি পাৰাজিকচ্ছাযাৱ উপট্ঠাতি, তেনপি ‘‘পাৰাজিকোসী’’তি ন ৱত্তব্বো. দুল্লভো হি বুদ্ধুপ্পাদো, ততো দুল্লভতৰা পব্বজ্জা চ উপসম্পদা চ. এৱং পন ৱত্তব্বো ‘‘ৱিৱিত্তং ওকাসং সম্মজ্জিত্ৱা দিৱাৱিহাৰং নিসীদিত্ৱা সীলানি ৱিসোধেত্ৱা দ্ৱত্তিংসাকাৰং তাৱ মনসিকৰোহী’’তি. সচে তস্স অৰোগং সীলং, কম্মট্ঠানং ঘটযতি, সঙ্খাৰা পাকটা হুত্ৱা উপট্ঠহন্তি, উপচাৰপ্পনাপ্পত্তং ৱিয চিত্তং একগ্গং হোতি, দিৱসং অতিক্কন্তম্পি ন জানাতি, সো দিৱসাতিক্কমে উপট্ঠানং আগতো এৱং ৱত্তব্বো ‘‘কীদিসা তে চিত্তপ্পৱত্তী’’তি. আৰোচিতায চ চিত্তপৱত্তিযা ৱত্তব্বো ‘‘পব্বজ্জা নাম চিত্তৱিসুদ্ধত্থায, অপ্পমত্তো সমণধম্মং কৰোহী’’তি.
যস্স পন সীলং ভিন্নং হোতি, তস্স কম্মট্ঠানং ন ঘটযতি, পতোদাভিতুন্নং ৱিয চিত্তং ৱিকম্পতি, ৱিপ্পটিসাৰগ্গিনা ডয্হতি, তত্তপাসাণে নিসিন্নো ৱিয তঙ্খণেযেৱ ৱুট্ঠাতি. সো আগতো ‘‘কা তে চিত্তপৱত্তী’’তি পুচ্ছিতব্বো. আৰোচিতায চিত্তপৱত্তিযা ‘‘নত্থি লোকে ৰহো নাম পাপকম্মং পকুব্বতো. সব্বপঠমঞ্হি পাপং কৰোন্তো অত্তনা জানাতি. অথস্স আৰক্খদেৱতা পৰচিত্তৱিদূ সমণব্ৰাহ্মণা অঞ্ঞা চ দেৱতা জানন্তি, ত্ৱংযেৱ দানি তৱ সোত্থিং পৰিযেসাহী’’তি ৱত্তব্বো. এৱং কতৱীতিক্কমেনেৱ ভিক্খুনা সযমেৱ আগন্ত্ৱা আৰোচিতে পটিপজ্জিতব্বং.
২৩৫. ইদানি যা সা পুব্বে ৱুত্তপ্পভেদা চোদনা, তস্সাযেৱ সম্পত্তিৱিপত্তিজাননত্থং আদিমজ্ঝপৰিযোসানাদীনং ৱসেন ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো. সেয্যথিদং, চোদনায কো আদি, কিং মজ্ঝে, কিং পৰিযোসানং? চোদনায ‘‘অহং তং ৱত্তুকামো, কৰোতু মে আযস্মা ওকাস’’ন্তি এৱং ওকাসকম্মং আদি. ওতিণ্ণেন ৱত্থুনা চোদেত্ৱা সাৰেত্ৱা ৱিনিচ্ছযো মজ্ঝে. আপত্তিযং ৱা অনাপত্তিযং ৱা পতিট্ঠাপনেন সমথো পৰিযোসানং.
চোদনায কতি মূলানি, কতি ৱত্থূনি, কতি ভূমিযো? চোদনায দ্ৱে মূলানি সমূলিকা ৱা অমূলিকা ৱা. তীণি ৱত্থূনি দিট্ঠং সুতং পৰিসঙ্কিতং. পঞ্চ ভূমিযো কালেন ৱক্খামি, নো অকালেন, ভূতেন ৱক্খামি, নো অভূতেন, সণ্হেন ৱক্খামি, নো ফৰুসেন, অত্থসংহিতেন ৱক্খামি, নো অনত্থসংহিতেন, মেত্তচিত্তো ৱক্খামি, নো দোসন্তৰোতি. ইমায চ পন চোদনায চোদকেন পুগ্গলেন ‘‘পৰিসুদ্ধকাযসমাচাৰো নু খোম্হী’’তিআদিনা (পৰি. ৪৩৬) নযেন উপালিপঞ্চকেসু ৱুত্তেসু পন্নৰসসু ধম্মেসু পতিট্ঠাতব্বং. চুদিতকেন দ্ৱীসু ধম্মেসু পতিট্ঠাতব্বং সচ্চে চ অকুপ্পে চাতি.
অনুৱিজ্জকেন (পৰি. ৩৬০) চ চোদকো পুচ্ছিতব্বো ‘‘যং খো ত্ৱং, আৱুসো, ইমং ভিক্খুং চোদেসি, কিম্হি নং চোদেসি, সীলৱিপত্তিযা চোদেসি, আচাৰৱিপত্তিযা চোদেসি, দিট্ঠিৱিপত্তিযা চোদেসী’’তি. সো চে এৱং ৱদেয্য ‘‘সীলৱিপত্তিযা ৱা চোদেমি, আচাৰৱিপত্তিযা ৱা চোদেমি, দিট্ঠিৱিপত্তিযা ৱা চোদেমী’’তি. সো এৱমস্স ৱচনীযো ‘‘জানাসি পনাযস্মা সীলৱিপত্তিং, জানাসি আচাৰৱিপত্তিং, জানাসি দিট্ঠিৱিপত্তি’’ন্তি. সো চে এৱং ৱদেয্য ‘‘জানামি খো অহং, আৱুসো, সীলৱিপত্তিং, জানামি আচাৰৱিপত্তিং, জানামি দিট্ঠিৱিপত্তি’’ন্তি. সো এৱমস্স ৱচনীযো ‘‘কতমা পনাৱুসো, সীলৱিপত্তি, কতমা আচাৰৱিপত্তি, কতমা দিট্ঠিৱিপত্তী’’তি? সো চে এৱং ৱদেয্য ‘‘চত্তাৰি পাৰাজিকানি তেৰস সঙ্ঘাদিসেসা, অযং সীলৱিপত্তি. থুল্লচ্চযং পাচিত্তিযং পাটিদেসনীযং দুক্কটং দুব্ভাসিতং, অযং আচাৰৱিপত্তি. মিচ্ছাদিট্ঠি অন্তগ্গাহিকা দিট্ঠি, অযং দিট্ঠিৱিপত্তী’’তি.
সো এৱমস্স ৱচনীযো ‘‘যং খো ত্ৱং, আৱুসো, ইমং ভিক্খুং চোদেসি, দিট্ঠেন ৱা চোদেসি, সুতেন ৱা চোদেসি, পৰিসঙ্কায ৱা চোদেসী’’তি. সো চে এৱং ৱদেয্য ‘‘দিট্ঠেন ৱা চোদেমি, সুতেন ৱা চোদেমি, পৰিসঙ্কায ৱা চোদেমী’’তি. সো এৱমস্স ৱচনীযো ‘‘যং খো ত্ৱং, আৱুসো, ইমং ভিক্খুং দিট্ঠেন চোদেসি, কিং তে দিট্ঠং, কিন্তি তে দিট্ঠং, কদা তে দিট্ঠং, কত্থ তে দিট্ঠং, পাৰাজিকং অজ্ঝাপজ্জন্তো দিট্ঠো, সঙ্ঘাদিসেসং অজ্ঝাপজ্জন্তো দিট্ঠো, থুল্লচ্চযং পাচিত্তিযং পাটিদেসনীযং দুক্কটং দুব্ভাসিতং অজ্ঝাপজ্জন্তো দিট্ঠো, কত্থ চাযং ভিক্খু অহোসি, কত্থ চ ত্ৱং কৰোসি, কিঞ্চ ত্ৱং কৰোসি, কিং অযং ভিক্খু কৰোতী’’তি?
সো চে এৱং ৱদেয্য ‘‘ন খো অহং, আৱুসো, ইমং ভিক্খুং দিট্ঠেন চোদেমি, অপিচ সুতেন চোদেমী’’তি. সো এৱমস্স ৱচনীযো ‘‘যং খো ত্ৱং, আৱুসো, ইমং ভিক্খুং সুতেন চোদেসি, কিং তে সুতং, কিন্তি তে সুতং, কদা তে সুতং, কত্থ তে সুতং, পাৰাজিকং অজ্ঝাপন্নোতি সুতং, সঙ্ঘাদিসেসং অজ্ঝাপন্নোতি সুতং, থুল্লচ্চযং পাচিত্তিযং পাটিদেসনীযং দুক্কটং দুব্ভাসিতং অজ্ঝাপন্নোতি সুতং, ভিক্খুস্স সুতং, ভিক্খুনিযা সুতং, সিক্খমানায সুতং, সামণেৰস্স সুতং, সামণেৰিযা সুতং, উপাসকস্স সুতং, উপাসিকায সুতং, ৰাজূনং সুতং, ৰাজমহামত্তানং সুতং, তিত্থিযানং সুতং, তিত্থিযসাৱকানং সুত’’ন্তি.
সো চে এৱং ৱদেয্য ‘‘ন খো অহং, আৱুসো, ইমং ভিক্খুং সুতেন চোদেমি, অপিচ পৰিসঙ্কায চোদেমী’’তি. সো এৱমস্স ৱচনীযো ‘‘যং খো ত্ৱং, আৱুসো, ইমং ভিক্খুং পৰিসঙ্কায চোদেসি, কিং পৰিসঙ্কসি, কিন্তি পৰিসঙ্কসি, কদা পৰিসঙ্কসি, কত্থ পৰিসঙ্কসি? পাৰাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপন্নোতি পৰিসঙ্কসি, সঙ্ঘাদিসেসং থুল্লচ্চযং পাচিত্তিযং পাটিদেসনীযং দুক্কটং দুব্ভাসিতং অজ্ঝাপন্নোতি পৰিসঙ্কসি, ভিক্খুস্স সুত্ৱা পৰিসঙ্কসি, ভিক্খুনিযা সুত্ৱা…পে… তিত্থিযসাৱকানং সুত্ৱা পৰিসঙ্কসী’’তি.
দিট্ঠং দিট্ঠেন সমেতি, দিট্ঠেন সংসন্দতে দিট্ঠং;
দিট্ঠং পটিচ্চ ন উপেতি, অসুদ্ধপৰিসঙ্কিতো;
সো পুগ্গলো পটিঞ্ঞায, কাতব্বো তেনুপোসথো.
সুতং সুতেন সমেতি, সুতেন সংসন্দতে সুতং;
সুতং পটিচ্চ ন উপেতি, অসুদ্ধপৰিসঙ্কিতো;
সো পুগ্গলো পটিঞ্ঞায, কাতব্বো তেনুপোসথো.
মুতং মুতেন সমেতি, মুতেন সংসন্দতে মুতং;
মুতং পটিচ্চ ন উপেতি, অসুদ্ধপৰিসঙ্কিতো;
সো পুগ্গলো পটিঞ্ঞায, কাতব্বো তেনুপোসথো.
পটিঞ্ঞা লজ্জীসু কতা, অলজ্জীসু এৱং ন ৱিজ্জতি;
বহুম্পি অলজ্জী ভাসেয্য, ৱত্তানুসন্ধিতেন কাৰযেতি. (পৰি. ৩৫৯);
অপিচেত্থ সঙ্গামাৱচৰেন ভিক্খুনা সঙ্ঘং উপসঙ্কমন্তেন নীচচিত্তেন সঙ্ঘো উপসঙ্কমিতব্বো ৰজোহৰণসমেন চিত্তেন, আসনকুসলেন ভৱিতব্বং নিসজ্জকুসলেন, থেৰে ভিক্খূ অনুপখজ্জন্তেন নৱে ভিক্খূ আসনেন অপ্পটিবাহন্তেন যথাপতিৰূপে আসনে নিসীদিতব্বং, অনানাকথিকেন ভৱিতব্বং অতিৰচ্ছানকথিকেন, সামং ৱা ধম্মো ভাসিতব্বো, পৰো ৱা অজ্ঝেসিতব্বো, অৰিযো ৱা তুণ্হীভাৱো নাতিমঞ্ঞিতব্বো.
সঙ্ঘেন অনুমতেন পুগ্গলেন অনুৱিজ্জকেন অনুৱিজ্জিতুকামেন ন উপজ্ঝাযো পুচ্ছিতব্বো, ন আচৰিযো পুচ্ছিতব্বো, ন সদ্ধিৱিহাৰিকো পুচ্ছিতব্বো, ন অন্তেৱাসিকো পুচ্ছিতব্বো, ন সমানুপজ্ঝাযকো পুচ্ছিতব্বো, ন সমানাচৰিযকো পুচ্ছিতব্বো, ন জাতি পুচ্ছিতব্বা, ন নামং পুচ্ছিতব্বং, ন গোত্তং পুচ্ছিতব্বং, ন আগমো পুচ্ছিতব্বো, ন কুলপদেসো পুচ্ছিতব্বো, ন জাতিভূমি পুচ্ছিতব্বা. তং কিংকাৰণা? অত্ৰস্স পেমং ৱা দোসো ৱা, পেমে ৱা সতি দোসে ৱা ছন্দাপি গচ্ছেয্য দোসাপি গচ্ছেয্য মোহাপি গচ্ছেয্য ভযাপি গচ্ছেয্যাতি.
সঙ্ঘেন অনুমতেন পুগ্গলেন অনুৱিজ্জকেন অনুৱিজ্জিতুকামেন সঙ্ঘগৰুকেন ভৱিতব্বং, নো পুগ্গলগৰুকেন, সদ্ধম্মগৰুকেন ভৱিতব্বং, নো আমিসগৰুকেন, অত্থৱসিকেন ভৱিতব্বং, নো পৰিসকপ্পিকেন, কালেন অনুৱিজ্জিতব্বং, নো অকালেন, ভূতেন অনুৱিজ্জিতব্বং, নো অভূতেন, সণ্হেন অনুৱিজ্জিতব্বং, নো ফৰুসেন, অত্থসংহিতেন অনুৱিজ্জিতব্বং, নো অনত্থসংহিতেন, মেত্তচিত্তেন অনুৱিজ্জিতব্বং, নো দোসন্তৰেন, ন উপকণ্ণকজপ্পিনা ভৱিতব্বং, ন জিম্হং পেক্খিতব্বং, ন অক্খি নিখণিতব্বং, ন ভমুকং উক্খিপিতব্বং, ন সীসং উক্খিপিতব্বং, ন হত্থৱিকাৰো কাতব্বো, ন হত্থমুদ্দা দস্সেতব্বা.
আসনকুসলেন ভৱিতব্বং নিসজ্জকুসলেন, যুগমত্তং পেক্খন্তেন অত্থং অনুৱিধিযন্তেন সকে আসনে নিসীদিতব্বং, ন চ আসনা ৱুট্ঠাতব্বং, ন ৱীতিহাতব্বং, ন কুম্মগ্গো সেৱিতব্বো, ন বাহাৱিক্খেপকং ভণিতব্বং, অতুৰিতেন ভৱিতব্বং অসাহসিকেন, অচণ্ডিকতেন ভৱিতব্বং ৱচনক্খমেন, মেত্তচিত্তেন ভৱিতব্বং হিতানুকম্পিনা, কাৰুণিকেন ভৱিতব্বং হিতপৰিসক্কিনা, অসম্ফপ্পলাপিনা ভৱিতব্বং পৰিযন্তভাণিনা, অৱেৰৱসিকেন ভৱিতব্বং অনসুৰুত্তেন, অত্তা পৰিগ্গহেতব্বো, পৰো পৰিগ্গহেতব্বো, চোদকো পৰিগ্গহেতব্বো, চুদিতকো পৰিগ্গহেতব্বো, অধম্মচোদকো পৰিগ্গহেতব্বো, অধম্মচুদিতকো পৰিগ্গহেতব্বো, ধম্মচোদকো পৰিগ্গহেতব্বো, ধম্মচুদিতকো পৰিগ্গহেতব্বো, ৱুত্তং অহাপেন্তেন অৱুত্তং অপ্পকাসেন্তেন ওতিণ্ণানি পদব্যঞ্জনানি সাধুকং উগ্গহেত্ৱা পৰো পৰিপুচ্ছিত্ৱা যথাপটিঞ্ঞায কাৰেতব্বো, মন্দো হাসেতব্বো, ভীৰু অস্সাসেতব্বো, চণ্ডো নিসেধেতব্বো, অসুচি ৱিভাৱেতব্বো, উজুমদ্দৱেন ন ছন্দাগতি গন্তব্বা, ন দোসাগতি গন্তব্বা, ন মোহাগতি গন্তব্বা, ন ভযাগতি গন্তব্বা, মজ্ঝত্তেন ভৱিতব্বং ধম্মেসু চ পুগ্গলেসু চ, এৱঞ্চ পন অনুৱিজ্জকো অনুৱিজ্জমানো সত্থু চেৱ সাসনকৰো হোতি, ৱিঞ্ঞূনঞ্চ সব্ৰহ্মচাৰীনং পিযো চ হোতি মনাপো চ গৰু চ ভাৱনীযো চাতি.
ইতি পাড়িমুত্তকৱিনযৱিনিচ্ছযসঙ্গহে
চোদনাদিৱিনিচ্ছযকথা সমত্তা.