৭. ইদ্ধিপাদসংযুত্তং

১. চাপালৱগ্গো

১. অপাৰসুত্তৱণ্ণনা

৮১৩. ছন্দং নিস্সায পৱত্তো সমাধীতি কত্তুকম্যতাছন্দং অধিপতিং কত্ৱা পটিলদ্ধসমাধি ছন্ধসমাধি. পধানসঙ্খাৰাতি চতুকিচ্চসাধকস্স সম্মপ্পধানৱীৰিযস্সেতং অধিৱচনং. তেহীতি ছন্দসমাধিপধানসঙ্খাৰেহি. ইদ্ধিযা পাদন্তি নিপ্ফত্তিপৰিযাযেন ইজ্ঝনট্ঠেন, ইজ্ঝন্তি এতায সদ্ধা ইদ্ধা ৱুদ্ধা উক্কংসগতা হোন্তীতি ইমিনা ৱা পৰিযাযেন ‘‘ইদ্ধী’’তি সঙ্খাতানং উপচাৰজ্ঝানাদিকুসলচিত্তসম্পযুত্তানং ছন্দসমাধিপধানসঙ্খাৰানং অধিট্ঠানট্ঠেন পাদভূতং, সেসচিত্তচেতসিকৰাসিন্তি অত্থো. সা এৱ চ যথাৱুত্তইদ্ধি যস্মা হেট্ঠিমা হেট্ঠিমা উপৰিমায উপৰিমায পাদভূতা, তস্মা ৱুত্তং ‘‘ইদ্ধিভূতং ৱা পাদন্তি ইদ্ধিপাদ’’ন্তি. সেসেসূতি ৱীৰিযসমাধিআদীসু. তত্থ হি ৱীৰিযং চিত্তং ৱীমংসং অধিপতিং কত্ৱা পটিলদ্ধসমাধি ৱীমংসাসমাধীতি অত্থো ৱেদিতব্বো. ইধাতি ইমস্মিং ইদ্ধিপাদসংযুত্তে. একপৰিচ্ছেদোৱ অত্থনিদ্দেসো.

৫. ইদ্ধিপদেসসুত্তৱণ্ণনা

৮১৭. ইদ্ধিপদেসন্তি ইদ্ধিযা একদেসং. কো পন সোতি আহ – ‘‘তযো চ মগ্গে তীণি চ ফলানী’’তি.

৬. সমত্তসুত্তৱণ্ণনা

৮১৮. সমত্তন্তি সামঞ্ঞস্স সমং অত্তনং ইজ্ঝনং সমত্তং পৰিপুণ্ণং. ৱিৱট্টপাদকা এৱ ইদ্ধিপাদা কথিতা ‘‘অপাৰা পাৰং গমনায সংৱত্তন্তী’’তিআদিৱচনতো.

১০. চেতিযসুত্তৱণ্ণনা

৮২২. উদেনযক্খস্স চেতিযট্ঠানেতি উদেনস্স নাম যক্খস্স দেৱাযতনসঙ্খেপেন ইট্ঠকাহি কতে মহাজনস্স চিত্তীকতট্ঠানে. কতৱিহাৰোতি ভগৱন্তং উদ্দিস্স তত্থ কতৱিহাৰো. ৱুচ্চতীতি পুৰিমৱোহাৰেন ‘‘উদেনচেতিয’’ন্তি ৱুচ্চতি. গোতমকাদীসুপীতি গোতমকচেতিযন্তি এৱমাদীসুপি. এসেৱ নযোতি চেতিযট্ঠানে কতৱিহাৰভাৱং অতিদিসতি. ৱড্ঢিতাতি ভাৱনাপাৰিপূৰিৱসেন পৰিব্ৰূহিতা. পুনপ্পুনং কতাতি ভাৱনায বহুলীকৰণৱসেন অপৰাপৰং পৱত্তিতা আনীতা. যুত্তযানং ৱিয কতাতি যথা যুত্তমাজঞ্ঞযানং ছেকেন সাৰথিনা অধিট্ঠিতং যথাৰুচি পৱত্তিমৰহতি, এৱং যথাৰুচি পৱত্তনাৰহতং গমিতা. পতিট্ঠানট্ঠেনাতি অধিট্ঠানট্ঠেন. ৱত্থু ৱিয কতাতি সব্বসো উপক্কিলেসৱিসোধনেন ইদ্ধিৱিসেসানং পৱত্তিট্ঠানভাৱতো সুৱিসোধিতপৰিস্সযৱত্থু ৱিয কতা. অধিট্ঠিতাতি পটিপক্খদূৰীভাৱতো সুভাৱিতভাৱেন তংতংঅধিট্ঠানযোগ্যতায ঠপিতা. সমন্ততো চিতাতি সব্বভাগেন ভাৱনুপচযং গমিতা. তেনাহ ‘‘সুৱড্ঢিতা’’তি. সুট্ঠু সমাৰদ্ধাতি ইদ্ধিভাৱনায সিখপ্পত্তিযা সম্মদেৱ সংসেৱিতা.

অনিযমেনাতি ‘‘যস্স কস্সচী’’তি অনিযতৱচনেন. নিযমেত্ৱাতি ‘‘তথাগতস্সা’’তি সৰূপগ্গহণেন নিযমেত্ৱা. আযুপ্পমাণন্তি পৰমাযুপ্পমাণং ৱদতি. তস্সেৱ গহণে কাৰণং ব্ৰহ্মজালৱণ্ণনাযং ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. মহাসীৱত্থেৰো পন মহাবোধিসত্তানং চৰিমভৱে পটিসন্ধিদাযিনো কম্মস্স অসঙ্খেয্যাযুকতাসংৱত্তনসমত্থতং হদযে ঠপেত্ৱা বুদ্ধানং আযুসঙ্খাৰস্স পৰিস্সযৱিক্খম্ভনসমত্থতা পাড়িযং আগতা এৱাতি ইমং ভদ্দকপ্পমেৱ তিট্ঠেয্যাতি অৱোচ.

খণ্ডিচ্চাদীহি অভিসুয্যতীতি এতেন যথা ইদ্ধিবলেন জৰায ন পটিঘাতো, এৱং তেন মৰণস্সপি ন পটিঘাতোতি অত্থতো আপন্নমেৱাতি. ‘‘ক্ৱ সৰো খিত্তো, ক্ৱচনি পতিতো’’তি অঞ্ঞথা ৱুট্ঠিতেনপি থেৰৱাদেন অট্ঠকথাৱচনমেৱ সমত্থিতন্তি দট্ঠব্বং. তেনাহ ‘‘সো পন ন ৰুচ্চতি…পে… নিযমিত’’ন্তি.

পৰিযুট্ঠিতচিত্তোতি যথা কিঞ্চি অত্থানত্থং সল্লক্খেতুং ন সক্কা, এৱং অভিভূতচিত্তো. সো পন অভিভৱো মহতা উদকোঘেন অপ্পকস্স উদকস্স অজ্ঝোত্থৰণং ৱিয অহোসীতি ৱুত্তং ‘‘অজ্ঝোত্থটচিত্তো’’তি. অঞ্ঞোতি থেৰতো, অৰিযেহি ৱা অঞ্ঞো যো কোচি পৰো পুথুজ্জনো. পুথুজ্জনগ্গহণঞ্চেত্থ যথা সব্বেন সব্বং অপ্পহীনৱিপল্লাসো মাৰেন পৰিযুট্ঠিতচিত্তো কিঞ্চি অত্থানত্থং সল্লক্খেতুং ন সক্কোতি, এৱং থেৰো ভগৱতা কতং নিমিত্তোভাসং সব্বসো ন সল্লক্খেসীতি দস্সনত্থং. তেনাহ ‘‘মাৰো হী’’তিআদি. চত্তাৰো ৱিপল্লাসাতি অসুভে ‘‘সুভ’’ন্তি সঞ্ঞাৱিপল্লাসো, চিত্তৱিপল্লাসো, দুক্খে ‘‘সুখ’’ন্তি সঞ্ঞাৱিপল্লাসো, চিত্তৱিপল্লাসোতি ইমে চত্তাৰো ৱিপল্লাসা. তেনাতি যদিপি ইতৰে অট্ঠ ৱিপল্লাসা পহীনা, যথাৱুত্তানং চতুন্নং ৱিপল্লাসানং অপ্পহীনভাৱেন. অস্সাতি থেৰস্স.

মদ্দতীতি ফুসনমত্তেন মদ্দন্তো ৱিয হোতি, অঞ্ঞথা তেন মদ্দিতে সত্তানং মৰণমেৱ সিযা, কিং সক্খিস্সতি ন সক্খিস্সতীতি অধিপ্পাযো. কস্মা ন সক্খিস্সতি? ননু এস অগ্গসাৱকস্স মহিদ্ধিকস্স মহানুভাৱস্স কুচ্ছিং পৱিট্ঠোতি? সচ্চং পৱিট্ঠো, তঞ্চ খো অত্তনো মহানুভাৱস্স দস্সনত্থং, ন ৱিবাধনাধিপ্পাযেন. ৱিবাধনাধিপ্পাযেন পন ইধ ‘‘কিং সক্খিস্সতী’’তি ৱুত্তং হদযমদ্দনস্স অধিকতত্তা. নিমিত্তোভাসন্তি এত্থ ‘‘তিট্ঠতু ভগৱা কপ্প’’ন্তি সকলকপ্পং অৱট্ঠানযাচনায ‘‘যস্স কস্সচি, আনন্দ, চত্তাৰো ইদ্ধিপাদা ভাৱিতা’’তিআদিনা অঞ্ঞাপদেসেন অত্তনো চতুৰিদ্ধিপাদভাৱনানুভাৱেন কপ্পং অৱট্ঠানসমত্থতাৱসেন সঞ্ঞুপ্পাদনং নিমিত্তং. তথা পন পৰিযাযগ্গহণং মুঞ্চিত্ৱা উজুকংযেৱ অত্তনো অধিপ্পাযৱিভাৱনং ওভাসো. জানন্তোযেৱাতি মাৰেন পৰিযুট্ঠিতভাৱং জানন্তো এৱ. অত্তনো অপৰাধহেতুকো সত্তানং সোকো তনুকো হোতি, ন বলৱাতি আহ – ‘‘দোসাৰোপনেন সোকতনুকৰণত্থ’’ন্তি. কিং পন থেৰো মাৰেন পৰিযুট্ঠিতচিত্তকালে পৱত্তিং পচ্ছা জানাতীতি? ন জানাতি সভাৱেন, বুদ্ধানুভাৱেন পন জানাতি.

অনত্থে নিযোজেন্তো গুণমাৰণেন মাৰেতি, ৱিৰাগৱিবন্ধনেন ৱা জাতিনিমিত্ততায তত্থ তত্থ জাতং মাৰেন্তো ৱিয হোতীতি ‘‘মাৰেতীতি মাৰো’’তি ৱুত্তং. অতিপাপত্তা পাপিমা. কণ্হধম্মসমন্নাগতো কণ্হো. ৱিৰাগাদিগুণানং অন্তকৰণতো অন্তকো. সত্তানং অনত্থাৱহং পটিপত্তিং ন মুঞ্চতীতি নমুচি. অত্তনো মাৰপাসেন পমত্তে বন্ধতি, পমত্তা ৱা বন্ধূ এতস্সাতি পমত্তবন্ধু. সত্তমসত্তাহতো পৰং সত্ত অহানি সন্ধাযাহ ‘‘অট্ঠমে সত্তাহে’’তি, ন পন পল্লঙ্কসত্তাহাদি ৱিয নিযতকিচ্চস্স অট্ঠমসত্তাহস্স নাম লব্ভনতো. সত্তমসত্তাহস্স হি পৰতো অজপালনিগ্ৰোধমূলে ব্ৰহ্মুনো সক্কস্স চ পটিঞ্ঞাতধম্মদেসনং ভগৱন্তং ঞত্ৱা ‘‘ইদানি সত্তে ধম্মদেসনায মম ৱিসযং অতিক্কামেস্সতী’’তি সঞ্জাতদোমনস্সো হুত্ৱা ঠিতো চিন্তেসি, ‘‘হন্দাহং দানি নং উপাযেন পৰিনিব্বাপেস্সামি, এৱমস্স মনোৰথো অঞ্ঞথত্তং গমিস্সতি, মম মনোৰথো ইজ্ঝিস্সতী’’তি চিন্তেত্ৱা ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা একমন্তং ঠিতো – ‘‘পৰিনিব্বাতু দানি, ভন্তে, ভগৱা’’তিআদিনা পৰিনিব্বানং যাচি. তং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘অট্ঠমে সত্তাহে’’তিআদি. তত্থ অজ্জাতি আযুসঙ্খাৰৱোস্সজ্জনদিৱসং সন্ধাযাহ. ভগৱা চস্স অতিবন্ধনাধিপ্পাযং জানন্তোপি তং অনাৱিকত্ৱা পৰিনিব্বানস্স অকালভাৱমেৱ পকাসেন্তো যাচনং পটিক্খিপি. তেনাহ ‘‘ন তাৱাহ’’ন্তিআদি.

মগ্গৱসেন ব্যত্তাতি সচ্চপটিৱেধৱেয্যত্তিযেন ব্যত্তা. তথেৱ ৱিনীতাতি মগ্গৱসেন কিলেসানং সমুচ্ছেদৱিনযেন ৱিনীতা. তথা ৱিসাৰদাতি অৰিযমগ্গাধিগমেনেৱ সত্থুসাসনে ৱেসাৰজ্জপ্পত্তিযা ৱিসাৰদা, সাৰজ্জকৰানং দিট্ঠিৱিচিকিচ্ছাদিপাপধম্মানং ৱিগমেন ৱিসাৰদভাৱং পত্তাতি অত্থো. যস্স সুতস্স ৱসেন ৱট্টদুক্খতো নিস্সৰণং সম্ভৱতি, তং ইধ উক্কট্ঠনিদ্দেসেন ‘‘সুত’’ন্তি অধিপ্পেতন্তি আহ ‘‘তেপিটকৱসেনা’’তি. তিণ্ণং পিটকানং সমূহো তেপিটকং, তীণি ৱা পিটকানি তিপিটকং, তিপিটকমেৱ তেপিটকং, তস্স ৱসেন. তদেৱাতি যং তং তেপিটকং সোতব্বভাৱেন সুতন্তি ৱুত্তং, তমেৱ. ধম্মন্তি পৰিযত্তিধম্মং. ধাৰেন্তীতি সুৱণ্ণভাজনে পক্খিত্তসীহৱসং ৱিয অৱিনস্সন্তং কত্ৱা সুপ্পগুণসুপ্পৱত্তিভাৱেন ধাৰেন্তি হদযে ঠপেন্তি. ইতি পৰিযত্তিধম্মৱসেন বহুস্সুতধম্মধৰভাৱং দস্সেত্ৱা ইদানি পটিৱেধৱসেনপি তং দস্সেন্তো ‘‘অথ ৱা’’তিআদি ৱুত্তং. অৰিযধম্মস্সাতি মগ্গফলধম্মস্স, নৱৱিধস্স ৱা লোকুত্তৰধম্মস্স. অনুধম্মভূতন্তি অধিগমাযানুৰূপং ধম্মভূতং. অনুচ্ছৱিকপটিপদন্তি তমেৱ ৱিপস্সনাধম্মমাহ, ছব্বিধা ৱিসুদ্ধিযো ৱা. অনুধম্মন্তি নিব্বানধম্মস্স অনুধম্মো, যথাৱুত্তপটিপদা, তস্সানুৰূপং অভিসল্লেখিতং অপ্পিচ্ছতাদিধম্মং. চৰণসীলাতি সমাদায ৱত্তনসীলা. অনুমগ্গফলধম্মো এতিস্সাতি ৱা অনুধম্মা, ৱুট্ঠানগামিনিৱিপস্সনা, তস্স চৰণসীলা. অত্তনো আচৰিযৱাদন্তি অত্তনো আচৰিযস্স সম্মাসম্বুদ্ধস্স ৱাদং. সদেৱকস্স লোকস্স আচাৰসিক্খাপনেন আচৰিযো, ভগৱা, তস্স ৱাদো, চতুসচ্চদেসনা.

আচিক্খিস্সন্তীতি আদিতো কথেস্সন্তি, অত্তনা উগ্গহিতনিযামেন পৰে উগ্গণ্হাপেস্সন্তীতি অত্থো. দেসেস্সন্তীতি ৱাচেস্সন্তি, পাড়িং সম্মা পবোধেস্সন্তীতি অত্থো. পঞ্ঞপেস্সন্তীতি পজানাপেস্সন্তি, সঙ্কাসেস্সন্তীতি অত্থো. পট্ঠপেস্সন্তীতি পকাৰেহি ঠপেস্সন্তি, পকাসেস্সন্তীতি অত্থো. ৱিৱৰিস্সন্তীতি ৱিৱটং কৰিস্সন্তি. ৱিভজিস্সন্তীতি ৱিভত্তং কৰিস্সন্তি. উত্তানীকৰিস্সন্তীতি অনুত্তানং গম্ভীৰং উত্তানং পাকটং কৰিস্সন্তি. সহধম্মেনাতি এত্থ ধম্ম-সদ্দো কাৰণপৰিযাযো ‘‘হেতুম্হি ঞাণং ধম্মপটিসম্ভিদা’’তিআদীসু (ৱিভ. ৭২০) ৱিযাতি আহ ‘‘সহেতুকেন সকাৰণেন ৱচনেনা’’তি.

সপ্পাটিহাৰিযন্তি সনিস্সৰণং. যথা পৰৱাদং ভঞ্জিত্ৱা সকৱাদো পতিট্ঠহতি, এৱং হেতুদাহৰণেহি যথাধিগতমত্থং সম্পাদেত্ৱা ধম্মং কথেস্সন্তি. তেনাহ ‘‘নিয্যানিকং কত্ৱা ধম্মং দেসেস্সন্তী’’তি, নৱৱিধং লোকুত্তৰং ধম্মং পবোধেস্সন্তীতি অত্থো. এত্থ চ ‘‘পঞ্ঞপেস্সন্তী’’তিআদীহি ছহি পদেহি ছ অত্থপদানি দস্সিতানি, আদিতো পন দ্ৱীহি পদেহি ছ ব্যঞ্জনপদানি. এত্তাৱতা তেপিটকং বুদ্ধৱচনং সংৱণ্ণনানযেন সঙ্গহেত্ৱা দস্সিতং হোতি. ৱুত্তঞ্হেতং নেত্তিযং (নেত্তি. সঙ্গহৱাৰ) ‘‘দ্ৱাদস পদানি সুত্তং, তং সব্বং ব্যঞ্জনঞ্চ অত্থো চা’’তি.

সিক্খত্তযসঙ্গহিতন্তি অধিসীলসিক্খাদিসিক্খত্তযসঙ্গহং. সকলং সাসনব্ৰহ্মচৰিযন্তি অনৱসেসং সত্থুসাসনভূতং সেট্ঠচৰিযং. সমিদ্ধন্তি সম্মদেৱ ৱড্ঢিতং. ঝানস্সাদৱসেনাতি তেহি তেহি ভিক্খূহি সমধিগতঝানসুখৱসেন. ৱুড্ঢিপ্পত্তন্তি উড়াৰপণীতভাৱূপগমনেন সব্বসো পৰিৱুড্ঢিমুপগতং. সব্বপালিফুল্লং ৱিয অভিঞ্ঞাসম্পদাহি সাসনাভিৱুড্ঢিযা মত্থকপ্পত্তিতো. পতিট্ঠিতৱসেনাতি পতিট্ঠানৱসেন, পতিট্ঠপ্পত্তিযাতি অত্থো. পটিৱেধৱসেন বহুনো জনস্স হিতং বাহুজঞ্ঞং. তেনাহ ‘‘মহাজনাভিসমযৱসেনা’’তি. পুথু পুথুলং ভূতং জাতং, পুথুত্তং ভূতং পত্তন্তি ৱা পুথুভূতং. তেনাহ ‘‘সব্বাকাৰেন পুথুলভাৱপ্পত্ত’’ন্তি. সুট্ঠু পকাসিতন্তি সম্মদেৱ আদিকল্যাণাদিভাৱেন পৱেদিতং.

সতিং সূপট্ঠিতং কত্ৱাতি অযং কাযাদিৱিভাগো অত্তভাৱসঞ্ঞিতো দুক্খভাৰো মযা এত্তকং কালং ৱহিতো, ইদানি পন ন ৱহিতব্বো, এতস্স অৱহনত্থং চিৰতৰং কালং অৰিযমগ্গসম্ভাৰো সম্ভতো, স্ৱাযং অৰিযমগ্গো পটিৱিদ্ধো, যতো ইমে কাযাদযো অসুভাদিতো সভাৱাদিতো সম্মদেৱ পৰিঞ্ঞাতাতি চতুব্বিধম্পি সতিং যথাতথং ৱিসযে সুট্ঠু উপট্ঠিতং কত্ৱা. ঞাণেন পৰিচ্ছিন্দিত্ৱাতি যস্মা ইমস্স অত্তভাৱসঞ্ঞিতস্স দুক্খভাৰস্স ৱহনে পযোজনভূতং অত্তহিতং বোধিমূলে এৱ পৰিসমাপিতং, পৰহিতং পন বুদ্ধৱেনেয্যৱিনযনং পৰিসমাপিতং মত্থকপ্পত্তং, তং দানি মাসত্তযেনেৱ পৰিসমাপনং পাপুণিস্সতি, তস্মা আহ ‘‘ৱিসাখপুণ্ণমাযং পৰিনিব্বাযিস্সামী’’তি, এৱং বুদ্ধঞাণেন পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা সচ্চভাগেন ৱিনিচ্ছযং কত্ৱা. আযুসঙ্খাৰং ৱিস্সজীতি আযুনো জীৱিতস্স অভিসঙ্খৰণং ফলসমাপত্তিধম্মং ন সমাপজ্জিস্সামীতি ৱিস্সজি, তং ৱিস্সজ্জনেনেৱ তেন অভিসঙ্খৰীযমানং জীৱিতসঙ্খাৰং ন পৱত্তযিস্সামীতি ৱিস্সজি. তেনাহ ‘‘তত্থা’’তিআদি.

ঠানমহন্ততাযপি পৱত্তিআকাৰমহন্ততাযপি মহন্তো পথৱীকম্পো. তত্থ ঠানমহন্ততায ভূমিচালস্স মহন্ততং দস্সেতুং ‘‘তদা…পে… অকম্পিত্থা’’তি ৱুত্তং, সা পন জাতিখেত্তভূতা দসসহস্সী লোকধাতু এৱ, ন যা কাচি. যা মহাভিনীহাৰমহাজাতিআদীসুপি অকম্পিত্থ, তদাপি তত্তকায এৱ কম্পনে কিং কাৰণং? জাতিখেত্তভাৱেন তস্সেৱ আদিতো পৰিগ্গহস্স কতত্তা, পৰিগ্গহণঞ্চস্স ধম্মতাৱসেন ৱেদিতব্বং. তথা হি পুৰিমবুদ্ধানম্পি তত্তকমেৱ জাতিখেত্তং অহোসি. তথা হি ৱুত্তং ‘‘দসসহস্সী লোকধাতু নিস্সদ্দা হোতি নিৰাকুলা…পে… মহাসমুদ্দো আভুজতি, দসসহস্সী পকম্পতী’’তি চ আদি. উদকপৰিযন্তং কত্ৱা ছপ্পকাৰপ্পৱেধনেন. অৱীতৰাগে ভিংসেতীতি ভিংসনো, সো এৱ ভিংসনকোতি আহ ‘‘ভযজনকো’’তি. দেৱভেৰিযোতি দেৱদুন্দুভিসদ্দস্স পৰিযাযৱচনমত্তং, ন চেত্থ কাচি ভেৰী দেৱদুন্দুভীতি অধিপ্পেতা, অথ খো উপ্পাতভাৱেন লব্ভমানো আকাসতো নিগ্ঘোসসদ্দো. তেনাহ ‘‘দেৱো’’তিআদি. দেৱোতি মেঘো. তস্স হি তদা অচ্ছভাৱেন আকাসস্স ৱস্সাভাৱেন সুক্খগজ্জিতসঞ্ঞিতে সদ্দে নিচ্ছৰন্তে দেৱদুন্দুভিসমঞ্ঞা. তেনাহ ‘‘দেৱো সুক্খগজ্জিতং গজ্জী’’তি.

পীতিৱেগৱিস্সট্ঠন্তি ‘‘এৱং চিৰতৰকালং ৱহিতো অযং অত্তভাৱসঞ্ঞিতো দুক্খভাৰো, দানি ন চিৰস্সেৱ নিক্খিপিস্সামী’’তি সঞ্জাতসোমনস্সো ভগৱা সভাৱেনেৱ পীতিৱেগৱিস্সট্ঠং উদানং উদানেতি, এৱং উদানেন্তেন অযম্পি অত্থো সাধিতো হোতীতি দস্সনত্থং অট্ঠকথাযং ‘‘কস্মা’’তিআদি ৱুত্তং.

তুলীযতীতি তুলন্তি তুল-সদ্দো কম্মসাধনোতি দস্সেতুং ‘‘তুলিত’’ন্তি ৱুত্তং. অপ্পানুভাৱতায পৰিচ্ছিন্নং. তথা হি তং পটিপক্খেন পৰিতো খণ্ডিতভাৱেন পৰিত্তন্তি ৱুচ্চতি. পটিপক্খৱিক্খম্ভনতো দীঘসন্তানতায ৱিপুলফলতায চ ন তুলং ন পৰিচ্ছিন্নং. যেহি কাৰণেহি পুব্বে অৱিসেসতো ‘‘মহগ্গতং অতুল’’ন্তি ৱুত্তং, তানি কাৰণানি ৰূপাৱচৰতো আৰুপ্পস্স সাতিসযং ৱিজ্জন্তীতি অৰূপাৱচৰং অতুলন্তি ৱুত্তং, ইতৰঞ্চ তুলন্তি. অপ্পৱিপাকন্তি তীসুপি কম্মেসু যং অপ্পৱিপাকং হীনং, তং তুলং. বহুৱিপাকন্তি যং মহাৱিপাকং পণীতং, তং অতুলং. যং পনেত্থ মজ্ঝিমং, তং হীনং উক্কট্ঠন্তি দ্ৱিধা ভিন্দিত্ৱা দ্ৱীসু ভাগেসু পক্খিপিতব্বং. হীনত্তিকৱণ্ণনাযং ৱুত্তনযেনেৱ অপ্পবহুৱিপাকতং নিদ্ধাৰেত্ৱা তস্স ৱসেন তুলাতুলভাৱো ৱেদিতব্বো. সম্ভৱতি এতস্মাতি সম্ভৱোতি আহ ‘‘সম্ভৱ^ হেতুভূত’’ন্তি. নিযকজ্ঝত্তৰতোতি সসন্তানধম্মেসু ৱিপস্সনাৱসেন গোচৰাসেৱনায চ ৰতো. সৱিপাকং সমানং পৱত্তিৱিপাকমত্তদাযিকম্মং সৱিপাকট্ঠেন সম্ভৱং, ন চ তং কামাদি^ ভৱাভিসঙ্খাৰকন্তি ততো ৱিসেসনত্থং সম্ভৱন্তি ৱত্ৱা ‘‘ভৱসঙ্খাৰ’’ন্তি ৱুত্তং. ওস্সজীতি অৰিযমগ্গেন অৱস্সজি. কৱচং ৱিয অত্তভাৱং পৰিযোনন্ধিত্ৱা ঠিতং অত্তনি সম্ভূতত্তা অত্তসম্ভৱং কিলেসঞ্চ অভিন্দীতি কিলেসভেদসহভাৱিকম্মোস্সজ্জনং দস্সেন্তো তদুভযস্স কাৰণমাহ ‘‘অজ্ঝত্তৰতো সমাহিতো’’তি.

পঠমৱিকপ্পে অৱসজ্জনমেৱ ৱুত্তং. এত্থ অৱসজ্জনাকাৰোতি তং দস্সেন্তো ‘‘অথ ৱা’’তিআদিমাহ. তত্থ তীৰেন্তোতি ‘‘উপ্পাদো ভযং, অনুপ্পাদো খেম’’ন্তিআদিনা ৱীমংসন্তো. তুলেন্তো তীৰেন্তোতিআদিনা সঙ্খেপতো ৱুত্তমত্থং ৱিত্থাৰতো দস্সেতুং ‘‘পঞ্চক্খন্ধা’’তিআদিং ৱত্ৱা ভৱসঙ্খাৰস্স অৱসজ্জনাকাৰং সৰূপতো দস্সেতি. এৱন্তিআদিনা পন উদানগাথাৱণ্ণনাযং আদিতো ৱুত্তমত্থং নিগমনৱসেন দস্সেতি. অভীতভাৱঞাপনত্থঞ্চাতি অযম্পি অত্থো সঙ্গহিতোতি দট্ঠব্বং.

চাপালৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. পাসাদকম্পনৱগ্গো

১-২. পুব্বসুত্তাদিৱণ্ণনা

৮২৩-৮২৪. পৰতো ইমস্মিং পাসাদকম্পনৱগ্গে দসমসুত্তে আৱি ভৱিস্সন্তি. ছঅভিঞ্ঞাপাদকাতি ছন্নং অভিঞ্ঞানং পাদকভূতা পধানভূতা. যথা পঠমসুত্তে, তথা দুতিযততিযসুত্তেসুপি চ ছঅভিঞ্ঞাপাদকা ইদ্ধিপাদা কথিতাতি অত্থো.

৩. ছন্দসমাধিসুত্তৱণ্ণনা

৮২৫. যো সমাধিস্স নিস্সযভূতো ছন্দো, সো ইধাধিপ্পেতোতি আহ ‘‘ছন্দন্তি কত্তুকম্যতাছন্দ’’ন্তি. তস্স চ অধিপতেয্যট্ঠো নিস্সযট্ঠো, ন ৱিনা তং ছন্দং নিস্সাযাতি আহ – ‘‘নিস্সাযাতি নিস্সযং কত্ৱা, অধিপতিং কত্ৱাতি অত্থো’’তি. পধানভূতাতি সেট্ঠভূতা, সেট্ঠভাৱো চ একস্সপি চতুকিচ্চসাধনৱসেন পৱত্তিযা, ততো এৱ বহুৱচননিদ্দেসো, পধানসঙ্খাৰট্ঠেন পধানসঙ্খৰণতো. ‘‘ছন্দং চে নিস্সায…পে… অযং ৱুচ্চতি ছন্দসমাধী’’তি ইমায পাড়িযা ছন্দাধিপতি সমাধি ছন্দসমাধীতি অধিপতিসদ্দলোপং কত্ৱা সমাসো ৱুত্তোতি ৱিঞ্ঞাযতি, অধিপতিসদ্দত্থদস্সনৱসেন ৱা ছন্দহেতুকো, ছন্দাধিকো ৱা সমাধি ছন্দসমাধি. তেন ‘‘ছন্দসমাধিনা চেৱ পধানসঙ্খাৰেহি পধানভূতসঙ্খাৰেহি চ সমন্নাগতা’’তি ৱক্খতি, তং আনেত্ৱা সম্বন্ধো. পধানভূতাতি ৱীৰিযভূতা. কেচি ৱদন্তি – ‘‘সঙ্খতসঙ্খাৰাদিনিৱত্তনত্থং পধানগ্গহণ’’ন্তি. অথ ৱা তং তং ৱিসেসং সঙ্খৰোতীতি সঙ্খাৰো, সব্বম্পি ৱীৰিযং. তত্থ চতুকিচ্চসাধকতো তদঞ্ঞস্স নিৱত্তনত্থং পধানগ্গহণন্তি. যথা ছন্দো ছন্দসমাধিনা চেৱ পধানসঙ্খাৰেহি চ সমন্নাগতো, এৱং ছন্দসমাধি ছন্দেন চেৱ পধানসঙ্খাৰেহি চ সমন্নাগতো. পধানসঙ্খাৰাপি ছন্দেন চেৱ ছন্দসমাধিনা চ সমন্নাগতাতি তীসুপি পদেসু সমন্নাগতসদ্দো যোজেতব্বো. তস্মাতি যস্মা তযোপি ছন্দাদযো একচিত্তুপ্পাদপৰিযাপন্না, তস্মা সব্বে তে ধম্মা একতো কত্ৱা ‘‘অযং ৱুচ্চতি…পে… ইদ্ধিপাদো’’তি ৱুত্তন্তি. এৱং ছন্দাদীনংযেৱ চেত্থ ইদ্ধিপাদভাৱো ৱুত্তো, ৱিভঙ্গে পন তেসং ইদ্ধিভাৱো সম্পযুত্তানং ইদ্ধিপাদভাৱো ৱুত্তোতি দস্সেন্তো ‘‘ইদ্ধিপাদৱিভঙ্গে পনা’’তিআদিমাহ.

ইদানি নেসং ইদ্ধিপাদতাপি সম্ভৱতীতি দস্সেন্তো ‘‘অপিচা’’তিআদিমাহ. তত্থ ছন্দঞ্হি ভাৱযতো পধানং কত্ৱা ভাৱেন্তস্স তথা পৱত্তপুব্বাভিসঙ্খাৰৱসেন ইজ্ঝমানো ছন্দো ইদ্ধি নাম, তস্স নিস্সযভূতা পধানসঙ্খাৰা ইদ্ধিপাদো নাম. সেসদ্ৱযেপি এসেৱ নযো. তথা ভাৱযন্তস্স মুখ্যতামত্তং সন্ধায ৱুত্তং, ইজ্ঝনত্থো পন সব্বেসং সমানন্তি দস্সেন্তো ‘‘সম্পযুত্ত…পে… ইজ্ঝন্তিযেৱা’’তি আহ.

ইদ্ধিপাদে অসঙ্কৰতো দস্সেতুং ‘‘অপিচা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ ছন্দাদযোতি ছন্দসমাধিপধানসঙ্খাৰা. সেসিদ্ধিপাদেসূতি ৱীৰিযিদ্ধিপাদাদীসু. তত্থ ৱীৰিযসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতোতি দ্ৱিক্খত্তুং ৱীৰিযং আগতং, তত্থ পুৰিমং সমাধিৱিসেসং, ৱীৰিযাধিপতিসমাধি এৱ ৱীৰিযসমাধীতি দুতিযং সমন্নাগমঙ্গদস্সনং. দ্ৱেযেৱ হি সব্বত্থ সমন্নাগমঙ্গানি সমাধি পধানসঙ্খাৰো চ, ছন্দাদযো সমাধিৱিসেসনানি, পধানসঙ্খাৰো পন পধানৱচনেনেৱ ৱিসেসিতো, ন ছন্দাদীহীতি ন ইধ ৱীৰিযাধিপতিতা পধানসঙ্খাৰস্স ৱুত্তা হোতি. ৱীৰিযঞ্চ সমাধিং ৱিসেসেত্ৱা ঠিতমেৱ সমন্নাগমঙ্গৱসেন পধানসঙ্খাৰৱচনেন ৱুত্তন্তি নাপি দ্ৱীহি ৱীৰিযেহি সমন্নাগমো ৱুত্তো হোতি. যস্মা পন ছন্দাদীহি ৱিসিট্ঠো সমাধি, তথাপি ৱিসিট্ঠেনেৱ চ তেন সম্পযুত্তো পধানসঙ্খাৰো সেসধম্মা চ, তস্মা সমাধিৱিসেসনানং ৱসেন চত্তাৰো ইদ্ধিপাদা ৱুত্তা, ৱিসেসনভাৱো চ ছন্দাদীনং তংতংঅৱস্সযদস্সনৱসেন হোতীতি ‘‘ছন্দসমাধি…পে… ইদ্ধিপাদো’’তি এত্থ নিস্সযত্থেপি পাদ-সদ্দে উপাদাযট্ঠেন ছন্দাদীনং ইদ্ধিপাদতা ৱুত্তা হোতি, তেনেৱ অভিধম্মে উত্তৰচূড়ভাজনিযে ‘‘চত্তাৰো ইদ্ধিপাদা ছন্দিদ্ধিপাদো’’তিআদিনা (ৱিভ. ৪৫৭) ছন্দাদীনংযেৱ ইদ্ধিপাদতা ৱুত্তা, পঞ্হপুচ্ছকে চ – ‘‘চত্তাৰো ইদ্ধিপাদা ইধ ভিক্খু ছন্দসমাধী’’তিআদিনাৱ (ৱিভ. ৪৩১) উদ্দেসং কত্ৱাপি পুন ছন্দাদীনংযেৱ কুসলাদিভাৱো ৱিভত্তো. উপাযিদ্ধিপাদদস্সনত্থমেৱ হি নিস্সযিদ্ধিপাদদস্সনং কতং, অঞ্ঞথা চতুব্বিধতা ন হোতীতি অযমেত্থ পাড়িৱসেন অত্থৱিনিচ্ছযো. তত্থ উপাযিদ্ধিপাদদস্সনত্থমেৱাতি ছন্দাদিকে ধুৰে জেট্ঠকে পুব্বঙ্গমে কত্ৱা নিব্বত্তিতসমাধি ছন্দাধিপতিসমাধীতি ছন্দাদীনং ইদ্ধিযা অধিগমূপাযদস্সনং উপাযিদ্ধিপাদদস্সনং, তদত্থমেৱ ‘‘তথাভূতস্স ৱেদনাক্খন্ধো…পে… ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো’’তি তত্থ তত্থ পাড়িযং নিস্সযিদ্ধিপাদদস্সনং কতং ছন্দাদিৱিসিট্ঠানংযেৱ ৱেদনাক্খন্ধাদীনং অধিপ্পেতত্তা. এৱঞ্চেতং সম্পটিচ্ছিতব্বং, অঞ্ঞথা কেৱলং ইদ্ধিসম্পযুত্তানংযেৱ খন্ধানং ৱসেন ইদ্ধিপাদভাৱে গয্হমানে তেসং চতুব্বিধতা ন হোতি ৱিসেসকাৰণভাৱতোতি অধিপ্পাযো.

কেচীতি উত্তৰৱিহাৰৱাসিনো. অনিব্বত্তোতি হেতুপচ্চযেহি ন নিব্বত্তো, ন সভাৱধম্মো, পঞ্ঞত্তিমত্তন্তি অধিপ্পাযো. ৱাদমদ্দনত্থায হোতি, অভিধম্মে চ আগতো উত্তৰচূড়ৱাৰোতি যোজনা. চত্তাৰো ইদ্ধিপাদাতিআদি উত্তৰচূড়ৱাৰদস্সনং. ইমে পন উত্তৰচূড়ৱাৰে আগতা ইদ্ধিপাদা.

ৰট্ঠপালত্থেৰো ছন্দে সতি কথং নানুজানিস্সন্তীতি সত্তাহানি ভত্তানি অভুঞ্জিত্ৱা মাতাপিতৰো অনুজানাপেত্ৱা পব্বজিত্ৱা ছন্দমেৱ নিস্সায অৰহত্তং পাপুণীতি আহ – ‘‘ৰট্ঠপালত্থেৰো ছন্দং ধুৰং কত্ৱা লোকুত্তৰধম্মং নিব্বত্তেসী’’তি. সোণত্থেৰোতি সুখুমালসোণত্থেৰো. সো হি আযস্মা অত্তনো সুখুমালভাৱং অচিন্তেত্ৱা অতিৱেলং চঙ্কমনেন পাদেসু উট্ঠিতেসুপি উস্সাহং অৱিস্সজ্জেন্তো ৱীৰিযং ধুৰং কত্ৱা লোকুত্তৰধম্মং নিব্বত্তেসি. সম্ভুতত্থেৰো ‘‘চিত্তৱতো চে অলমৰিযঞাণদস্সনৱিসেসো ইজ্ঝেয্য, ময্হং ইজ্ঝেয্যাতি চিত্তং ধুৰং কত্ৱা লোকুত্তৰধম্মং নিব্বত্তেসি. মোঘৰাজা ‘‘পঞ্ঞৱতো চে মগ্গভাৱনা ইজ্ঝেয্য, ময্হং ইজ্ঝেয্যা’’তি পঞ্ঞাপুব্বঙ্গমং পঞ্ঞাধুৰং পঞ্ঞাজেট্ঠকং কত্ৱা অৰহত্তং পাপুণীতি আহ ‘‘মোঘৰাজা ৱীমংসং ধুৰং কত্ৱা লোকুত্তৰধম্মং নিব্বত্তেসী’’তি. ইদানি নেসং অৰিযানং উপট্ঠানুস্সাহমন্তজাতিসম্পদং নিস্সায ৰঞ্ঞো সন্তিকে লদ্ধৱিসেসে অমচ্চপুত্তে নিদস্সনভাৱেন দস্সেতুং ‘‘তত্থ যথা’’তিআদিমাহ. এত্থ চ পুনপ্পুনং ছন্দুপ্পাদনং তোসনং ৱিয হোতীতি ছন্দস্স উপট্ঠানসদিসতা ৱুত্তা, থামভাৱতো চ ৱীৰিযস্স সূৰত্তসদিসতা, চিন্তনপ্পধানত্তা চিত্তস্স মন্তসংৱিধানসদিসতা, যোনিসোমনসিকাৰ-সম্ভূতেসু কুসলধম্মেসু পঞ্ঞা সেট্ঠাতি ৱীমংসায জাতিসম্পত্তিসদিসতা ৱুত্তা.

৪. মোগ্গল্লানসুত্তৱণ্ণনা

৮২৬. উদ্ধচ্চপকতিকাতি ৱিক্খিত্তসভাৱা, ৱিব্ভন্তচিত্তাতি অত্থো. অনৱট্ঠিততায ৱিপ্ফন্দিতচিত্ততায ৱিপ্ফন্দমানচিত্তা. তুচ্ছতায নড়ো ৱিযাতি নড়ো, মানো, উগ্গতো নড়ো এতেসন্তি উন্নড়াতি আহ – ‘‘উন্নড়াতি…পে… ৱুত্তং হোতী’’তি. চপলাতি চাপল্যতা নাম লোলভাৱো. মুৰাতি খৰৱচনা, ফৰুসৱচনাতি অত্থো. ৱিকিণ্ণৱাচা নাম সম্ফপ্পলাপিনোতি ৱুত্তং ‘‘অসংযতৱচনা’’তিআদি. পটিপত্তিধম্মে পমুট্ঠা ৱিনট্ঠা পটিৱিনট্ঠা সতি এতেসন্তি মুট্ঠসতীতি আহ – ‘‘নট্ঠস্সতিনো’’তি. উব্ভন্তচিত্তাতি সমাধিনো অভাৱেন উদ্ধচ্চেনেৱ উপৰূপৰি ভন্তচিত্তা. পাকতিন্দ্ৰিযা অভাৱিতকাযতায গামদাৰকা ৱিয পকতিভূতইন্দ্ৰিযা. নেমো ৱুচ্চতি ভূমিযা বদ্ধভাৱনিমিত্তপদেসো, গম্ভীৰো নেমো এতস্সাতি গম্ভীৰনেমো. সুট্ঠু নিখাতোতিআদি তস্স পাদস্স সুপ্পতিট্ঠিতভাৱদস্সনং.

৫. উণ্ণাভব্ৰাহ্মণসুত্তৱণ্ণনা

৮২৭. পহানত্থন্তি অনুপ্পাদপহানত্থং.

৯. ইদ্ধাদিদেসনাসুত্তৱণ্ণনা

৮৩১. অভিঞ্ঞাপাদকং চতুত্থজ্ঝানং অধিপ্পেতং ‘‘ইদ্ধিলাভায পৱত্ততী’’তি ৱচনতো.

১০. ৱিভঙ্গসুত্তৱণ্ণনা

৮৩২. ছন্দং উপ্পাদেত্ৱাতি ভাৱনাছন্দং উপ্পাদেত্ৱা. লীনাকাৰোতি ভাৱনাচিত্তস্স লযাপত্তি. কোসজ্জেন ৱোকিণ্ণাপজ্জনং ৱুত্তং.

এৱং পসাদাভাৱেন চিত্তস্স ৱিক্খেপাপত্তি, তত্থ পসাদুপ্পাদনেন যং সম্পহংসনং ইচ্ছিতব্বং, তস্স উপ্পাদনাকাৰং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘সো বুদ্ধধম্মসঙ্ঘগুণে আৱজ্জেত্ৱা’’তিআদি. ৱত্থুকামে আৰব্ভ ৱিক্খিত্তো পুনপ্পুনং ৱিক্খিত্তো হোতিযেৱাতি ৱুত্তং ‘‘অনুৱিক্খিত্তো’’তি. উপ্পথং পটিপন্নস্স চিত্তস্স দণ্ডনট্ঠেন নিগ্গণ্হনট্ঠেন সুত্তানি এৱ দণ্ডোতি সুত্তদণ্ডো, তেন সুত্তদণ্ডেন চিত্তং তজ্জেত্ৱা. পঞ্চকামগুণে আৰব্ভ পৱত্তো চিত্তৱিক্খেপো পুনপ্পুনং উপ্পজ্জতেৱাতি ৱুত্তং ‘‘অনুৱিক্খিত্তো অনুৱিসটো’’তি.

পুৰেপচ্ছাভাৱো কম্মট্ঠানস্স মনসিকাৰৱসেন উগ্গহৱসেন ৱাতি তদুভযং দস্সেতুং ‘‘কথ’’ন্তিআদি ৱুত্তং. অতিলীনাদীসু চতূসু ঠানেসূতি অতিলীনাতিপগ্গহিতসংখিত্তঅনুৱিক্খিত্তসঞ্ঞিতেসু চতূসু ঠানেসু. তত্থ ভাৱনং অনজ্ঝোগাহেত্ৱাৱ সঙ্কোচো অতিলীনতা, অজ্ঝোগাহেত্ৱা অন্তো সঙ্কোচো সংখিত্ততা, অন্তোসঙ্খেপো অতিপগ্গহিততা, অচ্চাৰদ্ধৱীৰিযতা অনুৱিক্খিত্ততা. বহিদ্ধা ৱিসমৱিতক্কানুভাৱনং আপজ্জন্তো দ্ৱত্তিংসাকাৰৱসেন অট্ঠিকসঞ্ঞাৱসেন ৱা গহেতব্বন্তি আহ – ‘‘সৰীৰৱসেন ৱেদিতব্ব’’ন্তি. তেনাহ ‘‘উদ্ধং পাদতলা’’তিআদি (দী. নি. ২.৩৭৭; ম. নি. ১.১১০).

অঞ্ঞমঞ্ঞং অসঙ্কৰতো আকিৰীযন্তি পকাৰতো ঠপীযন্তীতি আকাৰা, ভাগাতি আহ – ‘‘যেহি আকাৰেহীতি যেহি কোট্ঠাসেহী’’তি. লিঙ্গীযতি সল্লক্খীযতীতি লিঙ্গং, সণ্ঠানং. নিমীযতি নিদ্ধাৰেত্ৱা পৰিচ্ছিন্দীযতীতি নিমিত্তং, উপট্ঠানং. যো ভিক্খূতিআদি আলোকসঞ্ঞং যো উগ্গণ্হাতি, তং দস্সনং. অঙ্গণেতি ৱিৱটঙ্গণে. আলোকসঞ্ঞং মনসিকৰোতি ৰত্তিযং. ৱীৰিযাদীসুপীতি যথা ‘‘ইধ ভিক্খু ছন্দং উপ্পাদেত্ৱা’’তি ছন্দে ৱিত্থাৰনযো ৱুত্তো, ৱীৰিযাদীসুপি এসো এৱ ৱিত্থাৰনযো যোজেতব্বো.

পাসাদকম্পনৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. অযোগুড়ৱগ্গো

২. অযোগুড়সুত্তৱণ্ণনা

৮৩৪. ইমিনা চতুমহাভূতমযেনাতি ইমিনা সব্বলোকপচ্চক্খেন চতূহি মহাভূতেহি নিব্বত্তেন চতুমহাভূতমযেন. মনোমযো পন নিম্মিতকাযো ভগৱতো ৰুচিৱসেন পৰেসং পচ্চক্খো হোতি. ওমাতীতি অৱমাতি. অৱ-পুব্বো হি মা-সদ্দো সত্তিঅত্থোপি হোতীতি ‘‘পহোতি সক্কোতী’’তি অত্থো ৱুত্তো. অসম্ভিন্নপদন্তি অসাধাৰণপদং অঞ্ঞত্থ অনাগতত্তা. কাযস্স চিত্তে সমোদহনং আৰোপনং তন্নিস্সিততাকৰণঞ্চ অত্থতো চিত্তগতিযা পৱত্তনমেৱাতি আহ ‘‘চিত্তগতিযা পেসেতী’’তি.

তত্থ চিত্তগতিগমনং নাম চিত্তৱসেন কাযস্স পৰিণামনেন ‘‘অযং কাযো ইমং চিত্তং ৱিয হোতূ’’তি কাযস্স চিত্তেন সমানগতিকতাঠপনং. কথং পন কাযো দন্ধপৱত্তিকো লহুপৱত্তিনা চিত্তেন সমানগতিকো হোতীতি? ন সব্বথা সমানগতিকো. যথেৱ হি কাযৱসেন চিত্তপৰিণামনে চিত্তং সব্বথা কাযেন সমানগতিকং ন হোতি. ন হি কদাচি তং সভাৱসিদ্ধেন অত্তনো খণেন অৱত্তিত্ৱা দন্ধৱুত্তিকস্স ৰূপধম্মস্স ৱসেন পৱত্তিতুং সক্কোতি, ‘‘ইদং চিত্তং অযং কাযো ৱিয হোতূ’’তি পন অধিট্ঠানেন দন্ধগতিকস্স কাযস্স অনুৱত্তনতো যাৱ ইচ্ছিতট্ঠানপ্পত্তি, তাৱ কাযগতিঅনুলোমেনেৱ হুত্ৱা সন্তানৱসেন পৱত্তমানং চিত্তং কাযগতিযা পৰিণামিতং নাম হোতি. এৱং ‘‘অযং কাযো ইদং চিত্তং ৱিয হোতূ’’তি অধিট্ঠানেন পগেৱ সুখলহুসঞ্ঞায সম্পাদিতত্তা অভাৱিতিদ্ধিপাদানং ৱিয দন্ধং অৱত্তিত্ৱা যথা লহুকং কতিপযচিত্তৱাৰেনেৱ ইচ্ছিতট্ঠানপ্পত্তি হোতি, এৱং পৱত্তমানো কাযো চিত্তগতিযা পৰিণামিতো নাম হোতি, ন একচিত্তক্খণেনেৱ ইচ্ছিতট্ঠানপ্পত্তিযা, এৱঞ্চ কত্ৱা বাহাসমিঞ্জনপসাৰণূপমাপি উপচাৰেন ৱিনা সুট্ঠুতৰং যুত্তা হোতীতি. অঞ্ঞথা ধম্মতাৱিলোমতা সিযা, নাপি ধম্মানং লক্খণঞ্ঞথত্তং ইদ্ধিবলেন কাতুং সক্কা, ভাৱঞ্ঞথত্তমেৱ পন কাতুং সক্কাতি.

৩-১০. ভিক্খুসুত্তাদিৱণ্ণনা

৮৩৫-৮৪২. ‘‘দ্ৱিন্নং ফলান’’ন্তি আগতসুত্তং সন্ধায ‘‘দ্ৱে ফলানি আদিং কত্ৱা’’তি ৱুত্তং. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.

অযোগুড়ৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ইদ্ধিপাদসংযুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.