১. পঠমৱিহাৰসুত্তৱণ্ণনা

১১. অড্ঢমাসন্তি অচ্চন্তসংযোগে উপযোগৱচনং. পটিসল্লীযিতুন্তি যথাৱুত্তং কালং পটি দিৱসে দিৱসে সমাপত্তিযং ধম্মচিন্তাযং চিত্তং নিলীযিতুং. ৱিনেতব্বোতি সমুচ্ছেদৱিনযেন ৱিনেতব্বো অৰিযমগ্গাধিগন্তব্বো. তন্তি দিট্ঠানুগতিআপজ্জনং. অস্সাতি জনতায. অপগচ্ছতীতি সত্থু সন্তিকতো অপেতি. সূতি নিপাতমত্তং.

পদেসেনাতি একদেসেন. সহ পদেসেনাতি সপদেসো. স্ৱাযং সপদেসো যস্মা ৱেদনাৱসেনেৱ পাড়িযং আগতো, তস্মা পৰমত্থধম্মকোট্ঠাসে ৱেদনা অনৱসেসতো লব্ভতি, তে গণ্হন্তো ‘‘খন্ধপদেসো’’তিআদিমাহ. তং সব্বন্তি খন্ধপদেসাদিকং সব্বম্পি. ‘‘সম্মসন্তো’’তি পদস্স অত্থদস্সনৱসেন ‘‘পচ্চৱেক্খন্তো’’তি আহ. পচ্চৱেক্খণা ইধ সম্মসনং নাম, ন ৱিপস্সনা. ৱিপস্সনাসম্মসনং পন ভগৱতো ৱিসাখপুণ্ণমাযং এৱ নিপ্ফন্নং, তস্মা ভগৱতো অঞ্ঞভূমিকাপি ৱেদনা অঞ্ঞভূমিকানং সত্তানং ৱিৰুদ্ধা উপ্পজ্জতেৱাতি ৱুত্তং ‘‘যাৱ ভৱগ্গা পৱত্তা সুখা ৱেদনা’’তি. সব্বাকাৰেনাতি সৰূপতো সমুদযতো অত্থঙ্গমতো অস্সাদাদিতোতি সব্বাকাৰেন. পৰিগ্গণ্হন্তো উপপৰিক্খন্তো.

নিপ্পদেসানেৱ অনৱসেসানেৱ. ইন্দ্ৰিযসতিপট্ঠানপদেসো সুৱিঞ্ঞেয্যোতি অনুদ্ধতো. অস্সাতি ভগৱতো. ঠানেতি তস্মিং তস্মিং পচ্চৱেক্খিতব্বসঙ্খাতে ওকাসে. সা সা চ ৱিহাৰসমাপত্তীতি খন্ধৱসেন আযতনাদিৱসেন চ পৱত্তিত্ৱা তেসং একদেসভূতং ৱেদনংযেৱ পৰিগ্গহেত্ৱা তং সম্মসিত্ৱা অনুক্কমেন সমাপন্না ঝানসমাপত্তি ফলসমাপত্তি চ. ফলসমাপত্তি হি তথা সম্মসিত্ৱা পুনপ্পুনং সমাপজ্জনৱসেন অত্থতো অভিন্নাপি অধিট্ঠানভূতধম্মভেদেন ভিন্না ৱিয ৱুচ্চতি, যতো চতুৱীসতিকোটিসতসহস্সভেদা দেৱসিকং ৱড়ঞ্জনসমাপত্তিযো অট্ঠকথাযং ৱুত্তা. কামং অঞ্ঞধম্মৱসেনপি জাতা এৱ, ৱেদনাৱসেন পনেত্থ অভিনিৱেসো কতো ৱেদনানুভাৱেন জাতা. কস্মা এৱং জাতাতি? বুদ্ধানং ঞাণপদস্স অন্তৰৱিভাগত্তা. তথা হি ভগৱা সকলম্পি অড্ঢমাসং ৱেদনাৱসেনেৱ সম্মসনং পৱত্তেতি, তদনুসাৰেন চ তা ৱিহাৰসমাপত্তিযো সমাপজ্জি. তযিদং অচ্ছৰিযং অনঞ্ঞসাধাৰণং ভিক্খূ পৱেদেন্তো সত্থা – ‘‘যেন স্ৱাহ’’ন্তিআদিমৱোচ.

অকুসলাৱাতি পাণাতিপাত-অদিন্নাদান-কামেসুমিচ্ছাচাৰ-মুসাৱাদ-পিসুণৱাচাসম্ফপ্পলাপ-অভিজ্ঝা-ব্যাপাদৱসেন তংতংমিচ্ছাদস্সনৱসেন চ অকুসলা ৱেদনা এৱ হোতি. ব্ৰহ্মলোকাদীসু উপ্পজ্জিত্ৱা তত্থ নিচ্চা ধুৱা ভৱিস্সামাতি এৱং দিট্ঠিং উপনিস্সাযাতি যোজেতব্বং. দেৱকুলাদীসু দেৱপূজত্থং, সব্বজনপৰিভোগত্থং ৱা মালাৱচ্ছং ৰোপেন্তি. ৱধবন্ধনাদীনীতি আদি-সদ্দেন অদিন্নাদান-মিচ্ছাচাৰ-মুসাৱাদ-পিসুণৱাচা-সম্ফপ্পলাপাদীনং সঙ্গহো দট্ঠব্বো. দিট্ঠধম্মৱিপাকস্স অপচুৰত্তা অপাকটত্তা চ ‘‘ভৱন্তৰগতান’’ন্তি ৱুত্তং.

ইতি নেসন্তি এত্থ ইতি-সদ্দো আদিঅত্থো, পকাৰত্থো ৱা. তেন যথা ফৰুসৱাচাৱসেন, এৱং তদঞ্ঞেসম্পি অকুসলকম্মানং ৱসেন সম্মাদিট্ঠিপচ্চযা অকুসলৱেদনাপ্পৱত্তি যথাৰহং নীহৰিত্ৱা ৱত্তব্বা. এসেৱ নযোতি ইমিনা যথা মিচ্ছাদিট্ঠিপচ্চযা সম্মাদিট্ঠিপচ্চযা চ কুসলাকুসলৱিপাকৱেদনা সহজাতকোটিযা উপনিস্সযকোটিযা চ ৱসেন যথাৰহং যোজেত্ৱা দস্সিতা, এৱং মিচ্ছাসঙ্কপ্পপচ্চযাদীসুপি যথাৰহং যোজেত্ৱা দস্সেতব্বাতি ইমমত্থং অতিদিসতি. ছন্দপচ্চযাতি এত্থ তণ্হাছন্দসহিতো কত্তুকামতাছন্দো অধিপ্পেতোতি আহ ‘‘ছন্দপচ্চযাতিআদীসু পন ছন্দপচ্চযা অট্ঠলোভসহগতচিত্তসম্পযুত্তা ৱেদনা ৱেদিতব্বা’’তি. ৱিতক্কপচ্চযাতি এত্থ অপ্পনাপ্পত্তোৱ ৱিতক্কো অধিপ্পেতোতি ৱুত্তং ‘‘ৱিতক্কপচ্চযা পঠমজ্ঝানৱেদনাৱা’’তি. ৱিতক্কপচ্চযা পঠমজ্ঝানৱেদনায গহিতত্তা ‘‘ঠপেত্ৱা পঠমজ্ঝান’’ন্তি. উপৰি তিস্সো ৰূপাৱচৰা, হেট্ঠা তিস্সো অৰূপাৱচৰা এৱং সেসা ছ সঞ্ঞাসমাপত্তিৱেদনা.

তিণ্ণন্তি ছন্দৱিতক্কসঞ্ঞানং. অৱূপসমেতি পটিপক্খেন অৱূপসমিতে. তিণ্ণঞ্হি তেসং সহভাৱেন পচ্চযতা অট্ঠলোভসহগতচিত্তেসু এৱ. তত্থ যং ৱত্তব্বং তং ৱুত্তমেৱ. ছন্দমত্তস্সাতি তেসু তীসু ছন্দমত্তস্স. ৱূপসমে পঠমজ্ঝানৱেদনাৱ অপ্পনাপ্পত্তস্স অধিপ্পেতত্তা. ছন্দৱিতক্কানং ৱূপসমে দুতিযজ্ঝানাদিৱেদনা অধিপ্পেতা সঞ্ঞায অৱূপসন্তত্তা. দুতিযজ্ঝানাদিৱেদনাগহণেন হি সব্বা সঞ্ঞাসমাপত্তিযো চ গহিতাৱ হোন্তি. তিণ্ণম্পি ৱূপসমেতি ছন্দৱিতক্কসঞ্ঞানং ৱূপসমে নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনৱেদনা অধিপ্পেতা. ভৱগ্গপ্পত্তসঞ্ঞা হি ৱূপসমন্তি ছন্দসঙ্কপ্পানং অচ্চন্তসুখুমভাৱপ্পত্তিযা. হেট্ঠা ‘‘সম্মাদিট্ঠিপচ্চযা’’তি এত্থ সম্মাদিট্ঠিগ্গহণেন হেট্ঠিমমগ্গসম্মাদিট্ঠিপি গহিতাৱ হোতীতি আহ – ‘‘অপ্পত্তস্স পত্তিযাতি অৰহত্তফলস্স পত্তত্থাযা’’তি. অথ ৱা হেট্ঠিমমগ্গাধিগমেন ৱিনা অগ্গমগ্গো নত্থীতি হেট্ঠিমমগ্গাধিগমং অত্থাপন্নং কত্ৱা ‘‘অৰহত্তফলস্স পত্তত্থাযা’’তি ৱুত্তং. আযমেতি ফলেন মিস্সিতো হোতি এতেনাতি আযামো, সম্মাৱাযামোতি আহ ‘‘অত্থি আযামন্তি অত্থি ৱীৰিয’’ন্তি. তস্স ৱীৰিযাৰম্ভস্সাতি অঞ্ঞাধিগমকাৰণস্স সম্মাৱাযামস্স ৱসেন. পাড়িযং ঠান-সদ্দো কাৰণপৰিযাযোতি আহ – ‘‘অৰহত্তফলস্স কাৰণে’’তি. তপ্পচ্চযাতি এত্থ তং-সদ্দেন ‘‘ঠানে’’তি ৱুত্তকাৰণমেৱ পচ্চামট্ঠন্তি আহ – ‘‘অৰহত্তস্স ঠানপচ্চযা’’তি. চতুমগ্গসহজাতাতি এতেন ‘‘অৰহত্তফলস্স পত্তত্থাযা’’তি এত্থ হেট্ঠিমমগ্গানং অত্থাপত্তিৱসেন গহিতভাৱমেৱ জোতেতি. কেচি পন ‘‘চতুমগ্গসহজাতাতি ৱত্ৱা নিব্বত্তিতলোকুত্তৰৱেদনাতি ভূতকথনং ৱিসেসনং. নিব্বত্তিতলোকুত্তৰৱেদনাতি পঠমং অপেক্খিতব্বং, পচ্ছা চতুমগ্গসহজাতা’’তি ৱদন্তি.

পঠমৱিহাৰসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.