৬. দুতিযকামভূসুত্তৱণ্ণনা

৩৪৮. নিৰোধং ৱলঞ্জেতি অনাগামিভাৱতো. ইমে সঙ্খাৰাতি ইমে ‘‘কাযসঙ্খাৰো, ৱচীসঙ্খাৰো, চিত্তসঙ্খাৰো’’তি ৱুচ্চমানা তযো সঙ্খাৰা. সদ্দতোপি, অত্থতোপি অঞ্ঞমঞ্ঞং মিস্সা, ততো এৱ আলুড়িতা আকুলা, অৱিভূতা দুব্বিভাৱনা, দুদ্দীপনা অসঙ্কৰতো দীপেতুং দুক্কৰা. তথা হি কুসলচেতনা এৱ ‘‘কাযসঙ্খাৰো’’তিপি ৱুচ্চতি, ‘‘ৱচীসঙ্খাৰো’’তিপি, ‘‘চিত্তসঙ্খাৰো’’তিপি. অস্সাসপস্সাসাপি কত্থচি ‘‘কাযসঙ্খাৰো’’তি, ৱিতক্কৱিচাৰাপি ‘‘ৱচীসঙ্খাৰো’’তি ৱুচ্চন্তি, সঞ্ঞাৱেদনাপি ‘‘চিত্তসঙ্খাৰো’’তি ৱুচ্চন্তি. তেন ৱুত্তং ‘‘তথা হী’’তিআদি. তত্থ আকড্ঢিত্ৱা গহণং আদানং, সম্পত্তস্স হত্থে কৰণং গহণং, গহিতস্স ৱিস্সজ্জনং মুঞ্চনং, ফন্দনং চোপনং পাপেত্ৱা নিপ্ফাদেত্ৱা. হনুসঞ্চোপনন্তি কাযৱিঞ্ঞত্তিৱসেন পুব্বভাগে হনুসঞ্চোপনং কত্ৱা. এৱঞ্হি ৱচীভেদকৰণং. এৱং ইমেতিআদি যথাৱুত্তস্স অত্থস্স নিগমনং.

পদত্থং পুচ্ছতি ইতৰসঙ্খাৰেহি পদত্থতো ৱিসেসং কথাপেস্সামীতি. কাযনিস্সিতাতি এত্থ কাযনিস্সিততা চ নেসং তব্ভাৱভাৱিতায ৱেদিতব্বা, ন কাযস্স নিস্সযপচ্চযতাৱসেনাতি দস্সেন্তো ‘‘কাযে সতি হোন্তি, অসতি ন হোন্তী’’তি আহ. কাযোতি চেত্থ কৰজকাযো দট্ঠব্বো. চিত্তনিস্সিতাতি চিত্তং নিস্সায তং নিস্সযপচ্চযভূতং লভিত্ৱা উপ্পন্না.

‘‘সমাপজ্জামী’’তি পদস্স সমীপে ৱুচ্চমানং ‘‘সমাপজ্জিস্স’’ন্তি পদং আসন্নানাগতকালৱাচী এৱ ভৱিতুং যুত্তং, ন ইতৰন্তি আহ – ‘‘পদদ্ৱযেন নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিকালো কথিতো’’তি. তযিদং তস্স তথা ৱত্তব্বতায ৱুত্তং, ন পন তস্স তথা চিত্তপৱত্তিসম্ভৱতো. সমাপন্নেপি এসেৱ নযো. পুৰিমেহীতি ‘‘সমাপজ্জিস্সং সমাপজ্জামী’’তি দ্ৱীহি পদেহি. পচ্ছিমেনাতি ‘‘সমাপন্নো’’তি পদেন.

ভাৱিতং হোতি উপ্পাদিতং হোতি নিৰোধসমাপন্নত্থায. অনুপুব্বসমাপত্তিসমাপজ্জনসঙ্খাতায নিৰোধভাৱনায তং চিত্তং ভাৱিতং হোতি. তেনাহ ‘‘যং ত’’ন্তিআদি. দুতিযজ্ঝানেযেৱাতি দুতিযজ্ঝানক্খণে নিৰুজ্ঝতি. তত্থ অনুপ্পজ্জনতো অনুপ্পাদনতো হেট্ঠা নিৰোধোতি অধিপ্পেতো. চতুন্নং অৰূপক্খন্ধানং তজ্জা পৰিকম্মসিদ্ধা যা অপ্পৱত্তি, তত্থ ‘‘নিৰোধসমাপত্তিসঞ্ঞা’’তি, যা নেসং তথা অপ্পৱত্তি. সা ‘‘অন্তোনিৰোধে নিৰুজ্ঝতী’’তি ৱুত্তা.

‘‘চিত্তসঙ্খাৰো নিৰুদ্ধো’’তি ৱচনতো তদঞ্ঞেসং অনিৰোধং ইচ্ছন্তানং ৱাদং দস্সেন্তো ‘‘চিত্তসঙ্খাৰো নিৰুদ্ধোতি ৱচনতো’’তিআদিং ৱত্ৱা তত্থ অতিপ্পসঙ্গদস্সনমুখেন তং ৱাদং নিসেধেতুং ‘‘তে ৱত্তব্বা’’তিআদিমাহ. অভিনিৱেসং অকত্ৱাতি যথাগতে ব্যঞ্জনমত্তে অভিনিৱেসং অকত্ৱা. আচৰিযানং নযেতি আচৰিযানং পৰম্পৰাগতে ধম্মনযে ধম্মনেত্তিযং ঠত্ৱা.

কিৰিযমযপৱত্তস্মিন্তি পৰিত্তভূমককুসলাকুসলধম্মপবন্ধে ৱত্তমানে. তস্মিঞ্হি ৱত্তমানে কাযিক-ৱাচসিক-কিৰিযসম্পৱত্তি হোতি, দস্সন-সৱনাদিৱসেন আৰম্মণগ্গহণে পৱত্তমানেতি অত্থো. তেনাহ – ‘‘বহিদ্ধাৰম্মণেসু পসাদে ঘট্টেন্তেসূ’’তি. মক্খিতানি ৱিযাতি পুঞ্ছিতানি ৱিয হোন্তি ঘট্টনায ৱিবাধিতত্তা. এতেনাযং ঘট্টনা পঞ্চদ্ৱাৰিকৱিঞ্ঞাণানং ৱেগসা উপ্পজ্জনায ন আৰম্মণন্তি দস্সেতি. তেনেৱাহ – ‘‘অন্তোনিৰোধে পঞ্চ পসাদা অতিৱিয ৱিৰোচন্তী’’তি.

ততো পৰং সচিত্তকো ভৱিস্সামীতি ইদং অত্থতো আপন্নং গহেত্ৱা ৱুত্তং – ‘‘এত্তকং কালং অচিত্তকো ভৱিস্সামী’’তি এতেনেৱ তস্স অত্থস্স সিদ্ধত্তা. যং এৱং ভাৱিতন্তি এত্থ ৱিসুং চিত্তস্স ভাৱনা নাম নত্থি, অদ্ধানপৰিচ্ছেদং পন কত্ৱা নিৰোধসমাপত্তত্থায কাতব্বপৰিকম্মভাৱনায এৱ তস্স সিজ্ঝনতো.

সা পনেসা নিৰোধকথা. দ্ৱীহি বলেহীতি সমথৱিপস্সনাবলেহি. তযো চ সঙ্খাৰানন্তি তিণ্ণং কাযৱচীচিত্তসঙ্খাৰানং পটিপ্পস্সদ্ধিযা. সোড়সহি ঞাণচৰিযাহীতি অনিচ্চানুপস্সনাদীনং অট্ঠন্নং অনুপস্সনাঞাণানং, অট্ঠন্নঞ্চ মগ্গফলঞাণানং ৱসেন ইমাহি সোড়সহি ঞাণপ্পৱত্তীহি. নৱহি সমাধিচৰিযাহীতি অট্ঠ সমাপত্তিযো অট্ঠ সমাধিচৰিযা, তাসং উপচাৰসমাধি সমাধিভাৱসামঞ্ঞেন একা সমাধিচৰিযাতি এৱং নৱহি সমাধিচৰিযাহি. ৱসীভাৱতাপঞ্ঞাতি ৱসীভাৱতাসঙ্খাতা পঞ্ঞা. সব্বাকাৰেন ৱিসুদ্ধিমগ্গে কথিতা, তে তাৱ আকাৰা তিট্ঠন্তু, সৰূপমত্তস্স পনস্স ৱত্তব্বন্তি আহ – ‘‘কো পনাযং নিৰোধো নামা’’তি. যদি খন্ধানং অপ্পৱত্তি, অথ কিমত্থমেতং ঝানসুখাদিং ৱিয সমাপজ্জন্তীতি আহ ‘‘সঙ্খাৰান’’ন্তিআদি.

ফলসমাপত্তিচিত্তন্তি অৰহত্তং অনাগামিফলচিত্তং. ‘‘ততো পৰং ভৱঙ্গসমযে’’তি ৱুত্তত্তা আহ ‘‘কিং পন…পে… ন সমুট্ঠাপেতী’’তি. সমুট্ঠাপেতি ৰূপসমুপ্পাদকত্তা. ইমস্সাতি নিৰোধং সমাপন্নভিক্খুনো. সা ন সমুট্ঠাপেতীতি সা চতুত্থজ্ঝানিকা ফলসমাপত্তি ন সমুট্ঠাপেতি অস্সাসপস্সাসে. ফলসমাপত্তিযা চতুত্থজ্ঝানিকভাৱো কথং নিচ্ছিতোতি আহ – ‘‘কিং ৱা এতেনা’’তিআদি. ৱক্খমানাকাৰেনপি পৰিহাৰো হোতীতি. সন্তসমাপত্তিতোতি নিৰোধসমাপত্তিমেৱ সন্ধায ৱদতি. অব্বোহাৰিকা হোন্তি অতিসুখুমসভাৱত্তা, সঞ্জীৱত্থেৰস্স পুব্বে সমাপত্তিক্খণে অস্সাসপস্সাসা অব্বোহাৰিকভাৱং গচ্ছন্তি. তেন ৱুত্তং ‘‘ভৱঙ্গসমযেনেৱেতং কথিত’’ন্তি.

কিৰিযময …পে… উপ্পজ্জতীতি কস্মা ৱুত্তং? ননু ভৱঙ্গুপ্পত্তিকালম্পি ৱিতক্কৱিচাৰা উপ্পজ্জন্তেৱাতি? কিঞ্চাপি উপ্পজ্জন্তি, ৱচীসঙ্খাৰলক্খণপ্পত্তা পন ন হোন্তীতি ইমমত্থং দস্সেতুং ‘‘কিং ভৱঙ্গ’’ন্তিআদি ৱুত্তং.

সুঞ্ঞতো ফস্সোতিআদযো সগুণেনপি আৰম্মণেনাতি আৰম্মণভূতমেতং. সুঞ্ঞতা নাম ফলসমাপত্তি নিচ্চসুখঅত্তসভাৱতো সুঞ্ঞত্তা. ‘‘সুঞ্ঞতো ফস্সো’’তি ৱুত্তং ৱুত্তনযেন সুঞ্ঞসভাৱত্তা. অনিমিত্তা নাম ফলসমাপত্তি ৰাগনিমিত্তাদীনং অভাৱতো. অপ্পণিহিতা নাম ফলসমাপত্তি ৰাগপণিধিআদীনমভাৱতো. সেসং ৱুত্তনযমেৱ. তেনাহ ‘‘অনিমিত্তপ্পণিহিতেসুপি এসেৱ নযো’’তি. ৰাগনিমিত্তাদীনন্তি এত্থ আদি-সদ্দেন সঙ্খাৰনিমিত্তস্সপি সঙ্গহো দট্ঠব্বো. যদগ্গেন ফলসমাপত্তিসম্ফস্সো সুঞ্ঞতো নাম, তদগ্গেন ফলসমাপত্তিপি সুঞ্ঞতা নাম, ফস্সসীসেন পন দেসনা আগতাতি তথা ৱুত্তং. অনিমিত্তপ্পণিহিতেসুপি এসেৱ নযো.

আগমনং এত্থ, এতাযাতি ৱা আগমনিকা, সা এৱ আগমনিযা ক-কাৰস্স য-কাৰং কত্ৱা. ৱুট্ঠাতি নিমিত্ততো মগ্গস্স উপ্পাদনেন. অনিমিত্তা নাম নিচ্চনিমিত্তস্স উগ্ঘাটনতো. এত্থ চ ৱুট্ঠানমেৱ পমাণং, ন পৰিগ্গহদস্সনানি. অপ্পণিহিতা নাম সুখপণিধিযা পটিপক্খতো. সুঞ্ঞতা নাম অত্তদিট্ঠিযা উজুপটিপক্খত্তা সত্তসুঞ্ঞতায সুদিট্ঠত্তা. মগ্গো অনিমিত্তো নাম ৱিপস্সনাগমনতো. ফলং অনিমিত্তং নাম মগ্গাগমনতো. ৱিকপ্পো আপজ্জেয্য আগমনস্স ৱৱত্থানস্স অভাৱেন, ৱিপস্সনায অনিমিত্তাদিনামলাভো অৱৱত্থিতোতি অধিপ্পাযো. তেন ৱুত্তং ‘‘তস্মা’’তিআদি. যস্মা পন সা মগ্গৱুট্ঠানকালে এৱৰূপাপি হোতীতি তস্স ৱসেন মগ্গফলানং ৱিয ফস্সস্সপি পৱত্তিৰূপত্তা যথাৱুত্তো ৱিকপ্পো অনৱসৰোতি দট্ঠব্বং. তযো ফস্সা ফুসন্তীতি পুগ্গলভেদৱসেন ৱুত্তং. ন হি একংযেৱ পুগ্গলং এতস্মিং খণে তযো ফস্সা ফুসন্তি. ‘‘তিৱিধো ফস্সো ফুসতী’’তি ৱা ভৱিতব্বং. যস্মা পন ‘‘নিৰোধফলসমাপত্তিযা ৱুট্ঠিতস্সা’’তিআদি যস্স যথাৱুত্তা তযো এৱ ফস্সা সম্ভৱন্তি, তস্স অনৱসেসগ্গহণৱসেনেৱ ৱুত্তং ‘‘তযো ফস্সা ফুসন্তী’’তি.

নিব্বানং ৱিৱেকো নাম সব্বসঙ্খাৰৱিৱিত্তভাৱতো. তস্মিং ৱিৱেকে একন্তেনেৱ নিন্নপোণত্তা এৱ হি তে পটিপ্পস্সদ্ধসব্বুস্সুক্কা উত্তমপুৰিসা চতুন্নং খন্ধানং অপ্পৱত্তিং অনৱসেসগ্গহণলক্খণং নিৰোধসমাপত্তিং সমাপজ্জন্তীতি.

দুতিযকামভূসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.