১. অনিচ্চৱগ্গো
১. অজ্ঝত্তানিচ্চসুত্তৱণ্ণনা
১. চক্খতীতি চক্খু, ঞাণং, যথাসভাৱতো আৰম্মণস্স জাননেন সমৱিসমং আচিক্খন্তং ৱিয পৱত্ততীতি অত্থো. তথা মংসচক্খু. তম্পি হি ৰূপদস্সনে চক্খতীতি চক্খু. বুদ্ধানংযেৱ চক্খূতি বুদ্ধচক্খু, অসাধাৰণতো হি সত্তসন্তানেসু সস্সতুচ্ছেদদিট্ঠি অনুলোমিকঞাণযথাভূতঞাণানঞ্চেৱ কামৰাগানুসযাদীনঞ্চ যাথাৱতো ৱিভাৱিতঞাণং আসযানুসযঞাণং ইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তঞাণঞ্চ. হেট্ঠিমা তযো মগ্গা চতুসচ্চধম্মেসু ৱুত্তাকাৰেন পৱত্তিযা ধম্মে চক্খূতি ধম্মচক্খু, তথা তেসং ফলানি তংতংপটিপক্খেসু পটিপ্পস্সদ্ধিপহানৱসেন পৱত্তনতো. সমন্ততো সব্বধম্মেসু চক্খুকিচ্চসাধনতো সমন্তচক্খু, সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং. দিব্বৱিহাৰসন্নিস্সযেন লদ্ধব্বতো দেৱানং দিব্বচক্খু ৱিযাতি তং দিব্বচক্খু, অভিঞ্ঞাৱিসেসো. আলোকং ৱড্ঢেত্ৱা ৰূপদস্সনতো ‘‘আলোকফৰণেনা’’তি ৱুত্তং. ‘‘ইদং দুক্খং অৰিযসচ্চন্তি মে, ভিক্খৱে, পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদী’’তিআদিনা (সং. নি. ৫.১০৮১; মহাৱ. ১৫) নযেন আগতত্তা চতুসচ্চপৰিচ্ছেদকঞাণং ‘‘পঞ্ঞাচক্খূ’’তি ৱুত্তং. তদিদং ‘‘ৱিপস্সনাঞাণ’’ন্তি ৱদন্তি, ‘‘ৱিপস্সনামগ্গফলপচ্চৱেক্খণঞাণানী’’তি অপৰে.
পচ্চযভূতেহি এতেহি অভিসম্ভৰীযন্তীতি সম্ভাৰা, উপত্থম্ভভূতা চতুসমুট্ঠানিকৰূপা. সহ সম্ভাৰেহীতি সসম্ভাৰং. মহাভূতানং উপাদায পসীদতীতি পসাদো. অক্খিকূপকে অক্খিপটলেহীতি উভোহি অক্খিদলেহি. সম্ভৱোতি আপোধাতুমেৱ সম্ভৱভূতমাহ. ইধ ‘‘তেৰস সম্ভাৰা’’তি ৱুত্তং. অট্ঠসালিনিযং (ধ. স. অট্ঠ. ৫৯৬) পন সণ্ঠানেন সদ্ধিং ‘‘চুদ্দস সম্ভাৰা’’তি আগতং. তত্থ সণ্ঠানন্তি ৱণ্ণাযতনমেৱ পৰিমণ্ডলাদিসণ্ঠানভূতং. ৱিসুং ৱচনং পন নেসং তথাভূতানং অতথাভূতানঞ্চ আপোধাতুৱণ্ণাযতনানং যথাৱুত্তে মংসপিণ্ডে ৱিজ্জমানত্তা. সম্ভৱস্স চতুধাতুনিস্সিতেহি সহ ৱুত্তস্স ধাতুত্তযনিস্সিততা যোজেতব্বা. দিট্ঠিমণ্ডলেতি অভিমুখং ঠিতানং পটিবিম্বপঞ্ঞাযনট্ঠানভূতে চক্খুসঞ্ঞিতায দিট্ঠিযা পৱত্তিট্ঠানভূতে মণ্ডলে. সন্নিৱিট্ঠন্তি এতেন চক্খুপসাদস্স অনেককলাপগতভাৱো দস্সিতো. তথা হি সো সত্ত অক্খিপটলানি অভিব্যাপেত্ৱা ৱত্ততি. যস্মা সো সত্ত অক্খিপটলানি ব্যাপেত্ৱা ঠিতেহি অত্তনো নিস্সযভূতেহি কতূপকাৰং তংনিস্সিতেহেৱ আযুৱণ্ণাদীহি অনুপালিতপৰিৱাৰিতং তিসন্ততিৰূপসমুট্ঠাপকেহি উতুচিত্তাহাৰেহি উপত্থম্ভিযমানং হুত্ৱা তিট্ঠতি. ৰূপদস্সনসমত্থন্তি অত্তানং নিস্সায পৱত্তৱিঞ্ঞাণস্স ৱসেন ৰূপাযতনদস্সনসমত্থং. ৱিত্থাৰকথাতি তস্স চক্খুনো সোতাদীনঞ্চ হেতুপচ্চযাদিৱসেন চেৱ লক্খণাদিৱসেন চ ৱিত্থাৰকথা.
সম্মসনচাৰচিত্তন্তি ৱিপস্সনায পৱত্তিট্ঠানভূতং ৱিপস্সিতব্বং চিত্তং. কেচি ‘‘ৱিপস্সনুপগতকিৰিযমযচিত্ত’’ন্তি ৱদন্তি, তং তেসং মতিমত্তং. তীণি লক্খণানি দস্সেত্ৱা ৱিপস্সনং উস্সুক্কাপেত্ৱা অৰহত্তস্স পাপনৱসেন দেসনায পৱত্তত্তা.
অজ্ঝত্তানিচ্চসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২-৩. অজ্ঝত্তদুক্খসুত্তাদিৱণ্ণনা
২-৩. দ্ৱে লক্খণানীতি দুক্খানত্তলক্খণানি. একং লক্খণন্তি অনত্তলক্খণং. সেসানীতি ৱুত্তাৱসেসানি লক্খণানি. তেহীতি যেহি দুতিযততিযানি সুত্তানি দেসিতানি, তেহি. সল্লক্খিতানীতি সম্মদেৱ উপধাৰিতানি. এত্তকেনাতি দ্ৱিন্নং একস্সেৱ ৱা লক্খণস্স কথনেন.
অজ্ঝত্তদুক্খসুত্তাদিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪-৬. বাহিৰানিচ্চসুত্তাদিৱণ্ণনা
৪-৬. ৱুত্তসদিসোৱাতি ‘‘দ্ৱে লক্খণানী’’তিআদিনা ৱুত্তসদিসো এৱ. নযোতি অতিদেসনযো.
বাহিৰানিচ্চসুত্তাদিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭-১২. অজ্ঝত্তানিচ্চাতীতানাগতসুত্তাদিৱণ্ণনা
৭-১২. সল্লক্খেত্ৱাতি অতীতানাগতানং অৱিজ্জমানত্তা গাহস্স দড়্হতায সল্লক্খেত্ৱা. পচ্চুপ্পন্নেসু ৱিজ্জমানত্তা বলৱতা তণ্হাদিগাহেন ৱিপস্সনাৱীথিং পটিপাদেতুং কিলমন্তানং ৱিনেয্যানং ৱসেন.
অজ্ঝত্তানিচ্চাতীতানাগতসুত্তাদিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
অনিচ্চৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.