৩-৫. পঞ্চসিক্খাপদসুত্তাদিৱণ্ণনা
১০৯-১১১. সুৰামেৰযসঙ্খাতন্তি পিট্ঠসুৰাদিসুৰাসঙ্খাতং পুপ্ফাসৱাদিমেৰযসঙ্খাতঞ্চ. মজ্জনট্ঠেন মজ্জং. সুৰামেৰযমজ্জপ্পমাদোতি ৱুচ্চতি ‘‘মজ্জতি তেনা’’তি কত্ৱা. তস্মিং তিট্ঠন্তীতি তস্মিং পমাদে পমজ্জনৱসেন তিট্ঠন্তীতি অত্থো. সেসং ততিযচতুত্থেসু সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱাতি.
পঞ্চমে তানি পদানি সংৱণ্ণেতুং ‘‘পঞ্চমে’’তিআদি আৰদ্ধং. তত্থ পাণো নাম ৱোহাৰতো সত্তো, পৰমত্থতো জীৱিতিন্দ্ৰিযং, তং পাণং অতিপাতেন্তি অতিচ্চ অন্তৰেযেৱ, অতিক্কম্ম ৱা সত্থাদীহি অভিভৱিত্ৱা পাতেন্তি সণিকং পতিতুং অদত্ৱা সীঘং পাতেন্তীতি অত্থো. কাযেন ৱাচায ৱা অদিন্নং পৰসন্তকং. আদিযন্তীতি গণ্হন্তি. মিচ্ছাতি ন সম্মা, গাৰয্হৱসেন. মুসাতি অতথং ৱত্থু. ৱদন্তীতি ৱিসংৱাদনৱসেন ৱদন্তি. পিযসুঞ্ঞকৰণতো পিসুণা, পিসতি ৱা পৰে সত্তে, হিংসতীতি অত্থো. মম্মচ্ছেদিকাতি এতেন পৰস্স মম্মচ্ছেদৱসেন একন্তফৰুসসঞ্চেতনা ফৰুসৱাচা নামাতি দস্সেতি. অভিজ্ঝাসদ্দো লুব্ভনে নিৰুড়্হোতি আহ ‘‘পৰভণ্ডে লুব্ভনসীলাতি অত্থো’’তি. ব্যাপন্নন্তি দোসৱসেন ৱিপন্নং. পকতিৱিজহনেন পূতিভূতং. সাধূহি গৰহিতব্বতং পত্তা ‘‘নত্থি দিন্ন’’ন্তিআদিনযপ্পৱত্তা নত্থিকাহেতুকঅকিৰিযদিট্ঠি কম্মপথপৰিযাপন্না নাম. মিচ্ছত্তপৰিযাপন্না সব্বাপি লোকুত্তৰমগ্গপটিপক্খা ৱিপৰীতদিট্ঠি.
তেসন্তি কম্মপথানং. ৱোহাৰতোতি ইন্দ্ৰিযবদ্ধং উপাদায পঞ্ঞত্তিমত্ততো. তিৰচ্ছানগতাদীসূতি আদি-সদ্দেন পেতানং সঙ্গহো. পযোগৱত্থুমহন্ততাদীহি মহাসাৱজ্জতা তেহি পচ্চযেহি উপ্পজ্জমানায চেতনায বলৱভাৱতো. যথাৱুত্তপচ্চযৱিপৰিযাযেপি তংতংপচ্চযেহি চেতনায বলৱভাৱৱসেন অপ্পসাৱজ্জমহাসাৱজ্জতা ৱা ৱেদিতব্বা. ইদ্ধিমযোতি কম্মৱিপাকিদ্ধিমযো দাঠাকোটনাদীনং ৱিয.
মেথুনসমাচাৰেসূতি সদাৰপৰদাৰগমনৱসেন দুৱিধেসু মেথুনসমাচাৰেসু. তেপি হীনাধিমুত্তিকেহি কত্তব্বতো কামা নাম. মিচ্ছাচাৰোতি গাৰয্হাচাৰো. গাৰয্হতা চস্স একন্তনিহীনতাযাতি আহ ‘‘একন্তনিন্দিতো লামকাচাৰো’’তি অসদ্ধম্মাধিপ্পাযেনাতি অসদ্ধম্মসেৱনাধিপ্পাযেন. গোত্তৰক্খিতাতি সগোত্তেহি ৰক্খিতা. ধম্মৰক্খিতাতি সহধম্মেহি ৰক্খিতা. সস্সামিকা নাম সাৰক্খা. যস্সা গমনে দণ্ডো ঠপিতো, সা সপৰিদণ্ডা. ভৰিযভাৱায ধনেন কীতা ধনক্কীতা. ছন্দেন ৱসতীতি ছন্দৱাসিনী. ভোগত্থং ৱসতীতি ভোগৱাসিনী. পটত্থং ৱসতীতি পটৱাসিনী. উদকপত্তং আমসিত্ৱা গহিতা ওদপত্তকিনী. চুম্বটং অপনেত্ৱা গহিতা ওভটচুম্বটা. কৰমৰানীতা ধজাহটা. তঙ্খণিকং গহিতা মুহুত্তিকা. অভিভৱিত্ৱা ৱীতিক্কমো মিচ্ছাচাৰো মহাসাৱজ্জো, ন তথা দ্ৱিন্নং সমানচ্ছন্দতায. অভিভৱিত্ৱা ৱীতিক্কমনে সতিপি মগ্গেনমগ্গপটিপত্তিঅধিৱাসনে পুৰিমুপ্পন্নসেৱনাভিসন্ধিপযোগাভাৱতো মিচ্ছাচাৰো ন হোতি অভিভুয্যমানস্সাতি ৱদন্তি. সেৱনাচিত্তে সতি পযোগাভাৱো অপ্পমাণং যেভুয্যেন ইত্থিযা সেৱনাপযোগস্স অভাৱতো. তথা সতি পুৰেতৰং সেৱনাচিত্তস্স উপট্ঠানেপি তস্সা মিচ্ছাচাৰো ন সিযা, তথা পুৰিসস্সপি সেৱনাপযোগাভাৱে. তস্মা অত্তনো ৰুচিযা পৱত্তিতস্স ৱসেন তযো, বলক্কাৰেন পৱত্তিতস্স ৱসেন তযোতি সব্বেপি অগ্গহিতগ্গহণেন ‘‘চত্তাৰো সম্ভাৰা’’তি ৱুত্তং.
আসেৱনমন্দতাযাতি যায অকুসলচেতনায সম্ফং পলপতি, তস্সা ইত্তৰকালতায পৱত্তিযা অনাসেৱনাতি পৰিদুব্বলা হোতি চেতনা.
উপসগ্গৱসেন অত্থৱিসেসৱাচিনো ধাতুসদ্দাতি অভিজ্ঝাযতীতি পদস্স পৰভণ্ডাভিমুখীতিআদিঅত্থো ৱুত্তো. তন্নিন্নতাযাতি তস্মিং পৰভণ্ডে লুব্ভনৱসেন নিন্নতায. অভিপুব্বো ঝে-সদ্দো লুব্ভনে নিৰুড়্হোতি দট্ঠব্বো. যস্স ভণ্ডং অভিজ্ঝাযতি, তস্স অপ্পগুণতায অপ্পসাৱজ্জা, মহাগুণতায মহাসাৱজ্জাতিআদিনা নযেন তত্থ অপ্পসাৱজ্জমহাসাৱজ্জৱিভাগো ৱেদিতব্বো. তেনাহ ‘‘অদিন্নাদানং ৱিযা’’তিআদি. অত্তনো পৰিণামনং চিত্তেনেৱাতি দট্ঠব্বং.
হিতসুখং ব্যাপাদযতীতি যো নং উপ্পাদেতি, যস্স উপ্পাদেতি, তস্স সতি সমৱাযে হিতসুখং ৱিনাসেতি. অহো ৱতাতি ইমিনা যথা অভিজ্ঝানে ৱত্থুনো একন্ততো অত্তনো পৰিণামনং দস্সিতং, এৱমিধাপি ৱত্থুনো ‘‘অহো ৱতা’’তি ইমিনা পৰস্স ৱিনাসচিন্তায একন্ততো নিযমিতভাৱং দস্সেতি. এৱঞ্হি নেসং দাৰুণপ্পৱত্তিযা কম্মপথপ্পৱত্তি.
যথাভুচ্চগহণাভাৱেনাতি যথাতচ্ছগহণস্স অভাৱেন অনিচ্চাদিসভাৱস্স নিচ্চাদিতো গহণেন. মিচ্ছা পস্সতীতি ৱিতথং পস্সতি. সম্ফপ্পলাপো ৱিযাতি ইমিনা আসেৱনস্স অপ্পমহন্ততাহি মিচ্ছাদিট্ঠিযা অপ্পসাৱজ্জমহাসাৱজ্জতা. ৱত্থুনোতি গহিতৱত্থুনো. গহিতাকাৰৱিপৰীততাতি মিচ্ছাদিট্ঠিযা গহিতাকাৰস্স ৱিপৰীততা. তথাভাৱেনাতি অত্তনো গহিতাকাৰেনেৱ তস্সা দিট্ঠিযা, গহিতস্স ৱা ৱত্থুনো উপট্ঠানং ‘‘এৱমেতং, ন ইতো অঞ্ঞথা’’তি.
ধম্মতোতি সভাৱতো. কোট্ঠাসতোতি চিত্তঙ্গকোট্ঠাসতো, যংকোট্ঠাসা হোন্তি, ততোতি অত্থো. চেতনাধম্মাৱাতি চেতনাসভাৱা এৱ. পটিপাটিযা সত্তাতি এত্থ ননু চেতনা অভিধম্মে কম্মপথেসু ন ৱুত্তাতি পটিপাটিযা সত্তন্নং কম্মপথভাৱো ন যুত্তোতি? ন, অৱচনস্স অঞ্ঞহেতুকত্তা. ন হি তত্থ চেতনায অকম্মপথত্তা কম্মপথৰাসিম্হি অৱচনং, কদাচি পন কম্মপথো হোতি, ন সব্বদাতি কম্মপথভাৱস্স অনিযতত্তা অৱচনং. যদা, পনস্স কম্মপথভাৱো হোতি, তদা কম্মপথৰাসিসঙ্গহো ন নিৱাৰিতো. এত্থাহ – যদি চেতনায সব্বদা কম্মপথভাৱাভাৱতো অনিযতো কম্মপথভাৱোতি কম্মপথৰাসিম্হি অৱচনং, ননু অভিজ্ঝাদীনম্পি কম্মপথভাৱং অপ্পত্তানং অত্থিতায অনিযতো কম্মপথভাৱোতি তেসম্পি কম্মপথৰাসিম্হি অৱচনং আপজ্জতীতি? নাপজ্জতি, কম্মপথতাতংসভাগতাহি তেসং তত্থ ৱুত্তত্তা. যদি এৱং চেতনাপি তত্থ ৱত্তব্বা সিযা? সচ্চমেতং. সা পন পাণাতিপাতাদিকাতি পাকটো তস্সা কম্মপথভাৱোতি ন ৱুত্তা সিযা. চেতনায হি ‘‘চেতনাহং, ভিক্খৱে, কম্মং ৱদামি (অ. নি. ৬.৬৩; কথা. ৫৩৯) তিৱিধা, ভিক্খৱে, কাযসঞ্চেতনা অকুসলং কাযকম্ম’’ন্তিআদিৱচনতো (কথা. ৫৩৯) কম্মভাৱো পাকটো. কম্মংযেৱ চ সুগতিদুগ্গতীনং তত্থুপ্পজ্জনকসুখদুক্খানঞ্চ পথভাৱেন পৱত্তং কম্মপথোতি ৱুচ্চতীতি পাকটো, তস্সা কম্মপথভাৱো. অভিজ্ঝাদীনং পন চেতনাসমীহনভাৱেন সুচৰিতদুচ্চৰিতভাৱো, চেতনাজনিতপিট্ঠিৱট্টকভাৱেন সুগতিদুগ্গতিতদুপ্পজ্জনকসুখদুক্খানং পথভাৱো চাতি, ন তথা পাকটো কম্মপথভাৱোতি, তে এৱ তেন সভাৱেন দস্সেতুং অভিধম্মে কম্মপথৰাসিভাৱেন ৱুত্তা. অতথাজাতিযকত্তা ৱা চেতনা তেহি সদ্ধিং ন ৱুত্তাতি দট্ঠব্বং. মূলং পত্ৱাতি মূলদেসনং পত্ৱা, মূলসভাৱেসু ধম্মেসু দেসিযমানেসূতি অত্থো.
অদিন্নাদানং সত্তাৰম্মণন্তি ইদং ‘‘পঞ্চ সিক্খাপদা পৰিত্তাৰম্মণা এৱা’’তি ইমায পাড়িযা ৱিৰুজ্ঝতি. যঞ্হি পাণাতিপাতাদিদুস্সীল্যস্স আৰম্মণং, তদেৱ তং ৱেৰমণিযা আৰম্মণং. ৱীতিক্কমিতব্বৱত্থুতো এৱ হি ৱিৰতীতি. ‘‘সত্তাৰম্মণ’’ন্তি ৱা সত্তসঙ্খাতং সঙ্খাৰাৰম্মণমেৱ উপাদায ৱুত্তত্তা ন কোচি ৱিৰোধো. তথা হি ৱুত্তং সম্মোহৱিনোদনিযং (ৱিভ. অট্ঠ. ৭১৪) ‘‘যানি সিক্খাপদানি এত্থ ‘সত্তাৰম্মণানী’তি ৱুত্তানি, তানি যস্মা ‘সত্তোতি’তি সঙ্খং গতে সঙ্খাৰেযেৱ আৰম্মণং কৰোন্তী’’তি. ইতো পৰেসুপি এসেৱ নযো. ৱিসভাগৱত্থুনো ‘‘ইত্থিপুৰিসা’’তি গহেতব্বতো সত্তাৰম্মণোতিপি একে. ‘‘একো দিট্ঠো, দ্ৱে সুতা’’তিআদিনা সম্ফপ্পলপনে দিট্ঠসুতমুতৱিঞ্ঞাতৱসেন. তথা অভিজ্ঝাতি এত্থ তথা-সদ্দো ‘‘দিট্ঠসুতমুতৱিঞ্ঞাতৱসেনা’’তি ইদম্পি উপসংহৰতি, ন সত্তসঙ্খাৰাৰম্মণতং এৱ দস্সনাদিৱসেন অভিজ্ঝাযনতো. ‘‘নত্থি সত্তা ওপপাতিকা’’তি পৱত্তমানাপি মিচ্ছাদিট্ঠি তেভূমকধম্মাৰম্মণা এৱাতি অধিপ্পাযেন তস্সা সঙ্খাৰাৰম্মণতা ৱুত্তা. কথং পন মিচ্ছাদিট্ঠিযা মহগ্গতপ্পত্তা ধম্মা আৰম্মণং হোন্তীতি? সাধাৰণতো. নত্থি সুকটদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকোতি হি পৱত্তমানায অত্থতো ৰূপাৰূপাৱচৰধম্মাপি গহিতাৱ হোন্তীতি.
সুখবহুলতায ৰাজানো হসমানাপি ‘‘চোৰং ঘাতেথা’’তি ৱদন্তি, হাসো পন তেসং অঞ্ঞৱিসযোতি আহ ‘‘সন্নিট্ঠাপকচেতনা পন নেসং দুক্খসম্পযুত্তাৱ হোতী’’তি. মজ্ঝত্তৱেদনো ন হোতি, সুখৱেদনোৱ. তত্থ ‘‘কামানং সমুদযা’’তিআদিনা ৱেদনাভেদো ৱেদিতব্বো. লোভসমুট্ঠানো মুসাৱাদো সুখৱেদনো ৱা সিযা মজ্ঝত্তৱেদনো ৱা, দোসসমুট্ঠানো দুক্খৱেদনো ৱাতি মুসাৱাদো তিৱেদনো সিযা. ইমিনা নযেন সেসেসুপি যথাৰহং ৱেদনানং ‘‘লোভো নিদানং কম্মানং সমুদযাযা’’তিআদিনা ভেদো ৱেদিতব্বো.
পাণাতিপাতো দোসমোহৱসেন দ্ৱিমূলকোতি সম্পযুত্তমূলমেৱ সন্ধায ৱুত্তং. তস্স হি মূলট্ঠেন উপকাৰভাৱো দোসৱিসেসো, নিদানমূলে পন গয্হমানে লোভমোহৱসেনপি ৱট্টতি. সম্মূড়্হো আমিসকিঞ্জক্খকামোপি হি পাণং হনতি. তেনেৱাহ ‘‘লোভো নিদানং কম্মানং সমুদযাযা’’তিআদি (অ. নি. ৩.৩৪). সেসেসুপি এসেৱ নযো.
অসমাদিন্নসীলস্স সম্পত্ততো যথাউপট্ঠিতৱীতিক্কমিতব্বৱত্থুতো ৱিৰতি সম্পত্তৱিৰতি. সমাদানেন উপ্পন্না ৱিৰতি সমাদানৱিৰতি. কিলেসানং সমুচ্ছিন্দনৱসেন পৱত্তা মগ্গসম্পযুত্তা ৱিৰতি সমুচ্ছেদৱিৰতি. কামঞ্চেত্থ পাড়িযং ৱিৰতিযোৱ আগতা, সিক্খাপদৱিভঙ্গে পন চেতনাপি আহৰিত্ৱা দস্সিতাতি তদুভযম্পি গণ্হন্তো ‘‘চেতনাপি ৱট্টন্তি ৱিৰতিযোপী’’তি আহ.
অদুস্সীল্যাৰম্মণা জীৱিতিন্দ্ৰিযাদিআৰম্মণা কথং দুস্সীল্যানি পজহন্তীতি দস্সেতুং ‘‘যথা পনা’’তিআদি ৱুত্তং. পাণাতিপাতাদীহি ৱিৰমণৱসেন পৱত্তনতো তদাৰম্মণভাৱেনেৱ তানি পজহন্তি. ন হি তদেৱ আৰব্ভ তং পজহিতুং সক্কা ততো অনিস্সটভাৱতো.
অনভিজ্ঝা…পে… ৱিৰমন্তস্সাতি অভিজ্ঝং পজহন্তস্সাতি অত্থো. ন হি মনোদুচ্চৰিততো ৱিৰতি অত্থি অনভিজ্ঝাদীহেৱ তপ্পহানসিদ্ধিতো.
পঞ্চসিক্খাপদসুত্তাদিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.