১. নানত্তৱগ্গো

১. ধাতুনানত্তসুত্তৱণ্ণনা

৮৫. পঠমন্তি ইমস্মিং নিদানৱগ্গে সংযুত্তানং পঠমং সংগীতত্তা. নিস্সত্তট্ঠসুঞ্ঞতট্ঠসঙ্খাতেনাতি ধম্মমত্ততায নিস্সত্ততাসঙ্খাতেন নিচ্চসুভসুখঅত্তসুঞ্ঞতত্থসঙ্খাতেন. সভাৱট্ঠেনাতি যথাভূতসভাৱট্ঠেন. ততো এৱ সভাৱস্স ধাৰণট্ঠেন ধাতূতি লদ্ধনামানং. নানাসভাৱো অঞ্ঞমঞ্ঞৱিসদিসতা ধাতুনানত্তং. চক্খুসঙ্খাতো পসাদো চক্খুপসাদো. সো এৱ চক্খনট্ঠেন চক্খু, নিস্সত্তসুঞ্ঞতট্ঠেন ধাতু চাতি চক্খুধাতু. চক্খুপসাদৱত্থুং অধিট্ঠানং কত্ৱা পৱত্তং চক্খুপসাদৱত্থুকং. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো. দ্ৱে সম্পটিচ্ছনমনোধাতুযো, একা কিৰিযা মনোধাতূতি তিস্সো মনোধাতুযো মনোধাতু ‘‘মননমত্তা ধাতূ’’তি কত্ৱা. ৱেদনাদযো…পে… নিব্বানঞ্চ ধম্মধাতু ৱিসেসসঞ্ঞাপৰিহাৰেন সামঞ্ঞসঞ্ঞায পৱত্তনতো. তথা হেতে ধম্মা আযতনদেসনায ‘‘ধম্মাযতন’’ন্তেৱ দেসিতা. ন হি নেসং ৰূপাযতনাদীনং ৱিয ৱিঞ্ঞাণেহি অঞ্ঞৱিঞ্ঞাণেন গহেতব্বতাকাৰো অত্থি. সব্বম্পীতি ছসত্ততিৱিধং মনোৱিঞ্ঞাণং. কামাৱচৰা কামধাতুপৰিযাপন্নত্তা. অৱসানে দ্ৱেতি ধম্মধাতুমনোৱিঞ্ঞাণধাতুযো. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰো পন ৱিসুদ্ধিমগ্গে তংসংৱণ্ণনাসু দট্ঠব্বো.

ধাতুনানত্তসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. ফস্সনানত্তসুত্তৱণ্ণনা

৮৬. জাতিপসুতিআৰম্মণাদিভেদেন নানাভাৱো ফস্সো. জাতিপচ্চযভেদেন হি পচ্চযুপ্পন্নস্স ভেদো হোতিযেৱ. ধম্মপৰিচ্ছেদৱসেন ধাতুদেসনাযং তিস্সো মননমত্তা ধাতুযোৱ মনোধাতুযো. কিৰিযামযস্স চিত্তুপ্পত্তিৱিভাগেন পচ্চযুপ্পন্নস্স ৱসেন ধাতুদেসনাযং মননট্ঠেন ধাতুতায সামঞ্ঞতো মনোদ্ৱাৰাৱজ্জনং ‘‘মনোধাতূ’’তি অধিপ্পেতন্তি ৱুত্তং ‘‘মনোসম্ফস্সো মনোদ্ৱাৰে পঠমজৱনসম্পযুত্তো’’তিআদি. তস্মাতি যস্মা কামং সম্পটিচ্ছনমনোধাতুঅনন্তৰং উপ্পজ্জমানো সন্তীৰণৱিঞ্ঞাণধাতুযা সম্পযুত্তো ফস্সোপি মনোসম্ফস্সো এৱ নাম, দুব্বলত্তা পন সো সব্বভৱেসু অসম্ভৱতো চ গহিতো অনৱসেসতো গহণং ন হোতীতি মনোদ্ৱাৰে জৱনসম্ফস্সো হোতি, তস্মা. অযমেত্থ অত্থোতি অযং ইধ অধিপ্পাযানুগতো অত্থো.

ফস্সনানত্তসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. নোফস্সনানত্তসুত্তৱণ্ণনা

৮৭. মনোসম্ফস্সং পটিচ্চাতি মনোদ্ৱাৰে পঠমজৱনসম্পযুত্তো ফস্সো মনোসম্ফস্সো, তং মনোসম্ফস্সং পটিচ্চ. মনোধাতূতি আৱজ্জনকিৰিযমনোধাতু. মনোৱিঞ্ঞাণধাতু মনোধাতূতি ৱেনেয্যজ্ঝাসযৱসেন ৱুত্তং. তেনাহ ‘‘মনোদ্ৱাৰে…পে… এৱমত্থো দট্ঠব্বো’’তি. তথা হি ৱক্খতি ‘‘সব্বানি চেতানী’’তিআদি.

নোফস্সনানত্তসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. ৱেদনানানত্তসুত্তৱণ্ণনা

৮৮. সব্বাপি তস্মিং দ্ৱাৰে ৱেদনা ৱত্তেয্যুং চক্খুসম্ফস্সৱেদনা উপনিস্সযপচ্চযভাৱিতা. নিব্বত্তিফাসুকত্থন্তি নিব্বত্তিযা উপনিস্সযভাৱেন পৱত্তিযা দস্সনসুখত্থং. সম্পটিচ্ছনৱেদনমেৱ গহেতুং ৱট্টতি, তায গহিতায ইতৰাসং গহণং ঞাযাগতমেৱাতি. ৱুত্তং পোৰাণট্ঠকথাযং. আৱজ্জনসম্ফস্সন্তি আৱজ্জনমনোসম্ফস্সং. অনন্তৰূপনিস্সযভূতং পটিচ্চ পঠমজৱনৱসেন উপ্পজ্জতীতি যোজনা. অযমধিপ্পাযো উপনিস্সযস্স অধিপ্পেতত্তা.

ৱেদনানানত্তসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. দুতিযৱেদনানানত্তসুত্তৱণ্ণনা

৮৯. ততিযচতুত্থেসু ৱুত্তনযাৱাতি ‘‘নো চক্খুসম্ফস্সং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি চক্খুধাতূ’’তি এৱং ৱুত্তনযো, চতুত্থে ‘‘চক্খুধাতুং, ভিক্খৱে, পটিচ্চ উপ্পজ্জতি চক্খুসম্ফস্সো’’তিআদিনা ৱুত্তনযো চ. একতো কত্ৱাতি একজ্ঝং কত্ৱা দেসিতা. কস্মা পন তেসু সুত্তেসু এৱং দেসনা পৱত্তাতি আহ ‘‘সব্বানি চেতানী’’তিআদি. পটিসেধো পন তেসং ৱেদনানানত্তাদীনং ফস্সনানত্তাদিকস্স পচ্চযভাৱতো তথাউপ্পত্তিযা অসম্ভৱতো. ইতো পৰেসূতি ‘‘নো পৰিযেসনানানত্তং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি পৰিড়াহনানত্ত’’ন্তিআদীসু.

দুতিযৱেদনানানত্তসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. বাহিৰধাতুনানত্তসুত্তৱণ্ণনা

৯০. পঞ্চ ধাতুযো কামাৱচৰা ৰূপসভাৱত্তা.

বাহিৰধাতুনানত্তসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. সঞ্ঞানানত্তসুত্তৱণ্ণনা

৯১. আপাথে পতিতন্তি চক্খুস্স আপাথগতং সাটকৱেঠনাদিসঞ্ঞিতং ভূতসঙ্ঘাতং সম্মা নিস্সিতং. চক্খুদ্ৱাৰে সম্পটিচ্ছনাদিসম্পযুত্তসঞ্ঞানং সঙ্কপ্পগতিকত্তা, চক্খুৱিঞ্ঞাণসম্পযুত্তসঞ্ঞাগহণেনেৱ ৱা গহেতব্বতো ‘‘ৰূপসঞ্ঞাতি চক্খুৱিঞ্ঞাণসম্পযুত্তা সঞ্ঞা’’তি ৱুত্তং তত্থ সঞ্ঞায এৱ লব্ভনতো. এতেনেৱ হি তংসম্পযুত্তো সঙ্কপ্পোতি ইদম্পি সংৱণ্ণিতন্তি দট্ঠব্বং. তেনাহ ‘‘সঞ্ঞাসঙ্কপ্পছন্দা একজৱনৱাৰেপি নানাজৱনৱাৰেপি লব্ভন্তী’’তি. জৱনসম্পযুত্তস্স ৱিতক্কস্স ছন্দগতিকত্তা ৱুত্তং ‘‘তীহি চিত্তেহি সম্পযুত্তো সঙ্কপ্পো’’তি. ছন্দিকতট্ঠেনাতি ছন্দকৰণট্ঠেন, ইচ্ছিতট্ঠেনাতি অত্থো. অনুডহনট্ঠেনাতি পৰিডহনট্ঠেন. সন্নিস্সযডাহৰসা হি ৰাগগ্গিআদযো ‘‘ৰূপে’’তি পন তস্স আৰম্মণদস্সনমেতং. পৰিড়াহোতি পৰিড়াহসীসেন অপেক্খং ৱদতি. তেনাহ ‘‘পৰিড়াহে উপ্পন্নে’’তিআদি. ‘‘পৰিড়াহো’’তি দড়্হজ্ঝোসানা বলৱাকাৰপ্পত্তা ৱুত্তাতি আহ ‘‘পৰিড়াহপৰিযেসনা পন নানাজৱনৱাৰেযেৱ লব্ভন্তী’’তি. তাসং লদ্ধূপনিস্সযভাৱতোতি দস্সেতি. ইমিনা নযেনাতি ‘‘উপ্পজ্জতি সঞ্ঞানানত্ত’’ন্তি এত্থ ৱুত্তনযেন অত্থো ৱেদিতব্বো. ‘‘ৰূপসঞ্ঞাদিনানাসভাৱং সঞ্ঞং পটিচ্চ কামসঙ্কপ্পাদিনানাসভাৱো সঙ্কপ্পো উপ্পজ্জতী’’তিআদিনা নযেন ৱেদিতব্বো.

সঞ্ঞানানত্তসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. নোপৰিযেসনানানত্তসুত্তৱণ্ণনা

৯২. পটিসেধমত্তমেৱ নানং, সেসং হেট্ঠা ৱুত্তনযমেৱাতি অধিপ্পাযো.

নোপৰিযেসনানানত্তসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. বাহিৰফস্সনানত্তসুত্তাদিৱণ্ণনা

৯৩. ৱুত্তপ্পকাৰে আৰম্মণেতি ‘‘আপাথে পতিত’’ন্তিআদিনা হেট্ঠা ৱুত্তপ্পকাৰে ৰূপাৰম্মণে. সঞ্ঞাতি ৰূপসঞ্ঞাৱ. অৰূপধম্মোপি সমানো যস্মিং আৰম্মণে পৱত্ততি, তং ফুসন্তো ৱিয হোতীতি ৱুত্তং ‘‘আৰম্মণং ফুসমানো’’তি. তণ্হায ৱত্থুভূতংযেৱ ৰূপাৰম্মণং লব্ভতীতি কত্ৱা ‘‘ৰূপলাভো’’তি অধিপ্পেতন্তি আহ ‘‘সহ তণ্হায আৰম্মণং ৰূপলাভো’’তি. সব্বসঙ্গাহিকনযোতি একস্মিংযেৱ আৰম্মণে সব্বেসং সঞ্ঞাদীনং ধম্মানং উপ্পত্তিযা সব্বসঙ্গণ্হনৱসেন দস্সিতনযো. তেনাহ ‘‘একস্মিংযেৱা’’তিআদি. সব্বসঙ্গাহিকনযোতি ৱা ধুৱপৰিভোগৱসেন নিবদ্ধাৰম্মণন্তি ৱা আগন্তুকাৰম্মণন্তি ৱা ৱিভাগং অকত্ৱা সব্বসঙ্গাহিকনযো. অপৰো নযো. মিস্সকোতি আগন্তুকাৰম্মণে নিবদ্ধাৰম্মণে চ ৱিসযতো নিবদ্ধাৰম্মণেন মিস্সকো. নিবদ্ধাৰম্মণে সত্তানং কিলেসো মন্দো হোতি. তথা হি সঞ্ঞাসঙ্কপ্পফস্সৱেদনাৱ দস্সিতা. যং কিঞ্চি ৱিযাতি যং কিঞ্চি অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱিয. খোভেত্ৱাতি কুতূহলুপ্পাদনৱসেন চিত্তং খোভেত্ৱা.

উপাসিকাতি তস্স অমচ্চপুত্তস্স ভৰিযং সন্ধাযাহ. তস্মিন্তি আগন্তুকাৰম্মণে. লাভো নাম ‘‘লব্ভতী’’তি কত্ৱা.

উৰুৱল্লিযৱাসীতি উৰুৱল্লিযলেণৱাসী, উৰুৱল্লিযৱিহাৰৱাসীতি ৱদন্তি. পাড়িযাতি ‘‘ধাতুনানত্তং, ভিক্খৱে, পটিচ্চ উপ্পজ্জতী’’তিআদিনযপৱত্তায ইমিস্সা সুত্তপাড়িযা. পৰিৱট্টেত্ৱাতি মজ্ঝে গহিতফস্সৱেদনাপৰিযোসানে ঠপনৱসেন পাড়িং পৰিৱট্টেত্ৱা. ৱুত্তপ্পকাৰেতিআদি পৰিৱত্তেতব্বাকাৰদস্সনং. তত্থ ৱুত্তপ্পকাৰেতি আপাথগতৰূপাৰম্মণে. অৱিভূতৱাৰন্তি অৱিভূতাৰম্মণৱাৰং. অযমেৱ ৱা পাঠো. গণ্হন্তি কথেন্তি. একজৱনৱাৰেপি লব্ভন্তি চিৰতৰনিৱেসাভাৱা. নানাজৱনৱাৰেযেৱ দড়্হতৰনিৱেসতায.

৯৪. দসমং উত্তানমেৱ নৱমে ৱুত্তনযত্তা. পটিসেধমত্তমেৱ হেত্থ নানত্তন্তি.

বাহিৰফস্সনানত্তসুত্তাদিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

নানত্তৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.