১. অৰহন্তৱগ্গো
১. ধনঞ্জানীসুত্তৱণ্ণনা
১৮৭. ধনঞ্জানিগোত্তাতি এত্থ পুব্বপুৰিসতো আগতস্স কুলৱংসস্স নামাভিধানসঙ্খাতং গং তাযতীতি গোত্তং. (কিং পন তন্তি? অঞ্ঞকুলপৰম্পৰাসাধাৰণং তস্স কুলস্স আদিপুৰিসসমুদাগতং তংকুলপৰিযাপন্নসাধাৰণং সামঞ্ঞৰূপন্তি দট্ঠব্বং.) ধনঞ্জানিগোত্তং এতিস্সন্তি ধনঞ্জানিগোত্তা. তস্সা উদানস্স কাৰণং পুচ্ছিত্ৱা আদিতো পট্ঠায ৱিভাৱেতুং ‘‘সো কিৰা’’তিআদি ৱুত্তং. নানাৰসভোজনং দেতীতি যোজনা. পঞ্চগোৰসসম্পাদিতং সালিভত্তং সূপসাকব্যঞ্জনং নানাৰসং ব্ৰাহ্মণভোজনং. মণ্ডলগ্গখগ্গন্তি মণ্ডলগ্গসঙ্খাতং খগ্গং. দুৱিধো হি খগ্গো মণ্ডলগ্গো দীঘগ্গোতি. তত্থ যস্স অগ্গো মণ্ডলাকাৰেন ঠিতো, সো মণ্ডলগ্গো. যস্স পন অসিপুত্তিকা ৱিয দীঘো, সো দীঘগ্গো.
সাসনাতি অনুসাসনা. ‘‘নমো…পে… সম্বুদ্ধস্সা’’তি এৱং ৱুত্তা পঞ্চপদিকগাথা. সত্থুসাসনে হি লোকিযচ্ছন্দং অনপেক্খিত্ৱা এসা পঞ্চপদিকগাথাতি দট্ঠব্বা. ওক্কাৱৰধৰাতি পুব্বপুৰিসসঙ্খাতউক্কাকৱংসৱৰধাৰিকা. সক্কাতি সক্কুণেয্যং.
এৱন্তি ‘‘সচে মে অঙ্গমঙ্গানী’’তিআদিনা ইমিনা পকাৰেন. ‘‘পঞ্চ গাথাসতানি পন অট্ঠকথং আৰুড়্হানি, ইধ পন দ্ৱে এৱ উদ্ধটা’’তি ৱদন্তি. পহৰিতুং ৱাতি একৱাৰম্পি হত্থেন ৱা পাদেন ৱা পহৰিতুম্পি পৰামসিতুম্পি অসক্কোন্তোতি অত্থো. সো হি তস্সা অৰিযসাৱিকায আনুভাৱেন অত্তনো সামত্থিযেন ৱসে ৱত্তাপনত্থং সন্তজ্জিত্ৱাপি তদনুৱত্তন্তো নিব্বিসো অহোসি. তেনাহ ‘‘ভোতী’’তিআদি.
তস্স ব্ৰাহ্মণস্সাতি অত্তনো সামিকব্ৰাহ্মণস্স. উপসংহৰন্তীতি উপনেন্তী. তস্মিং সমযেতি তস্মিং দুক্খুপ্পত্তিকালে ‘‘সব্বে সঙ্খাৰা দুক্খা’’তি ভগৱতো ৱচনং অনুস্সৰিত্ৱা ‘‘দসবলস্স ভগৱতো’’তিআদীসু যথাপৰিচিতং গুণপদং অনুস্সৰি. তেনাহ ‘‘দসবলং সৰী’’তি.
খন্তিসোৰচ্চৰহিততায কুজ্ঝিত্ৱা. ভিজ্জিত্ৱাতি সংযতাভাৱতো তস্স ব্ৰাহ্মণস্স অন্তৰে মেত্তিভেদেন ভিজ্জিত্ৱা. এৱমেৱাতি যথা এতৰহি অকাৰণেন, এৱমেৱ অঞ্ঞদাপি অকাৰণেনাতি অত্থো. নিক্কাৰণতাদীপনে এৱং-সদ্দো, এৱ-সদ্দো পন অৱধাৰণত্থো. নিক্কাৰণতা চ নাম নিৰত্থকতা, নিৰত্থকৱিপ্পলাপভাৱেনেত্থ এৱং-সদ্দস্স গহণে পৱত্তি গৱেসিতব্বা. গৰহত্থো ৱাযং এৱং-সদ্দো অনেকত্থত্তা নিপাতানং. গৰহত্থতা চস্স ৱসলিসদ্দসন্নিধানতো পাকটা এৱ.
গামনিগমৰট্ঠপূজিতোতি ইমিনা গামনিগমৰট্ঠসামিকেহি পূজিতভাৱো দীপিতো গামাদীনং তেসং ৱসে ৱত্তনতো. অসুকস্স নাম পুগ্গলস্স. সেসন্তি অভিক্কন্তন্তিআদি, যম্পি চঞ্ঞং ইধাগতং হেট্ঠা ৱণ্ণিতঞ্চ.
ধনঞ্জানীসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. অক্কোসসুত্তৱণ্ণনা
১৮৮. ভাৰদ্ৱাজোৱ সোতি ভাৰদ্ৱাজো নাম এৱ সো ব্ৰাহ্মণো. গোত্তৱসেন হি তযিদং নামং, ৱিসেসেন পনেতং জাতন্তি দস্সেতুং ‘‘পঞ্চমত্তেহী’’তিআদি ৱুত্তং. জানিকতাতি ঞাতিৱগ্গহানিকতা. পক্খো ভিন্নোতি ততো এৱ ঞাতিপক্খো নট্ঠো. যথা দোমনস্সিতো অনত্তমনোতি ৱত্তব্বং লভতি, এৱং কুপিতোতি আহ ‘‘দোমনস্সেন চা’’তি. দসহীতি অনৱসেসপৰিযাদানৱসেন ৱুত্তং পঞ্চহি গাথাসতেহি অক্কোসন্তো তথা অক্কোসেয্যাতি কত্ৱা. তত্থ পন যেন কেনচি অক্কোসন্তোপি অক্কোসতিযেৱ নাম. কৰোসি মম ভাতিকস্স পব্বজ্জং.
সম্ভুঞ্জতীতি সম্ভোগং কৰোতি. অক্কোসাদীহি একতো ভুঞ্জতি. ৱীতিহৰতীতি ব্যতিহাৰং কৰোতি, অক্কোসতো পচ্চক্কোসনাদিনা ৱিনিমযং কৰোতীতি অত্থো. তেনাহ ‘‘কতস্স পটিকাৰং কৰোতী’’তি. অস্স অনুস্সৱৱসেন সুত্ৱা ‘‘সপতি ম’’ন্তি সঞ্ঞিনো ভযং উপ্পজ্জীতি যোজনা. অস্সাতি ব্ৰাহ্মণস্স. সুত্ৱাতি পদং উভযত্থাপি যোজেতব্বং ‘‘তৱেৱেতং ব্ৰাহ্মণাতি সুত্ৱা, অনুস্সৱৱসেন সুত্ৱা’’তি চ. কামং কিসৱচ্ছাদযো সপনং নাদংসু, দেৱতানংযেৱ হি সো অত্থো, সত্তানং পন তথা সঞ্ঞা উপ্পন্না, সোপি তথাসঞ্ঞী অহোসি. তেনাহ ‘‘অনুস্সৱৱসেনা’’তি.
দন্তস্স সব্বসো দমথং উপগতত্তা. নিব্বিসেৱনস্সাতি ৰাগদোসাদিহেতুকৱিপ্ফন্দনৰহিতস্স. তস্সেৱাতি পটিকুজ্ঝন্তস্সেৱ পুগ্গলস্স তেন কোধেন পাপং হোতি পাপস্স সন্তানন্তৰসঙ্কন্তিযা অভাৱতো. কেচি পন ‘‘তস্সেৱাতি তস্সেৱ পটিকুজ্ঝন্তপুৰিসস্স তেন পটিকুজ্ঝনেন. পাপিযোতি পটিকুজ্ঝন্তপুগ্গলস্স লামকতৰো’’তি এৱমেত্থ অত্থং ৱদন্তি. সতিযা সমন্নাগতো হুত্ৱা পটিসঙ্খানে ঠিতো অধিৱাসেতি, ন সহো মূড়্হো হুত্ৱাতি অধিপ্পাযো. উভিন্নং তিকিচ্ছন্তন্তি উভিন্নং উপ্পন্নকোধসঙ্খাতং কিলেসব্যাধিং তিকিচ্ছন্তং ৱূপসমেন্তং তং পুগ্গলং. যো পুগ্গলোতিআদিনা পুৰিমাসু গাথাসু পৱত্তিতানি পদানি সম্বন্ধিত্ৱা দস্সেতি. পঞ্চসু খন্ধেসু যাথাৱতো ৱিনীতা অৰিযধম্মস্স কোৱিদা নাম হোন্তীতি আহ ‘‘ধম্মস্সাতি পঞ্চক্খন্ধধম্মস্সা’’তি. ইদানি তমত্থং পৰিপুণ্ণং কত্ৱা দস্সেন্তো আহ ‘‘চতুসচ্চধম্মস্স ৱা’’তি.
অক্কোসসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. অসুৰিন্দকসুত্তৱণ্ণনা
১৮৯. তেনেৱাতি ভাতুপব্বজিতেনেৱ. অস্সেৱাতি তিতিক্খস্স. ‘‘তং জযং হোতী’’তি লিঙ্গৱিপল্লাসৱসেন ৱুত্তন্তি আহ ‘‘সো জযো হোতী’’তি, দুজ্জযং কোধং তিতিক্খায জিনন্তস্সাতি অধিপ্পাযো. যস্মা তিতিক্খাদযো ন কোধৱসিকং ধুৰং, তং পন বালানং মঞ্ঞনামত্তন্তি ইধ ইমমত্থং ৱিভাৱেতুং ‘‘কতমস্সা’’তিআদি ৱুত্তং. ৱিজানতোৱ জযো ন অৱিজানতো তিতিক্খায অভাৱতো. ন হি অৱিজানন্তো অন্ধবালো কোধং ৱিজেতুং সক্কোতি. কেৱলং জযং মঞ্ঞতি কিলেসেহি পৰাজিতো সমানোপীতি অধিপ্পাযো.
অসুৰিন্দকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. বিলঙ্গিকসুত্তৱণ্ণনা
১৯০. সুদ্ধন্তি কেৱলং সম্ভাৰৱিৰহিতং. সম্ভাৰযুত্তন্তি কটুকভণ্ডাদিসম্ভাৰসহিতং. কঞ্জিতো নিব্বত্তত্তা কঞ্জিকং, আৰনালং, বিলঙ্গন্তি অত্থো. নামং গহিতং সঙ্গীতিকালে ‘‘বিলঙ্গিকভাৰদ্ৱাজো’’তি ৱিসেসনৱসেন. তযোতি ধনঞ্জানিযা সামিকো ভাৰদ্ৱাজো, অক্কোসকভাৰদ্ৱাজো, অসুন্দৰিকভাৰদ্ৱাজোতি আদিতো তীসু সুত্তেসু আগতা তযো. মেতি ময্হং.
বিলঙ্গিকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. অহিংসকসুত্তৱণ্ণনা
১৯১. এসাতি ব্ৰাহ্মণো. ‘‘অহিংসকো অহ’’ন্তি তদত্থং সাধেতুং ইচ্ছায কথেসীতি ৱুত্তং ‘‘অহিংসকপঞ্হং পুচ্ছী’’তি. তথা চে অস্সাতি যথা তে নামস্স অত্থো, তথা চেতং ভৱেয্যাসি অন্ৱত্থনামকো ভৱেয্যাসি অহিংসকো এৱ সিযাতি. ন দুক্খাপেতি দুক্খমত্তম্পি ন উপ্পাদেতি, দুক্খতো অপনেতীতি অত্থো.
অহিংসকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. জটাসুত্তৱণ্ণনা
১৯২. জটাপঞ্হস্সাতি ‘‘অন্তোজটা বহিজটা’’তি এৱং জটাপৰিযাযস্স পঞ্হস্স.
জটাসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. সুদ্ধিকসুত্তৱণ্ণনা
১৯৩. সুদ্ধিকপঞ্হস্সাতি ‘‘নাব্ৰাহ্মণো সুজ্ঝতী’’তি এৱং সুদ্ধসন্নিস্সিতস্স পঞ্হস্স. সীলসম্পন্নোতি পঞ্চৱিধনিযমলক্খণেন সীলেন সমন্নাগতো. তপোকম্মন্তি অনসনপঞ্চাতপতপ্পনাদিপৰিভেদনতপোকম্মং কৰোন্তোপি. ৱিজ্জাতি তযো ৱেদাতি ৱদন্তি ‘‘তায ইধলোকত্থং পৰলোকত্থং ঞাযন্তী’’তি কত্ৱা. গোত্তচৰণন্তি গোত্তসঙ্খাতং চৰণং. ব্ৰাহ্মণো সুজ্ঝতি জেট্ঠজাতিকত্তা. তথা হি সো এৱ তপং আচৰিতুং লভতি, ন ইতৰো. অঞ্ঞা লামিকা পজাতি ইতৰৱণ্ণং ৱদতি. ৱচনসহস্সম্পীতি গাথানেকসহস্সম্পি. অন্তো কিলেসেহি পূতিকো সভাৱেন পূতিকো. কিলিট্ঠেহি কাযকম্মাদীহি কাযদুচ্চৰিতাদীহি.
সুদ্ধিকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. অগ্গিকসুত্তৱণ্ণনা
১৯৪. অগ্গিপৰিচৰণৱসেনাতি অগ্গিহুত্তজুহনৱসেন. সন্নিহিতোতি মিস্সীভাৱং সম্পাপিতো. তথাভূতো চ সো সপ্পিনা সদ্ধিং যোজিতো নাম হোতীতি আহ ‘‘সংযোজিতো’’তি. অপাযমগ্গং ওক্কমতি মিচ্ছাদিট্ঠিমিচ্ছাসঙ্কপ্পাদীনং অত্তনো সন্তানে সমুপ্পাদনতো. তেনাহ ‘‘ইমং লদ্ধি’’ন্তিআদি.
জাতিযাতি সদোসকিৰিযাপৰাধস্স অসম্ভৱেন পৰিসুদ্ধায জাতিযা. নানপ্পকাৰে অট্ঠাৰসৱিজ্জাট্ঠানসঞ্ঞিতে গন্থে. সুতৱাতি সুত্ৱা নিট্ঠং পত্তো অগ্গদক্খিণেয্যত্তাতি অধিপ্পাযো.
পুব্বেনিৱাসঞাণেনাতি ইদং লোকে সাসনে চ নিৰুড়্হতাৱসেন ৱুত্তং. অঞ্ঞে হি পুব্বেনিৱাসং জানন্তা পুব্বেনিৱাসঞাণেনেৱ জানন্তি, ভগৱা পন সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেনপি জানাতি. দিব্বেন চক্খুনাতি এত্থাপি এসেৱ নযো. সব্বসো জাতি খীযতি এতেনাতি জাতিক্খযো, অগ্গমগ্গো, তেন পত্তব্বত্তা আপন্নত্তা চ জাতিক্খযো অৰহত্তং. জানিত্ৱা ৱোসিতৱোসানোতি ৱিজানিতব্বং চতুসচ্চধম্মং মগ্গঞাণেন জানিত্ৱা সোড়সন্নম্পি কিচ্চানং ৱোসিতৱোসানো.
উপ্পত্তিং দীপেত্ৱাতি পাযসদানস্স আগমনং পকাসেত্ৱা. গাথাহি অভিগীতন্তি দ্ৱীহি গাথাহি মযা অভিগীতং. অভুঞ্জিতব্বন্তি ভুঞ্জিতুং ন যুত্তং. ‘‘অভোজনেয্য’’ন্তি কস্মা ৱুত্তং, ননু ভগৱতো অজ্ঝাসযো অচ্চন্তমেৱ সুদ্ধোতি? সচ্চমেতং, ব্ৰাহ্মণো পন পুব্বে অদাতুকামো পচ্ছা গাথা সুত্ৱা ধম্মদেসনায মুদুহদযো হুত্ৱা দাতুকামো অহোসি, তস্মা তং ভিক্খূনং অনাগতে দিট্ঠানুগতিআপজ্জনত্থং পটিক্খিপি. তথা হি অনন্তৰসুত্তে কসিভাৰদ্ৱাজসুত্তে চ এৱমেৱ পটিপজ্জি. তেনাহ ‘‘ত্ৱং ব্ৰাহ্মণা’’তিআদি. কিলঞ্জম্হি…পে… পকাসিতাতি এতেন গাথং উদ্দেসট্ঠানেৱ ঠপেত্ৱা ভগৱা ব্ৰাহ্মণস্স ৱিত্থাৰেন ধম্মং দেসেসীতি দস্সেতি. গাযনেনাতি গাযনকেন, গানেন ৱা. অত্থঞ্চ ধম্মঞ্চাতি সদেৱকস্স লোকস্স হিতঞ্চেৱ তস্স কাৰণঞ্চ. সম্পস্সন্তানন্তি সম্মদেৱ পস্সন্তানং. ধম্মোতি পৱেণিআগতো চাৰিত্তধম্মো ন হোতি. ভোজনেসু উক্কংসগতং দস্সেতুং ‘‘সুধাভোজন’’ন্তি আহ. ধম্মে সতীতি অৰিযানং আচাৰধম্মে সতি তং আলম্বিত্ৱা জীৱন্তানং এতদেৱ সেট্ঠন্তি ‘‘সোমং ভুঞ্জেয্য পাযস’’ন্তি তং আৰব্ভ কথায উপ্পন্নত্তা.
সল্লক্খেতি অযং ব্ৰাহ্মণো. সেসা পচ্চযা নিদ্দোসা তে আৰব্ভ কথায অপ্পৱত্তিতত্তা. কুক্কুচ্চৱূপসন্তন্তি অগ্গিআহিতপদস্স ৱিয সদ্দসিদ্ধি ৱেদিতব্বা. অন্নেন পানেনাতি লক্খণৱচনমেতং যথা ‘‘কাকেহি সপ্পি ৰক্খিতব্ব’’ন্তি. তেনাহ ‘‘দেসনামত্তমেত’’ন্তি. বহুসস্সফলদাযকং সুখেত্তং ৱিয পটিযত্তন্তি সম্মা কসনবীজনউদকানযনাপনযনাদিনা সুসজ্জিতং খেত্তং ৱিয সীলাদিগুণৱিসেসসম্পাদনেন পটিযত্তং পুঞ্ঞক্খেত্তং এতং.
অগ্গিকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. সুন্দৰিকসুত্তৱণ্ণনা
১৯৫. আনেত্ৱা হুনিতব্বতো আহুতি. সপ্পিমধুপাযসাদীহি অগ্গিং জুহোতি এত্থাতি অগ্গিহুত্তং, সাধিট্ঠানং ৱেদিতব্বং. তেনাহ ‘‘অগ্যাযতন’’ন্তিআদি. সুৱিসোধিতো চস্সাতি নিহীনজাতিকানং অনেন সুট্ঠু ৱিসোধিতো চ ভৱেয্য. ‘‘মে’’তি পদং আনেত্ৱা সম্বন্ধো.
অফলং কৰোতীতি ইতো পট্ঠায যাৱ দেমীতি পদং. তাৱ অনন্তৰসুত্তৱণ্ণনায আগতসদিসমেৱাতি পেয্যালৱসেন ঠপেসি, ন সপ্পিসঙ্খাৰট্ঠপনং. হিমপাতস্স চ সীতৱাতস্স চ পটিবাহনত্থন্তি অকাৰণমেতন্তি তং অনাদিযিত্ৱা অঞ্ঞমেৱ সুকাৰণং দস্সেতুং ‘‘পটিবলোৱা’’তিআদি ৱুত্তং. সঞ্জানিত্ৱাতি ‘‘নাযং ব্ৰাহ্মণো’’তি সঞ্জানিত্ৱা.
নীচকেসন্তন্তি ৰস্সকেসন্তং. ব্ৰাহ্মণানং সুদ্ধিঅত্থা সিখাতি আহ ‘‘পৱত্তমত্তম্পি, সিখং অদিস্ৱা’’তি, ‘‘পৰমহংসপৰিক্খাদিনা’’তি কেচি.
অকাৰণং দক্খিণেয্যভাৱস্স জাতি অদক্খিণেয্যভাৱহেতূনং পাপধম্মানং অপটিক্খেপভাৱতো. এতন্তি সীলাদিভেদং চৰণং. দক্খিণেয্যভাৱস্স কাৰণং অদক্খিণেয্যভাৱকাৰকপাপধম্মানং তদঙ্গাদিৱসেন পজহনতো. অস্সাতি ব্ৰাহ্মণস্স. তমত্থন্তি তং দক্খিণেয্যভাৱস্স কাৰণতাসঙ্খাতমত্থং উপমায ৱিভাৱেন্তো. সালাদিকট্ঠা জাতোৱাতি সালাদিৱিসুদ্ধকট্ঠাৱ জাতো. সাপানদোণিআদিঅৱিসুদ্ধকট্ঠা জাতো অগ্গিকিচ্চং ন চ ন কৰোতি. এৱন্তি যথা অগ্গি যতো কুতোচি জাতোপি অগ্গিকিচ্চং কৰোতিযেৱ, এৱং চণ্ডালকুলাদীসু জাতোপি দক্খিণেয্যো ন ন হোতি গুণসম্পদাৱসেন অৰিযানং ৱংসে পজাতত্তাতি আহ ‘‘গুণসম্পত্তিযা জাতিমা’’তি. ধিতিযা গুণসম্পত্তিযা পমুখভাৱং দস্সেতুং ‘‘সো হী’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ ধিতিযাতি ৱীৰিযেন. তঞ্হি অনুপ্পন্নানং কুসলধম্মানং উপ্পাদনপৰিব্ৰূহনেহি তে ধাৰেতি. হিৰিযা দোসে নিসেধেতি, সম্মদেৱ পাপানং জিগুচ্ছনে সতি তেসং পৱত্তিযা অৱসৰো এৱ নত্থি. মোনধম্মেন ঞাণসঙ্খাতেন ওত্তপ্পধম্মেন. কাৰণাকাৰণজাননকোতি তেসং তেসং ধম্মানং যথাভূতং ঠানং, পাপধম্মানং ৱা ৱিপ্পকাৰসভাৱট্ঠানং জাননকো.
পৰমত্থসচ্চেন নিব্বানেন আৰম্মণপচ্চযভূতেন অৰিযমগ্গেন দন্তো. ইন্দ্ৰিযদমেনাতি ততো এৱ অৰিযেন ইন্দ্ৰিযসংৱৰেন উপগতো. ৱিদন্তি তেহি সচ্চানীতি ৱেদা. মগ্গৱেদানং অন্তন্তি অৰিযফলং. কিলেসানং অন্তন্তি তেসং অনুপ্পাদনিৰোধট্ঠানং. যঞ্ঞোতি অগ্গফলং. নিৰত্থকন্তি অফলং তেসং অনাগমনতো, আগতানম্পি অগ্গদক্খিণেয্যাভাৱতো. জুহতি দেতি.
সুযিট্ঠন্তি সুদানং অগ্গদক্খিণেয্যলাভেন. সুহুতন্তি তস্সেৱ ৱেৱচনং. অথ ৱা সুযিট্ঠন্তি সুট্ঠু সম্মদেৱ যিট্ঠং সাৰে উপনীতং মম ইদং দেয্যৱত্থু. সুহুতন্তি এত্থাপি এসেৱ নযো.
উপহটমত্তেতি ব্ৰাহ্মণেন ‘‘ভুঞ্জতু ভৱ’’ন্তি উপনীতমত্তে. নিব্বত্তিতোজমেৱাতি সৱত্থুকং অগ্গহেত্ৱা ৱত্থুতো ৱিৱেচিতওজমেৱ. তেন তং সুখুমত্তং গতন্তি তং হব্যসেসং সব্বসো সুখুমভাৱং গতন্তি ওজায অনোড়াৰিকতায পুৰিমাকাৰেনেৱ পঞ্ঞাযমানতং সন্ধায ৱুত্তং, ন পন ওজায এৱ কেৱলায গহণং সন্ধায. সা হি অৱিনিব্ভোগৱুত্তিতায ৱিসুং গণ্হিতুং ন সক্কা, তস্মা দেৱতাহিপি সৱত্থুকা গয্হতি. মনুস্সানং ৱত্থূতি কৰজকাযমাহ. ওড়াৰিকৱত্থুতায দেৱানং ৱিয গহণী ন তিক্খাতি দিব্বোজসম্মিস্সতায সম্মা পৰিণামং ন গচ্ছতি. সুখুমাপি সমানা দিব্বোজা তেন পাযসেন মিস্সিতা ওড়াৰিকসম্মিস্সতায সুখুমৱত্থুকানং দেৱানং সুখদা ন হোতীতি ইমমত্থং দস্সেতি ‘‘গোযূসে পনা’’তিআদিনা. পৰিভোগৱত্থুনো ওড়াৰিকতায ৱা দেৱানং দুক্কৰং সম্মা পৰিণামেতুং, দিব্বোজায গৰুতৰভাৱেন মনুস্সানং. তেনাহ ভগৱা ‘‘ন খ্ৱাহ’’ন্তিআদি. সমাপত্তিচিত্তসমুট্ঠিতা তেজোধাতু ঝানানুভাৱসন্তেজিতা তিক্খতৰা হোতীতি ৱুত্তং ‘‘অট্ঠ…পে… পৰিণামেয্যা’’তি. ভগৱতো পন সুদ্ধেনেৱ পৰিণমতীতি ৱুত্তং ‘‘পাকতিকেনেৱা’’তি, ঝানানুভাৱপ্পত্তেন ঝানেন ৱিনা সভাৱসিদ্ধেনেৱ.
‘‘অপ্পহৰিতে’’তি এত্থ অপ্প-সদ্দো ‘‘অপ্পিচ্ছো’’তিআদীসু ৱিয অভাৱত্থোতি আহ ‘‘অপ্পহৰিতেতি অহৰিতে’’তি. পাতিসতেপি পাযসে. ন আলুড়তীতি ন আৱিলং হোতি. অনাগন্তাৱ গচ্ছেয্য ‘‘অত্তনাপি ন পৰিভুঞ্জি, অঞ্ঞেসং ন দাপেসি, কেৱলং পাযসং নাসেসী’’তি দোমনস্সপ্পত্তো.
দাৰু সমাদহানোতি দাৰুহৰিদ্দি দাৰুস্মিং তস্স দহন্তো. যদীতিআদি দাৰুঝাপনস্স বহিদ্ধভাৱসাধনং অসুদ্ধহেতূনং পটিপক্খাভাৱতো তস্স. খন্ধাদীসু কুসলাতি তেসু সভাৱতো সমুদযতো অত্থঙ্গমতো অস্সাদতো আদীনৱতো নিস্সৰণতো জাননতো ছেকা পণ্ডিতা. ঞাণজোতিন্তি ঞাণমযং জোতিং. জালেমীতি পজ্জলিতং কৰোমি. নিচ্চং পজ্জলিতগ্গি সব্বত্থকমেৱ ৱিগতসম্মোহন্ধকাৰতায একোভাসভাৱতো. সব্বসো ৱিক্খেপাভাৱতো নিচ্চসমাহিতত্তো. এৱং ৱদতীতি চৰিতং ব্ৰহ্মচৰিযং গহেত্ৱা চৰামীতি এৱং ৱত্তমানং ৱিয ৱদতি আসন্নতং হদযে ঠপেত্ৱা.
খাৰিভাৰোতি খাৰিভাৰসদিসো. তেনাহ ‘‘যথা’’তিআদি. খন্ধেন ৱয্হমানোতি কাজে পক্খিপিত্ৱা খন্ধেন ৱয্হমানো. পথৱিযা সদ্ধিং ফুসেতি ভাৰস্স গৰুকভাৱেন কাজস্স পৰিণমনেন. মানেন অত্তনো জাতিআদীনি পগ্গণ্হতো অঞ্ঞস্স তানি ন সহতীতি আহ – ‘‘তত্থ তত্থ ইস্সং উপ্পাদেন্তো’’তি, তত্থ তত্থ জাতিআদিমানৱত্থুস্মিং গৰুতৰগ্গহণেন সংসীদেয্যাতি অধিপ্পাযো. কোধো ধূমোতি যথাপি ভাসুৰো অগ্গি ধূমেন উপক্কিলিট্ঠো, এৱং কোধেন উপক্কিলিট্ঠো. ঞাণগ্গীতি তস্স কোধো ধূমো. মুসাৱাদোৱ মোসৱজ্জং. যথা ঞাণে সতি মুসাৱাদো নত্থি, এৱং মুসাৱাদে সতি ঞাণম্পীতি তেন তং নিৰোধিতং ৱিয হোতীতি আহ – ‘‘মুসাৱাদেন পটিচ্ছন্নং ঞাণ’’ন্তি. যথা সুজায ৱিনা ব্ৰাহ্মণানং যাগো ন ইজ্ঝতি, এৱং পহূতজিৱ্হায ৱিনা সত্থু ধম্মযাগো ন ইজ্ঝতীতি জিৱ্হা সুজাপৰিযাযা ৱুত্তা. জোতি ঠিযতি এত্থাতি জোতিট্ঠানং ৱেদি, যং অগ্গিকুণ্ডং. সত্তানং হদযং জোতিট্ঠানং ঞাণগ্গিনো তত্থ সমুজ্জলনতো. অত্তাতি চিত্তং ‘‘আহিতো অহং মানো এত্থা’’তি কত্ৱা.
ধম্মো ৰহদোতি অস্সদ্ধিযাদিআলসিযাভাৱতো কিলেসমলপক্খালনতো পৰমগ্গিনিব্বুতাৱহনতো অৰিযমগ্গধম্মো অনাৱিলো ৰহদো. হেট্ঠুপৰিযৱালুকাতি ৱিপৰিৱত্তিতৱালুকা হুত্ৱা. আলুড়াতি আকুলজাতা. পণ্ডিতানং পসত্থোতি পণ্ডিতানং পুৰতো সেট্ঠো. সেট্ঠভাৱেন সন্তো পাসংসো হুত্ৱা কিলেসে ভিন্দতি সমুচ্ছিন্দতীতি সব্ভীতি ৱুচ্চতি. তেনাহ ‘‘উত্তমট্ঠেনা’’তি. তথা চাহ ভগৱা ‘‘মগ্গানট্ঠঙ্গিকো সেট্ঠো’’তি (ধ. প. ২৭৩).
ৱচীসচ্চন্তি ইমিনা ‘‘চতুৰঙ্গসমন্নাগতা ৱাচা সুপৰিসুদ্ধা হোতী’’তি সম্মাৱাচং দস্সেতি. সচ্চসংযমপদেহি দস্সিতা মগ্গধম্মা ইধ ‘‘ধম্মো’’তি অধিপ্পেতাতি আহ – ‘‘ধম্মোতি ইমিনা…পে… দস্সেতী’’তি. মগ্গসচ্চং গহিতং অনন্তৰগাথায অনেকেহি ৱিসেসেত্ৱা ৱুত্তত্তা. অত্থতোতি পুব্বঙ্গমত্তাদিঅত্থতো. তায হি সকিচ্চং কৰোন্তিযা ইতৰে সব্বেপি তদনুৱত্তিকা হোন্তি. তগ্গতিকত্তাতি সম্মাদিট্ঠিযা উপকাৰকভাৱেন তায সমানগতিকত্তা. আৰম্মণঞ্হি ৱিতক্কেনাহটং পঞ্ঞা ৱিচিনিতুং সক্কোতি. তথা হি সো পঞ্ঞাক্খন্ধেন সঙ্গহং গতো. ধম্মোতি সভাৱতো সমাধি গহিতো, ইতৰে দ্ৱে তদুপকাৰত্তা. তথা হি ‘‘এৱংধম্মা তে ভগৱন্তো’’তিআদীসু (দী. নি. ২.১৩; ম. নি. ৩.১৯৭; সং. নি. ৫.৩৭৮) সমাধি ‘‘ধম্মো’’তি ৱুত্তো. পৰমত্থসচ্চং গহিতং সব্বেসং সেট্ঠভাৱতো. যথাহ – ‘‘যাৱতা, ভিক্খৱে, ধম্মা সঙ্খতা ৱা অসঙ্খতা ৱা, ৱিৰাগো তেসং অগ্গমক্খাযতী’’তি (ইতিৱু. ৯০; অ. নি. ৪.৩৪). অত্থতোতি ততো এৱ পৰমত্থতো, অনন্তৰং ৱুচ্চমানানং ৱা মগ্গধম্মানং আৰম্মণভাৱতো. পঞ্চঙ্গানি গহিতানি তাসং মগ্গভাৱতো. তীণি অঙ্গানি. ব্ৰহ্মচৰিযং নামাতি এতং নিব্বানগামি উত্তমট্ঠেন মগ্গব্ৰহ্মচৰিযং নাম. মজ্ঝে সিতাতি লীনুদ্ধচ্চাদিঅন্তদ্ৱযৱিৱজ্জনেন মজ্ঝে মজ্ঝিমপটিপদাভাৱনং নিস্সিতা. সস্সতুচ্ছেদগ্গহণং হেত্থ পধানতায নিদস্সনমত্তং. সেট্ঠপ্পত্তীতি সেট্ঠভাৱপ্পত্তি. ত-কাৰো পদসন্ধিকৰোতি ‘‘স উজুভূতেসূ’’তি ৱত্তব্বে মজ্ঝে ত-কাৰো পদসন্ধিকৰো, ‘‘স দুজ্জুভূতেসূতি কেচি পঠন্তি, তেসং দ-কাৰো পদসন্ধিকৰো. স-ইতি সুন্দৰিকো ব্ৰাহ্মণো ৱুত্তোতি কত্ৱা আহ ‘‘স ত্ৱ’’ন্তি, সো ত্ৱন্তি অত্থো. ধম্মো সাৰিযো পৰিধানভূতা অলঙ্কাৰা এতস্সাতি ধম্মসাৰী. অথ ৱা ধম্মেহি সাৰিতৱাতি ধম্মসাৰী, তেহি সাৰেত্ৱা ঠিতৱাতি অত্থো. তেনাহ ‘‘কুসলধম্মেহী’’তিআদি.
সুন্দৰিকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. বহুধীতৰসুত্তৱণ্ণনা
১৯৬. সমন্ততোতি দক্খিণৱামানং ৱসেন সমন্ততো. ঊৰুবদ্ধাসনন্তি ঊৰূনং বন্ধনৱসেন নিসজ্জনং. দ্ৱিন্নং ঊৰূনং অঞ্ঞমঞ্ঞবন্ধনৱসেন আভুজিতাকাৰং সন্ধাযাহ ‘‘আভুজিত্ৱাতি বন্ধিত্ৱা’’তি. হেট্ঠিমকাযস্স অনুজুকং ঠপনং নিসজ্জাৱচনেনেৱ বোধিতন্তি ‘‘উজুং কায’’ন্তি এত্থ কায-সদ্দো উপৰিমকাযৱিসযোতি আহ ‘‘উপৰিমং সৰীৰং উজুকং ঠপেত্ৱা’’তি. তং পন উজুকট্ঠপনং সৰূপতো পযোজনতো চ দস্সেতুং ‘‘অট্ঠাৰসা’’তিআদি ৱুত্তং. পৰিমুখন্তি এত্থ পৰি-সদ্দো অভিসদ্দেন সমানত্থোতি আহ ‘‘কম্মট্ঠানাভিমুখ’’ন্তি, বহিদ্ধা পুথুত্তাৰম্মণতো নিৱাৰেত্ৱা কম্মট্ঠানংযেৱ পুৰেক্খতোতি অত্থো. পৰিগ্গহট্ঠো ‘‘পৰিণাযিকা’’তিআদীসু ৱিয. মুখন্তি নিয্যানট্ঠো ‘‘সুঞ্ঞতৱিমোক্খমুখ’’ন্তিআদীসু ৱিয. পটিপক্খতো নিগ্গমনট্ঠো হি নিয্যানট্ঠো, তস্মা পৰিগ্গহিতনিয্যানন্তি সব্বথা গহিতসম্মোসং পৰিচ্চত্তসম্মোসং সতিং কত্ৱা পৰমং সতিনেপক্কং উপট্ঠপেত্ৱাতি অত্থো. ছব্বণ্ণা…পে… নিসীদি ব্ৰাহ্মণস্স পসাদসঞ্জাননত্থং. অটৱিমুখা চৰমানাতি গোচৰং গণ্হন্তা.
অজ্জসট্ঠিন্তি অজ্জ ছন্নং পূৰণী সট্ঠী দিৱসৱুত্তি, অজ্জ আদিং কত্ৱা ছ দিৱসেতি অত্থো. অচ্চন্তসংযোগে চেতং উপযোগৱচনং. অজ্জ ছদিৱসমত্তকাতি অজ্জতো ছট্ঠদিৱসমত্তকা. লামকাতি নিহীনা নিপ্ফলা. তেনাহ ‘‘তিলখাণুকা’’তিআদি.
উস্সাহেনাতি উদ্ধং উদ্ধং পসাৰেন অভিভৱনেন. তং পন নেসং অভিভৱনং দস্সেতুং ‘‘কণ্ণনঙ্গুট্ঠাদীনী’’তিআদিমাহ.
‘‘উপ্পাটকপাণকা’’তি তচং উপ্পাটেত্ৱা ৱিয খাদকপাণকা ঊকামঙ্গুলাদযো.
কড়াৰপিঙ্গলাতি নিক্খন্তপিঙ্গলক্খিকা, কড়াৰপিঙ্গলাতি ৱা ৰত্তগত্তা চ পিঙ্গলচক্খুকা চ. তিলকাহতাতি আহততিলকা, তিলপ্পমাণেহি বিন্দূহি সমন্ততো সন্থতসৰীৰা.
পটিগাথাহি ব্ৰাহ্মণস্স ধম্মদেসনং ৱড্ঢেসীতি পকতিযা তস্স অত্তনা কথেতব্বং ধম্মদেসনং পব্বজ্জাগুণকিত্তনৱসেন সত্তহি ৱড্ঢেসি. পব্বজিত্ৱাতি ইণাযিকানং অত্তনো পলিবোধং তথা তথা জানাপেত্ৱা পব্বজিত্ৱা.
যথা চ তত্থ ভগৱা পটিপজ্জি, তং দস্সেতুং ‘‘পুন দিৱসে’’তিআদি ৱুত্তং.
তং তং কুলঘৰং পেসেত্ৱাতি তং তং তস্স ব্ৰাহ্মণস্স ধীতৰং তস্স তস্সানুচ্ছৱিকস্স ব্ৰাহ্মণস্স দেন্তো তং তং কুলঘৰং পেসেত্ৱা ব্ৰাহ্মণধম্মে গৰুকৰণাভাৱতো.
‘‘নট্ঠে মতে পব্বজিতে, নপুংসকেপি ভত্তৰি;
ইত্থিযা পতিসেট্ঠায, ন অঞ্ঞো পতি ইচ্ছিযো’’তি. –
অযঞ্হি ব্ৰাহ্মণধম্মো. অয্যিকট্ঠানেতি মাতামহিট্ঠানে ঠপেসি সত্থু চিত্তাৰাধনৱসেনাতি.
বহুধীতৰসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
পঠমৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.