৭. ব্ৰাহ্মণসংযুত্তং
১. অৰহন্তৱগ্গো
১. ধনঞ্জানীসুত্তৱণ্ণনা
১৮৭. ধনঞ্জানিগোত্তাতি এত্থ পুব্বপুৰিসতো আগতস্স কুলৱংসস্স নামাভিধানসঙ্খাতং গং তাযতীতি গোত্তং. (কিং পন তন্তি? অঞ্ঞকুলপৰম্পৰাসাধাৰণং তস্স কুলস্স আদিপুৰিসসমুদাগতং তংকুলপৰিযাপন্নসাধাৰণং সামঞ্ঞৰূপন্তি দট্ঠব্বং.) ধনঞ্জানিগোত্তং এতিস্সন্তি ধনঞ্জানিগোত্তা. তস্সা উদানস্স কাৰণং পুচ্ছিত্ৱা আদিতো পট্ঠায ৱিভাৱেতুং ‘‘সো কিৰা’’তিআদি ৱুত্তং. নানাৰসভোজনং দেতীতি যোজনা. পঞ্চগোৰসসম্পাদিতং সালিভত্তং সূপসাকব্যঞ্জনং নানাৰসং ব্ৰাহ্মণভোজনং. মণ্ডলগ্গখগ্গন্তি মণ্ডলগ্গসঙ্খাতং খগ্গং. দুৱিধো হি খগ্গো মণ্ডলগ্গো দীঘগ্গোতি. তত্থ যস্স অগ্গো মণ্ডলাকাৰেন ঠিতো, সো মণ্ডলগ্গো. যস্স পন অসিপুত্তিকা ৱিয দীঘো, সো দীঘগ্গো.
সাসনাতি অনুসাসনা. ‘‘নমো…পে… সম্বুদ্ধস্সা’’তি এৱং ৱুত্তা পঞ্চপদিকগাথা. সত্থুসাসনে হি লোকিযচ্ছন্দং অনপেক্খিত্ৱা এসা পঞ্চপদিকগাথাতি দট্ঠব্বা. ওক্কাৱৰধৰাতি পুব্বপুৰিসসঙ্খাতউক্কাকৱংসৱৰধাৰিকা. সক্কাতি সক্কুণেয্যং.
এৱন্তি ‘‘সচে মে অঙ্গমঙ্গানী’’তিআদিনা ইমিনা পকাৰেন. ‘‘পঞ্চ গাথাসতানি পন অট্ঠকথং আৰুড়্হানি, ইধ পন দ্ৱে এৱ উদ্ধটা’’তি ৱদন্তি. পহৰিতুং ৱাতি একৱাৰম্পি হত্থেন ৱা পাদেন ৱা পহৰিতুম্পি পৰামসিতুম্পি অসক্কোন্তোতি অত্থো. সো হি তস্সা অৰিযসাৱিকায আনুভাৱেন অত্তনো সামত্থিযেন ৱসে ৱত্তাপনত্থং সন্তজ্জিত্ৱাপি তদনুৱত্তন্তো নিব্বিসো অহোসি. তেনাহ ‘‘ভোতী’’তিআদি.
তস্স ব্ৰাহ্মণস্সাতি অত্তনো সামিকব্ৰাহ্মণস্স. উপসংহৰন্তীতি উপনেন্তী. তস্মিং সমযেতি তস্মিং দুক্খুপ্পত্তিকালে ‘‘সব্বে সঙ্খাৰা দুক্খা’’তি ভগৱতো ৱচনং অনুস্সৰিত্ৱা ‘‘দসবলস্স ভগৱতো’’তিআদীসু যথাপৰিচিতং গুণপদং অনুস্সৰি. তেনাহ ‘‘দসবলং সৰী’’তি.
খন্তিসোৰচ্চৰহিততায কুজ্ঝিত্ৱা. ভিজ্জিত্ৱাতি সংযতাভাৱতো তস্স ব্ৰাহ্মণস্স অন্তৰে মেত্তিভেদেন ভিজ্জিত্ৱা. এৱমেৱাতি যথা এতৰহি অকাৰণেন, এৱমেৱ অঞ্ঞদাপি অকাৰণেনাতি অত্থো. নিক্কাৰণতাদীপনে এৱং-সদ্দো, এৱ-সদ্দো পন অৱধাৰণত্থো. নিক্কাৰণতা চ নাম নিৰত্থকতা, নিৰত্থকৱিপ্পলাপভাৱেনেত্থ এৱং-সদ্দস্স গহণে পৱত্তি গৱেসিতব্বা. গৰহত্থো ৱাযং এৱং-সদ্দো অনেকত্থত্তা নিপাতানং. গৰহত্থতা চস্স ৱসলিসদ্দসন্নিধানতো পাকটা এৱ.
গামনিগমৰট্ঠপূজিতোতি ইমিনা গামনিগমৰট্ঠসামিকেহি পূজিতভাৱো দীপিতো গামাদীনং তেসং ৱসে ৱত্তনতো. অসুকস্স নাম পুগ্গলস্স. সেসন্তি অভিক্কন্তন্তিআদি, যম্পি চঞ্ঞং ইধাগতং হেট্ঠা ৱণ্ণিতঞ্চ.
ধনঞ্জানীসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. অক্কোসসুত্তৱণ্ণনা
১৮৮. ভাৰদ্ৱাজোৱ সোতি ভাৰদ্ৱাজো নাম এৱ সো ব্ৰাহ্মণো. গোত্তৱসেন হি তযিদং নামং, ৱিসেসেন পনেতং জাতন্তি দস্সেতুং ‘‘পঞ্চমত্তেহী’’তিআদি ৱুত্তং. জানিকতাতি ঞাতিৱগ্গহানিকতা. পক্খো ভিন্নোতি ততো এৱ ঞাতিপক্খো নট্ঠো. যথা দোমনস্সিতো অনত্তমনোতি ৱত্তব্বং লভতি, এৱং কুপিতোতি আহ ‘‘দোমনস্সেন চা’’তি. দসহীতি অনৱসেসপৰিযাদানৱসেন ৱুত্তং পঞ্চহি গাথাসতেহি অক্কোসন্তো তথা অক্কোসেয্যাতি কত্ৱা. তত্থ পন যেন কেনচি অক্কোসন্তোপি অক্কোসতিযেৱ নাম. কৰোসি মম ভাতিকস্স পব্বজ্জং.
সম্ভুঞ্জতীতি সম্ভোগং কৰোতি. অক্কোসাদীহি একতো ভুঞ্জতি. ৱীতিহৰতীতি ব্যতিহাৰং কৰোতি, অক্কোসতো পচ্চক্কোসনাদিনা ৱিনিমযং কৰোতীতি অত্থো. তেনাহ ‘‘কতস্স পটিকাৰং কৰোতী’’তি. অস্স অনুস্সৱৱসেন সুত্ৱা ‘‘সপতি ম’’ন্তি সঞ্ঞিনো ভযং উপ্পজ্জীতি যোজনা. অস্সাতি ব্ৰাহ্মণস্স. সুত্ৱাতি পদং উভযত্থাপি যোজেতব্বং ‘‘তৱেৱেতং ব্ৰাহ্মণাতি সুত্ৱা, অনুস্সৱৱসেন সুত্ৱা’’তি চ. কামং কিসৱচ্ছাদযো সপনং নাদংসু, দেৱতানংযেৱ হি সো অত্থো, সত্তানং পন তথা সঞ্ঞা উপ্পন্না, সোপি তথাসঞ্ঞী অহোসি. তেনাহ ‘‘অনুস্সৱৱসেনা’’তি.
দন্তস্স সব্বসো দমথং উপগতত্তা. নিব্বিসেৱনস্সাতি ৰাগদোসাদিহেতুকৱিপ্ফন্দনৰহিতস্স. তস্সেৱাতি পটিকুজ্ঝন্তস্সেৱ পুগ্গলস্স তেন কোধেন পাপং হোতি পাপস্স সন্তানন্তৰসঙ্কন্তিযা অভাৱতো. কেচি পন ‘‘তস্সেৱাতি তস্সেৱ পটিকুজ্ঝন্তপুৰিসস্স তেন পটিকুজ্ঝনেন. পাপিযোতি পটিকুজ্ঝন্তপুগ্গলস্স লামকতৰো’’তি এৱমেত্থ অত্থং ৱদন্তি. সতিযা সমন্নাগতো হুত্ৱা পটিসঙ্খানে ঠিতো অধিৱাসেতি, ন সহো মূড়্হো হুত্ৱাতি অধিপ্পাযো. উভিন্নং তিকিচ্ছন্তন্তি উভিন্নং উপ্পন্নকোধসঙ্খাতং কিলেসব্যাধিং তিকিচ্ছন্তং ৱূপসমেন্তং তং পুগ্গলং. যো পুগ্গলোতিআদিনা পুৰিমাসু গাথাসু পৱত্তিতানি পদানি সম্বন্ধিত্ৱা দস্সেতি. পঞ্চসু খন্ধেসু যাথাৱতো ৱিনীতা অৰিযধম্মস্স কোৱিদা নাম হোন্তীতি আহ ‘‘ধম্মস্সাতি পঞ্চক্খন্ধধম্মস্সা’’তি. ইদানি তমত্থং পৰিপুণ্ণং কত্ৱা দস্সেন্তো আহ ‘‘চতুসচ্চধম্মস্স ৱা’’তি.
অক্কোসসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. অসুৰিন্দকসুত্তৱণ্ণনা
১৮৯. তেনেৱাতি ভাতুপব্বজিতেনেৱ. অস্সেৱাতি তিতিক্খস্স. ‘‘তং জযং হোতী’’তি লিঙ্গৱিপল্লাসৱসেন ৱুত্তন্তি আহ ‘‘সো জযো হোতী’’তি, দুজ্জযং কোধং তিতিক্খায জিনন্তস্সাতি অধিপ্পাযো. যস্মা তিতিক্খাদযো ন কোধৱসিকং ধুৰং, তং পন বালানং মঞ্ঞনামত্তন্তি ইধ ইমমত্থং ৱিভাৱেতুং ‘‘কতমস্সা’’তিআদি ৱুত্তং. ৱিজানতোৱ জযো ন অৱিজানতো তিতিক্খায অভাৱতো. ন হি অৱিজানন্তো অন্ধবালো কোধং ৱিজেতুং সক্কোতি. কেৱলং জযং মঞ্ঞতি কিলেসেহি পৰাজিতো সমানোপীতি অধিপ্পাযো.
অসুৰিন্দকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. বিলঙ্গিকসুত্তৱণ্ণনা
১৯০. সুদ্ধন্তি কেৱলং সম্ভাৰৱিৰহিতং. সম্ভাৰযুত্তন্তি কটুকভণ্ডাদিসম্ভাৰসহিতং. কঞ্জিতো নিব্বত্তত্তা কঞ্জিকং, আৰনালং, বিলঙ্গন্তি অত্থো. নামং গহিতং সঙ্গীতিকালে ‘‘বিলঙ্গিকভাৰদ্ৱাজো’’তি ৱিসেসনৱসেন. তযোতি ধনঞ্জানিযা সামিকো ভাৰদ্ৱাজো, অক্কোসকভাৰদ্ৱাজো, অসুন্দৰিকভাৰদ্ৱাজোতি আদিতো তীসু সুত্তেসু আগতা তযো. মেতি ময্হং.
বিলঙ্গিকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. অহিংসকসুত্তৱণ্ণনা
১৯১. এসাতি ব্ৰাহ্মণো. ‘‘অহিংসকো অহ’’ন্তি তদত্থং সাধেতুং ইচ্ছায কথেসীতি ৱুত্তং ‘‘অহিংসকপঞ্হং পুচ্ছী’’তি. তথা চে অস্সাতি যথা তে নামস্স অত্থো, তথা চেতং ভৱেয্যাসি অন্ৱত্থনামকো ভৱেয্যাসি অহিংসকো এৱ সিযাতি. ন দুক্খাপেতি দুক্খমত্তম্পি ন উপ্পাদেতি, দুক্খতো অপনেতীতি অত্থো.
অহিংসকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. জটাসুত্তৱণ্ণনা
১৯২. জটাপঞ্হস্সাতি ‘‘অন্তোজটা বহিজটা’’তি এৱং জটাপৰিযাযস্স পঞ্হস্স.
জটাসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. সুদ্ধিকসুত্তৱণ্ণনা
১৯৩. সুদ্ধিকপঞ্হস্সাতি ‘‘নাব্ৰাহ্মণো সুজ্ঝতী’’তি এৱং সুদ্ধসন্নিস্সিতস্স পঞ্হস্স. সীলসম্পন্নোতি পঞ্চৱিধনিযমলক্খণেন সীলেন সমন্নাগতো. তপোকম্মন্তি অনসনপঞ্চাতপতপ্পনাদিপৰিভেদনতপোকম্মং কৰোন্তোপি. ৱিজ্জাতি তযো ৱেদাতি ৱদন্তি ‘‘তায ইধলোকত্থং পৰলোকত্থং ঞাযন্তী’’তি কত্ৱা. গোত্তচৰণন্তি গোত্তসঙ্খাতং চৰণং. ব্ৰাহ্মণো সুজ্ঝতি জেট্ঠজাতিকত্তা. তথা হি সো এৱ তপং আচৰিতুং লভতি, ন ইতৰো. অঞ্ঞা লামিকা পজাতি ইতৰৱণ্ণং ৱদতি. ৱচনসহস্সম্পীতি গাথানেকসহস্সম্পি. অন্তো কিলেসেহি পূতিকো সভাৱেন পূতিকো. কিলিট্ঠেহি কাযকম্মাদীহি কাযদুচ্চৰিতাদীহি.
সুদ্ধিকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. অগ্গিকসুত্তৱণ্ণনা
১৯৪. অগ্গিপৰিচৰণৱসেনাতি অগ্গিহুত্তজুহনৱসেন. সন্নিহিতোতি মিস্সীভাৱং সম্পাপিতো. তথাভূতো চ সো সপ্পিনা সদ্ধিং যোজিতো নাম হোতীতি আহ ‘‘সংযোজিতো’’তি. অপাযমগ্গং ওক্কমতি মিচ্ছাদিট্ঠিমিচ্ছাসঙ্কপ্পাদীনং অত্তনো সন্তানে সমুপ্পাদনতো. তেনাহ ‘‘ইমং লদ্ধি’’ন্তিআদি.
জাতিযাতি সদোসকিৰিযাপৰাধস্স অসম্ভৱেন পৰিসুদ্ধায জাতিযা. নানপ্পকাৰে অট্ঠাৰসৱিজ্জাট্ঠানসঞ্ঞিতে গন্থে. সুতৱাতি সুত্ৱা নিট্ঠং পত্তো অগ্গদক্খিণেয্যত্তাতি অধিপ্পাযো.
পুব্বেনিৱাসঞাণেনাতি ইদং লোকে সাসনে চ নিৰুড়্হতাৱসেন ৱুত্তং. অঞ্ঞে হি পুব্বেনিৱাসং জানন্তা পুব্বেনিৱাসঞাণেনেৱ জানন্তি, ভগৱা পন সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেনপি জানাতি. দিব্বেন চক্খুনাতি এত্থাপি এসেৱ নযো. সব্বসো জাতি খীযতি এতেনাতি জাতিক্খযো, অগ্গমগ্গো, তেন পত্তব্বত্তা আপন্নত্তা চ জাতিক্খযো অৰহত্তং. জানিত্ৱা ৱোসিতৱোসানোতি ৱিজানিতব্বং চতুসচ্চধম্মং মগ্গঞাণেন জানিত্ৱা সোড়সন্নম্পি কিচ্চানং ৱোসিতৱোসানো.
উপ্পত্তিং দীপেত্ৱাতি পাযসদানস্স আগমনং পকাসেত্ৱা. গাথাহি অভিগীতন্তি দ্ৱীহি গাথাহি মযা অভিগীতং. অভুঞ্জিতব্বন্তি ভুঞ্জিতুং ন যুত্তং. ‘‘অভোজনেয্য’’ন্তি কস্মা ৱুত্তং, ননু ভগৱতো অজ্ঝাসযো অচ্চন্তমেৱ সুদ্ধোতি? সচ্চমেতং, ব্ৰাহ্মণো পন পুব্বে অদাতুকামো পচ্ছা গাথা সুত্ৱা ধম্মদেসনায মুদুহদযো হুত্ৱা দাতুকামো অহোসি, তস্মা তং ভিক্খূনং অনাগতে দিট্ঠানুগতিআপজ্জনত্থং পটিক্খিপি. তথা হি অনন্তৰসুত্তে কসিভাৰদ্ৱাজসুত্তে চ এৱমেৱ পটিপজ্জি. তেনাহ ‘‘ত্ৱং ব্ৰাহ্মণা’’তিআদি. কিলঞ্জম্হি…পে… পকাসিতাতি এতেন গাথং উদ্দেসট্ঠানেৱ ঠপেত্ৱা ভগৱা ব্ৰাহ্মণস্স ৱিত্থাৰেন ধম্মং দেসেসীতি দস্সেতি. গাযনেনাতি গাযনকেন, গানেন ৱা. অত্থঞ্চ ধম্মঞ্চাতি সদেৱকস্স লোকস্স হিতঞ্চেৱ তস্স কাৰণঞ্চ. সম্পস্সন্তানন্তি সম্মদেৱ পস্সন্তানং. ধম্মোতি পৱেণিআগতো চাৰিত্তধম্মো ন হোতি. ভোজনেসু উক্কংসগতং দস্সেতুং ‘‘সুধাভোজন’’ন্তি আহ. ধম্মে সতীতি অৰিযানং আচাৰধম্মে সতি তং আলম্বিত্ৱা জীৱন্তানং এতদেৱ সেট্ঠন্তি ‘‘সোমং ভুঞ্জেয্য পাযস’’ন্তি তং আৰব্ভ কথায উপ্পন্নত্তা.
সল্লক্খেতি অযং ব্ৰাহ্মণো. সেসা পচ্চযা নিদ্দোসা তে আৰব্ভ কথায অপ্পৱত্তিতত্তা. কুক্কুচ্চৱূপসন্তন্তি অগ্গিআহিতপদস্স ৱিয সদ্দসিদ্ধি ৱেদিতব্বা. অন্নেন পানেনাতি লক্খণৱচনমেতং যথা ‘‘কাকেহি সপ্পি ৰক্খিতব্ব’’ন্তি. তেনাহ ‘‘দেসনামত্তমেত’’ন্তি. বহুসস্সফলদাযকং সুখেত্তং ৱিয পটিযত্তন্তি সম্মা কসনবীজনউদকানযনাপনযনাদিনা সুসজ্জিতং খেত্তং ৱিয সীলাদিগুণৱিসেসসম্পাদনেন পটিযত্তং পুঞ্ঞক্খেত্তং এতং.
অগ্গিকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. সুন্দৰিকসুত্তৱণ্ণনা
১৯৫. আনেত্ৱা হুনিতব্বতো আহুতি. সপ্পিমধুপাযসাদীহি অগ্গিং জুহোতি এত্থাতি অগ্গিহুত্তং, সাধিট্ঠানং ৱেদিতব্বং. তেনাহ ‘‘অগ্যাযতন’’ন্তিআদি. সুৱিসোধিতো চস্সাতি নিহীনজাতিকানং অনেন সুট্ঠু ৱিসোধিতো চ ভৱেয্য. ‘‘মে’’তি পদং আনেত্ৱা সম্বন্ধো.
অফলং কৰোতীতি ইতো পট্ঠায যাৱ দেমীতি পদং. তাৱ অনন্তৰসুত্তৱণ্ণনায আগতসদিসমেৱাতি পেয্যালৱসেন ঠপেসি, ন সপ্পিসঙ্খাৰট্ঠপনং. হিমপাতস্স চ সীতৱাতস্স চ পটিবাহনত্থন্তি অকাৰণমেতন্তি তং অনাদিযিত্ৱা অঞ্ঞমেৱ সুকাৰণং দস্সেতুং ‘‘পটিবলোৱা’’তিআদি ৱুত্তং. সঞ্জানিত্ৱাতি ‘‘নাযং ব্ৰাহ্মণো’’তি সঞ্জানিত্ৱা.
নীচকেসন্তন্তি ৰস্সকেসন্তং. ব্ৰাহ্মণানং সুদ্ধিঅত্থা সিখাতি আহ ‘‘পৱত্তমত্তম্পি, সিখং অদিস্ৱা’’তি, ‘‘পৰমহংসপৰিক্খাদিনা’’তি কেচি.
অকাৰণং দক্খিণেয্যভাৱস্স জাতি অদক্খিণেয্যভাৱহেতূনং পাপধম্মানং অপটিক্খেপভাৱতো. এতন্তি সীলাদিভেদং চৰণং. দক্খিণেয্যভাৱস্স কাৰণং অদক্খিণেয্যভাৱকাৰকপাপধম্মানং তদঙ্গাদিৱসেন পজহনতো. অস্সাতি ব্ৰাহ্মণস্স. তমত্থন্তি তং দক্খিণেয্যভাৱস্স কাৰণতাসঙ্খাতমত্থং উপমায ৱিভাৱেন্তো. সালাদিকট্ঠা জাতোৱাতি সালাদিৱিসুদ্ধকট্ঠাৱ জাতো. সাপানদোণিআদিঅৱিসুদ্ধকট্ঠা জাতো অগ্গিকিচ্চং ন চ ন কৰোতি. এৱন্তি যথা অগ্গি যতো কুতোচি জাতোপি অগ্গিকিচ্চং কৰোতিযেৱ, এৱং চণ্ডালকুলাদীসু জাতোপি দক্খিণেয্যো ন ন হোতি গুণসম্পদাৱসেন অৰিযানং ৱংসে পজাতত্তাতি আহ ‘‘গুণসম্পত্তিযা জাতিমা’’তি. ধিতিযা গুণসম্পত্তিযা পমুখভাৱং দস্সেতুং ‘‘সো হী’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ ধিতিযাতি ৱীৰিযেন. তঞ্হি অনুপ্পন্নানং কুসলধম্মানং উপ্পাদনপৰিব্ৰূহনেহি তে ধাৰেতি. হিৰিযা দোসে নিসেধেতি, সম্মদেৱ পাপানং জিগুচ্ছনে সতি তেসং পৱত্তিযা অৱসৰো এৱ নত্থি. মোনধম্মেন ঞাণসঙ্খাতেন ওত্তপ্পধম্মেন. কাৰণাকাৰণজাননকোতি তেসং তেসং ধম্মানং যথাভূতং ঠানং, পাপধম্মানং ৱা ৱিপ্পকাৰসভাৱট্ঠানং জাননকো.
পৰমত্থসচ্চেন নিব্বানেন আৰম্মণপচ্চযভূতেন অৰিযমগ্গেন দন্তো. ইন্দ্ৰিযদমেনাতি ততো এৱ অৰিযেন ইন্দ্ৰিযসংৱৰেন উপগতো. ৱিদন্তি তেহি সচ্চানীতি ৱেদা. মগ্গৱেদানং অন্তন্তি অৰিযফলং. কিলেসানং অন্তন্তি তেসং অনুপ্পাদনিৰোধট্ঠানং. যঞ্ঞোতি অগ্গফলং. নিৰত্থকন্তি অফলং তেসং অনাগমনতো, আগতানম্পি অগ্গদক্খিণেয্যাভাৱতো. জুহতি দেতি.
সুযিট্ঠন্তি সুদানং অগ্গদক্খিণেয্যলাভেন. সুহুতন্তি তস্সেৱ ৱেৱচনং. অথ ৱা সুযিট্ঠন্তি সুট্ঠু সম্মদেৱ যিট্ঠং সাৰে উপনীতং মম ইদং দেয্যৱত্থু. সুহুতন্তি এত্থাপি এসেৱ নযো.
উপহটমত্তেতি ব্ৰাহ্মণেন ‘‘ভুঞ্জতু ভৱ’’ন্তি উপনীতমত্তে. নিব্বত্তিতোজমেৱাতি সৱত্থুকং অগ্গহেত্ৱা ৱত্থুতো ৱিৱেচিতওজমেৱ. তেন তং সুখুমত্তং গতন্তি তং হব্যসেসং সব্বসো সুখুমভাৱং গতন্তি ওজায অনোড়াৰিকতায পুৰিমাকাৰেনেৱ পঞ্ঞাযমানতং সন্ধায ৱুত্তং, ন পন ওজায এৱ কেৱলায গহণং সন্ধায. সা হি অৱিনিব্ভোগৱুত্তিতায ৱিসুং গণ্হিতুং ন সক্কা, তস্মা দেৱতাহিপি সৱত্থুকা গয্হতি. মনুস্সানং ৱত্থূতি কৰজকাযমাহ. ওড়াৰিকৱত্থুতায দেৱানং ৱিয গহণী ন তিক্খাতি দিব্বোজসম্মিস্সতায সম্মা পৰিণামং ন গচ্ছতি. সুখুমাপি সমানা দিব্বোজা তেন পাযসেন মিস্সিতা ওড়াৰিকসম্মিস্সতায সুখুমৱত্থুকানং দেৱানং সুখদা ন হোতীতি ইমমত্থং দস্সেতি ‘‘গোযূসে পনা’’তিআদিনা. পৰিভোগৱত্থুনো ওড়াৰিকতায ৱা দেৱানং দুক্কৰং সম্মা পৰিণামেতুং, দিব্বোজায গৰুতৰভাৱেন মনুস্সানং. তেনাহ ভগৱা ‘‘ন খ্ৱাহ’’ন্তিআদি. সমাপত্তিচিত্তসমুট্ঠিতা তেজোধাতু ঝানানুভাৱসন্তেজিতা তিক্খতৰা হোতীতি ৱুত্তং ‘‘অট্ঠ…পে… পৰিণামেয্যা’’তি. ভগৱতো পন সুদ্ধেনেৱ পৰিণমতীতি ৱুত্তং ‘‘পাকতিকেনেৱা’’তি, ঝানানুভাৱপ্পত্তেন ঝানেন ৱিনা সভাৱসিদ্ধেনেৱ.
‘‘অপ্পহৰিতে’’তি এত্থ অপ্প-সদ্দো ‘‘অপ্পিচ্ছো’’তিআদীসু ৱিয অভাৱত্থোতি আহ ‘‘অপ্পহৰিতেতি অহৰিতে’’তি. পাতিসতেপি পাযসে. ন আলুড়তীতি ন আৱিলং হোতি. অনাগন্তাৱ গচ্ছেয্য ‘‘অত্তনাপি ন পৰিভুঞ্জি, অঞ্ঞেসং ন দাপেসি, কেৱলং পাযসং নাসেসী’’তি দোমনস্সপ্পত্তো.
দাৰু সমাদহানোতি দাৰুহৰিদ্দি দাৰুস্মিং তস্স দহন্তো. যদীতিআদি দাৰুঝাপনস্স বহিদ্ধভাৱসাধনং অসুদ্ধহেতূনং পটিপক্খাভাৱতো তস্স. খন্ধাদীসু কুসলাতি তেসু সভাৱতো সমুদযতো অত্থঙ্গমতো অস্সাদতো আদীনৱতো নিস্সৰণতো জাননতো ছেকা পণ্ডিতা. ঞাণজোতিন্তি ঞাণমযং জোতিং. জালেমীতি পজ্জলিতং কৰোমি. নিচ্চং পজ্জলিতগ্গি সব্বত্থকমেৱ ৱিগতসম্মোহন্ধকাৰতায একোভাসভাৱতো. সব্বসো ৱিক্খেপাভাৱতো নিচ্চসমাহিতত্তো. এৱং ৱদতীতি চৰিতং ব্ৰহ্মচৰিযং গহেত্ৱা চৰামীতি এৱং ৱত্তমানং ৱিয ৱদতি আসন্নতং হদযে ঠপেত্ৱা.
খাৰিভাৰোতি খাৰিভাৰসদিসো. তেনাহ ‘‘যথা’’তিআদি. খন্ধেন ৱয্হমানোতি কাজে পক্খিপিত্ৱা খন্ধেন ৱয্হমানো. পথৱিযা সদ্ধিং ফুসেতি ভাৰস্স গৰুকভাৱেন কাজস্স পৰিণমনেন. মানেন অত্তনো জাতিআদীনি পগ্গণ্হতো অঞ্ঞস্স তানি ন সহতীতি আহ – ‘‘তত্থ তত্থ ইস্সং উপ্পাদেন্তো’’তি, তত্থ তত্থ জাতিআদিমানৱত্থুস্মিং গৰুতৰগ্গহণেন সংসীদেয্যাতি অধিপ্পাযো. কোধো ধূমোতি যথাপি ভাসুৰো অগ্গি ধূমেন উপক্কিলিট্ঠো, এৱং কোধেন উপক্কিলিট্ঠো. ঞাণগ্গীতি তস্স কোধো ধূমো. মুসাৱাদোৱ মোসৱজ্জং. যথা ঞাণে সতি মুসাৱাদো নত্থি, এৱং মুসাৱাদে সতি ঞাণম্পীতি তেন তং নিৰোধিতং ৱিয হোতীতি আহ – ‘‘মুসাৱাদেন পটিচ্ছন্নং ঞাণ’’ন্তি. যথা সুজায ৱিনা ব্ৰাহ্মণানং যাগো ন ইজ্ঝতি, এৱং পহূতজিৱ্হায ৱিনা সত্থু ধম্মযাগো ন ইজ্ঝতীতি জিৱ্হা সুজাপৰিযাযা ৱুত্তা. জোতি ঠিযতি এত্থাতি জোতিট্ঠানং ৱেদি, যং অগ্গিকুণ্ডং. সত্তানং হদযং জোতিট্ঠানং ঞাণগ্গিনো তত্থ সমুজ্জলনতো. অত্তাতি চিত্তং ‘‘আহিতো অহং মানো এত্থা’’তি কত্ৱা.
ধম্মো ৰহদোতি অস্সদ্ধিযাদিআলসিযাভাৱতো কিলেসমলপক্খালনতো পৰমগ্গিনিব্বুতাৱহনতো অৰিযমগ্গধম্মো অনাৱিলো ৰহদো. হেট্ঠুপৰিযৱালুকাতি ৱিপৰিৱত্তিতৱালুকা হুত্ৱা. আলুড়াতি আকুলজাতা. পণ্ডিতানং পসত্থোতি পণ্ডিতানং পুৰতো সেট্ঠো. সেট্ঠভাৱেন সন্তো পাসংসো হুত্ৱা কিলেসে ভিন্দতি সমুচ্ছিন্দতীতি সব্ভীতি ৱুচ্চতি. তেনাহ ‘‘উত্তমট্ঠেনা’’তি. তথা চাহ ভগৱা ‘‘মগ্গানট্ঠঙ্গিকো সেট্ঠো’’তি (ধ. প. ২৭৩).
ৱচীসচ্চন্তি ইমিনা ‘‘চতুৰঙ্গসমন্নাগতা ৱাচা সুপৰিসুদ্ধা হোতী’’তি সম্মাৱাচং দস্সেতি. সচ্চসংযমপদেহি দস্সিতা মগ্গধম্মা ইধ ‘‘ধম্মো’’তি অধিপ্পেতাতি আহ – ‘‘ধম্মোতি ইমিনা…পে… দস্সেতী’’তি. মগ্গসচ্চং গহিতং অনন্তৰগাথায অনেকেহি ৱিসেসেত্ৱা ৱুত্তত্তা. অত্থতোতি পুব্বঙ্গমত্তাদিঅত্থতো. তায হি সকিচ্চং কৰোন্তিযা ইতৰে সব্বেপি তদনুৱত্তিকা হোন্তি. তগ্গতিকত্তাতি সম্মাদিট্ঠিযা উপকাৰকভাৱেন তায সমানগতিকত্তা. আৰম্মণঞ্হি ৱিতক্কেনাহটং পঞ্ঞা ৱিচিনিতুং সক্কোতি. তথা হি সো পঞ্ঞাক্খন্ধেন সঙ্গহং গতো. ধম্মোতি সভাৱতো সমাধি গহিতো, ইতৰে দ্ৱে তদুপকাৰত্তা. তথা হি ‘‘এৱংধম্মা তে ভগৱন্তো’’তিআদীসু (দী. নি. ২.১৩; ম. নি. ৩.১৯৭; সং. নি. ৫.৩৭৮) সমাধি ‘‘ধম্মো’’তি ৱুত্তো. পৰমত্থসচ্চং গহিতং সব্বেসং সেট্ঠভাৱতো. যথাহ – ‘‘যাৱতা, ভিক্খৱে, ধম্মা সঙ্খতা ৱা অসঙ্খতা ৱা, ৱিৰাগো তেসং অগ্গমক্খাযতী’’তি (ইতিৱু. ৯০; অ. নি. ৪.৩৪). অত্থতোতি ততো এৱ পৰমত্থতো, অনন্তৰং ৱুচ্চমানানং ৱা মগ্গধম্মানং আৰম্মণভাৱতো. পঞ্চঙ্গানি গহিতানি তাসং মগ্গভাৱতো. তীণি অঙ্গানি. ব্ৰহ্মচৰিযং নামাতি এতং নিব্বানগামি উত্তমট্ঠেন মগ্গব্ৰহ্মচৰিযং নাম. মজ্ঝে সিতাতি লীনুদ্ধচ্চাদিঅন্তদ্ৱযৱিৱজ্জনেন মজ্ঝে মজ্ঝিমপটিপদাভাৱনং নিস্সিতা. সস্সতুচ্ছেদগ্গহণং হেত্থ পধানতায নিদস্সনমত্তং. সেট্ঠপ্পত্তীতি সেট্ঠভাৱপ্পত্তি. ত-কাৰো পদসন্ধিকৰোতি ‘‘স উজুভূতেসূ’’তি ৱত্তব্বে মজ্ঝে ত-কাৰো পদসন্ধিকৰো, ‘‘স দুজ্জুভূতেসূতি কেচি পঠন্তি, তেসং দ-কাৰো পদসন্ধিকৰো. স-ইতি সুন্দৰিকো ব্ৰাহ্মণো ৱুত্তোতি কত্ৱা আহ ‘‘স ত্ৱ’’ন্তি, সো ত্ৱন্তি অত্থো. ধম্মো সাৰিযো পৰিধানভূতা অলঙ্কাৰা এতস্সাতি ধম্মসাৰী. অথ ৱা ধম্মেহি সাৰিতৱাতি ধম্মসাৰী, তেহি সাৰেত্ৱা ঠিতৱাতি অত্থো. তেনাহ ‘‘কুসলধম্মেহী’’তিআদি.
সুন্দৰিকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. বহুধীতৰসুত্তৱণ্ণনা
১৯৬. সমন্ততোতি দক্খিণৱামানং ৱসেন সমন্ততো. ঊৰুবদ্ধাসনন্তি ঊৰূনং বন্ধনৱসেন নিসজ্জনং. দ্ৱিন্নং ঊৰূনং অঞ্ঞমঞ্ঞবন্ধনৱসেন আভুজিতাকাৰং সন্ধাযাহ ‘‘আভুজিত্ৱাতি বন্ধিত্ৱা’’তি. হেট্ঠিমকাযস্স অনুজুকং ঠপনং নিসজ্জাৱচনেনেৱ বোধিতন্তি ‘‘উজুং কায’’ন্তি এত্থ কায-সদ্দো উপৰিমকাযৱিসযোতি আহ ‘‘উপৰিমং সৰীৰং উজুকং ঠপেত্ৱা’’তি. তং পন উজুকট্ঠপনং সৰূপতো পযোজনতো চ দস্সেতুং ‘‘অট্ঠাৰসা’’তিআদি ৱুত্তং. পৰিমুখন্তি এত্থ পৰি-সদ্দো অভিসদ্দেন সমানত্থোতি আহ ‘‘কম্মট্ঠানাভিমুখ’’ন্তি, বহিদ্ধা পুথুত্তাৰম্মণতো নিৱাৰেত্ৱা কম্মট্ঠানংযেৱ পুৰেক্খতোতি অত্থো. পৰিগ্গহট্ঠো ‘‘পৰিণাযিকা’’তিআদীসু ৱিয. মুখন্তি নিয্যানট্ঠো ‘‘সুঞ্ঞতৱিমোক্খমুখ’’ন্তিআদীসু ৱিয. পটিপক্খতো নিগ্গমনট্ঠো হি নিয্যানট্ঠো, তস্মা পৰিগ্গহিতনিয্যানন্তি সব্বথা গহিতসম্মোসং পৰিচ্চত্তসম্মোসং সতিং কত্ৱা পৰমং সতিনেপক্কং উপট্ঠপেত্ৱাতি অত্থো. ছব্বণ্ণা…পে… নিসীদি ব্ৰাহ্মণস্স পসাদসঞ্জাননত্থং. অটৱিমুখা চৰমানাতি গোচৰং গণ্হন্তা.
অজ্জসট্ঠিন্তি অজ্জ ছন্নং পূৰণী সট্ঠী দিৱসৱুত্তি, অজ্জ আদিং কত্ৱা ছ দিৱসেতি অত্থো. অচ্চন্তসংযোগে চেতং উপযোগৱচনং. অজ্জ ছদিৱসমত্তকাতি অজ্জতো ছট্ঠদিৱসমত্তকা. লামকাতি নিহীনা নিপ্ফলা. তেনাহ ‘‘তিলখাণুকা’’তিআদি.
উস্সাহেনাতি উদ্ধং উদ্ধং পসাৰেন অভিভৱনেন. তং পন নেসং অভিভৱনং দস্সেতুং ‘‘কণ্ণনঙ্গুট্ঠাদীনী’’তিআদিমাহ.
‘‘উপ্পাটকপাণকা’’তি তচং উপ্পাটেত্ৱা ৱিয খাদকপাণকা ঊকামঙ্গুলাদযো.
কড়াৰপিঙ্গলাতি নিক্খন্তপিঙ্গলক্খিকা, কড়াৰপিঙ্গলাতি ৱা ৰত্তগত্তা চ পিঙ্গলচক্খুকা চ. তিলকাহতাতি আহততিলকা, তিলপ্পমাণেহি বিন্দূহি সমন্ততো সন্থতসৰীৰা.
পটিগাথাহি ব্ৰাহ্মণস্স ধম্মদেসনং ৱড্ঢেসীতি পকতিযা তস্স অত্তনা কথেতব্বং ধম্মদেসনং পব্বজ্জাগুণকিত্তনৱসেন সত্তহি ৱড্ঢেসি. পব্বজিত্ৱাতি ইণাযিকানং অত্তনো পলিবোধং তথা তথা জানাপেত্ৱা পব্বজিত্ৱা.
যথা চ তত্থ ভগৱা পটিপজ্জি, তং দস্সেতুং ‘‘পুন দিৱসে’’তিআদি ৱুত্তং.
তং তং কুলঘৰং পেসেত্ৱাতি তং তং তস্স ব্ৰাহ্মণস্স ধীতৰং তস্স তস্সানুচ্ছৱিকস্স ব্ৰাহ্মণস্স দেন্তো তং তং কুলঘৰং পেসেত্ৱা ব্ৰাহ্মণধম্মে গৰুকৰণাভাৱতো.
‘‘নট্ঠে মতে পব্বজিতে, নপুংসকেপি ভত্তৰি;
ইত্থিযা পতিসেট্ঠায, ন অঞ্ঞো পতি ইচ্ছিযো’’তি. –
অযঞ্হি ব্ৰাহ্মণধম্মো. অয্যিকট্ঠানেতি মাতামহিট্ঠানে ঠপেসি সত্থু চিত্তাৰাধনৱসেনাতি.
বহুধীতৰসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
পঠমৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. উপাসকৱগ্গো
১. কসিভাৰদ্ৱাজসুত্তৱণ্ণনা
১৯৭. দক্খিণাগিৰিস্মিন্তি দক্খিণাগিৰিজনপদে, তস্মিং দক্খিণাগিৰিজনপদে দক্খিণাগিৰিৱিহাৰে. খন্ধেসু ঠপেত্ৱা যুগে যোত্তেহীতি যোত্তৰজ্জূহি যুত্তানি পযোজিতানি ইচ্চেৱ অত্থো.
পঠমদিৱসেতি ৱপনদিৱসেসু পঠমদিৱসে আৰদ্ধদিৱসে. পঞ্চঙ্গানিপি পৰিপুণ্ণানি, পগেৱ ইতৰঙ্গানীতি দস্সেতুং ‘‘পৰিপুণ্ণপঞ্চঙ্গা’’ইচ্চেৱ ৱুত্তং. হৰিতালমনোসিলাঅঞ্জনেহি উৰত্থনাদীসু ঠপিতত্তা আভায উজ্জলগত্তা. অৱসেসা বলীবদ্দা. কিলন্তগোণং মোচেত্ৱা অকিলন্তস্স যোজনং কিলন্তপৰিৱত্তনং.
সীহকুণ্ডলানীতি সীহমুখকুণ্ডলানি. ব্ৰহ্মৱেঠনন্তি ব্ৰহ্মুনো ৱেঠনসদিসং, অস্সনখৱেঠনসদিসন্তি অত্থো.
বুদ্ধানং কিচ্চানি কালৱসেন ৱিভত্তানি পঞ্চ কিচ্চানি ভৱন্তি. পুৰেভত্তকিচ্চন্তি ভত্ততো পুব্বে বুদ্ধেন কাতব্বকিচ্চং. ৱীতিনামেত্ৱাতি ফলসমাপত্তিযা কালং ৱীতিনামেত্ৱা. কদাচি একোতিআদি তেসং তেসং ৱিনেয্যানং ৱিনযনানুৰূপপটিপত্তিদস্সনং. পকতিযাতি পকতিবুদ্ধৱেসেন. বুদ্ধানং হি ৰূপকাযস্স অসীতিঅনুব্যঞ্জনপটিমণ্ডিত-বাত্তিংসমহাপুৰিস- লক্খণ-কাযপ্পভা-ব্যামপ্পভা-কেতুমালাৱিচিত্ততা বুদ্ধৱেসো. কদাচি অনেকেহি পাটিহাৰিযেহি ৱত্তমানেহীতি ইমিনা পাৰমীনং নিস্সন্দভূতানি পাটিহাৰিযানি ৰুচিৱসেনেৱ পকাসনকানি ভৱন্তি, ন সব্বদাতি দস্সেতি. এৱঞ্চ কত্ৱা ‘‘ইন্দখীলস্স অন্তো ঠপিতমত্তে দক্খিণপাদে’’তিআদিৱচনং সমত্থিতং হোতি. ভগৱতো কাযে পীতৰস্মীনং যেভুয্যতায ‘‘সুৱণ্ণৰসসিঞ্চনানি ৱিযা’’তি ৱত্ৱা কাযম্হি নীলাদিৰস্মীহি তহং তহং পীতমিস্সিতং সন্ধায ‘‘ৱিচিত্ৰপটপৰিক্খিত্তানি ৱিয চা’’তি ৱুত্তং. মধুৰেনাকাৰেন সদ্দং কৰোন্তি তুট্ঠৰৱৰৱনতো.
তত্থাতি ৱিহাৰে. গন্ধমণ্ডলমাড়েতি হত্থেন কতপৰিভণ্ডে সমোসৰিতগন্ধপুপ্ফদামে মণ্ডলমাড়ে.
উপট্ঠানেতি পমুখে. ‘‘ওৱদতী’’তি ৱত্ৱা তত্থোৱাদং সামঞ্ঞতো দস্সেতুং, ‘‘ভিক্খৱে’’তিআদি ৱুত্তং. সম্পত্তীতি চক্খাদিইন্দ্ৰিযপাৰিপূৰি চেৱ হত্থাদিসম্পদা চ. সমস্সাসিতকাযো কিলমথৱিনোদনেন. ‘‘তঞ্চ খো সমাপজ্জনেনা’’তি ৱদন্তি. দুতিযভাগেতি ইমিনা অপৰভাগং তযো ভাগে কত্ৱা তত্থ পুৰিমভাগং সেয্যনিসজ্জাৱসেন সমাপত্তীহি ৱীতিনামেতীতি দস্সেতি. লোকন্তি ৰাজগহাদীসু যং তদা উপনিস্সায ৱিহৰতি, তত্থ অঞ্ঞত্থ ৱা বুজ্ঝনকং ৱিনেয্যসত্তলোকং বুদ্ধচক্খুনা ৱোলোকেতি. কালযুত্তন্তি তেসং ইন্দ্ৰিযপৰিপাককালানুৰূপং. সমযযুত্তন্তি তস্সেৱ ৱেৱচনং. সমযযুত্তন্তি ৱা তেহি আজানিতব্বৱিসেসপটিলাভানুৰূপং.
পটিসল্লীনোতি কালপৰিচ্ছেদং কত্ৱা সমাপত্তিং সমাপন্নো. অধিপ্পাযং সম্পাদেন্তো তং অৱিৰাধেন্তো, অজ্ঝাসযানুৰূপন্তি অত্থো.
সকল…পে… দেৱতাযোতি এত্থ লোকধাতুসাকল্যং দট্ঠব্বং, ন দেৱতাসাকল্যং. ন হি মহাসমযে ৱিয সব্বদা মজ্ঝিমযামে দসসহস্সচক্কৱাড়ে সব্বত্থ সব্বা দেৱতা সত্থু সমীপং উপগচ্ছন্তি. কিলাসুভাৱো কিলমথো.
ৱিহাৰচীৱৰপৰিৱত্তনৱসেনাতি ৱিহাৰে নিৱত্থনিৱাসনপৰিৱত্তনৱসেন. আদিযিত্ৱাতি পাৰুপনৱসেন গহেত্ৱা. তেনাহ ‘‘ধাৰেত্ৱা’’তি. ভিক্খাচাৰন্তি ভিক্খত্থং চৰিতব্বট্ঠানং.
অতিৰোচমানন্তি তং তং অতিক্কমিত্ৱা সমন্ততো সব্বদিসাসু ৱিৰোচমানং. সৰীৰপ্পভন্তি অত্তনো সৰীৰপ্পভং. জঙ্গমং ৱিয পদুমসৰন্তি ৰতনমযকিঞ্জক্খং ৰজতমযকণ্ণিকং সমন্ততো সম্ফুল্লিতকঞ্চনপদুমং সঞ্চাৰিমসৰং ৱিয. গগনতলন্তি অব্ভমহিকাদিউপক্কিলেসৱিগমেন সুৱিসুদ্ধআকাসতলং ৱিয. তম্পি হি তাৰাগণকিৰণজালসমুজ্জলতায সমন্ততো ৱিৰোচতি. কনকসিখৰন্তি কনকগিৰিসিখৰং. সিৰিযা জলমানন্তি সব্বসো অনৱজ্জায সব্বাকাৰেন পৰিপুণ্ণকাযতায অনঞ্ঞসাধাৰণায ৰূপকাযসিৰিযা সমুজ্জলং, যস্সা ৰুচিৰভাৱো ৱিদ্ধে ৱিগতৱলাহকে পুণ্ণমাসিযং পৰিপুণ্ণকলমনোমমণ্ডলং চন্দমণ্ডলং অতিৰোচতি, পভস্সৰভাৱো সহস্সৰংসিকিৰণতেজোজালসমুজ্জলং সূৰিযমণ্ডলং অভিভৱতি, হেমসমুজ্জলভাৱো তদুভযে অভিভুয্য পৱত্তমানং একক্খণে দসসহস্সিলোকধাতুৱিজ্জোতনসমত্থ-মহাব্ৰহ্মুনো পভাসমুদযং অভিৱিহচ্চ ভাসতি তপতি ৱিৰোচতি.
সমন্তপাসাদিকেতি সমন্ততো পসাদাৱহে. তঞ্চ খো সব্বসো সৰিতব্বতাযাতি আহ ‘‘পসাদনীযে’’তি. উত্তমদমথসমথমনুপ্পত্তেতি কাযৱাচাহি অনুত্তৰং দন্তভাৱঞ্চেৱ অনুত্তৰং চিত্তৱূপসমঞ্চ সম্পত্তে. অপ্পসাদেনাতি পসাদাভাৱেন, পসাদপটিক্খেপেন ৱা অস্সদ্ধিযেন. উভযথাপি নোতি অপ্পসাদো মচ্ছৰিযন্তি উভযথাপি নো এৱ, অথ খো অনত্তমনতায উপাৰম্ভাধিপ্পাযেন অপসাদেন্তো, ভগৱতো মুখতো কিঞ্চি দেসেতুকামো ৱা এৱমাহ. তত্থ কাৰণং দস্সেন্তো ‘‘ভগৱতো পনা’’তিআদিমাহ. অতিত্তন্তি তিত্তিং অগচ্ছন্তং. কম্মভঙ্গন্তি কম্মহানিং.
তিক্খপঞ্ঞো এস ব্ৰাহ্মণো, তথা হি ন চিৰস্সেৱ অৰহত্তং সচ্ছিকৰিস্সতি. কথাপৱত্তনত্থম্পি এৱমাহ – ‘‘এৱং অহং ইমস্স কঞ্চি ধম্মং সোতুং লভিস্সামী’’তি. ৱেনেয্যৱসেনাতি অত্তনো কসনকাৰিভাৱকিত্তনমুখেন ৱিনেতব্বপুগ্গলৱসেন.
ওড়াৰিকানীতি পাকতিকানি. ‘‘এস উত্তমদক্খিণেয্যো’’তি সঞ্জাতবহুমানো. পাড়িযং ‘‘যুগং ৱা নঙ্গলং ৱা’’তি ৱা-সদ্দো অৱুত্তৱিকপ্পত্থো. তেন বীজাদিং সঙ্গণ্হাতি, তস্মা বীজং ৱা ঈসং ৱা পৰিগ্গহযোত্তানি ৱাতি অযমত্থো দস্সিতো হোতি. তথা হি ভগৱা ব্ৰাহ্মণস্স পটিৱচনং দেন্তো ‘‘সদ্ধা বীজ’’ন্তিআদিমাহ. পুব্বধম্মসভাগতাযাতি পঠমং গহিতধম্মসভাগতায. যং পনেত্থ ৱত্তব্বং, তং অট্ঠকথাৰুড়্হমেৱ গহেতব্বঞ্চ সদ্দতো অত্থাপত্তিতো ৱা ইধ দট্ঠব্বং. বুদ্ধানং আনুভাৱো অযং, যদিদং পসঙ্গাগতধম্মমুখেন দেসনং আৰভিত্ৱা ৱেনেয্যৱিনযনং.
অননুসন্ধিকাতি পুচ্ছানুসন্ধিৱসেন অননুসন্ধিকা. এৱন্তি ইদানি ৱুচ্চমানাকাৰেন. এত্থাতি এতিস্সা দেসনায. সোতি ভগৱা. তস্সাতি ব্ৰাহ্মণস্স. অনুকম্পাযাতি অসব্বঞ্ঞূ হি সতিপি অনুকম্পায পুচ্ছিতমত্তে তিট্ঠেয্য, তথা জানন্তোপি অননুকম্পকো, ভগৱা পন উভযধম্মপাৰিপূৰিযা ‘‘ইদং অপুচ্ছিত’’ন্তি অপৰিহাপেত্ৱা কথেতি. সমূলন্তিআদিনা সঙ্খেপেন ৱুত্তমত্থং ৱিৱৰন্তো ‘‘তত্থা’’তিআদিমাহ. তত্থ বীজস্স কসিযা মূলভাৱো নানন্তৰিযতো তপ্পমাণৱিধানতো চাতি আহ ‘‘তস্মিং…পে… কত্তব্বতো’’তি. তেন অন্ৱযতো ব্যতিৰেকতো চ বীজস্স কসিযা মূলভাৱং ৱিভাৱেতি. কুসলাতি ইমিনা অকুসলা ততো অঞ্ঞথাপি কৰোন্তি, তং পন অপ্পমাণন্তি দস্সেতি.
তস্সাতি ব্ৰাহ্মণস্স বীজট্ঠানিযস্স ধম্মস্স চ উপকাৰভাৱতো. ধম্মসম্বন্ধসমত্থভাৱতোতি তথা ৱুত্তধম্মস্স ফলেন সম্বন্ধিতুং যোজেতুং সমত্থভাৱতো. তপো ৱুট্ঠীতি ৱুত্তৱচনং সন্ধায ৱুত্তং. সঙ্খেপতো ৱুত্তমত্থং পাকটং কাতুং ‘‘অযং হী’’তিআদি ৱুত্তং. কস্সকস্স উপকাৰস্স বীজস্স অনন্তৰং ৱুট্ঠি ৱুচ্চমানা অট্ঠানে ৱুত্তা নাম ন হোতি. কস্মা? বীজস্স ৱপ্পকালে অনুৰূপায ৱুট্ঠিযা ইচ্ছিতব্বতো, তস্মা অৱসানে মজ্ঝে ৱা ৱুচ্চমানায ধম্মসম্বন্ধসমত্থতা তস্সা ৱিভাৱিতা ন সিযা. অত্তনো অৱিসযেতি ঝানাদিউত্তৰিমনুস্সধম্মে. পচ্ছাপীতি কসিসম্ভাৰকথনতো পচ্ছাপি. ৱত্তব্বোতি একন্তেন ৱত্তব্বো. তদনন্তৰংযেৱাতি বীজানন্তৰংযেৱ. ৱুচ্চমানা ৱুট্ঠি সমত্থা হোতি, বীজস্স ফলেন সম্বন্ধনে সমত্থাতি দীপিতা হোতি অনন্তৰৱচনেনেৱ তস্সা আসন্নউপকাৰত্তদীপনতো.
সম্পসাদলক্খণাতি পসীদিতব্বে ৱত্থুস্মিং সম্মদেৱ পসীদনলক্খণা. ওকপ্পনলক্খণাতি সদ্ধেয্যৱত্থুনো এৱমেতন্তি পক্খন্দনলক্খণা. মূলবীজন্তিআদীসু মূলমেৱ বীজং মূলবীজং. এস নযো সেসেসুপি বীজগামস্স অধিপ্পেতত্তা. ভূতগামো পন মূলং বীজং এতস্সাতি মূলবীজন্তিআদিনা ৱেদিতব্বো. বীজবীজন্তি পঞ্চমং পন পচ্চযন্তৰসমৱাযে সদিসফলুপ্পত্তিযা ৱিসেসকাৰণভাৱতো ৱিৰূহনসমত্থে সাৰফলে নিৰুড়্হো বীজসদ্দো তদত্থসিদ্ধিযা মূলাদীসুপি কেসুচি পৱত্ততীতি ততো নিৱত্তনত্থং একেন বীজ-সদ্দেন ৱিসেসেত্ৱা ৱুত্তং ‘‘বীজবীজ’’ন্তি ‘‘দুক্খদুক্খং ৰূপৰূপ’’ন্তি চ যথা. এৱম্পি ইমিনা অত্থেন ইমস্সপি নিপ্পৰিযাযোৱ বীজভাৱোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘তং সব্বম্পি…পে… গচ্ছতী’’তি.
ইদানি কথঞ্চি ৱত্তব্বে সদ্ধায ওপম্মত্তে বীজে সদ্ধায বীজভাৱং ৱিভাৱেতুং ‘‘তত্থ যথা’’তিআদি আৰদ্ধং. কামং সদ্ধূপনিসং সীলং, তথাপি সমাধিস্স ৱিয সব্বেসম্পি অনৱজ্জধম্মানং আদিমূলভাৱতো সদ্ধাযপি পতিট্ঠা হোতীতি আহ ‘‘হেট্ঠা সীলমূলেন পতিট্ঠাতী’’তি. যস্মা সব্বস্সেৱ পুগ্গলস্স সদ্ধাৱসেন সমথৱিপস্সনাৰম্ভো, তস্মা সা ‘‘উপৰি সমথৱিপস্সনঙ্কুৰং উট্ঠাপেতী’’তি ৱুত্তা. তন্তি ধঞ্ঞবীজং. পথৱিৰসং আপোৰসন্তি সসম্ভাৰপথৱীআপেসু লব্ভমানং ৰসং. গহেত্ৱাতি পচ্চযপৰম্পৰায গহেত্ৱা. ধঞ্ঞপৰিপাকগহণত্থন্তি ধঞ্ঞপৰিপাকনিব্বত্তিঅত্থং. ৰসন্তি সদ্ধাসীলমূলহেতুসমথৱিপস্সনাভাৱনাৰসং আদিযিত্ৱা. অৰিযমগ্গনাড়েনাতি অৰিযমগ্গসোতেন অৰিযফলধঞ্ঞপৰিপাকগহণত্থন্তি অৰিযফলমেৱ ধনাযিতব্বতো ধঞ্ঞং তস্স নিব্বত্তিঅত্থং. ধঞ্ঞনাড়ং নাম কণ্ডস্স নিস্সযভূতো পচ্ছিমদেসো, কণ্ডো তব্ভন্তৰো তংনিস্সযোযেৱ দণ্ডো. পসৱো নাম পুপ্ফং. ৱুদ্ধিন্তি অৱযৱপাৰিপূৰিৱসেন ৱুদ্ধিং. ৱিৰূড়্হিন্তি মূলসন্তানদড়্হতায ৱিৰুড়্হতং. ৱেপুল্লন্তি পত্তনাড়াদীহি ৱিপুলভাৱং. খীৰং জনেত্ৱাতি তৰুণসলাটুকভাৱপ্পত্তিযা তণ্ডুলস্স বীজস্স বীজভূতং খীৰং উপ্পাদেত্ৱা. এসাতি সদ্ধা. পতিট্ঠহিত্ৱাতি কম্মপথাকম্মপথসম্মাদিট্ঠিসহিতেন আদিতো পৱত্তসীলমত্তেন পতিট্ঠহিত্ৱা. ৱুদ্ধিন্তিআদীসু সুপৰিসুদ্ধাহি সীলচিত্তৱিসুদ্ধীহি ৱুদ্ধিং, দিট্ঠিকঙ্খাৱিতৰণৱিসুদ্ধীহি ৱিৰূড়্হিং. মগ্গামগ্গপটিপদাঞাণদস্সনৱিসুদ্ধীহি ৱেপুল্লং পত্ৱা. ঞাণদস্সনৱিসুদ্ধিখীৰন্তি সাদুৰসসুৱিসুদ্ধিভাৱতো ঞাণদস্সনৱিসুদ্ধিসঙ্খাতং খীৰং জনেত্ৱা. অনেক…পে… ফলন্তি অনেকপটিসম্ভিদা-অনেকাভিঞ্ঞাণপৰিপুণ্ণং অৰহত্তফলসীসং নিপ্ফাদেতি.
বীজকিচ্চকৰণতোতি বীজকিচ্চস্স কৰণতো. যঞ্হি তংসদিসস্স ৱিসদিসস্স চ অত্তনো ফলস্স পতিট্ঠাপনসম্বন্ধননিপ্ফাদনসঙ্খাতং বীজস্স কিচ্চং, তস্স কৰণতো নিব্বত্তনতো ‘‘এৱং সদ্ধা বীজকিচ্চ’’ন্তি ৱুত্তং. ইমিনা অনঞ্ঞসাধাৰণং সদ্ধায কুসলধম্মানং বীজভাৱং দস্সেতি. সা চাতিআদিনা তমেৱত্থং সমত্থেতি. ইদানি তত্থ আগমং দস্সেন্তো ‘‘সদ্ধাজাতো’’তিআদিমাহ. তেন যথা সপ্পুৰিসূপনিস্সযস্স সদ্ধম্মস্সৱনস্স চ, এৱং অনৱসেসায সম্মাপটিপত্তিযা সদ্ধা মূলকাৰণন্তি দস্সেতি.
ইন্দ্ৰিযসংৱৰো ৱীৰিযঞ্চ অকুসলধম্মে, দুক্কৰকাৰিকা ধুতঙ্গঞ্চ অকুসলধম্মে চেৱ কাযঞ্চ তপতি ৱিবাধতীতি তপোতি ৱুচ্চতি. ইন্দ্ৰিযসংৱৰো অধিপ্পেতো ৱীৰিযস্স ধোৰয্হভাৱেন গয্হমানত্তা, ইতৰেসং ৱুট্ঠিভাৱস্স অনুযুঞ্জমানত্তা. আদি-সদ্দেন কললঙ্গাৰৱুট্ঠিআদীনং সঙ্গহো. সমনুগ্গহিতন্তি উপগতং. ৱিৰুহনামিলাযননিপ্ফত্তিৱচনেহি ধঞ্ঞবীজসন্তানস্স ৱিয তেসং ৱুদ্ধিযা সদ্ধাবীজসন্তানস্স তপোৱুট্ঠিযা আদিমজ্ঝপৰিযোসানেসু উপকাৰতং দস্সেতি.
পুৰিমপদেসুপীতি অপি-সদ্দেন পৰপদেসুপীতি অত্থো দট্ঠব্বো ‘‘হিৰী মে ঈসা, মনো মে যোত্ত’’ন্তি ইচ্ছিতত্তা, ‘‘সতি মে’’তি এত্থ মে-সদ্দো আনেত্ৱা যোজেতব্বো. উদকম্পি তাৱ দাতব্বং হোতি নদীতড়াকাদিতো আনেত্ৱা. ৱীৰিযবলীবদ্দে চতুব্বিধে যোজেত্ৱা. নিচ্চকালং অত্থীতি ৱচনসেসো.
সহ ৱিপস্সনায মগ্গপঞ্ঞা অধিপ্পেতা অমতপ্ফলায কসিযা অধিপ্পেতত্তা. ৱিপস্সনা পঞ্ঞা চাতি দুৱিধাপি পঞ্ঞা উপনিস্সযা হোতি ৱিসিট্ঠভাৱতো. তেনাহ ‘‘যথা হী’’তিআদি. পঞ্ঞাতি পকাৰেহি জানাতীতি পঞ্ঞা. পঞ্ঞৱতং পঞ্ঞা পুৰতো হোতি যোনিসোমনসিকাৰস্স ৱিসেসপচ্চযভাৱতো, সহজাতাধিপতীসু চ উক্কট্ঠভাৱতো. সিৰীতি সোভগ্গং. সতং ধম্মা সদ্ধাদযো, অন্ৱাযিকাতি অনুগামিনো. ঈসাবদ্ধা হোতীতি হিৰিসঙ্খাতঈসায বদ্ধা হোতি, পঞ্ঞায কদাচি অপ্পযোগতো মনোসীসেন সমাধি ইধ ৱুত্তোতি আহ ‘‘মনোসঙ্খাতস্স সমাধিযোত্তস্সা’’তি. সমং উপনেত্ৱা বন্ধিত্ৱা বদ্ধৰজ্জুকত্তা সমাধিযোত্তং. একতো গমনন্তি লীনচ্চাৰদ্ধসঙ্খাতং একপস্সতো গমনং ৱাৰেতি. মজ্ঝিমায ৱিপস্সনাৱীথিযা পটিপাদনতো কাযাদীসু সুভসুখনিচ্চত্তভাৱৱিগমনে পঞ্ঞায ৱিসেসপচ্চযা সতীতি ৱুত্তং – ‘‘সতিযুত্তা পঞ্ঞা’’তি তস্সা সতিৱিপ্পযোগাসব্ভাৱতো. সন্ততিঘনাদীনং অযং ৱিসেসো – পুৰিমপচ্ছিমানং ধম্মানং নিৰন্তৰতায একীভূতানং ৱিয পৱত্তি সন্ততিঘনতা, একসমূহৱসেন একীভূতানমিৱ পৱত্তি সমূহঘনতা, দুব্বিঞ্ঞেয্যকিচ্চভেদৱসেন একীভূতানমিৱ পৱত্তি. কিচ্চঘনতা, একাৰম্মণৱসেন একীভূতানমিৱ পৱত্তি আৰম্মণঘনতা. সব্বেসং, সব্বানি ৱা কিলেসানং মূলসন্তানকানি সব্ব…পে… সন্তানকানি. অনুপ্পযোগো হি অত্থো. পদালেতীতি ভিন্দতি সমুচ্ছিন্দতি. সা চ খো ‘‘পদালেতী’’তি ৱুত্তা লোকুত্তৰাৱ পঞ্ঞা অনুসযপ্পহানস্স অধিপ্পেতত্তা. সন্ততিঘনাদিভেদনা পন লোকিযাপি হোতি ৱিপস্সনাৱসেন ঘনৱিনিব্ভোগস্স নিপ্ফাদনতো. তেনাহ ‘‘ইতৰা পন লোকিকাপি সিযা’’তি.
হিৰীযতীতি লজ্জতি, জিগুচ্ছতীতি অত্থো. তস্মা ‘‘পাপকেহি ধম্মেহী’’তি নিস্সক্কৱচনং দট্ঠব্বং, হেতুম্হি ৱা কৰণৱচনং. ওত্তপ্পম্পি গহিতমেৱ, ন হি লজ্জনং নিব্ভযং পাপভযং ৱা অলজ্জনং অত্থীতি. ৰুক্খলট্ঠীতি ৰুক্খদণ্ডো. তেন পদেসেন কসনতো ৱিসেসতো নঙ্গলন্তি ৱুচ্চতীতি আহ ‘‘ঈসা যুগনঙ্গলং ধাৰেতী’’তি. কামং পঞ্ঞাৰহিতা হিৰী অত্থি, হিৰিৰহিতা পন পঞ্ঞা নত্থেৱাতি আহ ‘‘হিৰি…পে… অভাৱতো’’তি. সন্ধিট্ঠানে কম্পনাভাৱতো অচলং. থিৰভাৱেন অসিথিলং. হিৰিপটিবদ্ধপঞ্ঞা পটিপক্খৱসেন চ অসিথিলভাৱেন চ অচলা অসিথিলাতি আহ ‘‘অব্বোকিণ্ণা অহিৰিকেনা’’তি. নাড়িযা মিনমানপুৰিসো ৱিয আৰম্মণং মুনাতি পৰিচ্ছেদতো জানাতীতি মনো. মনোসীসেনাতি মনসো অপদেসেন. তংসম্পযুত্তোতি ইমিনা কুন্তসহচৰণতো পুৰিসো কুন্তো ৱিয মনসহচৰণসমাধি ‘‘মনো’’তি ৱুত্তোতি দস্সেতি. সাৰথিনাতি কস্সকেন. সো হি ইধ বলীবদ্দানং সাৰণতো পাচনতো ‘‘সাৰথী’’তি অধিপ্পেতো. একাবন্ধনন্তি একাবদ্ধকৰণং. সককিচ্চেতি সককিচ্চেন যুত্তে. তেন হি ঈসাদীসু যথাৰহং বন্ধিত্ৱা একাবদ্ধেসু কতেসু নঙ্গলেসু কিচ্চং ইজ্ঝতি, নো অঞ্ঞথাতি তং ‘‘সককিচ্চে পটিপাদেতী’’তি ৱুত্তং. অৱিক্খেপসভাৱেনাতি অত্তনো অৱিক্খেপসভাৱেন. বন্ধিত্ৱাতি সহজাতাদিপচ্চযভাৱেন অত্তনা সম্বন্ধিত্ৱা. সককিচ্চেতি হিৰীআদীহি যথাসকং কত্তব্বে কিচ্চে.
চিৰকতাদিমত্থন্তি চিৰভাসিতম্পি অত্থং. সৰতি অনুস্সৰতি কাযাদিং অসুভাদিতো নিজ্ঝাযতি. ফালেতীতি পদালেতি. পাজেন্তি গমেন্তীতি তং পাজনং. ইধ ইমস্মিং সুত্তে ‘‘পাচন’’ন্তি ৱুত্তং জ-কাৰস্স চ-কাৰং কত্ৱা. ফালপাচনন্তি ইমমত্থং দস্সেতুং ‘‘যথা হি ব্ৰাহ্মণ…পে… সতী’’তি ৱুত্তং. ইদানি তমত্থং ৱিত্থাৰতো দস্সেন্তো ‘‘তত্থ যথা’’তিআদিমাহ. নঙ্গলং অনুৰক্খতি ভিজ্জনফালনতো. পুৰতো চস্স গচ্ছতীতি অস্স নঙ্গলস্স কস্সনে ভূমিযা ৱিলিখনে পুৰতো গচ্ছতি পুব্বঙ্গমা হোতি. গতিযোতি পৱত্তিযো. সমন্ৱেসমানাতি সৰণৱসেন গৱেসমানা. আৰম্মণে ৱা কাযাদিকে উপট্ঠাপযমানা অসুভাদিৱসেন পঞ্ঞানঙ্গলং ৰক্খতি. সভাৱাসভাৱূপগমে ফালো ৱিয নঙ্গলস্স ‘‘আৰক্খা’’তি ৱুত্তা ‘‘সব্বানত্থতো সতি ৰক্খতী’’তি কত্ৱা. তথা হেসা আৰক্খপচ্চুপট্ঠানা. চিৰকতচিৰভাসিতানং অসম্মুস্সনৱসেন সতি পঞ্ঞানঙ্গলস্স পুৰতো হোতীতি ৱত্ৱা তস্স পুৰতোভাৱং দস্সেতুং ‘‘সতি…পে… নো পমুট্ঠে’’তি আহ. সতিপৰিচিতেতি সতিযা পট্ঠাপিতে. ‘‘উপট্ঠাপিতে’’তিপি পাঠো, অযমেৱত্থো. সংসীদিতুং ন দেতীতি সকিচ্চকিৰিযায সংসীদনং কাতুং ন দেতি. কোসজ্জসঙ্খাতং সংসীদনং কোসজ্জসংসীদনং.
পাতিমোক্খসংৱৰসীলং ৱুত্তং কাযিকৱাচসিকসংযমস্স কথিতত্তা. আহাৰে উদৰে যতোতি পৰিভুঞ্জিতব্বআহাৰে সংযতভাৱদস্সনেন পৰিভুঞ্জিতব্বতায চতূসুপি পচ্চযেসু সংযতভাৱো দীপিতোতি আহ ‘‘আহাৰমুখেনা’’তিআদি. সংযতভাৱো চেত্থ পচ্চযহেতু অনেসনাভাৱোতি ৱুত্তং ‘‘নিৰুপক্কিলেসোতি অত্থো’’তি. ভোজনসদ্দো আহাৰপৰিভোগে নিৰুড়্হোতি কত্ৱা ৱুত্তং ‘‘ভোজনে মত্তঞ্ঞুতামুখেনা’’তি. পৰিভুঞ্জনট্ঠেন পন ভোজনসদ্দমুখেনাতি ৱুত্তে অধিপ্পেতত্থো লব্ভতেৱ. তেনাতি কাযগুত্তাতিআদিৱচনেন. ন ৱিলুম্পন্তীতি ‘‘দীপেতী’’তি পদং আনেত্ৱা সম্বন্ধো.
দ্ৱীহাকাৰেহীতি অদিট্ঠাদীনং অদিট্ঠাদিৱসেন দিট্ঠাদীনঞ্চ দিট্ঠাদিৱসেনাতি এৱং দ্ৱিপ্পকাৰেহি. অৱিসংৱাদনং অৱিতথকথনং. ছেদনং মূলপ্পদেসে নিকন্তনং. লুননং যত্থ কত্থচি ছেদনং. উপ্পাটনং উম্মূলনং. অসিতেনাতি দত্তেন, লাযিতেনাতি অত্থো. ৱিসংৱাদনসঙ্খাতানং তিণানং, অট্ঠন্নং অনৰিযৱোহাৰানন্তি অত্থো. যথাভূতঞাণন্তি নাম ৰূপপৰিচ্ছেদকঞাণং. সচ্চন্তি ৱেদিতব্বং অৱিপৰীতৱুত্তিকত্তা ‘‘ছেদকং’’ ছিন্দনকং. নিদ্দানন্তি নিদ্দাযকং. ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞন্তি দিট্ঠি ‘‘দিট্ঠিসচ্চ’’ন্তি ৱুচ্চতি. দ্ৱীসু ৱিকপ্পেসূতি ভাৱকত্তুসাধনৱসেন দ্ৱীসু ৱিকপ্পেসু. ‘‘নিদ্দান’’ন্তি উপযোগৱসেনেৱ অত্থো.
সীলমেৱ ‘‘সোৰচ্চ’’ন্তি ৱুত্তং ‘‘পাণাতিপাতাদীহি সুট্ঠু ওৰতস্স কম্ম’’ন্তি কত্ৱা. সঙ্খাৰদুক্খাদীনং অভাৱতো সুন্দৰভাৱতো সুন্দৰে নিব্বানে আৰম্মণকৰণৱসেন ৰতত্তা সুৰতো, অৰহা. তস্স ভাৱো সোৰচ্চং, অৰহত্তং. অপ্পমোচনমেৱ অচ্চন্তায পমোচনং ন হোতি.
যদগ্গেন ৱিপস্সনায পঞ্ঞায তংসহগতৱীৰিযস্স চ নঙ্গলধোৰয্হতা, তথাপৱত্তকুসলভাৱনায চ কসিভাৱো চ, তদগ্গেন ততো পুৰেতৰং পৱত্তপঞ্ঞাৱীৰিযপাৰমীনং নঙ্গলধোৰয্হতা, তথাপৱত্তকুসলভাৱনায চ কসিভাৱো ৱেদিতব্বোতি দস্সেন্তো ‘‘যথা হী’’তিআদিমাহ. ধুৰং ৱহতীতি ধোৰয্হং. যথাৱুত্তং ঘনন্তি অস্মিমানাদিভেদং ঘনং. ৱহিতব্বা আদিভূতা ধুৰা এতেসং অত্থীতি ধুৰা, পুৰিমধুৰৱাহকা. তংমূলকা অপৰং ধুৰং ৱহন্তা ধোৰয্হা. ধুৰা চ ধোৰয্হা চ ধুৰধোৰয্হং একত্তৱসেন. ৱহন্তন্তি কসনেন পৱত্তন্তং.
কামযোগাদীহি যোগেহি খেমত্তা অনুপদ্দৱত্তা. তং নিব্বানং অধিকিচ্চ উদ্দিস্স. ৱাহীযতি ৱিপস্সনায সহগতং. অভিমুখং ৱাহীযতি মগ্গপৰিযাপন্নং. খেত্তকোটিন্তি খেত্তমৰিযাদং. দিট্ঠেকট্ঠেতি দিট্ঠিযা সহজাতেকট্ঠে পহানেকট্ঠে চ. ওড়াৰিকেতি উপৰিমগ্গৱজ্ঝে উপাদায ৱুত্তং, অঞ্ঞথা দস্সনপহাতব্বাপি দুতিযমগ্গৱজ্ঝেহি ওড়াৰিকাতি. অণুসহগতেতি অণুভূতে. ইদং হেট্ঠিমমগ্গৱজ্ঝে উপাদায ৱুত্তং. সব্বকিলেসে অৱসিট্ঠসব্বকিলেসে পজহন্তং অনিৱত্তন্তং গচ্ছতি পুন পহাতব্বতায অভাৱতো. অনিৱত্তন্তন্তি ন নিৱত্তন্তং, যথা নিৱত্তনং ন হোতি, এৱং গচ্ছতীতি অত্থো. তেনাহ ‘‘নিৱত্তনৰহিত’’ন্তিআদি. এতং পন তৱ ধুৰধোৰয্হং.
এৱমেসা কসীতি যথাৱুত্তস্স পচ্চামসনং. তেনাহ ‘‘নিগমনং কৰোন্তো’’তি. ৱুত্তস্সেৱ হি অত্থস্স পুন ৱচনং. পঞ্ঞানঙ্গলেন সতিফালং আকোটেত্ৱাতি পঞ্ঞাসঙ্খাতেন নঙ্গলেন সদ্ধিং সতিফালস্স একাবদ্ধভাৱকৰণেন আকোটেত্ৱা. কট্ঠাতি এত্থ ‘‘কসী’’তি পদং আনেত্ৱা সম্বন্ধিতব্বং ‘‘কট্ঠা কসী’’তি. কম্মপৰিযোসানন্তি যথাৱুত্তকসিকম্মস্স পৰিযোসানভূতং. যদিপি পুব্বে ‘‘পঞ্ঞা মে যুগনঙ্গল’’ন্তিআদিনা অত্তুদ্দেসিকৱসেনাযং অমতপ্ফলা কসি দস্সিতা, মহাকাৰুণিকস্স পন ভগৱতো দেসনা সব্বস্সপি সত্তনিকাযস্স সাধাৰণা এৱাতি দস্সেন্তো ‘‘সা খো পনেসা’’তিআদিমাহ.
দিৱসেযেৱাতি তংদিৱসে এৱ. আদিমাহাতি এত্থ আদি-সদ্দেন কথাপৰিযোসানে পাঠপদেসো গহিতোতি তদঞ্ঞং ‘‘এৱং ৱুত্তে’’তিআদিপাঠং সন্ধায ‘‘ততো পৰঞ্চা’’তি আহ.
কসিভাৰদ্ৱাজসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. উদযসুত্তৱণ্ণনা
১৯৮. এতং ৱুত্তন্তি ‘‘ওদনেন পূৰেসী’’তি এতং ৱচনং ৱুত্তং. ‘‘গহেতুং সমত্থো নাম নাহোসীতি ভগৱতো অধিট্ঠানবলেনা’’তি ৱদন্তি. তং ব্ৰাহ্মণং ৱিনেতুকামতায কিৰ ভগৱা তথা অকাসি.
উপাৰম্ভভযেনাতি পৰূপৱাদভযেন. অৱত্ৱাৱ নিৱত্তো ‘‘অব্ভাগতোপি পাসণ্ডো ৱাচামত্তেনপি ন পূজেতব্বো’’তি ব্ৰাহ্মণধম্মে ৱুত্তত্তা. পক্কন্তোতি ব্ৰাহ্মণস্স ধম্মং অৱত্ৱা পক্কন্তো ব্ৰাহ্মণস্স ন তাৱ ঞাণং পৰিপক্কন্তি. এতং ৱচনং…পে… মগমাসি ‘‘পুনপ্পুনঞ্চেৱ ৱপন্তি বীজ’’ন্তিআদিনা ধম্মং কথেতুং অৱস্সং আকঙ্খন্তো. পকাৰতো কস্সতীতি পকট্ঠকো, ৰসতণ্হায পকট্ঠোতি অত্থো. তেনাহ ‘‘ৰসগিদ্ধো’’তি.
‘‘পুনপ্পুনঞ্চেৱ ৱপন্তি বীজ’’ন্তি ইমং দেসনং আৰভীতি সম্বন্ধো. বীজন্তি চ ইতি-সদ্দো নিদস্সনত্থো ৱা. তেন অৱযৱেন সমুদাযং নিদস্সেতি. ওসক্কসীতি সঙ্কোচসি. ৱুত্তন্তি ৱপনং কতং. তস্মা ৱুত্তং ‘‘অলমেত্তাৱতা’’তি. ‘‘ৱস্সিত্ৱা’’তি ৱুট্ঠিং পৱত্তেত্ৱা.
দেসনা…পে… দস্সেতি ব্ৰাহ্মণেন ৱুত্তং অযুত্তৱচনং পৰিৱট্টেন্তোপি দিৱসে দিৱসে ভিক্খাচৰিযা নাম ভিক্খূনং কাযগতা ৱুত্তীতি. খীৰং হত্থেন নযন্তীতি ৱা খীৰনিকা. কিলমতীতি তংতংকিচ্চকৰণৱসেন খিজ্জতি. ফন্দতীতি অনত্থসমাযোগৱসেন ৱিপ্ফন্দতি. অপুনব্ভৱাযাতি আযতিং অনুপ্পত্তিযা. মগ্গো নামাতি উপাযো নাম নিব্বানং, তস্মিং লদ্ধে পুনব্ভৱাভাৱতো. ‘‘পুনপ্পুন’’ন্তি ৱচনং উপাদায বীজৱপনাদযো পুনপ্পুনধম্মা নাম জাতাতি আহ ‘‘সোড়স পুনপ্পুনধম্মে দেসেন্তেনা’’তি.
উদযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. দেৱহিতসুত্তৱণ্ণনা
১৯৯. উদৰৱাতেহীতি ৱাতকতৱিজ্ঝনতোদনাদিৱসেন অপৰাপৰং ৱত্তমানেহি উদৰৱাতেহি, তস্স ৱা ৱিকাৰেহি. নিবদ্ধুপট্ঠাককালে পন ধম্মভণ্ডাগাৰিকোৱ. অৰঞ্ঞন্তি ভগৱতো ভিক্খূনঞ্চ ৱসনট্ঠানভূতং তপোৱনং. তং নিদ্ধূমং হোতি উদকতাপনস্সপি অকৰণতো. তস্মাতি যস্মা তস্স উণ্হোদকৱিক্কিণনচৰিযায জীৱিকাকপ্পনং হোতি, তস্মা.
ৱত্তমেতং তস্স পতিকাৰত্থং পৰিকথাদীনম্পি কাতুং লব্ভনতো. ইদানি তত্থ কাৰণম্পি সৱিসযং দস্সেতুং ‘‘ৱণ্ণং হী’’তিআদি ৱুত্তং. ভগৱা হি আযস্মতো উপৱাণস্স দেৱহিতব্ৰাহ্মণস্স তং সম্ভাৱিতং ভৱিস্সতি তিকিচ্ছাপটিযত্তং, তায চ অত্তনো ৰোগস্স ৱূপসমনং, তপ্পসঙ্গেন চ দেৱহিতব্ৰাহ্মণো মম সন্তিকং আগন্ত্ৱা ধম্মস্সৱনেন সৰণেসু সীলেসু চ পতিট্ঠহিস্সতীতি সব্বমিদং ঞত্ৱা এৱং ‘‘ইঙ্ঘ মে ত্ৱং, উপৱাণ, উণ্হোদকং জানাহী’’তি অৱোচ. আগমনীযপ্পটিপদং পুব্বভাগপ্পটিপদং পুব্বভাগপ্পটিপত্তিং কথেতুং ৱট্টতি অনুত্তৰিমনুস্সধম্মত্তা. সদেৱকেন লোকেনাতি অনৱসেসতো লোকস্স গহণং. ফলৱিসেসাকঙ্খায পূজেতব্বাতি পূজনীযা, তে এৱ ইধ ‘‘পূজনেয্যা’’তি ৱুত্তা. তথা আদৰেন পূজেতব্বতায সক্কাৰিযা, আ-কাৰস্স ৰস্সত্তং, ৰি-সদ্দস্স চ ৰে-আদেসং কত্ৱা ‘‘সক্কৰেয্যা’’তি ৱুত্তং. ‘‘অপচযেয্যা’’তি ৱত্তব্বে য-কাৰলোপং কত্ৱা ‘‘অপচেয্যা’’তি ৱুত্তং. তেসন্তি সদেৱকেন পূজনেয্যাদীনং. হৰিতুন্তি নেতুং.
এত্তকেনপীতি উপসঙ্কমনাদিনা এত্তকেন অপ্পমত্তকেনপি কতৱত্তেন অযং কিত্তি…পে… সোমনস্সজাতো.
যজমানস্সাতি দেয্যধম্মং দেন্তস্স. দক্খিণায ইজ্ঝনং নাম ৱিপুলফলভাৱোতি আহ ‘‘মহপ্ফলো হোতী’’তি. ৱিদিতন্তি পটিৱিদ্ধপচ্চক্খকতং. আজানাতীতি ৱুত্থভৱাদিং পৰিযাদায জানাতি পটিৱিজ্ঝতি. জানিত্ৱাতি চত্তাৰি সচ্চানি মগ্গপটিপাটিযা পটিৱিজ্ঝিত্ৱা. অগ্গপ্পত্ততায কতকিচ্চতং পত্তো. ব্ৰাহ্মণেন অত্তনা কতো কাৰো চ ভগৱতো এৱ পচ্চুপট্ঠাতীতি তং দস্সেন্তো ‘‘ইমিনা খীণাসৱে যজনাকাৰেন যজন্তস্সা’’তি ৱুত্তং.
দেৱহিতসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. মহাসালসুত্তৱণ্ণনা
২০০. যস্মা তস্স ব্ৰাহ্মণস্স অনিস্সযস্স জিণ্ণভাৱেন ৱিসেসতো কাযো লূখো জাতো, জিণ্ণপিলোতিকখণ্ডেহি সঙ্ঘটিতং পাৱুৰণং, তস্মা ‘‘লূখপাৱুৰণো’’তি পদস্স ‘‘জিণ্ণপাৱুৰণো’’তি অত্থো ৱুত্তো. পাটিযেক্কন্তি পুত্তেসু একমেকো একমেকায ৱাচায ৱিসুং ৱিসুং.
সম্পুচ্ছনং নাম ইধ সম্মন্তনন্তি আহ ‘‘সদ্ধিং মন্তযিত্ৱা’’তি. নন্দিস্সন্তি অভিনন্দিং. অতীতত্থে হি ইদং অনাগতৱচনং. তেনাহ ‘‘নন্দিজাতো…পে… অহোসি’’ন্তি. ভুস্সন্তাতি নিব্ভুস্সনৱসেন ৰৱন্তা.
ৱযোগতন্তি পচ্ছিমৱযং উপগতং. সো পন যস্মা পুৰিমে দ্ৱে ৱযে অতিক্কমৱসেন গতো. পচ্ছিমং একদেসতো অতিক্কমনৱসেন, তস্মা ৱুত্তং – ‘‘তযো ৱযে গতং অতিক্কন্তং পচ্ছিমৱযে ঠিত’’ন্তি.
নিপ্পৰিভোগোতি জিণ্ণভাৱেন জৱপৰক্কমহানিযা অপৰিভোগো ন ভুঞ্জিতব্বো. খাদনা অপনীযতীতি যৱসং অদদন্তা ততো নীহৰন্তি নাম. থেৰোতি ৱুড্ঢো.
অনস্সৱাতি ন ৱচনকৰা. অপ্পতিস্সাতি পতিস্সযৰহিতা. অৱসৱত্তিনোতি ন ময্হং ৱসেন ৱত্তনকা. সুন্দৰতৰোতি উপত্থম্ভকাৰিভাৱেন সুন্দৰতৰো.
পুৰতোতি উপত্থম্ভকভাৱেন পুৰতো কত্ৱা. উদকে পতিট্ঠং লভতি তত্থ পতিট্ঠতো থিৰপতিট্ঠভাৱতো. অদ্ধপতিট্ঠো হি দণ্ডো দণ্ডধৰপুৰিসস্স পতিট্ঠং লভাপেতি.
ব্ৰাহ্মণিযোতি অত্তনো ব্ৰাহ্মণিযো. পাটিযেক্কন্তি ‘‘অসুকস্স গেহে অসুকস্স গেহে’’তি এৱং উদ্দেসিকং কত্ৱা ৱিসুং ৱিসুং. মা নিয্যাদেহি, অম্হাকং ৰুচ্চনট্ঠানমেৱাতি তৱ পুত্তানং গেহেসু যং অম্হাকং ৰুচ্চনট্ঠানং. তত্থমেৱ গমিস্সামাতি সব্বেসম্পি এতেসং অনুগ্গহং কাতুকামো ভগৱা এৱমাহ.
ততো পট্ঠাযাতি সোতাপত্তিফলপটিলাভতো পট্ঠায. যদত্থং মযং ইমস্স ব্ৰাহ্মণস্স মহাসম্পত্তিদানাদিনা অনুগ্গহো কতো, সো চস্স পুত্তপৰিজনস্সপি অত্থো সিদ্ধোতি সত্থা ন সব্বকালং তস্স ব্ৰাহ্মণস্স পুত্তানং গেহং অগমাসি, তে এৱ পন কালেন কালং সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা যথাৱিভৱং সক্কাৰসম্মানং অকংসূতি অধিপ্পাযো.
মহাসালসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. মানত্থদ্ধসুত্তৱণ্ণনা
২০১. মানেন থদ্ধোতি ‘‘অযং খো’’তিআদিনা পগ্গহিতেন মানেন থদ্ধো বজ্ঝিতচিত্তো থদ্ধঅযোসলাকো ৱিয কস্সচিপি অনোনতো. ন কিঞ্চি জানাতি লোকে পটিসন্থাৰমত্তস্সপি অজাননতো.
অব্ভুতৱিত্তজাতাতি সঞ্জাতঅব্ভুতৱিত্তা. ৱিত্তং ৱিত্তীতি চ তুট্ঠিপৰিযাযা. অভূতপুব্বাযাতি যা তস্সা পৰিসায ৱিত্তি তদা ভূতা, সা ইতো পুব্বে অভূতা. তেনাহ ‘‘অভূত…পে… সমন্নাগতা’’তি. অস্স পুগ্গলস্সাতি অনেন পুগ্গলেন. অপচিতাতি পৰমনিপচ্চেন পূজনীযসামঞ্ঞতো তত্থ অত্তনো পক্খিপনং ইধ দেসনাকোসল্লং.
মানত্থদ্ধসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. পচ্চনীকসুত্তৱণ্ণনা
২০২. ‘‘সব্বং সেত’’ন্তি কেনচি ৱুত্তে তস্স পচ্চনীকং কৰোন্তস্সেৱ অস্স ব্ৰাহ্মণস্স. ৱিনেত্ৱাতি ৱিনাসেত্ৱা. সুণাতীতি অত্থোতি ‘‘সুণাতী’’তি কিৰিযাপদং আহৰিত্ৱা গাথায অত্থো ৱেদিতব্বো ‘‘জঞ্ঞা সুভাসিত’’ন্তি ৱুত্তত্তা. ন হি অসুত্ৱা দেসিতং জানিতুং সক্কোন্তি.
পচ্চনীকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. ৱনকম্মিকসুত্তৱণ্ণনা
২০৩. ৱনকম্মে নিযুত্তো, কিৰিযমানেন ৱনকম্মং এতস্স অত্থীতি ৱনকম্মিকো. ইমস্মিং ৱনসণ্ডেতি ইমস্মিং এৱংমহন্তে ৱনসণ্ডে. ন মে ৱনস্মিং কৰণীযমত্থি যথা, ‘‘ব্ৰাহ্মণ, তুয্হ’’ন্তি অধিপ্পাযো. ইতৰং পন যং মহাকিলেসৱনং, তং মগ্গঞাণফৰসুনা সমাধিমযসিলাযং সুনিসিতেন সব্বসো উচ্ছিন্নমূলং, ততো এৱ নিব্বনথো নিক্কিলেসগহনো. ৱিৱেকাভিৰতিযা এককো অভিৰতো পটিপক্খৱিগমেন. তেনাহ ‘‘অৰতিং…পে… জহিত্ৱা’’তি.
ৱনকম্মিকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. কট্ঠহাৰসুত্তৱণ্ণনা
২০৪. ধম্মন্তেৱাসিকাতি কিঞ্চিপি ধনং অদত্ৱা কেৱলং অন্তেৱাসিকা. তেনাহ ‘‘ৱেয্যাৱচ্চং কত্ৱা সিপ্পুগ্গণ্হনকা’’তি. গম্ভীৰসভাৱেতি সমন্ততো দূৰতো গহনসচ্ছন্নৱিপুলতৰৰুক্খগচ্ছলতায চ, তদা হিমপিণ্ডসিন্নভাৱেন মযূৰযানেহি পতিট্ঠাতুং অসক্কুণেয্যতায চ গম্ভীৰভাৱে.
বহুভেৰৱেতি বহুভযানকে. অনিঞ্জমানেনাতি ইত্থম্ভূতত্থে কৰণৱচনং. অতিসুন্দৰং ৱতাতি এৱং সন্তে নাম অৰঞ্ঞে এৱং নিচ্চলকাযো নিসিন্নো ঝাযন্তো অতিৱিয সুন্দৰঞ্চ ঝানং ঝাযসীতি ৱদতি.
অচ্ছেৰৰূপন্তি অচ্ছৰিযভাৱং. সেট্ঠপ্পত্তিযাতি সেট্ঠভাৱপ্পত্তিযা.
‘‘লোকাধিপতিসহব্যতং আকঙ্খমানো’’তি ইমিনা ব্ৰাহ্মণো লোকাধিপতিসহযোগং পুচ্ছতি, ‘‘কস্মা ভৱ’’ন্তিআদিনা পন তদঞ্ঞৱিসেসাকঙ্খং পুচ্ছতীতি আহ ‘‘অপৰেনপি আকাৰেন পুচ্ছতী’’তি.
কঙ্খাতি তণ্হা অভিক্খণৱসেন পৱত্তা. অনেকসভাৱেসূতি ৰূপাদিৱসেন অজ্ঝত্তিকাদিৱসেন এৱং নানাসভাৱেসু আৰম্মণেসু. অস্সাদৰাগো লোভো অভিজ্ঝাতি নানপ্পকাৰা. সেসকিলেসা ৱা দিট্ঠিমানদোসাদযো. নিচ্চকালং অৱস্সিতা সত্তানং অৱস্সযভাৱত্তা. পজপ্পাপনৱসেনাতি পকাৰেহি তণ্হাযনৱসেন. নিৰন্তাতি অন্তৰহিতা নিৰৱসেসা.
অনুপগমনোতি অনুপাদানো. সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং দীপেতি, তস্স হি ৱসেন এৱ নানাসভাৱেসু ভগৱা সমন্তচক্খুনা পস্সতীতি ‘‘সব্বে…পে… দস্সনো’’তি ৱুচ্চতি. অৰহত্তং সন্ধাযাহ, তঞ্হি নিপ্পৰিযাযতো ‘‘অনুত্তৰ’’ন্তি ৱুচ্চতি.
কট্ঠহাৰসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. মাতুপোসকসুত্তৱণ্ণনা
২০৫. ইতোতি মনুস্সত্তভাৱতো. পটিগন্ত্ৱাতি অভিগন্ত্ৱা. সগ্গে হি নিব্বত্তন্তো কম্মফলেন ধম্মতাৱসেন পটিসন্ধিকালতো পট্ঠায অভিৰতিৱসেন অভিৰমতি এৱ নামাতি.
মাতুপোসকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. ভিক্খকসুত্তৱণ্ণনা
২০৬. ৱিৰূপং গন্ধং পসৱতীতি ৱিস্সো, দুগ্গন্ধো. বাহিত্ৱাতি অত্তনো সন্তানতো বহিকত্ৱা নীহৰিত্ৱা. তং পন অনৱসেসতো পজহনন্তি আহ ‘‘অগ্গমগ্গেন জহিত্ৱা’’তি. সঙ্খাযতি সম্মদেৱ পৰিচ্ছিন্দতি এতাযাতি সঙ্খা, ঞাণন্তি আহ ‘‘সঙ্খাযাতি ঞাণেনা’’তি. ভিন্নকিলেসত্তাতি নিৰুত্তিনযেন ভিক্খুসদ্দসিদ্ধিমাহ.
ভিক্খকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১১. সঙ্গাৰৱসুত্তৱণ্ণনা
২০৭. পচ্চেতীতি পত্তিযাযতি সদ্দহতি. তথাভূতো চ তমত্থং নিকামেন্তো নাম হোতীতি ৱুত্তং ‘‘ইচ্ছতি পত্থেতী’’তি. সাধু, ভন্তেতি এত্থ সাধু-সদ্দো আযাচনত্থো, ন অভিনন্দনত্থোতি ‘‘আযাচমানো আহা’’তি ৱত্ৱা আযাচনে কাৰণং দস্সেন্তো ‘‘থেৰস্স কিৰা’’তিআদিমাহ. উদকসুদ্ধিকো ন একংসেন অপাযূপগো, লদ্ধিযা পন সাৱজ্জকিলেসভূতভাৱতো আযাচতি. অঞ্ঞং কাৰণং অপদিসন্তো ‘‘অপিচা’’তিআদিমাহ. ফলভূতো অত্থো এতস্সাতি অত্থৱসং, কাৰণন্তি আহ ‘‘অত্থানিসংসং অত্থকাৰণ’’ন্তি. পপঞ্চসূদনিযং পন ফলেনেৱ অৰণীযতো অত্থো, কাৰণন্তি কত্ৱা ‘‘অত্থো এৱ অত্থৱসো, তস্মা দ্ৱে অত্থৱসেতি দ্ৱে অত্থে দ্ৱে কাৰণানী’’তি ৱুত্তং.
সঙ্গাৰৱসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১২. খোমদুস্সসুত্তৱণ্ণনা
২০৮. এৱংলদ্ধনামং পিণ্ডায পাৱিসীতি যোজনা. এৱমেৱন্তি কেনচি অনিমন্তিতেন সযমেৱ উপসঙ্কমন্তে. অফাসুকধাতুকন্তি অযুত্তৰূপং. সভাধম্মন্তি সভায চৰিতব্বং চাৰিত্তধম্মং. অসঞ্চালেত্ৱাতি আসনতো অৱুট্ঠাপেত্ৱা. উজুকমেৱ আগচ্ছতি লোকগ্গনাযকো ভগৱা সব্বসত্তুত্তমো অত্তনো উত্তৰিতৰস্স অভাৱতো লোকস্স অপচিতিং ন দস্সেতি. যে সব্বসো সংকিলেসে পজহন্তি, তেৱ পণ্ডিতে ‘‘সন্তো’’তি দস্সেতি ‘‘এতে’’তিআদিনা.
খোমদুস্সসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.