২. দুতিযৱগ্গো
১. সনঙ্কুমাৰসুত্তৱণ্ণনা
১৮২. পোৰাণকত্তাতি নিব্বত্তিত্ৱা চিৰকালত্তা. জাতত্তা জনো, তং ইতো জনেতো, তস্মিং. খত্তিযো সেট্ঠো লোকমৰিযাদপৰিপালনাদিনা সম্মাপটিপত্তিযং সত্তানং নিযোজনেন বহুকাৰত্তা. সো হি পৰে তথা পটিপাদেন্তো সযম্পি তত্থ পতিট্ঠিতোযেৱ হোতীতি সেট্ঠো ৱুত্তো. পটিপক্খৱিজ্ঝনট্ঠেন পুব্বেনিৱাসাদীনং ৱিদিতকৰণট্ঠেন ৱিজ্জাতি. সদ্ধাহিৰোত্তপ্পবাহুসচ্চৱীৰিযসতিপঞ্ঞাতি ইমে সত্ত সদ্ধম্মা. চৰন্তি অগতপুব্বং দিসং এতেহীতি চৰণানি, সীলাদযো পন্নৰস ধম্মা.
সনঙ্কুমাৰসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. দেৱদত্তসুত্তৱণ্ণনা
১৮৩. অপ্পঞ্ঞত্তে এৱ সিক্খাপদে ছেজ্জগামিকম্মস্স কতত্তা সলিঙ্গেনেৱ চ ঠিতত্তা ‘‘দেৱদত্তো সাসনতো পক্কন্তো’’তি ন ৱত্তব্বোতি অচিৰপক্কন্তেতি এত্থ ‘‘সাসনতো পক্কন্তে’’তি অৱত্ৱা ‘‘ৱেড়ুৱনতো গযাসীসং গতে’’তি ৱুত্তং. পকতত্তো হি ভিক্খুসঙ্ঘং ভিন্দেয্য, ন অপকতত্তোতি. ৱড়ৱাযাতি ৱড়ৱায কুচ্ছিযং জাতং.
দেৱদত্তসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. অন্ধকৱিন্দসুত্তৱণ্ণনা
১৮৪. জনতন্তি জনানং সমূহং, জনসঞ্চৰণট্ঠানন্তি অত্থো. মনুস্সানং অনুপচাৰেতি যত্তকে কসনাদিকিচ্চং কৰোন্তানং সঞ্চাৰো হোতি, এত্তকং অতিক্কমিত্ৱা অনুপচাৰে. সংযোজনৱিপ্পমোক্খাতি সংযোজনৱিমোক্খহেতু. ৱিৱেকৰতিং পৱিৱেকসুখজ্ঝানং অলভন্তো. চিত্তানুৰক্খণত্থন্তি পুব্বে মং মনুস্সা ‘‘অৰঞ্ঞৱাসেন পৱিৱিত্তো অসংসট্ঠো আৰদ্ধৱীৰিযো’’তি মঞ্ঞিংসু, ইদানি গামন্তে ৱসন্তং দিস্ৱা গণসঙ্গণিকায নিৱুট্ঠোতি অপ্পসাদং আপজ্জিস্সন্তি. যদিপি মে ইধ অভিৰতি নত্থি, এৱং সন্তেপি ইধেৱ ৱসিস্সামীতি ৱিক্খিত্তচিত্তেন হুত্ৱা ন ৱসিতব্বং, কো অত্থো চিত্তৱসং গন্ত্ৱাতি অধিপ্পাযো. সতিপট্ঠানপৰাযণোতি সতিপট্ঠানভাৱনাৰতো. এৱং হিস্স গণৱাসোপি পাসংসো ৱিৱেকৱাসেন ৱিনা সমণকিচ্চস্স অসিজ্ঝনতো.
ৱট্টভযতো পমুত্তো অজ্ঝাসযৱসেনাতি অধিপ্পাযো.
নিসীদি তত্থ ভিক্খূতি ইমিনা সত্তূপলদ্ধিযা অনিস্সিতত্তা যথাৰুচিযা তেসং নিসজ্জং দস্সেতি. তেনাহ ‘‘ইমিনা’’তিআদি.
ইমিনা চ ইমিনা চ আকাৰেন জাতন্তি ন অনুস্সৱদস্সনমেতং, ন অনুস্সৱগ্গহণং. তক্কহেতু নযহেতু ৱা ন ৱদামীতি যোজনা. পিটকং গন্থো সম্পদীযতি এতস্সাতি পিটকসম্পদানং, গন্থস্স উগ্গণ্হনতো তেন পিটকস্স উগ্গণ্হনকভাৱেন, কেনচি গন্থানুসাৰেন এৱং ন ৱদামীতি অত্থো. ব্ৰহ্মস্স সেট্ঠস্স ধম্মস্স চৰিযং ৱাচসিকং পৱত্ততীতি ব্ৰহ্মচৰিযং, ধম্মদেসনা. ভাৱিতেন মৰণস্স সব্বসো ভাগেন ৱিপ্পহানেন মৰণপৰিচ্চাগীনং. তে চ খীণজাতিকাতি আহ ‘‘খীণাসৱান’’ন্তি.
দসধা দসাতি দসক্খত্তুং দস. অঞ্ঞন্তি পঞ্চসতাধিকসহস্সতো অঞ্ঞং. পুঞ্ঞভাগিনোতি ৱিৱট্টনিস্সিতপুঞ্ঞস্স ভাগিনো তস্সা দেসনায এত্তকা সত্তা জাতাতি গণেতুং অহং ন সক্কোমীতি দস্সেতি. ব্ৰহ্মধম্মদেসনন্তি ব্ৰহ্মুনা ৱুত্তং আহ.
অন্ধকৱিন্দসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. অৰুণৱতীসুত্তৱণ্ণনা
১৮৫. অভিভূ সম্ভৱোতি তেসং দ্ৱিন্নং মহাথেৰানং নামানি. তেসং ৱিভাগং দস্সেতুং ‘‘তেসূ’’তিআদি ৱুত্তং. এতে দ্ৱে তস্স ভগৱতো অগ্গসাৱকাতি দস্সেতি. অৱজ্ঝাযন্তীতি হেট্ঠা কত্ৱা চিন্তেন্তি. খিয্যন্তি তং লামকতো চিন্তেতব্বতং পাপেন্তি পাপকতং কৰোন্তি. ৱিত্থাৰযন্তাতি তমেৱ লামকতো চিন্তেতব্বতং ৱেপুল্লং পাপেন্তা. সব্বে পাসণ্ডা অত্তনো অত্তনো সমযে সিদ্ধন্তে সব্বে দেৱমনুস্সা অত্তনো অত্তনো সমযে পটিলাভে পটিলদ্ধঅত্থে পুৰিসকাৰং ৱণ্ণযন্তীতি যোজনা.
আৰম্ভৱীৰিযন্তি মচ্চুসেনাসঙ্খাতকিলেসধুননে আৰম্ভৱীৰিযং, যা ‘‘আৰম্ভধাতূ’’তি ৱুচ্চতি. নিক্কমৱীৰিযন্তি কোসজ্জপটিপক্খভূতং ৱীৰিযং, যা ‘‘নিক্কমধাতূ’’তি ৱুচ্চতি. পযোগং কৰোথাতি পৰং পৰং ঠানং অক্কমনতো ততোপি বলৱতৰং ভাৱনাভিযোগং পৱত্তেথাতি অত্থো. তেনাহ ‘‘পৰক্কমথা’’তি. কিলেসসেনা নাম ৰাগাদিকিলেসসমূহো, সো মৰণপচ্চযভাৱতো ‘‘মচ্চুনো সেনা’’তি ৱুচ্চতি. তঞ্হি সন্ধায ৱুত্তং ‘‘মহাসেনেন মচ্চুনা’’তি (ম. নি. ৩.২৭২, ২৭৫, ২৭৬). খন্ধানং পঠমাভিনিব্বত্তি জাতি, তদঞ্ঞং পন তেসং পটিপাটি পৱত্তং সংসাৰোতি অধিপ্পাযেনাহ ‘‘জাতিঞ্চ সংসাৰঞ্চা’’তি. যস্মা ‘‘একম্পি জাতিং দ্ৱেপি জাতিযো’’তিআদীসু তস্মিং তস্মিং ভৱে আদাননিক্খেপপৰিচ্ছিন্নখন্ধপ্পৱত্তি ‘‘জাতী’’তি ৱুচ্চতি, সা এৱ যাৱ পৰিনিব্বানা অপৰাপৰং পৱত্তমানো সংসাৰো ‘‘ইতো চিতো সংসৰণ’’ন্তি কত্ৱা, তস্মা আহ ‘‘জাতিসঙ্খাতং ৱা সংসাৰ’’ন্তি. পৰিচ্ছেদন্তি পৰিযোসানং. ওভাসং ফৰীতি সম্বন্ধো. আলোকট্ঠানেতি অত্তনা কতআলোকট্ঠানে. আলোককিচ্চং নত্থীতি অন্ধকাৰট্ঠানে আলোকদস্সনং ৱিয আলোকট্ঠানে আলোকদস্সনকিচ্চং নত্থি. তস্মা তেসং সত্তানং ‘‘কিং আলোকো অযং, কস্স নু খো অযং আলোকো’’তি? ৱিচিনন্তানং চিন্তেন্তানং. সব্বেতি সহস্সিলোকধাতুযং সব্বে দেৱমনুস্সা. ওসটায পৰিসাযাতি ধম্মস্সৱনত্থং সব্বোসটায পৰিচিতপৰিচ্ছিন্নায পৰিসায. সদ্দং সুণিংসূতি ন কেৱলং সদ্দমেৱ সুণিংসু, অথ খো অত্থোপীতি যথাধিপ্পেতো তেসং পকতিসৱনুপচাৰে ৱিয পাকটো অহোসি, তিসহস্সিলোকধাতুং ৱিঞ্ঞাপেসীতি.
অৰুণৱতীসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. পৰিনিব্বানসুত্তৱণ্ণনা
১৮৬. এৱং তং কুসিনাৰায হোতীতি যথা অনুৰোধপুৰস্স থূপাৰামো দক্খিণপচ্ছিমদিসাযং, এৱং তং উয্যানং কুসিনাৰায দক্খিণপচ্ছিমদিসাযং হোতি. তস্মাতি যস্মা নগৰং পৱিসিতুকামা উয্যানতো উপেচ্চ ৱত্তন্তি গচ্ছন্তি এতেনাতি উপৱত্তনন্তি ৱুচ্চতি, তস্মা. তন্তি সালপন্তিভাৱেন ঠিতং সালৱনং. অন্তৰেনাতি ৱেমজ্ঝে. অপ্পমজ্জনং অপ্পমাদো, সো পন অত্থতো ঞাণূপসংহিতা সতি. যস্মা তত্থ সতিযা ব্যাপাৰো সাতিসযো, তস্মা ‘‘সতিঅৱিপ্পৱাসেনা’’তি ৱুত্তং. অপ্পমাদপদেযেৱ পক্খিপিত্ৱা অভাসি অত্থতো তস্স সকলস্স বুদ্ধৱচনস্স সঙ্গণ্হনতো.
ঝানাদীসু চিত্তে চ পৰমুক্কংসগতৱসীভাৱতায ‘‘এত্তকে কালে এত্তকা সমাপত্তিযো সমাপজ্জিত্ৱা পৰিনিব্বাযিস্সামী’’তি কালপৰিচ্ছেদং কত্ৱা সমাপত্তিসমাপজ্জনং পৰিনিব্বানপৰিকম্মন্তি অধিপ্পেতং. থেৰোতি অনুৰুদ্ধত্থেৰো.
অযম্পি চাতি যথাৱুত্তপঞ্চসট্ঠিযা ঝানানং সমাপন্নকথাপি সঙ্খেপকথা এৱ. কস্মা? যস্মা ভগৱা তদা দেৱসিকং ৱড়ঞ্জনসমাপত্তিযো সব্বাপি অপৰিহাপেত্ৱা সমাপজ্জি এৱাতি দস্সেন্তো ‘‘নিব্বানপুৰং পৱিসন্তো’’তিআদিমাহ. চতুৱীসতি…পে… পৱিসিত্ৱাতি এত্থ কেচি তাৱ আহু ‘‘ভগৱা দেৱসিকং দ্ৱাদসকোটিসতসহস্সক্খত্তুং মহাকৰুণাসমাপত্তিং সমাপজ্জতি, দ্ৱাদসকোটিসতসহস্সক্খত্তুমেৱ ফলসমাপত্তিং সমাপজ্জতি, তস্মা তদাপি চতুৱীসতিকোটিসতসহস্সসঙ্খা সমাপত্তিযো সমাপজ্জতি. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা ‘তথাগতং, ভিক্খৱে, অৰহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং দ্ৱে ৱিতক্কা বহুলং সমুদাচৰন্তি খেমো চ ৱিতক্কো পৱিৱেকো চ ৱিতক্কো’তি (ইতিৱু. ৩৮). খেমো হি ৱিতক্কো ভগৱতো মহাকৰুণাসমাপত্তিং পূৰেত্ৱা ঠিতো, পৱিৱেকৱিতক্কো অৰহত্তফলসমাপত্তিং. বুদ্ধানং হি ভৱঙ্গপৰিৱাসো লহুকো মত্থকপ্পত্তো সমাপত্তীসু ৱসীভাৱো, তস্মা সমাপজ্জনৱুট্ঠানানি কতিপযচিত্তক্খণেহেৱ ইজ্ঝন্তি. পঞ্চ ৰূপাৱচৰসমাপত্তিযো চতস্সো অৰূপসমাপত্তিযো অপ্পমঞ্ঞাসমাপত্তিযা সদ্ধিং নিৰোধসমাপত্তি অৰহত্তফলসমাপত্তি চাতি দ্ৱাদসেতা সমাপত্তিযো ভগৱা পচ্চেকং দিৱসে দিৱসে কোটিসতসহস্সক্খত্তুং পুৰেভত্তং সমাপজ্জতি, তথা পচ্ছাভত্তন্তি এৱং চতুৱীসতিকোটিসতসহস্সসঙ্খা দেৱসিকং ৱড়ঞ্জনককসিণসমাপত্তিযো’’তি.
অপৰে পনাহু ‘‘যং তং ভগৱতা অভিসম্বোধিদিৱসে পচ্ছিমযামে পটিচ্চসমুপ্পাদঙ্গমুখেন পটিলোমনযেন জৰামৰণতো পট্ঠায ঞাণং ওতাৰেত্ৱা অনুপদধম্মৱিপস্সনং আৰভন্তেন যথা নাম পুৰিসো সুৱিদুগ্গং মহাগহনং মহাৱনং ছিন্দন্তো অন্তৰন্তৰা নিসানসিলাযং ফৰসুং নিসিতং কৰোতি, এৱমেৱং নিসানসিলাসদিসিযো সমাপত্তিযো অন্তৰন্তৰা সমাপজ্জিত্ৱা ঞাণস্স তিক্খৱিসদভাৱং সম্পাদেতুং অনুলোমপটিলোমতো পচ্চেকং পটিচ্চসমুপ্পাদঙ্গেসু লক্খকোটিসমাপত্তিসমাপজ্জনৱসেন সম্মসনঞাণং পৱত্তেতি, তদনুসাৰেন ভগৱা বুদ্ধভূতোপি অনুলোমপটিলোমতো পটিচ্চসমুপ্পাদঙ্গমুখেন ৱিপস্সনাৱসেন দিৱসে দিৱসে লক্খকোটিফলসমাপত্তিযো সমাপজ্জতি, তং সন্ধায ৱুত্তং, ‘চতুৱীসতিকোটিসতসহস্সসঙ্খা সমাপত্তিযো পৱিসিত্ৱা’’’তি.
ইমানি দ্ৱেপি সমনন্তৰানেৱ পচ্চৱেক্খণাযপি যেভুয্যেন নানন্তৰিযকতায ঝানপক্খিকভাৱতো. যস্মা সব্বপচ্ছিমং ভৱঙ্গচিত্তং ততো ততো চৱনতো ‘‘চুতী’’তি ৱুচ্চতি, তস্মা ন কেৱলং অযমেৱ ভগৱা, অথ খো সব্বেপি সত্তা ভৱঙ্গচিত্তেনেৱ চৱন্তীতি দস্সেতুং ‘‘যে হি কেচী’’তিআদি ৱুত্তং. দুক্খসচ্চেনাতি দুক্খসচ্চপৰিযাপন্নেন চুতিচিত্তেন কালং কালকিৰিযং কৰোন্তি পাপুণন্তি, কালগমনতো ৱা কৰোন্তি পেচ্চাতি.
পটিভাগপুগ্গলৱিৰহিতো সীলাদিগুণেহি অসদিসতায সদিসপুগ্গলৰহিতো. সঙ্খাৰা ৱূপসম্মন্তি এত্থাতি ৱূপসমোতি এৱং সঙ্খাতং ঞাতং কথিতং নিব্বানমেৱ সুখন্তি. লোমহংসনকোতি লোমানং হট্ঠভাৱাপাদনো. ভিংসনকোতি অৱীতৰাগানং ভযজনকো আসি অহোসি. সব্বাকাৰৱৰগুণূপেতেতি সব্বেহি আকাৰৱৰেহি উত্তমকাৰণেহি সীলাদিগুণেহি সমন্নাগতে. অসঙ্কুটিতেনাতি অকুটিতেন ৱিপ্ফাৰিকাভাৱতো. সুৱিকসিতেনেৱাতি পীতিসোমনস্সযোগতো সুট্ঠু ৱিকসিতেন. ৱেদনং অধিৱাসেসি সভাৱসমুদযাদিতো সুট্ঠু পঞ্ঞাতত্তা. অনাৱৰণৱিমোক্খো সব্বসো নিব্বিদভাৱো. তেনাহ ‘‘অপঞ্ঞত্তিভাৱূপগমো’’তি. পজ্জোতনিব্বানসদিসোতি পদীপস্স নিব্বানসদিসো তত্থ ৱিলীযিত্ৱা অৱট্ঠানাভাৱতো.
পৰিনিব্বানসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
দুতিযৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
সাৰত্থপ্পকাসিনিযা সংযুত্তনিকায-অট্ঠকথায
ব্ৰহ্মসংযুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.