২. দুতিযৱগ্গো
১. ৱতপদসুত্তৱণ্ণনা
২৫৭. সমাদাতব্বতো ৱতানি, অঞ্ঞমঞ্ঞং অসঙ্কৰসভাৱেন পব্বজিতব্বতো পদানি, ততো এৱ অসংকিণ্ণভাগাতি কত্ৱা ‘‘ৱতকোট্ঠাসানী’’তি ৱুত্তং. সমত্তানীতি পুঞ্ঞৱিসেসতায পুজ্জভৱফলনিব্বত্তনেন কিত্তিসঞ্ঞানেন চ সমং অত্তানি সমত্তানি. পৰিপুণ্ণানীতি অখণ্ডাদিভাৱেন সব্বসো পুণ্ণানি. সমাদিন্নানীতি তত্থ সক্কচ্চকাৰিতায সম্মা আদিন্নানি. মাতুলানীতি পিতুভগিনী, ন যা কাচি মাতুলস্স ভৰিযা কুলজেট্ঠকানং অধিপ্পেতত্তা, ভৰিযাপি ৱা মাতুলসম্বন্ধতো গহেতব্বা, তথা সতি মহাপিতুভৰিযাদীনম্পি সঙ্গহো দট্ঠব্বো.
আদি-সদ্দেন জেট্ঠভগিনীনং সঙ্গহো. অপচিতিকাৰকোতি তেসং পচ্চুট্ঠানকৰো. যো কোচি দদন্তোপি সাপেক্খো দেতি, সো মুত্তচাগো ন হোতি, অযং পন ন এৱন্তি ‘‘মুত্তচাগো হোতী’’তি ৱুত্তং. ৱিস্সট্ঠচাগোতি নিৰপেক্খপৰিচ্চাগোতি অত্থো. যথা পাণাতিপাতবহুলো ‘‘লোহিতপাণী’’তি ৱুচ্চতি, তথা দানবহুলো ‘‘পযতপাণী’’তি ৱুত্তোতি আহ ‘‘দেয্যধম্মদানত্থায সদা ধোতহত্থো’’তি. ৱোস্সগ্গৰতোতি দেয্যধম্মস্স পৰিচ্চজনে অভিৰতো. পৰেহি যাচিতব্বাৰহোতি পৰেহি যাচিতুং যুত্তো ইচ্ছিতস্স অত্থস্স তাৱদেৱ ৱিস্সজ্জনতো. দানেনেৱ যুত্তোতি সব্বকালং দানেনেৱ যুত্তো অভিণ্হং পৱত্তমহাদানত্তা. দানে চ সংৱিভাগে চাতি পৰস্স সম্পুণ্ণং কত্ৱা পৰিচ্চজনসঙ্খাতে দানে চ অত্তনা পৰিভুঞ্জিতব্বতো সংৱিভজনসঙ্খাতে সংৱিভাগে চ ৰতো অভিৰতো.
ৱতপদসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. সক্কনামসুত্তৱণ্ণনা
২৫৮. মনুস্সভূতোতি মনুস্সেসু ভূতো, মনুস্সত্তং ৱা পত্তো. আৱসথন্তি নিৱাসট্ঠানং কাৰেত্ৱা অদাসি, তস্মা ৱাসং অদাসীতি ৱাসৱো. অত্থ-সদ্দো ইধ কাৰণপৰিযাযোতি আহ ‘‘সহস্সম্পি কাৰণান’’ন্তি. স্ৱাযমত্থো হেট্ঠা ৱিভাৱিতোৱ. ৱিনিচ্ছিনতি, তস্মা সহস্সং পঞ্ঞাঅক্খীনি এতস্সাতি সহস্সক্খো. মঘং ৱুচ্চতি ধনং, তং পন সদ্ধাসঙ্খাতং মঘং অস্স অত্থীতি মঘৱা. পুৰে দানং দদাতীতি পুৰিন্দদো অনুনাসিকলোপং অকত্ৱা. পুঞ্ঞানি কাতুং সক্কোতীতি সক্কো.
সক্কনামসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. মহালিসুত্তৱণ্ণনা
২৫৯. সোতি সক্কো দেৱৰাজা. বহুৱচনে ৱত্তব্বে একৱচনং ৱুত্তং. ৱুচ্চতীতি ৱচনং, অত্থো. তস্মা বহুৱচনেতি বহুম্হি অত্থেতি অত্থো. যথা পটিপজ্জন্তো অনুক্কমেন তে ধম্মে সমাদিযিত্ৱা সক্কো সক্কত্তং অজ্ঝগা, তং পটিপত্তিং দস্সেতুং ‘‘সক্কো কিৰা’’তিআদি ৱুত্তং. অনন্তৰেতি সক্কভাৱস্স অতীতানন্তৰে অত্তভাৱে. তং সব্বন্তি সক্কস্স মঘমাণৱকালে সম্মাপটিপত্তিং, তায সক্কভাৱূপগমনঞ্চাতি তং সব্বং. ৱুত্তো, তস্মা তত্থ ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বোতি অধিপ্পাযো.
মহালিসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. দলিদ্দসুত্তৱণ্ণনা
২৬০. মনুস্সদলিদ্দোতি মনুস্সেসু দুগ্গতো. মনুস্সকাৰুঞ্ঞতন্তি মনুস্সেসু পৰমনিহীনতং. মনুস্সকপণোতি মনুস্সেসু ৱা পৰমনিহীনো. তস্মিং ঠানেতি তস্স দেৱপুত্তস্স তস্মিং উপ্পজ্জনট্ঠানে. লামকতো চিন্তেন্তীতি তস্স পুৰিমৱত্থুং নিস্সায হীনতো চিন্তেন্তি. কথেন্তীতি তমেৱ পৰেসং কথেন্তি. ৱিত্থাৰেন্তীতি ৱুত্তমত্থং ৱিত্থাৰিকং কৰোন্তি. সব্বদা পৰিচ্ছিজ্জ পৰিৱাৰসম্পন্নো হুত্ৱা অড্ঢট্ঠৰতনে হত্থিক্খন্ধে মহচ্চৰাজানুভাৱেন নিসিন্নত্তা জনকাযেন সমুল্লোকিযমানো. অৱলম্বন্তীতি ওলম্বন্তি. ৱন্দনমত্তং ৱা নাহোসি, অঞ্ঞদত্থু পচ্চেকবুদ্ধতো অত্তনো সমানাদৰকিৰিযং পচ্চাসীসতি. তেন ৱুত্তং ‘‘সো’’তিআদি. ক্ৱাযন্তি কো অযন্তি ব্যাপন্নৱসেন ৱদতি. কাড়ৰত্তেহি সুত্তেহি সিব্বিতত্তা ৱণ্ণৱিকাৰং দিস্ৱা ‘‘কুট্ঠিচীৱৰানি পাৰুতো’’তি আহ. মহানিৰযে নিব্বত্তিত্ৱা মহাদুক্খং পচ্চনুভোতি. তদনুৰূপপাপকম্মস্স ৱিপাকাৱসেসেন লদ্ধোকাসেন ৰাজগহে…পে… পটিসন্ধিং গণ্হি. কামঞ্চ এত্থ পটিসন্ধিগ্গহণং কুসলকম্মেনেৱ, তস্স পন অকুসলকম্মস্স ৱিপাকিনো বলৱভাৱতো ৱুত্তং ‘‘ৱিপাকাৱসেসেনা’’তি. তেনাহ ‘‘গহিতকালতো…পে… নিক্খন্তো’’তি. ভিক্খায চৰিতুং সমত্থকালতো পট্ঠায ৰোগস্স বলৱতায মংসানি…পে… পতন্তি. ঞাণং পেসেত্ৱাতি ৱিপস্সনাপটিপাটিযা ভাৱনাঞাণং নিব্বানং পটিপেসেত্ৱা পৱত্তেত্ৱা. ইন্দ্ৰিযানং পৰিপক্কত্তা সত্থু দেসনাৱিলাসেন সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠিতো. চুম্বটন্তি পাদচুম্বটং. কুট্ঠিনো হি সকলপাদতলং মা ৰুজীতি চুম্বটং কত্ৱা তং পাদতলে বন্ধিত্ৱা গচ্ছন্তি, মত্তিকপাতিং ভিন্দিত্ৱা ৱিয তথা নিহীনমনুস্সত্তভাৱতো চৱিত্ৱা সুৱণ্ণপাতিং পটিলভন্তো ৱিয দেৱত্তভাৱং গণ্হন্তো চুতিচিত্ততো দুতিযচিত্তৱাৰে আদানচিত্তক্খণে দেৱলোকে নিব্বত্তো.
মগ্গেনাগতাতি মগ্গাধিগমনেন আগতা উপ্পন্না. অৰিযকন্তসীলন্তি অৰিযানং কন্তং মনাপং মনোৰমং সীলধম্মং. অৰিযানং অধিচিত্তঅধিপঞ্ঞাসিক্খা ৱিয অধিসীলসিক্খাপি সব্বা অতিৱিয কন্তা এৱাতি আহ ‘‘কিঞ্চাপী’’তিআদি. ইমস্মিং পনত্থেতি ইমস্মিং সোতাপন্নস্স ভৱসঙ্খাতে অত্থে নিদ্ধাৰেত্ৱা ৱুচ্চমানে. পঞ্চসীলম্পি যস্মা দিট্ঠি ৱিয ভৱন্তৰেপি অপ্পহীনং.
দলিদ্দসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. ৰামণেয্যকসুত্তৱণ্ণনা
২৬১. আৰমন্তি এত্থ সত্তাতি আৰামা, মনোৰমা উপৱনাদযো. তে এৱ চেতেন্তি এত্থ সদ্ধায অত্তনো পীতিসোমনস্সং সন্ধহন্তীতি চেতিযাতি চ ৱুচ্চন্তি. মনুস্সৰমণীযভাৱস্সাতি মনুস্সানং আৰমণীযভাৱস্স. তস্স পন সীলাদিগুণৱসেন অচিন্তেয্যাপৰিমেয্যানুভাৱতাপি হোতীতি ভগৱা ‘‘নাগ্ঘন্তি সোড়সি’’ন্তি অৱোচ. অচেতনায ভূমিযা ৰমণীযতা নাম গুণৱিসিট্ঠানং অৰিযানং সেৱনৱসেন ৱেদিতব্বাতি ৱুত্তং ‘‘ইদানি…পে… গামে ৱাতিআদিমাহা’’তি.
ৰামণেয্যকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. যজমানসুত্তৱণ্ণনা
২৬২. যজন্তানন্তি দক্খিণেয্যং উদ্দিস্স দেন্তানং. অট্ঠুপ্পত্তিকো সুত্তনিক্খেপোতি দস্সেত্ৱা অত্থৱণ্ণনং কাতুং ‘‘তদা কিৰা’’তিআদি ৱুত্তং. অগ্গন্তি সেট্ঠং. তেহি তেহি ৱা যথালদ্ধসপ্পিআদযো মা নস্সন্তু, অগ্গভাৱেন গহিতানি সপ্পিআদীনি কেৱলং অগ্গিম্হি ঝাপনেন, দেৱা মনুস্সা মিচ্ছাগাহেন মা নস্সন্তু. তক্কেনাতি তক্কমত্তেন. ‘‘কথেমা’’তি অম্হে মঞ্ঞথ, ইদানি পস্সথ, পচ্চক্খতো অযং ৱো…পে… আগচ্ছতীতি আহংসূতি যোজনা.
উপধিৱিপাকন্তি উপধীসু ৱা ৱিপচ্চতি, উপধযো ৱা ৱিপাকা এতস্সাতি উপধিৱিপাকং. ৱিপ্ফাৰৱন্তং হোতি ৱিপুলপক্খতায. ভিক্খুসঙ্ঘস্স অদংসু ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধেন মহাব্ৰহ্মুনা চ এৱং ওৱাদো দিন্নো’’তি.
যজমানসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. বুদ্ধৱন্দনাসুত্তৱণ্ণনা
২৬৩. উট্ঠহাতি উট্ঠানং কাযিকৱীৰিযং কৰোহি. তেনাহ ‘‘ৱিচৰ, লোকে’’তি. চেতসিকৱীৰিযং পন ভগৱতা মত্থকং পাপিতমেৱ. তেনাহ ‘‘ৱিজিতসঙ্গামা’’তি. দ্ৱাদসযোজনিকস্স উচ্চভাৱেন. ৱিত্থাৰতো পন আযামতো চ অনেকযোজনসতসহস্সপৰিমাণচক্কৱাড়ং অতিব্যাপেত্ৱা ঠিতস্স. পন্নভাৰাতি পাতিতভাৰ. নিক্খেপিতব্বতো ভাৰাতি আহ ‘‘ওৰোপিতখন্ধা’’তিআদি. তে হি তংসমঙ্গিনো পুগ্গলস্স সম্পাতনট্ঠেন ভাৰা নাম. ৱুত্তঞ্হেতং ‘‘ভাৰা হৱে পঞ্চক্খন্ধা’’তি (সং. নি. ৩.২২). তদেকদেসা চ কিলেসাভিসঙ্খাৰা. পন্নৰসায পুণ্ণমায ৰত্তিন্তি যথা পন্নৰসপুণ্ণমায ৰত্তিযং পৰিপুণ্ণকালে উপক্কিলেসৱিমুত্তো চন্দো সোভতি, এৱং তৱ চিত্তং সব্বসো উপক্কিলেসৱিমুত্তং সোভতীতি অধিপ্পাযো.
বুদ্ধৱন্দনাসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. গহট্ঠৱন্দনাসুত্তৱণ্ণনা
২৬৪. পুথুদ্দিসাতি বহুদিসা. কা পন তাতি আহ ‘‘চতস্সো দিসা চতস্সো অনুদিসা চা’’তি. অনুদিসাগহণেন চেত্থ উদ্ধং অধোপি গয্হতীতি চ দস্সেতি. ভূমিৱাসিনোতি ভূমিপটিবদ্ধৱুত্তিনো. এতেন ৰুক্খপব্বতনিৱাসিনোপি গহিতা হোন্তি. চিৰৰত্তসমাহিতচিত্তেতি উপচাৰপ্পনাঝানানি উপ্পাদেত্ৱা অপৰিহীনজ্ঝানতায চিৰকালং সমাহিতচিত্তে. আপাণকোটিকন্তি জীৱিতপৰিযন্তং যাৱজীৱং. এৱমাদীতি আদি-সদ্দেন অৱসেসপুঞ্ঞকিৰিযৱত্থূনি সঙ্গণ্হাতি. নিচ্চসীলৱসেন পঞ্চহি, নিযমসীলৱসেন দসহি. পি-সদ্দেন ততো কতিপযেহি উপোসথসীলৱসেন অট্ঠহিপীতি দস্সেতি. ধম্মিকেহীতি ধম্মতো অনপেতেহি. পমুখোতি পমোক্খো.
গহট্ঠৱন্দনাসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. সত্থাৰৱন্দনাসুত্তৱণ্ণনা
২৬৫. ব্ৰহ্মজাণুকোতি দক্খিণজাণুমণ্ডলং পথৱিযং ঠপেত্ৱা ৱন্দমানো ব্ৰহ্মজাণুকো নাম তথাভূতো হুত্ৱা. যজিতব্বতো যক্খো, পূজনীযো. এৱং পূজাৱিসেসযোগতো সক্কোতি আহ ‘‘সো যক্খোতি সো সক্কো’’তি. সক্কস্স নমক্কাৰভাজনভূতঞ্হি পুচ্ছন্তো মাতলি ‘‘কো নাম সো যক্খো’’তি আহ. গুণনেমিত্তকেহীতি গুণহেতুকেহি অনন্তানি হি বুদ্ধানং নামানি, তানি চ খো সব্বানিপি গুণনেমিত্তকানেৱ. অনন্তগুণত্তা. ৱুত্তঞ্হেতং –
‘‘অসঙ্খ্যেয্যানি নামানি, সগুণেন মহেসিনো;
গুণেন নামমুদ্ধেয্যং, অপি নামসহস্সতো’’তি. –
তস্মা অনোমনামন্তি পৰিপুণ্ণগুণনামন্তি অত্থো. সমতিক্কমেনাতি সম্মা সমুচ্ছিন্দনৱসেন অতিক্কমনেন. কিলেসাৰীনং অপেতচযোতি অপচযো, সো আৰমিতব্বট্ঠেন আৰামো এতেসন্তি অপচযাৰামা. তেনাহ ‘‘ৱট্টৱিদ্ধংসনে ৰতা’’তি.
সত্থাৰৱন্দনাসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. সঙ্ঘৱন্দনাসুত্তৱণ্ণনা
২৬৬. পূতিম্হি দেহে মাতু সৰীৰে সযনতো, অত্তনো এৱ ৱা পূতিদেহং সৰীৰং তস্মিং ঠিততায অৱত্থৰিত্ৱা সযনতো পূতিদেহসযাতি যোজনা. কুণপম্হেতেতি এতে মনুস্সা অসুচিদুগ্গন্ধজেগুচ্ছপটিক্কূলে মাতুকুচ্ছিসঙ্খাতে কুণপস্মিং দস মাসে নিমুগ্গা. তেসং কিন্নাম ত্ৱং পিহযসীতি যোজনা. এতেসং এতং ৱিহযামীতি এতেসং ইসীনং এতং সম্মাপটিপত্তিং ৱিহযামি. ইদানি তং পটিপত্তিং দস্সেতুং ‘‘ন তে সং কোট্ঠে ওপেন্তী’’তি ৱুত্তং. ধঞ্ঞং কোট্ঠে ন পক্খিপন্তি পক্খিপিতব্বস্স চ অভাৱতো. তেনাহ ‘‘ন হি এতেসং ধঞ্ঞ’’ন্তি. পৰেসং নিট্ঠিতন্তি পৰেসং গহিতং সন্তকং তেসং পাকায নিট্ঠিতং. ভিক্খাচাৰৱত্তেনাতি পিণ্ডাচৰিযায. এসমানা পৰিযেসন্তা. এৱং পৰিযিট্ঠেন. যাপেন্তি, ন এসন্তি অনেসনং. সুসমাদিন্নসুন্দৰৱতাতি সুট্ঠু সমাদিন্নসোভনৱতা.
এৱং সুভাসিতভাসিনোতি গন্থধুৰৱিপস্সনাধুৰানং ৱসেন গুণপৰিমাণসুভাসিতস্সেৱ ভাসনসীলা. অৰিযেন তুণ্হীভূতেন তুণ্হীভূতা. ততো এৱ মনস্স সাতিসযং সমঞ্চৰা. গহিতদণ্ডেসু পৰামাসাদিপযুত্তেসু দণ্ডাদানাদিহেতু উপ্পজ্জনককিলেসপৰিড়াহাভাৱতো নিব্বুতা. তেনাহ ‘‘ৱিস্সট্ঠদণ্ডা’’তি. সাদানেসূতি সভৱাদানেসু. অনাদানাতি তব্বিৰহিতা. তেনাহ ‘‘ভৱযোনী’’তিআদি.
সঙ্ঘৱন্দনাসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
দুতিযৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.