৮. ছেত্ৱাৱগ্গো
১. ছেত্ৱাসুত্তৱণ্ণনা
৭১. ৱধিত্ৱাতি হন্ত্ৱা ৱিনাসেত্ৱা. অপৰিদয্হমানত্তাতি অপীড়িযমানত্তা. ৱিনট্ঠদোমনস্সত্তা ন সোচতি চেতোদুক্খদুক্খাভাৱতো. ৱিসং নাম দুক্খং অনিট্ঠভাৱতো, তস্স মূলকাৰণং কোধো অনিট্ঠফলত্তাতি আহ ‘‘ৱিসমূলস্সাতি দুক্খৱিপাকস্সা’’তি. অক্কুট্ঠস্সাতি অক্কোসাপৰাধস্স. অক্কোসপহাৰত্থসম্বন্ধেন হি ‘‘কুদ্ধস্সা’’তি উপযোগত্থে সম্পদানৱচনং. সুখং উপ্পজ্জতি কোধং নস্সতি. সুখুপ্পত্তিং সন্ধায এস কোধো ‘‘মধুৰগ্গো’’তি ৱুত্তো, সুখাৱসানোতি অত্থো.
ছেত্ৱাসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. ৰথসুত্তৱণ্ণনা
৭২. পঞ্ঞাণন্তি লক্খণং সল্লক্খণূপাযো. দিস্ৱাতি দস্সনহেতু. ‘‘চোড়ৰঞ্ঞো ৰট্ঠং চোড়ৰট্ঠ’’ন্তি এৱং ৰট্ঠং ৰঞ্ঞা পঞ্ঞাযতি.
ৰথসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. ৱিত্তসুত্তৱণ্ণনা
৭৩. সদ্ধাযাতি সদ্ধাহেতু. কুলসম্পদাতি খত্তিযাদিসম্পত্তিযো. সব্বলোকিযলোকুত্তৰৱিত্তপটিলাভহেতুতো সদ্ধাৱিত্তমেৱ. হেট্ঠা তিণ্ণং দ্ৱাৰানং ৱসেন উপ্পন্নকস্স সব্বস্সপি অনৱজ্জধম্মস্স সঙ্গণ্হনতো ‘‘ধম্মোতি দসকুসলকম্মপথো’’তি ৱুত্তং. অসংকিলিট্ঠসুখন্তি. নিৰামিসং সুখং. তমেৱ সামিসং উপনিধায সম্ভাৱেন্তো আহ ‘‘অসংকিলিট্ঠ’’ন্তি. অসেচনকভাৱেন অভিৰুচিজননতো পিযাকিচ্ছকৰণতো বহুং সুচিৰম্পি কালং আসেৱন্তস্স অদোসাৱহতো সচ্চমেৱ মধুৰতৰং. ন হি তং পিৱিতব্বতো সাদিতব্বতো অনুভৱিতব্বতো ৰসোতি ৱত্তব্বতং অৰহতি. ইদানি তস্স কিচ্চসম্পত্তিঅত্থেহিপি মহাৰহতং দস্সেতুং ‘‘সচ্চস্মিং হী’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ নদীনিৱত্তনং মহাকপ্পিনৱত্থুআদীহি (ধ. প. অট্ঠ. ১.মহাকপ্পিনত্থেৰৱত্থু; অ. নি. অট্ঠ. ১.১.২৩১; থেৰগা. অট্ঠ. ২.মহাকপ্পিনত্থেৰগাথাৱণ্ণনা) দীপেতব্বং, ইতৰানি কণ্হদীপাযনজাতক- (জা. ১.১০.৬২ আদযো) সুতসোম- (জা. ২.২১.৩৭১ আদযো) মচ্ছজাতকেহি (জা. ১.১.৩৪, ৭৫; ১.২.১৩১ আদযো) দীপেতব্বানি. নিম্মদ্দেন্তি অভিভৱন্তি. মধুৰতৰন্তি সুন্দৰতৰং সেট্ঠেসূতি অত্থো. পঞ্ঞাজীৱীতি পঞ্ঞায জীৱনসীলোতি পঞ্ঞাজীৱী, পঞ্ঞাপুব্বঙ্গমচৰিযোতি অত্থো. পঞ্ঞাজীৱীতি চ পঞ্ঞাৱসেন ইৰিযতি ৱত্ততি জীৱিতং পৱত্তেতীতি অত্থোতি দস্সেন্তো ‘‘যো পঞ্ঞাজীৱী’’তিআদিমাহ. ‘‘জীৱত’’ন্তি কেচি পঠন্তি, জীৱন্তানং পঞ্ঞাজীৱিং সেট্ঠমাহূতি অত্থো.
ৱিত্তসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. ৱুট্ঠিসুত্তৱণ্ণনা
৭৪. উপ্পতন্তানন্তি পথৱিং ভিন্দিত্ৱা উট্ঠহন্তানং. ‘‘সেট্ঠ’’ন্তি ৱুচ্চমানত্তা ‘‘সত্তৱিধ’’ন্তি ৱুত্তং, ইতৰেসং ৱা তদনুলোমতো. খেমো হোতি দুব্ভিক্খুপদ্দৱাভাৱতো. তেনাহ ‘‘সুভিক্খো’’তি. নিপতন্তানন্তি অধোমুখং পৱত্তন্তানং. পৱজমানানন্তি ৱজনসীলানং. তে পন যস্মা জঙ্গমা নাম হোন্তি, ন ৰুক্খাদযো ৱিয থাৱৰা, তস্মা আহ ‘‘জঙ্গমান’’ন্তি. গাৱোতি ধেনুযো. তেন মহিংসাদিকানম্পি সঙ্গহো দট্ঠব্বো. ৱদন্তানন্তি উপ্পন্নং অত্থং ৱদন্তানং.
অত্তনো খন্তিযাতি অত্তনো খন্তিযা ৰুচিযা গহিতভাৱেন. ইতৰা দেৱতা তস্সা ৱিস্সজ্জনে অপৰিতুস্সমানা আহ. যাৱ পধংসীতি গুণধংসী সত্থুদেসনায লদ্ধব্বগুণনাসনতো. পগব্বাতি পাগব্বিযেন সমন্নাগতা, যথা ৱচীপাগব্বিযেন অখৰা, তথা ৱাচায ভৱিতব্বং. মুখৰাতি মুখখৰা. দসবলং পুচ্ছি সণ্হং সুখুমং ৰতনত্তযসংহিতং অত্থং সোতুকামা. অস্সা দেৱতায ৱিস্সজ্জেন্তো অজ্ঝাসযানুৰূপং. উপ্পতমানাতি উপ্পতন্তী সমুগ্ঘাটেতি ওধিসো. ৱট্টমূলকমহাঅৱিজ্জাতি তস্সা আদীনৱদস্সনত্থং ভূতকথনৱিসেসনং. ওসীদন্তানন্তি পটিপক্খৱসেন অধো সীদন্তানং, উস্সাদযমানানন্তি অত্থো. পুঞ্ঞক্খেত্তভূতোতি ইদং ‘‘পদসা চৰমানান’’ন্তি পদস্স অত্থৱিৱৰণৱসেন ভূতকথনৱিসেসনং. যাদিসো পুত্তো ৱা হোতূতি ইদং পুৰিমপদে দেৱতায পুত্তগহণস্স কতত্তা ৱুত্তং.
ৱুট্ঠিসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. ভীতাসুত্তৱণ্ণনা
৭৫. কিং সূধ ভীতাতি এত্থ সু-ইধাতি নিপাতমত্তন্তি আহ ‘‘কিং ভীতা’’তি? মগ্গো চ নেকাযতনপ্পৱুত্তোতি অনেককাৰণং নানাৱিধাধিগমোকাসং কত্ৱা পৱুত্তো কথিতো. তেনাহ ‘‘অট্ঠতিংসাৰম্মণৱসেনা’’তিআদি. এৱং সন্তেতি এৱং সব্বসাধাৰণানেকাযতনেহি নিব্বানগামিমগ্গস্স তুম্হেহি পৱেদিতত্তা লব্ভমানে খেমে মগ্গে কিং ভীতাযং জনতা উপ্পথভূতা ৱিপৰীতদিট্ঠিতো গণ্হীতি অত্থো? এৱং দেৱতা যথিচ্ছায পুৰিমদ্ধেন অত্তনা যথাচিন্তিতমত্থং সত্থু পৱেদিতা, পচ্ছিমদ্ধেন অত্তনো সংসযং পুচ্ছতি. বহুপঞ্ঞাতি পুথুপঞ্ঞ. উস্সন্নপঞ্ঞাতি অধিকপঞ্ঞা. ঠপেত্ৱাতি সংযমেত্ৱা. সংৱিভাগীতি আহাৰপৰিভোগে সম্মদেৱ ৱিভজনসীলো. তেনাহ ‘‘অচ্ছৰাযা’’তিআদি. ৱুত্তত্থমেৱ হেট্ঠা.
মনেনাতি মনোগহণেন. পুব্বসুদ্ধিঅঙ্গন্তি পুব্বভাগসুদ্ধিভূতং অঙ্গং. চতূসূতি ৱুত্তঅঙ্গপৰিযাপন্নং. যঞ্ঞউপক্খৰোতি দানস্স সাধনং. এতেসু ধম্মেসূতি এতেসু সদ্ধাদিগুণেসু. যথা হি সদ্ধো পচ্চযং পচ্চুপট্ঠপেত্ৱা ৱত্থুপৰিচ্চাগস্স ৱিসেসপচ্চযো কম্মফলস্স পৰলোকস্স চ পচ্চক্খতো ৱিয পত্তিযাযনতো, এৱং মুদুহদযো. মুদুহদযো হি অনুদযং পত্ৱা যং কিঞ্চি অত্তনো সন্তকং পৰেসং দেতি. যো চ সংৱিভাগসীলো, সো অপ্পকস্মিম্পি অত্তনো সন্তকে পৰেহি সাধাৰণভোগী হোতি. ৱদঞ্ঞূ ৱদানিযতায যাগিনোৱ যুত্তং যুত্তকালং ঞত্ৱা অত্থিকানং মনোৰথং পূৰেতীতি ৱুত্তং ‘‘ইতি…পে… চতূসূতি আহা’’তি.
ৱাচন্তিআদীনি তীণি অঙ্গানি তিৱিধসীলসম্পত্তিদীপনতো. সম্পন্নসীলো হি পৰলোকং ন ভাসেয্য. সদ্ধো একং অঙ্গং পযোগাসযসুদ্ধিদীপনতো. সুদ্ধাসযস্স সম্মাপযোগে ঠিতস্স কথং পৰলোকতো ভযন্তি. দুকৱসেন চতুৰঙ্গযোজনা দুকনযো. এতেসু চতূসু ধম্মেসু ঠিতোতি এতেসু যথাৱুত্তদুকসঙ্গহেসু চতূসু গুণেসু পতিট্ঠিতো.
ভীতাসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. নজীৰতিসুত্তৱণ্ণনা
৭৬. নামগোত্তন্তি তিস্সো কস্সপো গোতমোতি এৱৰূপং নামঞ্চ গোত্তঞ্চ. নিদস্সনমত্তমেতং, তস্মা সব্বস্স পঞ্ঞত্তিযা লক্খণৱচনন্তি দট্ঠব্বং. ন জীৰতীতি অসভাৱধম্মত্তা উপ্পাদৱযাভাৱতো জৰং ন পাপুণাতি. তেনাহ ‘‘জীৰণসভাৱো ন হোতী’’তি. যস্মা সমঞ্ঞাভাৱতো কালন্তৰেপি তং সমঞ্ঞাযতেৱ, তস্মা ‘‘অতীতবুদ্ধানং…পে… ন জীৰতীতি ৱুচ্চতী’’তি আহ.
আলসিযন্তি অলসভাৱো দড়্হকোসজ্জং. তেনাহ ‘‘যেনা’’তিআদি. ঠিতিন্তি ব্যাপাৰং. নিদ্দাৱসেন পমজ্জনং কত্তব্বস্স অকৰণং. কিলেসৱসেন পমজ্জনং অকত্তব্বস্স কৰণম্পি. কম্মসমযেতি কম্মং কাতুং যুত্তকালে. কম্মকৰণৱীৰিযাভাৱোতি তংকম্মকিৰিযসমুট্ঠাপকৱীৰিযাভাৱো. সো পন অত্থতো ৱীৰিযপটিপক্খো অকুসলচিত্তুপ্পাদো, ন ৱীৰিযস্স অভাৱমত্তং. সীলসঞ্ঞমাভাৱো দুস্সীল্যং. ৱিস্সট্ঠাচাৰতা নাম অনাচাৰো. সোপ্পবহুলতাতি নিদ্দালুতা. যতো গহণহত্থোপি ন কিলাসুপি পুৰিসো নিদ্দায অভিভুয্যতি. তেনাহ ‘‘তাযা’’তিআদি. অতিচ্ছাতাদীনীতি আদি-সদ্দেন অভিভুয্যতাদিং সঙ্গণ্হাতি. আগন্তুকালসিযং ন পুব্বে ৱুত্তআলস্যং ৱিয পকতিসিদ্ধং. ‘‘তে ছিদ্দে’’তি পাড়িযং লিঙ্গৱিপল্লাসেন ৱুত্তন্তি আহ ‘‘তানি ছ ছিদ্দানী’’তি. কুসলচিত্তপ্পৱত্তিযা অনোকাসভাৱতো ছিদ্দানি. তেনাহ ভগৱা – ‘‘যত্থ ৱিত্তং ন তিট্ঠতী’’তি. সব্বাকাৰেন লেসমত্তং অসেসেত্ৱাতি অধিপ্পাযো.
নজীৰতিসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. ইস্সৰিযসুত্তৱণ্ণনা
৭৭. সত্থস্স মলন্তি সত্থমলং, যেন সত্থং মলীনং হোতি, সত্থমলগ্গহণেন চেত্থ মলীনং সত্থমেৱ গহিতন্তি আহ ‘‘মলগ্গহিতসত্থ’’ন্তি. আণাপৱত্তনন্তি অপ্পকে ৱা মহন্তে ৱা যত্থ কত্থচি অত্তনো আণায পৱত্তনৱসেন ৱসনং ইস্সৰিযত্তমিচ্ছন্তি. মণিৰতনম্পি ৱিস্সজ্জনীযপক্খিকত্তা উত্তমং ভণ্ডং নাম ন হোতি, ইত্থী পন পৰিচ্চত্তকুলাচাৰিত্থিকাযপি অনিস্সজ্জনীযতায উত্তমভণ্ডং নাম. তেনাহ ‘‘ইত্থী ভণ্ডানমুত্তম’’ন্তি. তেসং তেসঞ্হি পুৰিসাজানীযানং উপ্পত্তিট্ঠানতায উত্তমৰতনাকৰত্তা ইত্থী ভণ্ডানমুত্তমং. মলগ্গহিতসত্থসদিসো অৱবোধকিচ্চৱিবন্ধনতো. সত্থমলং ৱিয সত্থস্স পঞ্ঞাসত্থস্স গুণাভাৱকৰণতো পঞ্ঞাসত্থমলং. অব্বু ৱুচ্চতি উপদ্দৱং, তং দেতীতি অব্বুদং, ৱিনাসকাৰণং. ননু হৰণং সমণস্স অযুত্তন্তি? যুত্তং. তস্স অন্ৱযতো ব্যতিৰেকতো চ যুত্ততং দস্সেন্তো ‘‘সলাকভত্তাদীনী’’তিআদিমাহ.
ইস্সৰিযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. কামসুত্তৱণ্ণনা
৭৮. ‘‘অত্তকামো’’তি পাড়িযং ৱুত্তত্তা আহ ‘‘ঠপেত্ৱা সব্ববোধিসত্তে’’তি. তে হি সব্বসো পৰত্থায এৱ পটিপজ্জমানা মহাকাৰুণিকা পৰত্থকামা, অত্থকামা নাম ন হোন্তি, যা চ তেসং অত্তত্থাৱহা পটিপত্তি, সাপি যাৱদেৱ পৰত্থা এৱাতি. ৱুত্তং পোৰাণট্ঠকথাযং. যস্মা বোধিসত্তা পৰহিতপটিপত্তিযা পাৰমিযো পূৰেন্তা তথাৰূপং কাৰণং পত্ৱা অত্তানং পৰেসং পৰিচ্চজন্তি পঞ্ঞাপাৰমিযা পৰিপূৰণতো, তস্মা ইধাপি ‘‘সব্ববোধিসত্তে ঠপেত্ৱাযেৱাতি ৱুত্ত’’ন্তি আহ. কল্যাণন্তি ভদ্দকং. ৱাচায অধিপ্পেতত্তা আহ ‘‘সণ্হং মুদুক’’ন্তি. পাপিকন্তি লামকং নিহীনং. তং পন ফৰুসং ৱাচন্তি সৰূপতো দস্সেতি.
কামসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. পাথেয্যসুত্তৱণ্ণনা
৭৯. সদ্ধা বন্ধতি পাথেয্যন্তি সদ্ধা নাম সত্তস্স মৰণৱসেন মহাপথং সংৱজতো মহাকন্তাৰং পটিপজ্জতো মহাৱিদুগ্গং পক্খন্দতো পাথেয্যপুটং বন্ধতি সম্বলং সজ্জেতি. কথন্তি আহ ‘‘সদ্ধং উপ্পাদেত্ৱা’’তিআদি. এতং ৱুত্তন্তি ‘‘সদ্ধা বন্ধতি পাথেয্য’’ন্তি এতং গাথাপদং ৱুত্তং ভগৱতা. সিৰীতি কতপুঞ্ঞেহি সেৱীযতি তেহি পটিলভীযতীতি সিৰী. ইস্সৰিযং ৱিভৱো. আসযিতব্বতো আসযো, ৱসনট্ঠানং নিকেতন্তি অত্থো. পৰিকড্ঢতীতি ইচ্ছাৱসিকং পুগ্গলং তত্থ তত্থ উপকড্ঢতি.
পাথেয্যসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. পজ্জোতসুত্তৱণ্ণনা
৮০. তং তং সমৱিসমং পজ্জোততীতি পজ্জোতো. পদীপো অন্ধকাৰং ৱিধমিত্ৱা পচ্চক্খতো ৰূপগতং দস্সেতি, এৱং পঞ্ঞাপজ্জোতো অৱিজ্জন্ধকাৰং ৱিধমিত্ৱা ধম্মানং পৰমত্থভূতং ৰূপং দস্সেতি. জাগৰব্ৰাহ্মণো ৱিযাতি জাগৰখীণাসৱব্ৰাহ্মণো ৱিয. সো হি সতিপঞ্ঞাৱেপুল্লপ্পত্তিযা সব্বদাপি জাগৰো হোতি. গাৱোতি গোজাতিযো. ইদং গুন্নং গোণানঞ্চ সামঞ্ঞতো গহণং. কম্মেতি কৰণত্থে ভুম্মৱচনং. জীৱনং জীৱো, সহ জীৱেনাতি সজীৱিনো. তেনাহ ‘‘কম্মেন সহ জীৱন্তান’’ন্তি, কসিৱাণিজ্জাদিকম্মং কত্ৱা জীৱন্তানন্তি অত্থো. গোমণ্ডলেহি সদ্ধিন্তি গোগণেন সহ. ন তেন ৱিনা কসিকম্মাদীনি উপ্পজ্জন্তি, গোৰসসিদ্ধিযা চেৱ কসনভাৰৱহনসিদ্ধিযা চ কসিকম্মএকচ্চৱাণিজ্জকম্মাদীনি ইজ্ঝন্তি. সত্তকাযস্সাতি আহাৰুপজীৱিনো সত্তকাযস্স কসিতো অঞ্ঞথা জীৱিকং কপ্পেন্তস্সপি কসিজীৱিতৱুত্তিযা মূলকাৰণং ফলনিপ্ফত্তিনিমিত্তত্তা তস্স. ইৰিযাপথো চ ইৰিযনকিৰিযানং পৱত্তনুপাযো. ‘‘সীতন্তি নঙ্গলসীতকম্ম’’ন্তি ৱদন্তি.
পজ্জোতসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১১. অৰণসুত্তৱণ্ণনা
৮১. ৰণন্তি কন্দন্তি এতেহীতি ৰণা, ৰাগাদযো. তেহি অভিভূততায হি সত্তা নানপ্পকাৰং কন্দন্তি পৰিদেৱন্তি. তে পন সব্বসো নত্থি এতেসং ৰণাতি অৰণা. নিক্কিলেসা খীণাসৱা. ৱুসিতৱাসোতি ৱুসিতব্ৰহ্মচৰিযৱাসো. ভোজিস্সিযন্তি ভুজিস্সভাৱো. তেনাহ ‘‘অদাসভাৱো’’তি. সমণাতি সমিতপাপসমণাতি আহ ‘‘খীণাসৱসমণা’’তি. পুথুজ্জনকল্যাণকালে লোকিযপৰিঞ্ঞায, সেক্খা পুব্বভাগে লোকিযপৰিঞ্ঞায, পচ্চৱেক্খণে লোকিযলোকুত্তৰায পৰিঞ্ঞায পৰিঞ্ঞেয্যং তেভূমকং খন্ধপঞ্চকং পৰিজানন্তি পৰিচ্ছিজ্জন্তি. খীণাসৱা পন পৰিঞ্ঞাতপৰিঞ্ঞেয্যা হোন্তি. তথা হি তে সামী হুত্ৱা পৰিভুঞ্জন্তি. ৱন্দন্তি নং পতিট্ঠিতন্তি ৱুত্তং, ৱন্দনীযভাৱো চ সীলসম্পন্নতাযাতি আহ ‘‘পতিট্ঠিতন্তি সীলে পতিট্ঠিত’’ন্তি. ইধাতি ইমস্মিং লোকে. খত্তিযাতি লক্খণৱচনন্তি আহ ‘‘ন কেৱলং খত্তিযাৱা’’তিআদি.
অৰণসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ছেত্ৱাৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
সাৰত্থপ্পকাসিনিযা সংযুত্তনিকায-অট্ঠকথায
দেৱতাসংযুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.