৫. আদিত্তৱগ্গো
১. আদিত্তসুত্তৱণ্ণনা
৪১. সীসন্তি দেসনাপদেসো, দেসনায অঞ্ঞেসুপি ৱত্তব্বেসু কস্সচিদেৱ সীসভাগেন অপদিসনং. তেনাহ ‘‘ৰাগাদীহী’’তিআদি. দানেনাতি অত্তনো সন্তকস্স পৰেসং পৰিচ্চজনেন. তং পন পৰিচ্চজনং চেতনায হোতীতি আহ ‘‘দানচেতনাযা’’তি দানপুঞ্ঞচেতনাতি দানমযা পুঞ্ঞচেতনা দাযকস্সেৱ হোতি তংসন্ততিপৰিযাপন্নত্তা. নীহতভণ্ডকন্তি আদিত্তগেহতো বহি নিক্খামিতং ভণ্ডকং. এতন্তি ‘‘দিন্নং হোতী’’তিআদিৱচনং. অদিন্নেতি দানমুখে অনিযুঞ্জিতে ভোগে. ‘‘অন্তেনা’’তি জীৱিতস্স অন্তো অধিপ্পেতোতি আহ ‘‘মৰণেনা’’তি. মমাতি পৰিগ্গহিতত্তা পৰিগ্গহা, ভোগা. তেপি কেনচি আকাৰেন ৱিনাসং অনুপগতা মৰণেন পহীযন্তি নামাতি ৱুত্তং ‘‘চোৰাদীনং ৱসেন অৱিনট্ঠভোগে’’তি. সোভনা অগ্গভূতা ৰূপাদযো এত্থাতি সগ্গো, তং সগ্গং.
আদিত্তসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. কিংদদসুত্তৱণ্ণনা
৪২. দ্ৱে তীণি ভত্তানি অভুত্ৱাতি দ্ৱে তযো ৱাৰে ভত্তানি অভুঞ্জিত্ৱা. উট্ঠাতুং ন সক্কোতীতি উট্ঠাতুম্পি ন সক্কোতী, পগেৱ অঞ্ঞং সৰীৰেন কাতব্বকিচ্চং দুব্বলভাৱতো. দুব্বলোপি হুত্ৱাতি ভুঞ্জনতো পুব্বে দুব্বলো হুত্ৱা বলসম্পন্নো হোতি. এৱং ব্যতিৰেকতো অন্ৱযতো চ আহাৰস্স সৰীৰে বলৱতং আহ. যস্মা অন্নদো দাযকো পটিগ্গাহকস্স বলদো হোতি, তস্মা সো আযতিং অত্তনো সৰীৰে বলদো অৱিনাসৱসেন বলস্স ৰক্খকো চ হোতি. তেনাহ ভগৱা – ‘‘বলং খো পন দত্ৱা বলস্স ভাগী হোতী’’তি (অ. নি. ৫.৩৭) সেসপদেসুপি এসেৱ নযো. সুৰূপোপীতি অভিৰূপোপি. ৱিৰূপো হোতীতি বীভচ্ছৰূপো কোপীনস্স অচ্ছন্নত্তা. ইদঞ্চ যানন্তি সামঞ্ঞতো ৱুত্তং. উপাহনাতি সৰূপতো দস্সেতি. অদুক্খপ্পত্তো হুত্ৱা যাতি ৱত্ততি এতেনাতি যানন্তি ছত্তাদীনম্পি যানভাৱো ৱুত্তো. তেনাহ ‘‘যানদো সুখদো হোতী’’তি. চক্খুদো নাম হোতি চক্খুনা কাতব্বকিচ্চে সহকাৰীকাৰণভাৱতো দীপস্স.
‘‘সব্বেসংযেৱ বলাদীনং দাযকো হোতী’’তি সঙ্খেপতো ৱুত্তং অত্থং ৱিত্থাৰতো দস্সেতুং ‘‘দ্ৱে তযো গামে’’তিআদি ৱুত্তং. নিসজ্জাদিৱসেন পতিস্সযিতব্বতো পতিস্সযো, ৱিহাৰো. পক্খিত্তং ৱিয হোতি পৰিস্সমস্স ৱিনোদিতত্তা. বহি ৱিচৰন্তস্সাতি পতিস্সযং অলভিত্ৱা বহি ৱিৱটঙ্গণে ৱিচৰন্তস্স. ঝাযতীতি ঝাযন্তং হোতি, কিলমতীতি অত্থো. সীতুণ্হাদিৱিৰোধিপচ্চযৱসেন সসন্তানে ৱিসভাগসন্ততি, তব্বিপৰিযাযতো সভাগসন্ততি ৱেদিতব্বা. সুখং নাম দুক্খপচ্চযপৰিহাৰতো সুখপচ্চযুপ্পন্নতো চ হোতি, তদুভযং পতিস্সযৱসেন লভতীতি দস্সেন্তো ‘‘বহি ৱিচৰন্তস্স পাদে’’তিআদিমাহ. ধম্মপীতিসুখন্তি ধম্মপচ্চৱেক্খণেন উপ্পন্নপীতিসুখং. উপসমসুখন্তি কিলেসানং ৱূপসমেন পৱত্তসুখং. নিৱাতং পিহিতৱাতপানং পতিস্সযং পৱিসিত্ৱা দ্ৱাৰং পিধায ঠিতস্স অন্ধকাৰো হোতীতি ৱুত্তং ‘‘কূপে ওতিণ্ণো ৱিয হোতী’’তি. তেনাহ ‘‘মঞ্চপীঠাদীনি ন পঞ্ঞাযন্তী’’তি. তযিদং বহিসমাপন্নপৰিস্সমদোসেন, ন চ পতিস্সযদোসেন. তেনাহ ‘‘মুহুত্ত’’ন্তিআদি.
ন মৰতি এতেনাতি অমৰণং, নিব্বানাধিগমাদযো. তস্স দানং ধম্মূপদেসো, তং দেতি. তেনাহ ‘‘যো ধম্মং অনুসাসতী’’তি. তযিদং ধম্মানুসাসনং কথং হোতীতি আহ ‘‘অট্ঠকথ’’ন্তিআদি. অট্ঠকথং কথেতীতি অৱিৱটপাঠস্স পাড়িযা অত্থসংৱণ্ণনং কৰোতীতি অত্থো. অনধীতিনো পন পাড়িং ৱাচেতি. তত্থ তত্থ গতট্ঠানে পুচ্ছিতপঞ্হং ৱিস্সজ্জেতি, অযং তাৱ গন্থধুৰো, পটিপত্তিৱাসধুৰে পন কম্মট্ঠানং আচিক্খতি, উভযেসম্পি ধম্মস্সৱনং কৰোতি. সব্বদানন্তি যথাৱুত্তআমিসদানং অভযদানং. ধম্মদানন্তি ধম্মদেসনা. ধম্মৰতীতি সমথৱিপস্সনাধম্মে অভিৰতি. ধম্মৰসোতি সদ্ধম্মসন্নিস্সযং পীতিপামোজ্জং.
কিংদদসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. অন্নসুত্তৱণ্ণনা
৪৩. পত্থেন্তীতি পিহেন্তি. যত্থস্স উপগমনং লোকে পাকটতৰং অহোসি, তে উদাহৰণৱসেন দস্সেন্তো ‘‘চিত্তগহপতিসীৱলিত্থেৰাদিকে ৱিযা’’তি আহ. অন্নন্তি অন্নসঞ্ঞিতো চতুব্বিধোপি পচ্চযো. সব্বেপি দাযকে একজ্ঝং গহেত্ৱা সামঞ্ঞতো একৱসেন ‘‘দাযকমেৱা’’তি ৱুত্তং, যথা চাহ ‘‘কো নাম সো যক্খো, যং অন্নং নাভিনন্দতী’’তি? তত্থ যক্খোতি সত্তো. সামঞ্ঞজোতনা চ নাম যস্মা পুথুঅত্থৱিসযা, তস্মা ‘‘যে নং দদন্তি সদ্ধায, ৱিপ্পসন্নেন চেতসা. তমেৱ অন্নং ভজতী’’তি ৱুত্তং. তত্থ ম-কাৰো পদসন্ধিকৰো, তে এৱাতি অত্থো. দাযকং অপৰিচ্চজনমেৱ অনুগচ্ছতি চক্কং ৱিয কুব্বৰং.
অন্নসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. একমূলসুত্তৱণ্ণনা
৪৪. পতিট্ঠট্ঠেন অৱিজ্জাসঙ্খাতং একং মূলং এতিস্সাতি একমূলা. তং একমূলং. যথা সংযোজনীযেসু অস্সাদানুপস্সনাৱসেন তণ্হাসমুপ্পাদো, এৱং তণ্হাভিভৱৱসেন অনৱবোধোতি অৱিজ্জা তণ্হায মূলং, তণ্হা চ অৱিজ্জায মূলং. অযঞ্হি নযো উপনিস্সযতাৱসেন ৱুত্তো, সহজাতৱসেন চাযং অঞ্ঞমঞ্ঞং মূলভাৱো পাকটোযেৱ. ইধ পন ইমিস্সং গাথাযং অধিপ্পেতা ‘‘একমূল’’ন্তি সা তণ্হা. তত্থ যা ভৱতণ্হা, সা সস্সতদিট্ঠিৱসেন আৱট্টতি পৰিৱত্ততি, ৱিভৱতণ্হা উচ্ছেদদিট্ঠিৱসেন, এৱং দ্ৱিৰাৱট্টং. সহজাতকোটিযাতি সহজাতকোটিযাপি, পগেৱ সম্মুয্হং আপন্নস্স পন ৱত্তমানায তণ্হায বলৱভাৱেন মলীনতা সিযা. উপনিস্সযকোটিযাতি উপনিস্সযকোটিযাৱ সহজাতকোটিযা অসম্ভৱতো. পত্থৰণট্ঠানাতি ৱিত্থতা হুত্ৱা পৱত্তিট্ঠানভূমি. তেনাহ ‘‘তেসু সা পত্থৰতী’’তি. সমুদ্দনট্ঠেন সমুদ্দো. উত্তৰিতুং অসক্কুণেয্যতায পতায অলং পৰিযত্তোতি পাতালো, অযং পন পাতালো ৱিযাতি পাতালো. তেনাহ ‘‘অপ্পতিট্ঠট্ঠেনা’’তি. অগাধগম্ভীৰতাযাতি অত্থো.
একমূলসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. অনোমসুত্তৱণ্ণনা
৪৫. অনোমনামন্তি অনূননামং. গুণনেমিত্তিকানি এৱ হি ভগৱতো নামানি. গুণানঞ্চস্স পৰিপুণ্ণতায অনূননামন্তি আহ ‘‘সব্বগুণসমন্নাগতত্তা’’তিআদি. অপিচ তথা তেৱিজ্জো, ছড়ভিঞ্ঞোতিআদীনি নামানি অনোমনামানি ন হোন্তি পৰিচ্ছিন্নৱিসযত্তা, ভগৱতো পন সত্থা, সব্বঞ্ঞূ, সম্মাসম্বুদ্ধোতিআদীনি নামানি অনোমনামানি নাম মহাৱিসযত্তা অনূনভাৱতো. তেনাহ ‘‘অৱেকল্লনাম’’ন্তি. খন্ধন্তৰাদযোতি খন্ধৱিসেসাদিকে. ঞাণেন যাথাৱতো অৰণীযট্ঠেন অত্থে. অন্ৱযপঞ্ঞাধিগমাযাতি লোকুত্তৰপঞ্ঞাপটিলাভায. পটিপদন্তি সমথৱিপস্সনাপটিপদং. কিলেসকামানং ৱসেন অল্লীযিতব্বট্ঠেন কামা এৱ আলযো. অতীতকালেযেৱ কমনতং গহেত্ৱা ৱুত্তং ‘‘কমমান’’ন্তি. ন এতৰহি তদভাৱতোতি আহ ‘‘অতীতং পন উপাদায ইদং ৱুত্ত’’ন্তি. মহানুভাৱতাদিনা মহন্তানং.
অনোমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. অচ্ছৰাসুত্তৱণ্ণনা
৪৬. ‘‘অচ্ছৰাগণসঙ্ঘুট্ঠ’’ন্তি গাথা দেৱপুত্তেন যেনাধিপ্পাযেন গাযিতা, সো অনুপুব্বিকথায ৱিনা ন পঞ্ঞাযতীতি তং আগমনতো পট্ঠায কথেন্তো ‘‘অযং কিৰ দেৱপুত্তো’’তিআদিমাহ. তত্থ সাসনেতি ইমস্সেৱ সত্থুসাসনে. কম্মাকম্মন্তি কম্মৱিনিচ্ছযং. অত্থপুৰেক্খাৰতায অপ্পকিচ্চতায চ সল্লহুকৱুত্তিকো. সযনস্স কোট্ঠাসোতি দিৱসং পুৰিমযামঞ্চ ভাৱনানুযোগৱসেন কিলন্তকাযস্স সমস্সাসনত্থং সেয্যায উপগমনভাগো অনুঞ্ঞাতো.
অব্ভন্তৰেতি কুচ্ছিযং ভত্তস্স পৰিত্ততায সত্থকৱাতাতি তিক্খভাৱেন সত্থকা ৱিয কন্তনকা ৱাতা. ধুৰস্মিংযেৱাতি কিলেসমাৰেন যুদ্ধে এৱ. ৱিমুত্তাযতনসীসে ঠত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ৱা. উপনিস্সযমন্দতায অপৰিপক্কঞাণতায আসৱক্খযং অপ্পত্তো কালং কত্ৱাতি যোজনা. উপৰি ঠিতন্তি পৰিক্খাৰভাৱেন দিব্বদুস্সূপৰি ঠিতং. তথেৱ অট্ঠাসীতি তাহি তথা ৱুত্তেপি যথা ততো পুব্বে, তথেৱ অট্ঠাসি. সুৱণ্ণপট্টন্তি নিব্বুদ্ধে পটিজিনিত্ৱা লদ্ধব্বসুৱণ্ণপট্টং. ৱীতিক্কমস্স অকতত্তা অসম্ভিন্নেনেৱ সীলেন. যস্মা তস্মিং সত্থু সন্তিকং আগচ্ছন্তে তাপি তেন সদ্ধিং আগমংসু তস্মা ‘‘অচ্ছৰাসঙ্ঘপৰিৱুতো’’তি ৱুত্তং.
সঙ্ঘোসিতন্তি সঙ্গম্ম ঘোসিতং, তত্থ তত্থ অচ্ছৰানং গীতসদ্দৱসেন ঘোসিতং. পিসাচগণং কত্ৱা ৱদতি অচ্ছন্দৰাগতায. নিযামচিত্ততাযাতি সম্মত্তনিযামে নিন্নচিত্ততায. গৰুভাৱেনাতি তাসং ৱসে অৱত্তনতো গৰুট্ঠানভাৱেন. যাত্ৰাতি নিব্বানং পতি যাত্ৰা. তং পন ৱট্টতো নিগ্গমনং হোতীতি আহ ‘‘কথং নিগ্গমনং ভৱিস্সতী’’তি.
অতিসল্লেখতেৱাতি অতিৱিয কিলেসানং সল্লেখিতৱুত্তিকো. অকতাভিনিৱেসস্সাতি ভাৱনমননুযুত্তস্স অনাৰদ্ধৱিপস্সকস্স. কাৰকস্সাতি সুগতোৱাদকাৰকস্স সম্মাপটিপজ্জতো. সুঞ্ঞতাৱিপস্সনন্তি সুঞ্ঞতাদীপনং ৱিপস্সনং দুচ্চৰিততণ্হায দূৰীকৰণেন একৱিহাৰিতায. একো মগ্গো অস্সাতি লোকুত্তৰমগ্গো এৱ অস্স অনাগতো, পুব্বভাগমগ্গো পন কতপৰিচযোতি অত্থো.
কাযৱঙ্কাদীনন্তি কাযদুচ্চৰিতাদীনং অভাৱতো সমুচ্ছিন্দনেন অনুপলব্ভনতো. নত্থি এত্থ ভযং, অস্মিং ৱা অধিগতে পুগ্গলস্স নত্থি ভযন্তি অভযং নাম. সংসাৰকন্তাৰং অতিক্কমিত্ৱা নিব্বানসঙ্খাতং খেমং অমতট্ঠানং গমনে সুগতসাৰথিনা সুসজ্জিতযানভাৱতো ৰথো অকূজনোতি অট্ঠঙ্গিকো মগ্গোৱ অধিপ্পেতো. ধম্মতো অনপেততায অপৰাপৰুপ্পত্তিযা চ ধম্মচক্কেহি.
ওত্তপ্পম্পি গহিতমেৱ অৱিনাভাৱা. অপালম্বোতি অৱস্সযো. পৰিৱাৰোতি পৰিক্খাৰো অভিসঙ্খৰণতো. মগ্গস্স কৰণট্ঠানে ধম্মো তপ্পৰিযাপন্না সম্মাদিট্ঠি. অনিচ্চাদিৱসেনাতি অনিচ্চানুপস্সনাদিৱসেন. সোধিতেসু ৱজ্ঝমানেসু. ভূমিলদ্ধৱট্টন্তি ভূমিলদ্ধসঙ্খাতং ৱট্টং. তত্থ ৱিপস্সনায পৱত্তিট্ঠানভাৱতো পঞ্চক্খন্ধা ভূমি নাম, ৱট্টমযকম্মভাৱতো তত্থ উপ্পজ্জনাৰহং কিলেসজাতং ভূমিলদ্ধৱট্টং. পৰিজানমানাতি পৰিচ্ছিন্দনৱসেন সমতিক্কমৱসেন জানমানা পটিৱিজ্ঝন্তী.
কস্মা দেৱপুত্তো সোতাপত্তিফলেযেৱ পতিট্ঠাসি, ননু চ সা দেসনা ভগৱতা চতুমগ্গপ্পধানভাৱেন পৱত্তিতাতি আহ ‘‘যথা হী’’তিআদি.
অচ্ছৰাসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. ৱনৰোপসুত্তৱণ্ণনা
৪৭. কেসন্তি সামিৱসেন ৱুত্তকসদ্দো ‘‘ধম্মট্ঠা সীলসম্পন্না’’তি এত্থ পচ্চত্তবহুৱচনৱসেন পৰিণামেতব্বো. অত্থৱসেন হি ৱিভত্তিৱিপৰিণামো. কে জনাতি এত্থ ৱা ৱুত্তকেসদ্দো সীহৱিলোকননযেন আনেত্ৱা যোজেতব্বোতি আহ ‘‘কে ধম্মট্ঠা, কে সীলসম্পন্না’’তি? পুচ্ছতীতি ইমিনা তত্থ কাৰণমাহ. ফলাদিসম্পত্তিযা আৰমন্তি এত্থ সত্তাতি আৰামো. আৰামে ৰোপেন্তি নিপ্ফাদেন্তীতি আৰামৰোপা. ৱনীযতি ছাযাসম্পত্তিযা ভজীযতীতি ৱনং. তত্থ যং উপৱনলক্খণং ৱনং, তং আৰামগ্গহণেনেৱ গহিতন্তি তপোৱনলক্খণং, তং দস্সেন্তো ‘‘সীমং পৰিক্খিপিত্ৱা’’তিআদিমাহ. ৱিসমেতি উদকচিক্খল্লেন ৱিসমে পদেসে. পানীযং পিৱন্তি এত্থাতি পপা, তং পপং. উদকং পীযতি এত্থাতি ৱা পপা. তড়াকাদীতি আদি-সদ্দেন মাতিকং সঙ্গণ্হাতি.
ইমমত্থং সন্ধাযাতি ইমিনা কম্মপ্পথপ্পত্তং পটিক্খিপতি. অত্তনা কতঞ্হি পুঞ্ঞং অনুস্সৰতো তং আৰব্ভ বহুং পুঞ্ঞং পসৱতি, ন পন যথা কতং পুঞ্ঞং সযমেৱ পৱড্ঢতি. তস্মিং ধম্মে ঠিতত্তাতি তস্মিং আৰামৰোপনাদিধম্মে পতিট্ঠিতত্তা. তেনপি সীলেন সম্পন্নত্তাতি তেন যথাৱুত্তধম্মে কতসীলে ঠত্ৱা চিণ্ণেন তদঞ্ঞেনপি কাযৱাচসিকসংৱৰলক্খণেন সীলেন সমন্নাগতত্তা. দস কুসলা ধম্মা পূৰেন্তি দুচ্চৰিতপৰিৱজ্জনতো. সেসং ৱুত্তনযমেৱ.
ৱনৰোপসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. জেতৱনসুত্তৱণ্ণনা
৪৮. এসিতগুণত্তা এসিযমানগুণত্তা চ ইসী, অসেক্খা সেক্খকল্যাণপুথুজ্জনা চ. ইসীনং সঙ্ঘো ইসিসঙ্ঘো. ইসিসঙ্ঘেন নিসেৱিতং. তেনাহ ‘‘ভিক্খুসঙ্ঘনিসেৱিত’’ন্তি.
তং কাৰেন্তস্স গন্ধকুটিপাসাদকূটাগাৰাদিৱসেন সিনিদ্ধসন্দচ্ছাযৰুক্খলতাৱসেন ভূমিভাগসম্পত্তিযা চ অনঞ্ঞসাধাৰণং অতিৰমণীযং তং জেতৱনং চিত্তং তোসেতি, তথা অৰিযানং নিৱাসভাৱেনপীতি আহ ‘‘এৱং পঠমগাথায জেতৱনস্স ৱণ্ণং কথেত্ৱা’’তি. তেনাহ ভগৱা – ‘‘যত্থ অৰহন্তো ৱিহৰন্তি, তং ভূমিৰামণেয্যক’’ন্তি (ধ. প. ৯৮; থেৰগা. ৯৯১). অপচযগামিচেতনা সত্তানং ৱিসুদ্ধিং আৱহতি কম্মক্খযায সংৱত্তনতোতি আহ ‘‘কম্মন্তি মগ্গচেতনা’’তি. চতুন্নং অৰিযসচ্চানং ৱিদিতকৰণট্ঠেন কিলেসানং ৱিজ্ঝনট্ঠেন চ ৱিজ্জা. মগ্গপঞ্ঞা সম্মাদিট্ঠীতি আহ ‘‘ৱিজ্জাতি মগ্গপঞ্ঞা’’তি. সমাধিপক্খিকা ধম্মা সম্মাৱাযামসতিসমাধযো. যথা হি ৱিজ্জাপি ৱিজ্জাভাগিযা, এৱং সমাধিপি সমাধিপক্খিকো. সীলং এতস্স অত্থীতি সীলন্তি আহ ‘‘সীলে পতিট্ঠিতস্স জীৱিতং উত্তম’’ন্তি. দিট্ঠিসঙ্কপ্পাতি সম্মাদিট্ঠিসঙ্কপ্পা. তত্থ সম্মাসঙ্কপ্পস্স সম্মাদিট্ঠিযা উপকাৰভাৱেন ৱিজ্জাভাৱো ৱুত্তো. তথা হি সো পঞ্ঞাক্খন্ধসঙ্গহিতোতি ৱুচ্চতি. যথা চ সম্মাসঙ্কপ্পাদযো পঞ্ঞাক্খন্ধসঙ্গহিতা, এৱং ৱাযামসতিযো সমাধিক্খন্ধসঙ্গহিতাতি আহ ‘‘ৱাযামসতিসমাধযো’’তি. ধম্মোতি হি ইধ সমাধি অধিপ্পেতো ‘‘এৱংধম্মা তে ভগৱন্তো অহেসু’’ন্তিআদীসু (দী. নি. ২.১৩; ম. নি. ৩.১৯৭; সং. নি. ৫.৩৭৮) ৱিয. ৱাচাকম্মন্তাজীৱাতি সম্মাৱাচাকম্মন্তাজীৱা. মগ্গপৰিযাপন্না এৱ হেতে সঙ্গহিতা. তেনাহ ‘‘এতেন অট্ঠঙ্গিকমগ্গেনা’’তি.
উপাযেন ৱিধিনা অৰিযমগ্গো ভাৱেতব্বো. তেনাহ ‘‘সমাধিপক্খিযধম্ম’’ন্তি. সম্মাসমাধিপক্খিযং ৱিপস্সনাধম্মঞ্চেৱ মগ্গধম্মঞ্চ. ‘‘অৰিযং ৱো, ভিক্খৱে, সম্মাসমাধিং দেসেস্সামি সউপনিসং সপৰিক্খাৰ’’ন্তি (ম. নি. ৩.১৩৬) হি ৱচনতো সম্মাদিট্ঠিআদযো মগ্গধম্মা সম্মাসমাধিপৰিক্খাৰা. ৱিচিনেয্যাতি ৱীমংসেয্য, ভাৱেয্যাতি অত্থো. তত্থাতি হেতুম্হি ভুম্মৱচনং. অৰিযমগ্গহেতুকা হি সত্তানং ৱিসুদ্ধি. তেনাহ ‘‘তস্মিং অৰিযমগ্গে ৱিসুজ্ঝতী’’তি. পঞ্চক্খন্ধধম্মং ৱিচিনেয্যাতি পচ্চুপ্পন্নে পঞ্চক্খন্ধে ৱিপস্সেয্য. তেসু ৱিপস্সিযমানেসু ৱিপস্সনায উক্কংসগতায যদগ্গেন দুক্খসচ্চং পৰিঞ্ঞাপটিৱেধেন পটিৱিজ্ঝীযতি, তদগ্গেন সমুদযসচ্চং পহানপটিৱেধেন পটিৱিজ্ঝীযতি, নিৰোধসচ্চং সচ্ছিকিৰিযাপটিৱেধেন, মগ্গসচ্চং ভাৱনাপটিৱেধেন পটিৱিজ্ঝীযতীতি এৱং তেসু চতূসু সচ্চেসু ৱিসুজ্ঝতীতি ইমস্মিং পক্খে নিমিত্তত্থে এৱ ভুম্মং, তেসু সচ্চেসু পটিৱিজ্ঝিযমানেসূতি অত্থো.
অৱধাৰণৱচনন্তি ৱৱত্থাপনৱচনং, অৱধাৰণন্তি অত্থো. ‘‘সাৰিপুত্তোৱা’’তি চ অৱধাৰণং সাৱকেসু সাৰিপুত্তোৱ সেয্যোতি ইমমত্থং দীপেতি তস্সেৱুক্কংসভাৱতো. কিলেসউপসমেনাতি ইমিনা মহাথেৰস্স তাদিসো কিলেসৱূপসমোতি দস্সেতি. তস্স সাৱকৱিসযে পঞ্ঞায পাৰমিপ্পত্তি অহোসি. যদি এৱং ‘‘যোপি পাৰঙ্গতো ভিক্খু, এতাৱপৰমো সিযা’’তি ইদং তেসং বুদ্ধানং ঞাণৱিসযে পঞ্ঞাপাৰমিপ্পত্তানং ৱসেনেৱ ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং. অৱধাৰণম্পি ৱিমুত্তিযা নানত্তা তীহি ৱিমুত্তীহি পাৰঙ্গতে সন্ধাযেতং ৱুত্তং. তেনাহ – ‘‘পাৰং গতোতি নিব্বানং গতো’’তিআদি. ন থেৰেন উত্তৰিতৰো নাম অত্থি লব্ভতি, লব্ভতি চে, এৱমেৱ লব্ভেয্যাতি অধিপ্পাযো.
জেতৱনসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. মচ্ছৰিসুত্তৱণ্ণনা
৪৯. মচ্ছৰিনোতি মচ্ছেৰৱন্তো মচ্ছেৰসমঙ্গিনোতি আহ ‘‘মচ্ছেৰেন সমন্নাগতা’’তি. মচ্ছেৰং মচ্ছৰিযন্তি অত্থতো একং. ন ৱন্দতীতি ৱন্দনমত্তম্পি ন কৰোতি, কুতো দানন্তি অধিপ্পাযো. উপট্ঠানং কাতুন্তি মধুৰপটিসন্থাৰং কৰোতীতি যোজনা. ইদং তাৱ মুদুমচ্ছৰিযং ন হদযং ৱিয অত্তানং দস্সেন্তস্স মচ্ছৰিযন্তি কত্ৱা. কিং তুয্হং পাদা ৰুজ্জন্তি ননু তুয্হংযেৱ আগতগমনেসু পাদা ৰুজ্জন্তি, কিন্তে ইমে ছিন্দন্তীতি অধিপ্পাযো. সামীচিম্পি ন কৰোতি কুতো দানন্তি অধিপ্পাযো. যথাকম্মং তংতংগতিযো অৰন্তি উপগচ্ছন্তীতি অৰিযা, সত্তা. ইমে পন কুচ্ছিতা অৰিযাতি কদৰিযা, থদ্ধমচ্ছৰিনো. মচ্ছৰিযসদিসঞ্হি কুচ্ছিতং সব্বহীনং নত্থি সব্বগুণাভিভূতত্তা ভোগসম্পত্তিআদিসব্বসম্পত্তীনং মূলভূতস্স দানস্স নিসেধতো. ইতিআদীহি ৱচনেহি. অত্তনো উপঘাতকোতি মচ্ছৰিযানুযোগেন কুসলধম্মানং গতিসম্পত্তিযা চ ৱিনাসকো.
পুঞ্ঞপাপৱসেন সম্পৰেতব্বতো উপগন্তব্বতো সম্পৰাযো, পৰলোকো. কামগুণৰতীতি কামগুণসন্নিস্সযো অস্সাদো. খিড্ডাতি কাযিকখিড্ডা ৱাচসিকখিড্ডা চেতসিকখিড্ডাতি এৱং তিৱিধা. এস ৱিপাকোতি চোড়াদীনং কিচ্ছলাভোতি এস এৱৰূপো ৱিপাকো. যমলোকন্তি পৰলোকং. উপপজ্জৰেতি এত্থ ইতি-সদ্দো পকাৰত্থো. তেন পাড়িযং ৱুত্তং নিৰযং তিৰচ্ছানযোনিঞ্চ সঙ্গণ্হাতি.
যাচন্তি নাম অৰিযযাচনায. ৱুত্তঞ্হেতং ‘‘উদ্দিস্স অৰিযা তিট্ঠন্তি, এসা অৰিযান যাচনা’’তি (জা. ১.৭.৫৯). যে সংৱিভজন্তি, তে ৱদঞ্ঞূ নাম ঞত্ৱা কত্তব্বকৰণতো. ৱিমানপ্পভাযাতি নিদস্সনমত্তং, উয্যানকপ্পৰুক্খপ্পভাহি দেৱতানং ৱত্থাভৰণসৰীৰপ্পভাহিপি সগ্গে পকাসেন্তিযেৱ. পকাসন্তীতি ৱা পাকটা হোন্তি, ন অপাযলোকে ৱিয অপাকটাতি অত্থো. পৰসম্ভতেসূতি সযং সম্ভতং অনাপজ্জিত্ৱা পৰেহেৱ সম্ভৰিতেসু সুখূপকৰণেসু. তেনাহ পাড়িযং ‘‘ৱসৱত্তীৱ মোদৰে’’তি, পৰনিম্মিতভোগেসু ৱসৱত্তী দেৱপুত্তা ৱিয সুখসমঙ্গিতায মোদন্তীতি অত্থো. এৱং ৱুত্তসম্পৰাযোতি এতে সগ্গাতি এৱং হেট্ঠা ৱুত্তসম্পৰাযো. উভিন্নন্তি এতেসং যথাৱুত্তানং উভিন্নং দুক্কটসুকটকম্মকাৰীনং. ততো চৱিত্ৱা ততো নিৰযসগ্গাদিতো চৱিত্ৱা মনুস্সেসু নিব্বত্ততি. তেসু যো মচ্ছৰী মনুস্সেসু নিব্বত্তো, সো দলিদ্দো হুত্ৱা পুব্বচৰিযৱসেন মচ্ছৰীযেৱ হোন্তো দাৰাদিভৰণত্থং মচ্ছকচ্ছপাদীনি হন্ত্ৱা পুনপি নিৰযে নিব্বত্তো. ইতৰো সুদ্ধাসযো সমিদ্ধো হুত্ৱা পুব্বচৰিযাৱসেন পুনপি পুঞ্ঞানি কত্ৱা সগ্গে নিব্বত্তেয্য. তেনাহ ‘‘পুন সম্পৰাযেপি দুগ্গতিসুগতিযেৱ হোতী’’তি.
মচ্ছৰিসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. ঘটীকাৰসুত্তৱণ্ণনা
৫০. ‘‘উপপন্নাসে’’তি সে-কাৰাগমং কত্ৱা নিদ্দেসো, ‘‘উপপন্না’’ইচ্চেৱ অত্থোতি আহ ‘‘নিব্বত্তিৱসেন উপগতা’’তি. অত্তনো সম্পত্তিতো অৱিহানতো অৱিহা, তেসং ব্ৰহ্মলোকো অৱিহাব্ৰহ্মলোকো, তস্মিং. উপপত্তিসমনন্তৰমেৱাতি পঠমকোট্ঠাসে এৱ. অৰহত্তফলৱিমুত্তিযাতি অসেক্খৱিমুত্তিযা. সেক্খৱিমুত্তিযা পন অৱিহূপপত্তিতো পগেৱ ৱিমুত্তা. মানুসং দেহং সমতিক্কমন্তি চিত্তুপক্কিলেসপহানৱসেনাতি ফলেন হেতুদস্সনমিদন্তি আহ ‘‘মানুসং দেহন্তি ইধ…পে… ৱুত্তানী’’তি. দিৱি ভৱং দিব্বং, ব্ৰহ্মত্তভাৱসঞ্ঞিতং খন্ধপঞ্চকং. তত্থ সংযোজনকোতি ৱুত্তং ‘‘দিব্বং যোগন্তি পঞ্চ উদ্ধম্ভাগিযসংযোজনানী’’তি. ইমস্সাতি দেৱপুত্তস্স. ‘‘হিত্ৱা মানুসং দেহং, দিব্বযোগং উপচ্চগু’’ন্তি তেসং ত্ৱং কুসলং সব্বাৱজ্জপ্পহানেন অনৱজ্জতং ভাসতীতি কুসলী ৱদেসি. অত্থেন সদ্দস্স অভেদোপচাৰং কত্ৱা গম্ভীৰৱচনং ৱুত্তন্তি আহ ‘‘গম্ভীৰত্থ’’ন্তি অত্থস্সেৱ গম্ভীৰতো, ন সদ্দস্স. সমুচ্ছিন্নকামৰাগতায সব্বসো কামৱিসযপ্পহানেন নিৰামিসব্ৰহ্মচাৰী নাম অনাগামী. নিৱাসনট্ঠানভূতো সমানো একো গামো এতস্সাতি আহ ‘‘একগামৱাসী’’তি.
ঘটীকাৰসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
আদিত্তৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.