৬. জৰাৱগ্গো
১. জৰাসুত্তৱণ্ণনা
৫১. হিতস্স সাধনতো সাধু, যং কিঞ্চি অত্থজাতং. তং পন অত্থকামেন লভিতব্বতো উপসেৱিতব্বতো লদ্ধকং, কল্যাণট্ঠেন ভদ্দকন্তি ৱুচ্চতীতি আহ ‘‘সাধূতি লদ্ধকং ভদ্দক’’ন্তি. ‘‘সীলং যাৱ জৰা সাধূ’’তি ৱুত্তমত্থং ব্যতিৰেকতো ৱিভাৱেতুং ‘‘ইমিনা ইদং দস্সেতী’’তি ৱুত্তং. ইদন্তি ইদং অত্থজাতং.
পতিট্ঠিতাতি চিত্তসন্তানে লদ্ধপতিট্ঠা, কেনচি অসংহাৰিযা. তেনাহ ‘‘মগ্গেন আগতা’’তি. চিত্তীকতট্ঠাদীহীতি পূজনীযভাৱাদীহি. ৱুত্তং হেতং পোৰাণট্ঠকথাযং. চিত্তীকতন্তি ৰতনন্তি ইদং ৰতনং নাম লোকে চিত্তীকতং ৱত্থূনং সহস্সগ্ঘনতাদিৱসেন. যেপি লোকে চিত্তীকতা খত্তিযপণ্ডিত-চতুমহাৰাজ-সক্ক-সুযাম-মহাব্ৰহ্মাদযো, তেসং চিত্তীকতো তেহি সৰণন্তি উপগন্তব্বতাদিৱসেন. ৰতিকৰন্তি পীতিসুখাৱহং. ঝানৰতিসুখেনাতি দুৱিধেনপি ঝানৰতিসুখেন. তুলেতুন্তি পৰিচ্ছিন্দিতুং. গুণপাৰমিন্তি গুণানং উক্কংসপাৰমিং. দুল্লভো অনেকানি অসঙ্খ্যেয্যানি অতিধাৱিত্ৱাপি লদ্ধুং অসক্কুণেয্যত্তা. অনোমোতি অনূনো পৰিপুণ্ণো. তত্থ ৱিসেসতো অনোমসত্তপৰিভোগতো তেহি ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো ভগৱা’’তি অনুস্সৰিতব্বতোতি আহ ‘‘ভগৱা অনোমো সীলেনা’’তিআদি.
অৰিযমগ্গপঞ্ঞাযেৱ ইধ অধিপ্পেতাতি ‘‘ইধ পন দুল্লভপাতুভাৱট্ঠেন পঞ্ঞা ‘ৰতন’ন্তি ৱুত্ত’’ন্তি আহ. পুজ্জফলনিব্বত্তনতো, অত্তনো সন্তানং পুনাতীতি চ পুঞ্ঞচেতনা পুঞ্ঞং, সা পন যস্স উপ্পন্না, তস্সেৱ আৱেণিকতায অনঞ্ঞসাধাৰণত্তা কেনচিপি অনাহটা, অট্ঠকথাযং পন ‘‘অৰূপত্তা’’তি ৱুত্তং.
জৰাসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. অজৰসাসুত্তৱণ্ণনা
৫২. অজীৰণেনাতি জিণ্ণভাৱানাপজ্জনেন. লক্খণৱচনঞ্চেতং অৱিনাসপ্পত্তিযা. তেনাহ ‘‘অৱিপত্তিযাতি অত্থো’’তি. নিদ্ধমিতব্বোতি নীহৰিতব্বো.
অজৰসাসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. মিত্তসুত্তৱণ্ণনা
৫৩. সহ অত্থেন ৱত্ততীতি সত্থো, ভণ্ডমূলং গহেত্ৱা ৱাণিজ্জৱসেন দেসন্তৰাদীসু ৱিচৰণকজনসমূহো. তেনাহ ‘‘সদ্ধিংচৰো’’তি, সহচৰণকোতি অত্থো. মিত্তন্তি সিনেহযোগেন মিত্তকিচ্চযুত্তং. ইধাধিপ্পেতপ্পকাৰং দস্সেতুং ‘‘ৰোগে উপ্পন্নে’’তিআদি ৱুত্তং. তথাৰূপেতি জিগুচ্ছনীযে, দুত্তিকিচ্ছে ৱা. যথা অসণ্ঠিতানং সণ্ঠাপনৱসেন পৱসতো পুৰিসস্স ভোগব্যসনে নাথতা, এৱং পুত্তসিনেহৱসেন পুত্তস্স মাতুযা অন্তোগেহে নাথতাতি ৱুত্তং ‘‘মাতা মিত্তং সকে ঘৰে’’তি. অত্থজাতস্সাতি উপট্ঠিতপযোজনস্সাতি অত্থোতি আহ ‘‘উপ্পন্নকিচ্চস্সা’’তি. সম্পৰাযহিতন্তি সম্পৰাযে হিতাৱহং.
মিত্তসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. ৱত্থুসুত্তৱণ্ণনা
৫৪. পতিট্ঠাতি অৱস্সযো. গুয্হস্সাতি গুহিতব্বস্স ৰহস্সস্স. পৰমো সখা নাম অতিপিযট্ঠানতায.
ৱত্থুসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. পঠমজনসুত্তৱণ্ণনা
৫৫. ৱিধাৱতীতি ৱিৱিধং ৰূপং পধাৱতি, যথাকামং পৱত্ততীতি অত্থো.
পঠমজনসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. দুতিযজনসুত্তৱণ্ণনা
৫৬. ৱট্টদুক্খতোতি সংসাৰদুক্খতো. সংসাৰো হি কিলেসকম্মৱিপাকানং অপৰাপৰুপ্পত্তিতায ৱিধাৱতি. তঞ্চ দুক্খং দুক্খমত্তায নানাৱিধদুক্খৰাসিভাৱতো.
দুতিযজনসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. ততিযজনসুত্তৱণ্ণনা
৫৭. নিপ্ফত্তীতি ইট্ঠানিট্ঠৱিপাকানং নিপ্ফজ্জনতো নিপ্ফত্তি. ততো এৱ অৱস্সযো, নিপ্ফত্তিতৱিপাকস্স অৱস্সযো অধিট্ঠানং কাৰণন্তি অত্থো.
ততিযজনসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. উপ্পথসুত্তৱণ্ণনা
৫৮. অমগ্গোতি ন মগ্গো অনুপাযো. ৰত্তিন্দিৱক্খযোতি তত্থ ৱযক্খণস্স পাকটভাৱতো. ৱুত্তক্খণোপি হি সযং খীযতেৱ. সেসং বাহিৰমলং ৱত্থসৰীৰাদিভূতং. তথা হি ‘‘ভস্মখাৰাদীহি ধোৱিত্ৱা সক্কা সোধেতু’’ন্তি ৱুত্তং. দুট্ঠোতি দূসিতো সত্তসন্তানো ন সক্কা সুদ্ধো নাম কাতুং অব্ভন্তৰমলীনভাৱাপাদনতো. ইত্থিযন্তি ব্ৰহ্মচৰিযস্স অন্তৰাযকৰাযপি. পজাতি সত্তকাযো সজ্জতি সঙ্গং কৰোতি যাথাৱতো আদীনৱং অপস্সন্তো. ইন্দ্ৰিযসংৱৰাদি কিলেসানং তাপনতো তপো, তেনাহ ‘‘সব্বাপী’’তিআদি.
উপ্পথসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. দুতিযসুত্তৱণ্ণনা
৫৯. কিস্সাতি ভুম্মত্থে সামিৱচনন্তি আহ ‘‘কিস্মিং অভিৰতো’’তি. সদ্ধা নাম অনৱজ্জসভাৱা, তস্মা লোকিযলোকুত্তৰহিতসুখাৱহাতি আহ ‘‘সুগতিঞ্চেৱ নিব্বানঞ্চ গচ্ছন্তস্স দুতিযিকা’’তি. অনুসাসতি হিতচৰিযায পৰিণাযিকভাৱতো.
দুতিযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. কৱিসুত্তৱণ্ণনা
৬০. গাযত্তিআদিকোতি ছব্বীসতিযা ছন্দেসু গাযত্তিআদিকো উক্কতিপৰিযোসানো ছন্দো গাথানং নিদানং সমুট্ঠানং ‘‘সমুট্ঠহতি এতেনা’’তি কত্ৱা. তেহি পন অনুট্ঠুভাদিকো হোতীতি আহ ‘‘ছন্দো গাথানং নিদান’’ন্তি. পুব্বপট্ঠাপনগাথাতি ধম্মকথায আদিতো আৰোচনভাৱজাননত্থং সতিজননং ৱিয পৱত্তিতগাথা. অক্খৰঞ্হি পদং জনেতীতি যস্মা অক্খৰসমুদাযো পদং, পদসমুদাযো গাথা, সমুদাযো চ সমুদাযীহি ব্যঞ্জীযতি তংপৱত্তনতো, তস্মা ব্যঞ্জনভাৱে ঠিতং অক্খৰং, তংসমুদাযো পদং, পদং তং ৱিযঞ্জেতা জনেতা ৱিয হোতীতি ‘‘অক্খৰঞ্হি পদং জনেতী’’তি ৱুত্তং. অক্খৰং হি উচ্চাৰিতৱিদ্ধংসিতায তংতংখণমত্তাৱট্ঠাযীপি পৰতো পৱত্তিযা মনোৱিঞ্ঞাণৱীথিযা সঙ্কলনৱসেন একজ্ঝং কত্ৱা পদভাৱেন গয্হমানং যথাসঙ্কেতমত্থং ব্যঞ্জেতি. পদং গাথং জনেতীতি এত্থাপি এসেৱ নযো. গাথা অত্থং পকাসেতীতি গাথাসঞ্ঞিতো পদসমুদাযো কিৰিযাকাৰকসম্বন্ধৱসেন সম্বন্ধিতো কত্তুঅধিপ্পাযানুৰূপং আলোচিতৱিলোচিতং সংহিতং অত্থং ৱিভাৱেতি. সমুদ্দাদিপণ্ণত্তিনিস্সিতা ৱোহাৰসন্নিস্সযেনেৱ পৱত্ততীতি কত্ৱা. তেনাহ ‘‘গাথা আৰভন্তো’’তিআদি. আসযোতি অৱস্সযোতি আহ ‘‘পতিট্ঠা’’তি কৱিতোতি ৱিচিত্তকথীআদিতো.
কৱিসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
জৰাৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.