৪. সতুল্লপকাযিকৱগ্গো

১. সব্ভিসুত্তৱণ্ণনা

৩১. সতং সাধূনং সৰণগমনসীলাদিভেদস্স ধম্মস্স উল্লপনতো, অত্তনো ৱা পুব্বেনিৱাসানুস্সতিযা তস্স ধম্মস্স উল্লপনতো কথনতো সতুল্লপা, দেৱতা, তাসং কাযো সমূহো, তত্থ ভৱাতি সতুল্লপকাযিকা. তেনাহ ‘‘সতং ধম্ম’’ন্তিআদি. সমাদানৱসেন উল্লপেত্ৱা, ন ৱণ্ণনাকথনমত্তেন তত্ৰাতি তস্মিং তাসং দেৱতানং সতুল্লপকাযিকভাৱে. ইদং ৱত্থূতি ইদং কাৰণং. সমুদ্দৱাণিজাতি সংযত্তিকা. খিত্তসৰৱেগেনাতি জিযামুত্তসৰসদিসৱেগেন, সীঘওঘেনাতি অত্থো. উপ্পততীতি উপ্পাতো. উপ্পাতে ভৱং ব্যসনং উপ্পাতিকং. পতিট্ঠাতি হিতপতিট্ঠা. পৰলোকে হিতসুখাৱহং অভযকাৰণং. জঙ্ঘসতন্তি মনুস্সসতং. জঙ্ঘাসীসেন হি মনুস্সে ৱদতি সহচাৰিভাৱতো. অগ্গহেসি পঞ্চসীলানি. আসন্নানাসন্নেসু আসন্নস্সেৱ পঠমং ৱিপচ্চনতো ‘‘আসন্নকালে গহিতসীলং নিস্সাযা’’তি ৱুত্তং. ঘটাৱসেনাতি সমূহৱসেন.

সব্ভীতি সাধূহি. তে হি সপৰহিতসাধনতো পাসংসতায সন্তগুণতায চ সন্তোতি ৱুচ্চতি. তে পন যস্মা পণ্ডিতলক্খণেহি সমন্নাগতা হোন্তি, তস্মা ‘‘পণ্ডিতেহী’’তি আহ. সমাসেথাতি সংৱসেথাতি অযমেত্থ অধিপ্পাযোতি আহ ‘‘সব্বইৰিযাপথে’’তিআদি. মিত্তসন্থৱন্তি মেত্তিসন্ধানং. সত্তানং হিতেসিতালক্খণা হি মেত্তি, সা চ ঞাণসহিতা ঞাণপুব্বঙ্গমাৱাতি মিত্তসন্থৱো অসংকিলিট্ঠো, ইতৰো সংকিলিট্ঠোতি আহ ‘‘ন কেনচি সদ্ধিং কাতব্বো’’তি. সদ্ধম্মন্তি দিট্ঠধম্মিকাদিহিতাৱহং সুন্দৰধম্মং. সেয্যোতি হিতৱড্ঢনতাদি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘ৱড্ঢী’’তি.

সতং সাধূনং, পণ্ডিতানন্তি অযমেত্থ অত্থো. তপ্পটিযোগৱিসযত্তা অঞ্ঞ-সদ্দস্স ৱুত্তং ‘‘অঞ্ঞতো অন্ধবালতো’’তি. সোকনিমিত্তং সোককাৰণং উত্তৰপদলোপেন ইধ সোকসদ্দেন গহিতন্তি আহ ‘‘সোকৱত্থূন’’ন্তিআদি. সোকৱত্থূনি নাম চোৰাদযো অচ্ছিন্দনাদিৱসেন পৰেসং সোককৰণতো. সোকানুগতা সোকপ্পত্তা.

থেৰস্সাতি সংকিচ্চত্থেৰস্স. অত্তনো ভগিনিযা জেট্ঠত্তা ‘‘তুম্হে’’তি আহ. অযং ‘‘ইধ চোৰা পটিপজ্জিংসূ’’তি অম্হে তিণাযপি ন মঞ্ঞতীতি চিন্তেত্ৱা একচ্চে ‘‘মাৰেম ন’’ন্তি আহংসু. কৰুণায একচ্চে ‘‘ৱিস্সজ্জেমা’’তি আহংসু. মন্তেত্ৱাতি ভাসেত্ৱা.

অহু অহোসি, ভূতপুব্বন্তি অত্থো. অৰঞ্ঞস্মিং ব্ৰহাৱনেতি তাদিসে ব্ৰহাৱনে, মহাৰঞ্ঞে নিৱাসীতি অত্থো চেতোতি ব্যাধো. কূটানীতি ৱাকুৰাদযো. ওড্ডেত্ৱাতি সজ্জেত্ৱা. সসকন্তি পেলকং উব্বিগ্গাতি ভীততসিতা. একৰত্তিন্তি একৰত্তেনেৱ. ধনজানীতি পৰিব্বযৱসেন অদ্ধিকেহি লদ্ধব্বধনতো হানি, ‘‘সমণম্পি নাম হন্তি, কিং অম্হেসু লজ্জিস্সতী’’তি অদ্ধিকানং অনাগমনতো একদিৱসং লদ্ধব্বপৰিব্বযম্পি ন লভিস্সন্তীতি অধিপ্পাযো.

ঞাতযোপি মাতাপিতুভাতুভগিনিআদিকে ঞাতকে. তে কিৰ অধিমুত্তস্স ভগিনিযা সন্তিকং উপগচ্ছন্তা অন্তৰামগ্গে তেন সমাগতা, অধিমুত্তো সচ্চৱাচং অনুৰক্খন্তো চোৰভযং তেসং নাৰোচেসি. তেন ৱুত্তং ‘‘তেসম্পী’’তিআদি. তং নিস্সায পব্বজিতত্তা ‘‘অধিমুত্তসামণেৰস্স সন্তিকে’’তি ৱুত্তং, ন উপসম্পদাচৰিযো হুত্ৱা. তেনাহ ‘‘অত্তনো অন্তেৱাসিকে কত্ৱা’’তি. সচ্চানুৰক্খণেন অনুত্তৰগুণাধিগমেন চ ঞাতিমজ্ঝে ৱিৰোচতি.

সাততন্তি সততং. স-সদ্দস্স হি ইধ সাভাৱো যথা ‘‘সাৰাগো’’তিআদীসু. সাতভাৱো ৱা সাততন্তি আহ ‘‘সুখং ৱা’’তি. কাৰণেনাতি তেন তেন কাৰণেন. সব্বাসং তাসং ৱচনং সুভাসিতং, ভগৱতো পন উক্কংসগতং সুভাসিতমেৱ. স্ৱাযমত্থো তংতংগাথাপদেনেৱ ৱিঞ্ঞাযতীতি তং নীহৰিত্ৱা দস্সেতুং ‘‘ন কেৱল’’ন্তিআদি ৱুত্তং. তেন সপ্পুৰিসূপসংসেৱসদ্ধম্মাভিযোগো যথা সত্তানং ৱড্ঢিযা পঞ্ঞাপটিলাভস্স একন্তিকং কাৰণং, এৱং সোকপচ্চযে সতি ৱিসোকভাৱস্স, ঞাতিমজ্ঝে সোভায, সুগতিগমনস্স, চিৰং সুখট্ঠানস্স, ৱট্টদুক্খমোচনস্সপি অঞ্ঞাসাধাৰণং হোতীতি ৱুত্তমেৱাতি দট্ঠব্বং.

সব্ভিসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. মচ্ছৰিসুত্তৱণ্ণনা

৩২. পমজ্জনাকাৰেন পৱত্তা অনুপলদ্ধি পমাদো. তেন একন্ততো সতিৰহিতা হোন্তীতি ৱুত্তং ‘‘সতিৱিপ্পৱাসলক্খণেনা’’তি. দিট্ঠিৱিচিকিচ্ছাদযো চেত্থ পমাদেনেৱ সঙ্গহিতা. ইদানি যথা মচ্ছৰিযনিমিত্তঞ্চ পমাদনিমিত্তঞ্চ দানং ন দীযতি, তং দস্সেতুং ‘‘একচ্চো হী’’তিআদি ৱুত্তং. পৰিক্খযং গমিস্সতীতি ভোগপৰিহানিং গমিস্সতি. খিড্ডাদীতি আদি-সদ্দেন মণ্ডনৱিভূসনছণনক্খত্তকিচ্চব্যসনাদিং সঙ্গণ্হাতি. যসদাযকন্তি কিত্তিযসস্স পৰিৱাৰযসস্স চ দাযকং. সিৰীদাযকন্তি সোভগ্গদাযকং. সম্পত্তিদাযকন্তি কুলভোগৰূপভোগসম্পদাহি সম্পত্তিদাযকং. পুঞ্ঞন্তি ৱা ইধ পুঞ্ঞফলং দট্ঠব্বং ‘‘এৱমিদং পুঞ্ঞং পৱড্ঢতী’’তিআদীসু (দী. নি. ৩.৮০) ৱিয. অত্থি দানস্স ফলন্তি এত্থ দেয্যধম্মস্স অনৱট্ঠিততং বহুলসাধাৰণতং, তং পহায গমনীযতং, তব্বিসযায পীতিযা সাৱজ্জতং, দানধম্মস্স অনঞ্ঞসাধাৰণতং অনুগামিকতং, তব্বিসযায পীতিযা অনৱজ্জতং, লোভাদিপাপধম্মানং ৱিনোদনং, সেসপুঞ্ঞানং উপনিস্সযঞ্চ জানন্তেনাতি ৱত্তব্বং.

তংযেৱ বালন্তি যো মচ্ছৰী, তমেৱ. অদানসীলা বালা. একচ্চো ধনস্স পৰিভোগপৰিক্খযভযেন অত্তনাপি ন পৰিভুঞ্জতি অতিলোভসেট্ঠি ৱিযাতি আহ ‘‘ইধলোকপৰলোকেসূ’’তি.

যস্মা একচ্চো অদানসীলো পুৰিসো অদ্ধিকে দিস্ৱা পস্সন্তোপি ন পস্সতি, তেসং কথং সুণন্তোপি ন সুণোতি, সযং কিঞ্চি ন কথেতি, অদাতুকম্যতাথম্ভে বদ্ধো হোতি, তস্মা তত্থ মতলিঙ্গানি উপলব্ভন্তিযেৱাতি আহ ‘‘অদানসীলতায মৰণেন মতেসূ’’তি. অট্ঠকথাযং পন দানমত্তমেৱ গহেত্ৱা মতেনস্স সমতং দস্সেতুং ‘‘যথা হী’’তিআদি ৱুত্তং. দানসীলস্স পন অমতলিঙ্গানি ৱুত্তৱিপৰিযাযতো ৱেদিতব্বানি. ৱজন্তি পুথুত্তে একৱচনং, তস্মা ৱচনৱিপল্লাসেন ৱুত্তন্তি আহ ‘‘সহ ৱজন্তা’’তি. দানসীলাদিধম্মো পুৰাতনো, ন অজ্জতনোতি সনন্তনো, সো এতেসু অত্থীতি সনন্তনা, পণ্ডিতা, তেসং ধম্মাতি তেসং ৱসেনপি ধম্মো সনন্তনোতি আহ ‘‘সনন্তনানং ৱা পণ্ডিতানং এস ধম্মো’’তি. অপ্পস্মিম্পি দেয্যধম্মে সতি একে দানং দদন্তি, একে ন দদন্তি মচ্ছৰিভাৱা. সহস্সদানসদিসাতি একাপি দক্খিণা পৰিচ্চাগচেতনায উড়াৰভাৱতো সহস্সদানসদিসা হোতি.

দুৰনুগমনোতি অসমঙ্গিনা অনুগন্তুং দুক্কৰো. অননুগমনঞ্চস্স ধম্মস্স অপূৰণমেৱাতি আহ ‘‘দুপ্পূৰো’’তি. ‘‘ধম্মং চৰে’’তি অযং ধম্মচৰিযা গহট্ঠস্স ৱসেন আৰদ্ধাতি আহ ‘‘দসকুসলকম্মপথধম্মং চৰতী’’তি. তেনাহ ‘‘দাৰঞ্চ পোস’’ন্তি. সমুঞ্জকন্তি কস্সকেহি অত্তনা কাতব্বং কত্ৱা ৱিসট্ঠধঞ্ঞকৰণতো খলে উঞ্ছাচৰিযৱসেন সমুঞ্জনিআদিনা ছড্ডিতধঞ্ঞসংহৰণং. তেনাহ ‘‘যো অপি…পে… সমুঞ্জকং চৰতী’’তি. এতেনাতি সতসহস্সসহস্সযাগিগ্গহণেন দসন্নম্পি ভিক্খুকোটীনং পিণ্ডপাতো দস্সিতো হোতি. ‘‘দিন্নো’’তি পদং আনেত্ৱা যোজনা. দসন্নং ৱা কহাপণকোটীনং পিণ্ডপাতোতি দসন্নং কহাপণকোটীনং ৱিনিযুঞ্জনৱসেন সম্পাদিতপিণ্ডপাতো. তযিদং সতসহস্সং সহস্সযাগীনং দানং এত্তকং হোতীতি কত্ৱা ৱুত্তং. সমুঞ্জকং চৰন্তোপীতি সমুঞ্জকং চৰিত্ৱাপি, সমুঞ্জকচৰণহেতূতি অত্থো. সেসপদদ্ৱযেপি এসেৱ নযো. দাৰং পোসেন্তোপি ধম্মং চৰতি, অপ্পকস্মিং দদন্তোপি ধম্মং চৰতীতি যোজনা. তথাৱিধস্সাতি তাদিসস্স তথাধম্মচাৰিনো যা ধম্মচৰিযা, তস্সা কলম্পি নগ্ঘন্তি এতে সহস্সযাগিনো অত্তনো সহস্সযাগিতায. যং তেন দলিদ্দেনাতিআদি তস্সেৱত্থস্স ৱিৱৰণং. সব্বেসম্পি তেসন্তি ‘‘সতংসহস্সানং সহস্সযাগিন’’ন্তি ৱুত্তানং তেসং সব্বেসম্পি. ইতৰেসন্তি ‘‘তথাৱিধস্সা’’তি ৱুত্তপুৰিসতো অঞ্ঞেসং. দসকোটিসহস্সদানন্তি দসকোটিসঙ্খাতং ততো অনেকসহস্সভেদতায সহস্সদানং.

‘‘কলং নগ্ঘতী’’তি ইদং তেসং দানতো ইমস্স দানস্স উড়াৰতৰভাৱেন ৱিপুলতৰভাৱেন ৱিপুলতৰফলতায ৱুত্তন্তি আহ ‘‘কথং নু খো এতং মহপ্ফলতৰন্তি জাননত্থ’’ন্তি. পচ্চযৱিসেসেন মহত্তং গতোতি মহগ্গতো, উড়াৰোতি অত্থো. তেনাহ ‘‘ৱিপুলস্সেতং ৱেৱচন’’ন্তি. সমেনাতি ঞাযেন, ধম্মেনাতি অত্থো. ৱিসমেতি ন সমে মচ্ছৰিযলক্খণপ্পত্তে. ছেত্ৱাতি পীড়েত্ৱা. তং পন পীড়নং পোথনন্তি দস্সেন্তো ‘‘পোথেত্ৱা’’তি আহ. অস্সুমুখাতি তিন্তঅস্সুমুখসম্মিস্সা পৰং ৰোদাপেত্ৱা. মহাদানন্তি যথাৱুত্তং বহুদেয্যধম্মস্স পৰিচ্চজনেন মহন্তদানং. উপ্পত্তিযা অপৰিসুদ্ধতাযাতি অজ্ঝাসযস্স দেয্যধম্মগৱেসনায চ সুদ্ধতায মলীনত্তা. ইতৰং ধম্মচৰিযায নিব্বত্তিতদানং. পৰিত্তদানন্তি পৰিত্তস্স দেয্যধম্মস্স ৱসেন পৰিত্তদানং. অত্তনো উপ্পত্তিযা পৰিসুদ্ধতাযাতি অজ্ঝাসযস্স দেয্যধম্মগৱেসনায চ ৱিসুদ্ধতায. এৱন্তিআদিমাহাতি ‘‘এৱং সহস্সানং সহস্সযাগিন’’ন্তি অৱোচ. তত্থ সহস্সানন্তি সতংসহস্সানং. গাথাবন্ধসুখত্থং সতগ্গহণং ন কতং. সেসং ৱুত্তনযমেৱ.

মচ্ছৰিসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. সাধুসুত্তৱণ্ণনা

৩৩. উদানং উদানেসীতি পীতিৱেগেন উগ্গিৰিতব্বতায উদানং উগ্গিৰি উচ্চাৰেসি. তযিদং যস্মা পীতিসমুট্ঠাপিতং ৱচনং, তস্মা ৱুত্তং ‘‘উদাহাৰং উদাহৰী’’তি. যথা পন তং ৱচনং ‘‘উদান’’ন্তি ৱুচ্চতি, তং দস্সেতুং ‘‘যথা হী’’তিআদি ৱুত্তং. সদ্ধাযাতি এত্থ য-কাৰো হেতুঅত্থো. পৰিচ্চাগচেতনায হি সদ্ধা ৱিসেসপচ্চযো অস্সদ্ধস্স তদভাৱতো. পি-সদ্দো ৱুত্তত্থসম্পিণ্ডনত্থো. ‘‘সাহূ’’তি পদং সাধুসদ্দেন সমানত্থং দট্ঠব্বং. কথন্তি দানযুদ্ধানং ৱিপক্খসভাৱাতি অধিপ্পাযো. এতং উভযন্তি দানং যুদ্ধন্তি ইদং দ্ৱযং. জীৱিতভীৰুকোতি জীৱিতৱিনাসভীৰুকো. খযভীৰুকোতি ভোগক্খযস্স ভীৰুকো. ৱদন্তোতি জীৱিতে সালযতং, ততো এৱ যুজ্ঝনে অসমত্থতং পৱেদেন্তো. ছেজ্জন্তি হত্থপাদাদিছেদো. উস্সহন্তোতি ৱীৰিযং কৰোন্তো. এৱং ভোগে ৰক্খিস্সামীতি তথা ভোগে অপৰিক্খীণে কৰিস্সামীতি. ৱদন্তোতি ইধ ভোগেসু লোভং, ততো এৱ দাতুং অসমত্থতং পৱেদেন্তো. এৱন্তি এৱং জীৱিতভোগনিৰপেক্খতায দানঞ্চ যুদ্ধঞ্চ সমং হোতি. সদ্ধাদিসম্পন্নোতি সদ্ধাধম্মজীৱিতাৱীমংসাসীলাদিগুণসমন্নাগতো. সো হি দেয্যৱত্থুনো পৰিত্তকত্তা অপ্পকম্পি দদন্তো অত্তনো পন চিত্তসম্পত্তিযা খেত্তসম্পত্তিযা চ বহুং উড়াৰপুঞ্ঞং পৱড্ঢেন্তো বহুৱিধং লোভ-দোস-ইস্সা-মচ্ছৰিয-দিট্ঠিৱিচিকিচ্ছাদিভেদং তপ্পটিপক্খং অভিভৱতি, ততো এৱ চ তং মহপ্ফলং হোতি মহানিসংসং. অট্ঠকথাযং পন ‘‘মচ্ছেৰং মদ্দতি’’চ্চেৱ ৱুত্তং, তস্স পন উজুৱিপচ্চনীকভাৱতো.

পৰত্থাতি পৰলোকে. একসাটকব্ৰাহ্মণৱত্থু অন্ৱযৱসেন, অঙ্কুৰৱত্থু ব্যতিৰেকৱসেন ৱিত্থাৰেতব্বং.

ধম্মো লদ্ধো এতেনাতি ধম্মলদ্ধো, পুগ্গলো. অগ্গিআহিতপদস্স ৱিয সদ্দসিদ্ধি দট্ঠব্বা. ‘‘উট্ঠানন্তি কাযিকং ৱীৰিযং, ৱীৰিযন্তি চেতসিক’’ন্তি ৱদন্তি. উট্ঠানন্তি ভোগুপ্পাদে যুত্তপযুত্ততা. ৱীৰিযন্তি তজ্জো উস্সাহো. যমস্স আণাপৱত্তিট্ঠানং. ৱেতৰণিম্পি ইতৰে নিৰযে চ অতিক্কম্ম. তে পন অব্বুদাদীনং ৱসেন অৱীচিং দসধা কত্ৱা অৱসেসমহানিৰযে সত্তপি আযুপ্পমাণভেদেন তযো তযো কত্ৱা একতিংসাতি ৱদন্তি. সঞ্জীৱাদিনিৰযসংৱত্তনস্স কম্মস্স তিক্খমজ্ঝমুদুভাৱেন তস্স আযুপ্পমাণস্স তিৱিধতা ৱিভাৱেতব্বা. অপৰে পন ‘‘অট্ঠ মহানিৰযা সোড়স উস্সদনিৰযা আদিতো চত্তাৰো সিতনিৰযে একং কত্ৱা সত্ত সিতনিৰযাতি এৱং একতিংস মহানিৰযা’’তি ৱদন্তি. মহানিৰযগ্গহণতো আদিতো চত্তাৰো সিতনিৰযা একো নিৰযো কতোতি.

তেসন্তি ৱিচিনিত্ৱা গহিতপচ্চযানং. পঞ্চনৱুতিপাসণ্ডভেদা পপঞ্চসূদনিসংৱণ্ণনাযং ৱুত্তনযেন ৱেদিতব্বা. তত্থাতি তেসু দ্ৱীসু ৱিচিননেসু. দক্খিণাৱিচিননং আহ, উপমানানি হি নাম যাৱদেৱ উপমেয্যত্থৱিভাৱনত্থানি. এতেন সুখেত্তগহণতোপি দক্খিণেয্যৱিচিননং দট্ঠব্বং.

পাণেসু সংযমোতি ইমিনা দসৱিধম্পি কুসলকম্মপথধম্মং দস্সেতি. যথা হি ‘‘পাণেসু সংযমো’’তি ইমিনা সত্তানং জীৱিতাৱোৰোপনতো সংযমো ৱুত্তো, এৱং তেসং সাপতেয্যাৱহাৰতো পৰদাৰামসনতো ৱিসংৱাদনতো অঞ্ঞমঞ্ঞভেদনতো ফৰুসৱচনেন সঙ্ঘট্টনতো নিৰত্থকৱিপ্পলপনতো পৰসন্তকাভিজ্ঝানতো উচ্ছেদচিন্তনতো মিচ্ছাভিনিৱেসনতো চ সংযমো হোতীতি. তেনাহ ‘‘সীলানিসংসং কথেতুমাৰদ্ধা’’তি. ফৰুসৱচনসংযমো পনেত্থ সৰূপেনেৱ ৱুত্তো.

পৰস্স উপৱাদভযেনাতি পাপকিৰিযহেতু পৰেন অত্তনো ৱত্তব্বউপৱাদভযেন. উপৱাদভযাতি উপৱাদভযনিমিত্তং. ‘‘কথং নু খো অম্হে পৰে ন উপৱদেয্যু’’ন্তি আসীসন্তা পাপং ন কৰোন্তি. ধম্মপদমেৱাতি অসঙ্খতধম্মকোট্ঠাসো এৱ সেয্যো সেট্ঠো. যস্মা সব্বসঙ্খতং অনিচ্চং খযধম্মং ৱযধম্মং ৱিৰাগধম্মং নিৰোধধম্মং, তস্মা তদধিগমায উস্সাহো কৰণীযোতি দস্সেতি. পুব্বসদ্দো কালৱিসেসৱিসযোতি আহ ‘‘পুব্বে চ কস্সপবুদ্ধাদিকালেপী’’তিআদি. পুন অকালৱিসেসো অপাটিযেক্কো ভুম্মত্থৱিসযোৱাতি আহ ‘‘সব্বেপি ৱা’’তিআদি. তত্থ সব্বেপি ৱাতি এতে সব্বেপি কস্সপবুদ্ধাদযো লোকনাথা সন্তো নাম ৱূপসন্তসব্বকিলেসসন্তাপা সন্তসব্ভূতগুণত্তা.

সাধুসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. নসন্তিসুত্তৱণ্ণনা

৩৪. কমনীযানীতি কন্তানি. ততো এৱ এতানি ইট্ঠাৰম্মণানি সুখাৰম্মণানি ৰূপাদীনি, তে পন ৱত্থুকামা, তদাৰম্মণকিলেসকামা ৱা. ‘‘ন সন্তি কামা মনুজেসূ’’তি দেসনাসীসমেতং, নিচ্ছযেন কামা অনিচ্চাযেৱ. মচ্চু ধীযতি এত্থাতি মচ্চুধেয্যং. ন পুন আগচ্ছতি এত্থ তং অপুনাগমনং. অপুনাগমনসঙ্খাতং নিব্বানং অনুপগচ্ছনতো. নিব্বানং হীতিআদি ৱুত্তস্সেৱত্থস্স ৱিৱৰণং. বদ্ধোতি পটিবদ্ধচিত্তো. পমত্তোতি ৱোস্সগ্গপমাদং আপন্নো.

তণ্হাছন্দতো জাতং তস্স ৱিসেসপচ্চযত্তা. ইচ্ছিতং হনতীতি অঘং, দুক্খং. ইধ পন অনৱসেসপৰিযাদানৱসেন পঞ্চুপাদানক্খন্ধা দুক্খন্তি. ছন্দৱিনযা অঘৱিনযোতি হেতুনিৰোধেন হি ফলনিৰোধো, এৱং সউপাদিসেসনিব্বানং ৱত্ৱা অঘৱিনযা দুক্খৱিনযোতি অনুপাদিসেসনিব্বানং ৱদতি.

চিত্ৰানীতি কিলেসকামাপি ৱেদনাদিট্ঠিসম্পযোগভেদেন হোন্তি, আকাৰভেদেন চ অত্থি সৱিঘাতাৱিঘাতাতি ততো ৱিসেসেতুং ‘‘আৰম্মণচিত্তানী’’তি ৱুত্তং. সঙ্কপ্পিতৰাগোতি সুভাদিৱসেন সঙ্কপ্পিতৱত্থুম্হি ৰাগো. কিলেসকামো কামোতি ৱুত্তো তস্সেৱিধ ৱিসেসতো কামভাৱসিদ্ধিতো. পসূৰসুত্তেন ৱিভাৱেতব্বো ‘‘ন তে কামা’’তিআদিনা তস্স ৱত্থুম্হি আগতত্তা. ইদানি তমত্থং সঙ্খেপেনেৱ ৱিভাৱেন্তো ‘‘পসূৰপৰিব্বাজকো হী’’তিআদিমাহ. ন তে কামা যানি চিত্ৰানি লোকেতি তে চে কামা ন হোন্তি, যানি লোকে চিত্ৰানি ৰূপাদিআৰম্মণানি. ৱেদেসীতি কেৱলং সঙ্কপ্পৰাগঞ্চ কামং কত্ৱা ৱদেসি চে. হেহিন্তীতি ভৱেয্যুন্তি অত্থো. সুণন্তো সদ্দানি মনোৰমানি, সত্থাপি তে হেহিতি কামভোগীতি পচ্চেকং গাথা, ইধ পন সংখিপিত্ৱা দস্সিতা. ধীৰা নাম ধিতিসম্পন্নাতি আহ ‘‘পণ্ডিতা’’তি.

তস্সাতি যো পহীনকোধমানো সব্বসো সংযোজনাতিগো নামৰূপস্মিং অসজ্জন্তো ৰাগাদিকিঞ্চনৰহিতো, তস্স. মোঘৰাজা নাম থেৰো বাৱৰীব্ৰাহ্মণস্স পৰিচাৰকানং সোড়সন্নং অঞ্ঞতৰো. যথানুসন্ধিং অপ্পত্তো সাৱসেস-অত্থো, কিঞ্চি ৱত্তব্বং অত্থীতি অধিপ্পাযো. সব্বসো ৱিমুত্তত্তাৱ দেৱমনুস্সা নমস্সন্তি, যে তং পটিপজ্জন্তি. তেসং কিং হোতি? কিঞ্চিপি ন সিযাতি অযমেত্থ অত্থৱিসেসো? দসবলং সন্ধাযেৱমাহ উক্কট্ঠনিদ্দেসেন. অনুপটিপত্তিযাতি পটিপত্তিং অনুগন্ত্ৱা পটিপজ্জনেন. নমস্সন্তি তং পূজেন্তি.

চতুসচ্চধম্মং জানিত্ৱাতি তেন পটিৱিদ্ধং চতুসচ্চধম্মং পটিৱিজ্ঝিত্ৱা. তথা চ বুদ্ধসুবুদ্ধতায নিব্বেমতিকা হোন্তীতি আহ ‘‘ৱিচিকিচ্ছং পহাযা’’তি. ততো পৰং পন অনুক্কমেন অগ্গমগ্গাধিগমেন সঙ্গাতিগাপি হোন্তি. অসেক্খধম্মপাৰিপূৰিযা পসংসিযা ৱিঞ্ঞূনং পসংসাপি হোন্তীতি.

নসন্তিসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. উজ্ঝানসঞ্ঞিসুত্তৱণ্ণনা

৩৫. উজ্ঝানৱসেন পৱত্তা সঞ্ঞা এতেসং অত্থি, উজ্ঝানৱসেন ৱা সঞ্জানন্তীতি উজ্ঝানসঞ্ঞী. কাৰযেতি কতানং পৰিযন্তং কাৰযেতি অত্থো. পৰিযন্তকাৰিতন্তি পৰিচ্ছিন্নকাৰিতং পৰিমিতৱচনন্তি অত্থো. পংসুকূলাদিপটিপক্খনযেন পত্তুণ্ণদুকুলাদি ৱুত্তং. নামং গহিতন্তি এতেন ‘‘উজ্ঝানসঞ্ঞিকা’’তি এত্থ ক-সদ্দো সঞ্ঞাযন্তি দস্সেতি.

অঞ্ঞেনাকাৰেন ভূতন্তি অত্তনা পৱেদিযমানাকাৰতো অঞ্ঞেন অসুদ্ধেন আকাৰেন ৱিজ্জমানং উপলব্ভমানং অত্তানং. ৱঞ্চেত্ৱাতি পলম্ভেত্ৱা. তস্স কুহকস্স. তং চতুন্নং পচ্চযানং পৰিভুঞ্জনং. পৰিজানন্তীতি তস্স পটিপত্তিং পৰিচ্ছিজ্জ জানন্তি. কাৰকোতি সম্মাপটিপত্তিযা কত্তা, সম্মাপটিপজ্জিতাতি অত্থো.

ইদন্তি লিঙ্গৱিপল্লাসেন ৱুত্তং, অযন্তি অত্থো. ধম্মানুধম্মপটিপদাতি নিব্বানধম্মস্স অনুচ্ছৱিকতায অনুধম্মভূতা পটিপদা. পটিপক্খৱিধমনে অসিথিলতায দড়্হা. ভাসিতমত্তেন চ সৱনমত্তেন চাতি এত্থ চ-সদ্দো ৱিসেসনিৱত্তিঅত্থো. তেন ভাসিতস্স সুতস্স চ সম্মাপটিপত্তিৱিসেসং নিৱত্তেতি. লোকপৰিযাযন্তি লোকস্স পৰিৱিধমনং উপ্পাদনিৰোধৱসেন সঙ্খাৰানং পৰাৱুত্তিং. তেনাহ ‘‘সঙ্খাৰলোকস্স উদযব্বয’’ন্তি. স্ৱাযমত্থো সচ্চপটিৱেধেনেৱ হোতীতি আহ ‘‘চতুসচ্চধম্মঞ্চ অঞ্ঞাযা’’তি. এৱং ন কুব্বন্তীতি অত্তনি ৱিজ্জমানম্পি গুণং অনাৱীকৰোন্তো ‘‘যথা তুম্হে ৱদথ, এৱং ন কুব্বন্তী’’তি অৱিজ্জমানতং ব্যাকৰোতীতি অত্থো.

অকাৰকমেৱাতি দোসং অকাৰকমেৱ. অচ্চযস্স পটিগ্গণ্হনং নাম অধিৱাসনং, এৱং সো দেসকেন দেসিযমানো ততো ৱিগতো নাম হোতি. তেনাহ ‘‘পটিগ্গণ্হাতূতি খমতূ’’তি.

সভাৱেনাতি সভাৱতো. একসদিসন্তি পৰেসং চিত্তাচাৰং জানন্তম্পি অজানন্তেহি সহ একসদিসং কৰোন্তা. পৰতোতি পচ্ছা. কথায উপ্পন্নাযাতি ‘‘কস্সচ্চযা ন ৱিজ্জন্তী’’তিআদিকথায পৱত্তমানায ‘‘তথাগতস্স বুদ্ধস্সা’’তিআদিনা বুদ্ধবলং বুদ্ধানুভাৱং দীপেত্ৱা. খমিস্সামীতি অচ্চযদেসনং পটিগ্গণ্হিস্সামি. তপ্পটিগ্গহো হি ইধ খমনন্তি অধিপ্পেতং, সত্থা পন সব্বকালং খমো এৱ.

কোপো অন্তৰে চিত্তে এতস্সাতি কোপন্তৰো. দোসো গৰু গৰুকাতব্বো অস্সাতি দোসগৰু. ‘‘পটিমুচ্চতী’’তি ৱা পাঠো, অযমেৱ অত্থো. অচ্চাযিককম্মন্তি সহসা অনুপধাৰেত্ৱা কিৰিযা. নো চিধাতি নো চে ইধ. ইধাতি নিপাতমত্তং. অপগতং অপনীতং. দোসো নো চে সিযা, তেন পৰিযাযেন যদি অপৰাধো নাম ন ভৱেয্যাতি. ন সম্মেয্যুং ন ৱূপসমেয্যুং. কুসলোতি অনৱজ্জো.

ধীৰো সতোতি পদদ্ৱযেন ৱট্টছিন্দং আহ. কো নিচ্চমেৱ পণ্ডিতো নামাতি অত্থোতি ‘‘কস্সচ্চযা’’তিআদিকায পুচ্ছাগাথায অত্থো. দীঘমজ্ঝিমসংৱণ্ণনাসু তথাগত-সদ্দো ৱিত্থাৰতো সংৱণ্ণিতোতি আহ ‘‘এৱমাদীহি কাৰণেহি তথাগতস্সা’’তি. বুদ্ধত্তাদীহীতি আদি-সদ্দেন ‘‘বোধেতা পজাযা’’তিআদিনা (মহানি. ১৯২; চূড়নি. পাৰাযনত্থুতিগাথানিদ্দেস ৯৭) নিদ্দেসে আগতকাৰণানি সঙ্গয্হন্তি. ৱিমোক্খং ৱুচ্চতি অৰিযমগ্গো, তস্স অন্তো অগ্গফলং, তত্থ ভৱা পণ্ণত্তি, তস্সা ৱসেন. এৱং বুদ্ধবলং দীপেতি. ইদানি খিত্তং সঙ্খেপেন সংহৰাপিতং হোতীতি দস্সেতি.

উজ্ঝানসঞ্ঞিসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. সদ্ধাসুত্তৱণ্ণনা

৩৬. তত্ৱস্সাতি ও-কাৰস্স ৱ-কাৰাদেসং অ-কাৰস্স চ লোপং কত্ৱা নিদ্দেসোতি আহ ‘‘ততো অস্সা’’তি. ‘‘ততস্সা’’তি ৱা পাঠো, ততোতি চ সদ্ধাহেতূতি অত্থো. নানুপতন্তীতি ন ৱত্তন্তি. পমাদং কৰোন্তীতি পমজ্জন্তি, মিচ্ছা পটিপজ্জন্তীতি অত্থো. লক্খণানীতি অনিচ্চাদিলক্খণানি. উপনিজ্ঝাযতীতি উপেচ্চ ঞাণচক্খুনা পেক্খতি, অনুপস্সতীতি অত্থো. আগতকিচ্চন্তি আহতকিচ্চং, অযমেৱ ৱা পাঠো. সাধেতীতি অসম্মোহপটিৱেধৱসেন নিপ্ফাদেতি, তথলক্খণং নিৰোধসচ্চং উপনিজ্ঝাযতীতি অযমত্থো মগ্গেপি ৱত্তব্বো তেন ৱিনা অসম্মোহপটিৱেধস্স অসম্ভৱতো. কসিণাৰম্মণস্সাতি ইদং লক্খণৱচনং. অকসিণাৰম্মণসমাপত্তিযোপি হি সন্তীতি. যথা চ কসিণাৰম্মণানি অট্ঠন্নং সমাপত্তীনং অৱসেসানঞ্চ তদাৰম্মণানং পচ্চৱেক্খণৱসেন চিত্তানং, এৱং তেন তানি আৰম্মণানি গহিতানীতি ‘‘কসিণাৰম্মণস্স’’ইচ্চেৱ ৱুত্তং. পৰমং উত্তমং সুখন্তি ৱত্তব্বতো পৰমসুখং অৰহত্তং.

সদ্ধাসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. সমযসুত্তৱণ্ণনা

৩৭. উদানং পটিচ্চাতি উক্কাকৰঞ্ঞা জাতিসম্ভেদপৰিহাৰনিমিত্তং অত্তনো ৱংসপৰিসুদ্ধং নিস্সায ৱুত্তং পীতিউদাহাৰং পটিচ্চ গোত্তৱসেন ‘‘সক্কা’’তি লদ্ধনামানং. যদি একোপি জনপদো, কথং বহুৱচনন্তি আহ ‘‘ৰুড়্হীসদ্দেনা’’তি. অক্খৰচিন্তিকা হি ঈদিসেসু ঠানেসু যুত্তে ৱিয সলিঙ্গৱচনানি ইচ্ছন্তি, অযমেত্থ ৰুড়্হী যথা ‘‘অৱন্তী কুৰূ’’তি, তব্বিসেসনে পন জনপদসদ্দে জাতিসদ্দতায একৱচনমেৱ. অৰোপিমেতি কেনচি ন ৰোপিমে.

আৱৰণেনাতি সেতুনা. বন্ধাপেত্ৱাতি পণ্ডুপলাসপাসাণমত্তিকখণ্ডাদীহি আলিং থিৰং কাৰাপেত্ৱা. সস্সানি কাৰেন্তীতি জেট্ঠমাসে কিৰ ঘম্মস্স বলৱভাৱেন হিমৱন্তে হিমং ৱিলীযিত্ৱা সন্দিত্ৱা অনুক্কমেন ৰোহিণিং নদিং পৱিসতি, তং বন্ধিত্ৱা সস্সানি কাৰেন্তি. ‘‘জাতিং ঘট্টেত্ৱা কলহং ৱড্ঢযিংসূ’’তি সঙ্খেপেন ৱুত্তমত্থং পাকটতৰং কাতুং ‘‘কোলিযকম্মকৰা ৱদন্তী’’তি আহ. নিযুত্তঅমচ্চানন্তি তস্মিং সস্সপৰিপালনকম্মে নিযোজিতমহামত্তানং.

তীণি জাতকানীতি ‘‘কুঠাৰিহত্থো পুৰিসো’’তিআদিনা ফন্দনজাতকং (জা. ১.১৩.১৪ আদযো) ‘‘দুদ্দুভাযতি ভদ্দন্তে’’তিআদিনা দুদ্দুভজাতকং, (জা. ১.৪.৮৫ আদযো) ‘‘ৱন্দামি তং কুঞ্জৰা’’তিআদিনা লটুকিকজাতকন্তি (জা. ১.৫.৩৯ আদযো) ইমানি তীণি জাতকানি. দ্ৱে জাতকানীতি –

‘‘সাধু সম্বহুলা ঞাতী, অপি ৰুক্খা অৰঞ্ঞজা;

ৱাতো ৱহতি একট্ঠং, ব্ৰহন্তম্পি ৱনপ্পতি’’ন্তি. –

আদিনা ৰুক্খধম্মজাতকং (জা. ১.১.৭৪).

‘‘সম্মোদমানা গচ্ছন্তি, জালমাদায পক্খিনো;

যদা তে ৱিৱদিস্সন্তি, তদা এহিন্তি মে ৱস’’ন্তি. (জা. ১.১.৩৩) –

আদিনা সম্মোদমানজাতকন্তি ইমানি দ্ৱে জাতকানি.

‘‘অত্তদণ্ডা ভযং জাতং, জনং পস্সথ মেধগং;

সংৱেগং কিত্তযিস্সামি, যথা সংৱিজিতং মযা’’তি. (সু. নি. ৯৪১) –

আদিনা অত্তদণ্ডসুত্তং.

তেনাতি ভগৱতা. কলহকৰণভাৱোতি কলহকৰণস্স অত্থিভাৱো. মহাপথৱিযা মহগ্ঘে খত্তিযে কস্মা নাসেথাতি দস্সেত্ৱা কলহং ৱূপসমেতুকামো ভগৱা পথৱিং নিদস্সনভাৱেন গণ্হীতি দস্সেন্তো ‘‘পথৱী নাম কিং অগ্ঘতী’’তিআদিমাহ. অট্ঠানেতি অকাৰণে. ৱেৰং কত্ৱাতি ৱিৰোধং উপ্পাদেত্ৱা. তংতংপলোভনকিৰিযায পৰক্কমন্তিযো ‘‘উক্কণ্ঠন্তূ’’তি সাসনং পেসেন্তি. কুণালদহেতি কুণালদহতীৰে পতিট্ঠায. পুচ্ছিতং কথেসি অনুক্কমেন কুণালসকুণৰাজস্স পুচ্ছাপসঙ্গেন কুণালজাতকং (জা. ২.২১.কুণালজাতক) কথেস্সামীতি. অনভিৰতিং ৱিনোদেসি ইত্থীনং দোসদস্সনমুখেন কামানং আদীনৱোকাৰসংকিলেসৱিভাৱনৱসেন. পুৰিসপুৰিসেহীতি কোসজ্জং ৱিদ্ধংসেত্ৱা পুৰিসথামব্ৰূহনেন উত্তমপুৰিসেহি নো ভৱিতুং ৱট্টতীতি উপ্পন্নচিত্তা. অৱিস্সট্ঠসমণকম্মন্তা অপৰিচ্চত্তকম্মট্ঠানাভিযোগাতি অত্থো. নিসীদিতুং ৱট্টতীতি ভগৱা চিন্তেসীতি যোজনা.

পদুমিনিযন্তি পদুমৱনে. ৱিকসিংসু গুণগণৱিবোধেন. অযংইমস্স…পে… ন কথেসীতি ইমিনা সব্বেপি তে ভিক্খূ তাৱদেৱ পটিপাটিযা আগতত্তা অঞ্ঞমঞ্ঞস্স লজ্জমানা অত্তনা পটিলদ্ধৱিসেসং ভগৱতো নাৰোচেসুন্তি দস্সেতি. খীণাসৱানন্তিআদিনা তত্থ কাৰণমাহ.

ওসটমত্তেতি ভগৱতো সন্তিকং উপগতমত্তে. অৰিযমণ্ডলেতি অৰিযপুগ্গলসমূহে. পাচীনযুগন্ধৰপৰিক্খেপতোতি যুগন্ধৰপব্বতস্স পাচীনপৰিক্খেপতো, ন বাহিৰকেহি ৱুচ্চমানউদযপব্বততো. ৰামণেয্যকদস্সনত্থন্তি বুদ্ধুপ্পাদপটিমণ্ডিতত্তা ৱিসেসতো ৰমণীযস্স লোকস্স ৰমণীযভাৱদস্সনত্থং. উল্লঙ্ঘিত্ৱাতি উট্ঠহিত্ৱা. এৱৰূপে খণে লযে মুহুত্তেতি যথাৱুত্তে চন্দমণ্ডলস্স উট্ঠিতক্খণে উট্ঠিতৱেলাযং উট্ঠিতমুহুত্তেতি উপৰূপৰিকালস্স ৱড্ঢিতভাৱদস্সনত্থং ৱুত্তং.

তেসং ভিক্খূনং জাতিআদিৱসেন ভগৱতো অনুৰূপপৰিৱাৰভাৱং দস্সেন্তো ‘‘তত্থা’’তিআদিমাহ. মহাসম্মতস্স ৱংসে উপ্পন্নোতিআদি কুলৱংসসুদ্ধিদস্সনং. খত্তিযগব্ভে জাতোতি ইদং সতিপি জাতিৱিসুদ্ধিযং মাতাপিতূনং ৱসেন অৱিসুদ্ধতা সিযাতি তেসম্পি ‘‘অৱিসুদ্ধতা নত্থি ইমেস’’ন্তি ৱিসুদ্ধিদস্সনত্থং ৱুত্তং. সতিপি চ গব্ভৱিসুদ্ধিযং কতদোসেন মিস্সকত্তা অৰজ্জাৰহতাপি সিযাতি ‘‘তম্পি নত্থি ইমেস’’ন্তি দস্সনত্থং ‘‘ৰাজপব্বজিতা’’তিআদি ৱুত্তং.

সামন্তাতি সমীপে. চলিংসূতি উট্ঠহিংসু. কোসমত্তং ঠানং সদ্দন্তৰং, ‘‘সদ্দসৱনট্ঠানমেৱ সদ্দন্তৰ’’ন্তি অপৰে. তিক্খত্তুং তেসট্ঠিযা নগৰসহস্সেসূতি জম্বুদীপে কিৰ আদিতো মহন্তানি তেসট্ঠি নগৰসহস্সানি উপ্পন্নানি, তথা দুতিযং, তথা ততিযং. তং সন্ধাযাহ ‘‘তিক্খত্তুং তেসট্ঠিযা নগৰসহস্সেসূ’’তি. তানি পন সম্পিণ্ডেত্ৱা সতসহস্সতো পৰং নৱসহস্সাধিকানি অসীতিসহস্সানি. নৱনৱুতিযা দোণমুখসতসহস্সেসূতি নৱসতসহস্সাধিকেসু নৱুতিসতসহস্সেসু দোণমুখেসু. দোণমুখন্তি চ মহানগৰস্স আযুপ্পত্তিট্ঠানভূতং পাদনগৰং ৱুচ্চতি. ছনৱুতিযা পট্টনকোটিসতসহস্সেসূতি ছকোটিসতসহস্সঅধিকেসু নৱুতিকোটিসতসহস্সপট্টনেসু. তম্বপণ্ণিদীপাদিছপণ্ণাসায ৰতনাকৰেসু. এৱং পন নগৰ-দোণমুখপট্টন-ৰতনাকৰাদিভাৱেন কথনং তংতংঅধিৱত্থায ৱসন্তীনং তাসং দেৱতানং বহুভাৱদস্সনত্থং. যদি দসসহস্সচক্কৱাড়েসু দেৱতা সন্নিপতিতা. অথ কস্মা পাড়িযং ‘‘দসহি চ লোকধাতূহী’’তি? ৱুত্তন্তি আহ ‘‘দসসহস্স…পে… অধিপ্পেত’’ন্তি. তেন সহস্সিলোকধাতু ইধ ‘‘একা লোকধাতূ’’তি ৱেদিতব্বা.

লোহপাসাদেতি সব্বপঠমকতে লোহপাসাদে. ব্ৰহ্মলোকেতি হেট্ঠিমে ব্ৰহ্মলোকে. যদি তা দেৱতা এৱং নিৰন্তৰা হুত্ৱা সন্নিপতিতা, পচ্ছা আগতানং ওকাসো এৱ ন ভৱেয্যাতি চোদনং সন্ধাযাহ ‘‘যথা খো পনা’’তিআদি.

সুদ্ধাৱাসকাযে উপ্পন্না সুদ্ধাৱাসকাযিকা. তাসং পন যস্মা সুদ্ধাৱাসভূমি নিৱাসট্ঠানং, তস্মা ৱুত্তং ‘‘সুদ্ধাৱাসৱাসীন’’ন্তি. আৱাসাতি আৱাসট্ঠানভূতা. দেৱতা পন ওৰম্ভাগিযানং ইতৰেসঞ্চ সংযোজনানং সমুচ্ছিন্নট্ঠেন সুদ্ধো আৱাসো ৱিহাৰো এতেসন্তি সুদ্ধাৱাসা. মহাসমাগমং ঞত্ৱাতি মহাসমাগমং গতাতি ঞত্ৱা.

পুৰত্থিমচক্কৱাড়মুখৱট্টিযং ওতৰি অঞ্ঞত্থ ওকাসং অলভমানো. এৱং সেসাপি. মণিৱম্মন্তি ইন্দনীলমণিমযং কৱচং. বুদ্ধানং অভিমুখভাগো বুদ্ধৱীথি, সা যাৱ চক্কৱাড়া উত্তৰিতুং ন সক্কা. মহতিযা বুদ্ধৱীথিযাৱাতি বুদ্ধানং সন্তিকং উপসঙ্কমন্তেহি তেহি দেৱব্ৰহ্মেহি ৱলঞ্জিতবুদ্ধৱীথিযাৱ.

সমিতি সঙ্গতি সন্নিপাতো সমযো, মহন্তো সমযো মহাসমযোতি আহ ‘‘মহাসমূহো’’তি. পৱদ্ধং ৱনং পৱনন্তি আহ ‘‘ৱনসণ্ডো’’তি. দেৱঘটাতি দেৱসমূহা. সমাদহংসূতি সমাহিতং লোকুত্তৰসমাধিং সুট্ঠু অপ্পিতং অকংসু. তথা সমাহিতং পন সমাধিনা নিযোজিতং নাম হোতীতি ৱুত্তং ‘‘সমাধিনা যোজেসু’’ন্তি. সব্বেসং গোমুত্তৱঙ্কাদীনং দূৰসমুস্সাৰিতত্তা অত্তনো…পে… অকৰিংসু. ৱিনযতি অস্সে এতেহীতি নেত্তানি, যোত্তানি. অৱীথিপটিপন্নানং অস্সানং ৱীথিপটিপাদনং ৰস্মিগ্গহণেন হোতীতি ‘‘যোত্তানি গহেত্ৱা অচোদেন্তো’’তি ৱত্ৱা তং পন অচোদনং অৱাৰণমেৱাতি আহ ‘‘অচোদেন্তো অৱাৰেন্তো’’তি.

যথা খীলং ভিত্তিযং, ভূমিযং ৱা আকোটিতং দুন্নীহৰণং, যথা চ পলিঘং নগৰপ্পৱেসনিৱাৰণং, যথা চ ইন্দখীলং গম্ভীৰনেমি সুনিখাতং দুন্নীহৰণং, এৱং ৰাগাদযো সত্তসন্তানতো দুন্নীহৰণা নিব্বাননগৰপ্পৱেসনিৱাৰণা চাতি তে ‘‘খীলং পলিঘং ইন্দখীল’’ন্তি চ ৱুত্তা. ঊহচ্চাতি উদ্ধৰিত্ৱা. তণ্হাএজায অভাৱেন অনেজা. পৰমসন্তুট্ঠভাৱেন চাতুদ্দিসত্তা অপ্পটিহতচাৰিকং চৰন্তি. বুদ্ধচক্খু-ধম্মচক্খু-দিব্বচক্খু-সমন্তচক্খু-পকতিচক্খূনং ৱসেন পঞ্চহি চক্খূহি. সুদন্তা কুতোতি আহ ‘‘চক্খুতোপী’’তি. ছন্দাদীহীতি ছন্দাদীনং ৱসেন ন গচ্ছন্তি ন ৱত্তন্তি. ন আগচ্ছন্তি অনুপ্পাদনতো. আগুন্তি অপৰাধং.

সব্বসংযোগাতি ৱিভত্তিলোপেন নিদ্দেসো, সব্বে সংযোগেতি অত্থো. ৱিসজ্জাতি ৱিসজ্জিত্ৱা. এৱম্পীতি ইমাযপি গাথায ৱসেন ‘‘আগুং ন কৰোতী’’তি পদে.

গতাসেতি গতা এৱ. ন গমিস্সন্তি পৰিনিট্ঠিতসৰণগমনত্তা. লোকুত্তৰসৰণগমনঞ্হেত্থ অধিপ্পেতং. তেনাহ ‘‘নিব্বেমতিকসৰণগমনেন গতা’’তি. তে হি নিযমেন অপাযং ন গমিস্সন্তি, দেৱকাযঞ্চ পৰিপূৰেস্সন্তি. যে পন লোকিযেন সৰণগমনেন বুদ্ধং সৰণং গতা, ন তে গমিস্সন্তি অপাযং, সতি চ পচ্চযন্তৰসমৱাযে পহায মানুসং দেহং দেৱকাযং পৰিপূৰেস্সন্তীতি. তেনাহ সো ব্ৰহ্মা ‘‘যে কেচি বুদ্ধং…পে… পৰিপূৰেস্সন্তী’’তি.

সমযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. সকলিকসুত্তৱণ্ণনা

৩৮. তন্তি উয্যানং সঙ্খং গতন্তি সম্বন্ধো. ধনুনা সৰেন গহন্তি পোথযন্তি বাধেন্তীতি ধনুগ্গহা. তং সম্পটিচ্ছীতি তস্সা সিলায হেট্ঠাভাগেন উগ্গন্ত্ৱা সম্পটিচ্ছি. সত্থু পুঞ্ঞানুভাৱেন উপহতত্তা সযম্পি পৰিপতন্তী ৱাতং উপত্থম্ভেতি. অভিহনি সত্থাৰা অনাৱজ্জিতত্তা. তঞ্চ খো কম্মফলৱসেনাতি দট্ঠব্বং. ততো এৱ ততো পট্ঠায ভগৱতো অফাসু জাতন্তি এতেনপি উপাদিণ্ণকসৰীৰে নাম অনিট্ঠাপি সম্ফস্সকা পতন্তি এৱ তথাৰূপেন কম্মুনা কতোকাসেতি দস্সেতি. অযং ৱিহাৰোতি গিজ্ঝকূটৱিহাৰো. উজ্জঙ্গলো ন কত্তব্বপৰো. ৱিসমোতি ভূমিভাগৱসেন ৱিসমো. সিৱিকাকাৰেন সজ্জিতো মঞ্চো এৱ মঞ্চসিৱিকা.

ভুসাতি দড়্হা. দুক্খাতি দুক্খমা দুত্তিতিক্খা. খৰাতি কক্কসা. কটুকাতি অনিট্ঠা. অসাতাতি ন সাতা অপ্পিযা. ন অপ্পেতীতি ন উপেতি. ন অপ্পাযন্তীতি ন খমন্তি. ৱেদনাধিৱাসনখন্তিযা সতিসম্পজঞ্ঞযুত্তত্তা সব্বসত্তট্ঠিতাহাৰসমুদযৱত্থুজাতস্স আদীনৱনিস্সৰণানং পগেৱ সুপ্পটিৱিদিতত্তা যথা সমুদাচাৰো চিত্তং নাভিভৱতি, এৱং সম্মদেৱ উপট্ঠাপিতসতিসম্পজঞ্ঞত্তা ৱুত্তং ‘‘ৱেদনাধিৱাসন…পে… হুত্ৱা’’তি. অপীড়িযমানোতি অবাধিযমানো. কামং অনিট্ঠায ৱেদনায ফুট্ঠো তায অপীড়িযমানো নাম নত্থি, পৰিঞ্ঞাতৱত্থুকত্তা পন তস্সা ৱসে অৱত্তমানো ‘‘অৱিহঞ্ঞমানো’’তি ৱুত্তো. তেনাহ ‘‘সম্পৰিৱত্তসাযিতায ৱেদনানং ৱসং অগচ্ছন্তো’’তি.

সীহসেয্যন্তি এত্থ সযনং সেয্যা, সীহস্স ৱিয সেয্যা সীহসেয্যা, তং সীহসেয্যং. অথ ৱা সীহসেয্যন্তি সেট্ঠসেয্যং উত্তমসেয্যং. স্ৱাযমত্থো অট্ঠকথাযমেৱ আগমিস্সতি. ‘‘ৱামেন পস্সেন সেন্তী’’তি এৱং ৱুত্তা কামভোগিসেয্যা. দক্খিণপস্সেন সযানো নাম নত্থি দক্খিণহত্থস্স সৰীৰগ্গহণাদিযোগক্খমতো. পুৰিসৱসেন চেতং ৱুত্তং. একেন পস্সেন সযিতুং ন সক্কোন্তি দুক্খুপ্পত্তিতো. অযং সীহসেয্যাতি অযং যথাৱুত্তা সীহসেয্যা. তেজুস্সদত্তাতি ইমিনা সীহস্স অভীতভাৱং দস্সেতি. ভীৰুকজাতিকা হি সেসমিগা অত্তনো আসযং পৱিসিত্ৱা উত্ৰাসবহুলা সন্তাসপুব্বকং যথা তথা সযন্তি, সীহো পন অভিৰুকভাৱতো সতোকাৰী ভিক্খু ৱিয সতিং উপট্ঠপেত্ৱাৱ সযতি. তেনাহ ‘‘দ্ৱে পুৰিমপাদে’’তিআদি. পুৰিমপাদেতি দক্খিণপুৰিমপাদে ৱামস্স পুৰিমপাদস্স ঠপনৱসেন দ্ৱে পুৰিমপাদে একস্মিং ঠানে ঠপেত্ৱা. পচ্ছিমপাদেতি দ্ৱে পচ্ছিমপাদে. ৱুত্তনযেনেৱ ইধাপি একস্মিং ঠানে ঠপনং ৱেদিতব্বং. ঠিতোকাসসল্লক্খণং অভীৰুকভাৱেনেৱ. সীসং পন উক্খিপিত্ৱাতিআদিনা ৱুত্তসীহকিৰিযা অনুত্ৰাসপবুজ্ঝনং ৱিয অভীৰুকভাৱসিদ্ধা ধম্মতাৱসেনেৱাতি ৱেদিতব্বা. সীহৱিজম্ভিতৱিজম্ভনং অতিৱেলং একাকাৰেন ঠপিতানং সৰীৰাৱযৱানং গমনাদিকিৰিযাসু যোগ্গভাৱাপাদনত্থং. তিক্খত্তুং সীহনাদনদনং অপ্পেসক্খমিগজাতপৰিহৰণত্থং.

সেতি অব্যাৱটভাৱেন পৱত্ততি এত্থাতি সেয্যা, চতুত্থজ্ঝানমেৱ সেয্যা চতুত্থজ্ঝানসেয্যা. কিং পনেত্থ তং চতুত্থজ্ঝানন্তি? আনাপানচতুত্থজ্ঝানং. ততো হি ৱুট্ঠহিত্ৱা ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অনুক্কমেন অগ্গমগ্গং অধিগন্ত্ৱা তথাগতো জাতোতি. ‘‘তযিদং পদট্ঠানং নাম, ন সেয্যা, তথাপি যস্মা ‘চতুত্থজ্ঝানা ৱুট্ঠহিত্ৱা সমনন্তৰং ভগৱা পৰিনিব্বাযী’তি মহাপৰিনিব্বানে (দী. নি. ২.২১৯) আগতং. তস্মা লোকিযচতুত্থজ্ঝানসমাপত্তি এৱ তথাগতসেয্যা’’তি কেচি. এৱং সতি পৰিনিব্বানকালিকাৱ তথাগতসেয্যাতি আপজ্জতি; ন চ তথাগতো লোকিযচতুত্থজ্ঝানসমাপজ্জনবহুলো ৱিহাসি. অগ্গফলৱসেন পৱত্তং পনেত্থ চতুত্থজ্ঝানং ৱেদিতব্বং. তত্থ যথা সত্তানং নিদ্দুপগমলক্খণা সেয্যা ভৱঙ্গচিত্তৱসেন হোতি, সা চ নেসং পঠমং জাতিসমন্ৱযা যেভুয্যৱুত্তিকা, এৱং ভগৱতো অৰিযজাতিসমন্ৱযং যেভুয্যৱুত্তিকং অগ্গফলভূতং চতুত্থজ্ঝানং তথাগতসেয্যাতি ৱেদিতব্বা. সীহসেয্যা নাম সেট্ঠসেয্যাতি আহ ‘‘উত্তমসেয্যা’’তি.

‘‘কালপৰিচ্ছেদং কত্ৱা যথাপৰিচ্ছেদং উট্ঠহিস্সামী’’তি এৱং তদা মনসিকাৰস্স অকতত্তা পাড়িযং ‘‘উট্ঠানসঞ্ঞং মনসিকৰিত্ৱা’’তি ন ৱুত্তন্তি আহ ‘‘উট্ঠানসঞ্ঞন্তি পনেত্থ ন ৱুত্ত’’ন্তি. তত্থ কাৰণমাহ ‘‘গিলানসেয্যা হেসা’’তি. সা হি চিৰকালপ্পৱত্তিকা হোতি.

ৱিসুং ৱিসুং ৰাসিৱসেন অনাগন্ত্ৱা একজ্ঝং পুঞ্জৱসেন আগতত্তা ৱুত্তং ‘‘সব্বাপি তা’’তি. তেনাহ ‘‘সত্তসতা’’তি. ৱিকাৰমত্তম্পীতি ৱেদনায অসহনৱসেন পৱত্তনাকাৰমত্তম্পি. সুসম্মট্ঠকঞ্চনং ৱিযাতি সম্মট্ঠসুসজ্জিতসুৱণ্ণং ৱিয.

ধম্মালপনন্তি অসঙ্খাৰিকসমুপ্পন্নসভাৱালপনং. সমুল্লপিতঞ্হি আকাৰসমানৱচনমেতং. নাগো ৱিয ৱাতি পৱত্ততীতি নাগৱো. তস্স ভাৱো নাগৱতা. ৱিভত্তিলোপেন হেস নিদ্দেসো, মহানাগহত্থিসদিসতাযাতি অত্থো. ব্যত্তুপৰিচৰণট্ঠেনাতি ব্যত্তং উপৰূপৰি অত্তনো কিৰিযাচৰণেন. আজানীযোতি সম্মাপতিতং দুক্খং সহন্তো অত্তনা কাতব্বকিৰিযং ধীৰো হুত্ৱা নিত্থাৰকো. কাৰণাকাৰণজাননেনাতি নিয্যানিকানিয্যানিককৰণঞাততায. তেনেৱট্ঠেনাতি অপ্পটিসমট্ঠেনেৱ. ‘‘মুত্তো মোচেয্য’’ন্তিআদি ধুৰৱাহট্ঠেন. নিব্বিসেৱনট্ঠেনাতি ৰাগাদিৱিসৱিগতভাৱেন.

অনিযমিতাণত্তীতি অনুদ্দেসিকং আণাপনং. সামঞ্ঞকতোপি সমাধিসদ্দো পকৰণতো ইধ ৱিসেসত্থোতি আহ ‘‘সমাধিন্তি অৰহত্তফলসমাধি’’ন্তি. পটিপ্পস্সদ্ধিৱসেন সব্বকিলেসেহি সুট্ঠু ৱিমুত্তন্তি সুৱিমুত্তং. অভিনতং নাম আৰম্মণে অভিমুখভাৱেন পৱত্তিযা. অপনতং অপগমনৱসেন পৱত্তিযা, ৱিমুখতাযাতি অত্থো. লোকিযজ্ঝানচিত্তং ৱিয ৱিপস্সনা ৱিয চ সসঙ্খাৰেন সপ্পযোগেন তদঙ্গপ্পহানৱিক্খম্ভনপহানৱসেন চ ৱিক্খম্ভেত্ৱা ন অধিগতং ন ঠপিতং, কিঞ্চৰহি কিলেসানং সব্বসো ছিন্নতাযাতি আহ ‘‘ছিন্নত্তা ৱতং ফলসমাধিনা সমাহিত’’ন্তি. অতিক্কমিতব্বন্তি আচাৰাতিক্কমৱসেন লঙ্ঘিতব্বং. সা পন লঙ্ঘনা আসাদনা ঘট্টনাতি আহ ‘‘ঘট্টেতব্ব’’ন্তি.

পঞ্চৱেদা নাম – ইৰুৱেদো, যজুৱেদো, সামৱেদো, আথব্বণৱেদো, ইতিহাসো চাতি এৱং ইতিহাসপঞ্চমানং ৱেদানং. ‘‘চৰ’’ন্তি ৱচনৱিপল্লাসেন ৱুত্তন্তি আহ ‘‘চৰন্তা’’তি, তপন্তাতি অত্থো. হীনত্তৰূপাতি হীনাধিমুত্তিকতায নিহীনচিত্তসভাৱা. ৱিমুত্তিকতায অভাৱতো নিব্বানঙ্গমা ন হোন্তি. অৰহত্তাধিগমকম্মস্স অভব্বতায পৰিহীনত্থা. অজ্ঝোত্থটাতি অভিভূতা. তাদিসেহেৱ সীলেহীতি গোসীলাদীহি. বদ্ধাতি সমাদপেত্ৱা পৱত্তনৱসেন অনুবদ্ধা. লূখং তপন্তি অত্তকিলমথানুযোগং. তং পন একদেসেন দস্সেন্তো ‘‘পঞ্চাতপতাপন’’ন্তিআদিমাহ. ‘‘এৱং পটিপন্নস্স মোক্খো নত্থি, এৱং পটিপন্নস্স ৱট্টতো মুত্তি অত্থী’’তি ৱদন্তী সা অত্ততো সাসনস্স নিয্যানভাৱো কথিতো নাম হোতীতি আহ ‘‘সাসনস্স নিয্যানিকভাৱং কথেন্তী’’তি. আদিন্তি গাথাদ্ৱযং.

সকলিকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. পঠমপজ্জুন্নধীতুসুত্তৱণ্ণনা

৩৯. চাতুমহাৰাজিকস্সাতি চাতুমহাৰাজিককাযিকস্স. ধম্মো অনুবুদ্ধোতি চতুসচ্চধম্মো পৰিঞ্ঞেয্যাদিভাৱস্স অনুৰূপতো বুদ্ধো. পচ্চক্খমেৱাতি পৰপত্তিযা অহুত্ৱা অত্তপচ্চক্খমেৱ কত্ৱা জানামি. ধম্মং গৰহন্তা নাম সদ্দদোসৱসেন ৱা অত্থদোসৱসেন ৱা গৰহেয্যুন্তি তং দস্সেন্তো ‘‘হীনক্খৰ…পে… কোতিৱা’’তি আহ. সা পন ‘‘তেসং ৱিগৰহা দুম্মেধতায মহানত্থাৱহাৱা’’তি দস্সেন্তী দেৱতা আহ ‘‘দুম্মেধা উপেন্তি ৰোৰুৱ’’ন্তি. ৱিসুং হোতীতি অৱীচিমহানিৰযতো ৱিসুং এৱ হোতি. খন্তিযাতি ঞাণখন্তিযা. উপসমেনাতি ৰাগাদীনং সব্বসো ৱূপসমেন. তেনাহ ‘‘ৰুচ্চিত্ৱা’’তিআদি.

পঠমপজ্জুন্নধীতুসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. দুতিযপজ্জুন্নধীতুসুত্তৱণ্ণনা

৪০. বুদ্ধঞ্চ ধম্মঞ্চ নমস্সমানাতি বুদ্ধসুবুদ্ধতং ধম্মসুধম্মতঞ্চ ঞত্ৱা তদুভযং নমস্সমানা. যস্মা বুদ্ধে চ ধম্মে চ পসন্নো সঙ্ঘে চ পসন্নো এৱ হোতি তস্স সুপ্পটিপত্তিযা ৱিজাননতো, তস্মা সো অত্থো গাথায চ-সদ্দসঙ্গহিতোতি দস্সেন্তো ‘‘চ-সদ্দেন সঙ্ঘঞ্চা’’তি আহ অত্থৱতিযোতি লোকিযলোকুত্তৰঅত্থসঙ্গহিতা লোকিযকুসললোকুত্তৰমগ্গসঙ্গণ্হনতো. যং ধম্মং সা অভাসীতি যং তুম্হাকং ধম্মং পটিৱিজ্ঝিত্ৱা ঠিতা, সা মহাকোকনদা অত্তনো বলানুৰূপং অভাসি. বহুনাতি নানপ্পকাৰেন. পৰিযাযেনাতি কাৰণেন. তাদিসোতি তথাৰূপো তথাপটিৱিদ্ধসচ্চো অত্থধম্মাদীসু কুসলো একেকং পদম্পি উদাহৰণহেতুনিগমনানি নীহৰন্তো আচিক্খতি দেসেতি পঞ্ঞপেতি পঠপেতি ৱিৱৰতি ৱিভজতি উত্তানীকৰোতি. তেনাহ ‘‘অযং ভগৱা’’তিআদি. এতেন অতিৱিয ৱিত্থাৰক্খমো সুগতধম্মোতি দস্সেতি. পৰিযাপুটন্তি পৰিৱত্তিতং. এৱং ৱিত্থাৰক্খমং ধম্মং যস্মা দেৱধীতা ‘‘সংখিত্তমত্থং লপযিস্সামী’’তি অৱোচ, তস্মা ৱুত্তং ‘‘তস্সত্থ’’ন্তিআদি.

দুতিযপজ্জুন্নধীতুসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

সতুল্লপকাযিকৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.