৩. সত্তিৱগ্গো

১.সত্তিসুত্তৱণ্ণনা

২১. দেসনাসীসন্তি দেসনাপদেসলক্খণৱচনন্তি অধিপ্পাযো. ওমট্ঠোতি অধোমুখং কত্ৱা দিন্নপ্পহাৰো. ইমিনা এৱ পসঙ্গেন পহাৰে ৱিভাগতো দস্সেতুং ‘‘চত্তাৰো হী’’তিআদি ৱুত্তং. উপৰি ঠত্ৱাতি হত্থিআদীনং উপৰি ঠত্ৱা. অধোমুখং দিন্নপ্পহাৰোতি খগ্গকৰৱালাদীনং অধোমুখং কত্ৱা পহতপহাৰো. উম্মট্ঠো ৱুত্তৱিপৰিযাযেন ৱেদিতব্বো. ৱিৱিধপ্পহাৰো ৱিমট্ঠো. ‘‘ওমট্ঠো গহিতো’’তি ৱত্ৱা তস্সেৱ গহণে কাৰণং দস্সেতুং ‘‘সো হী’’তিআদি ৱুত্তং. দুগ্গন্ধকিমিআদীনং ৱসেন অন্তোদোসো. মঞ্চেন সদ্ধিং বন্ধিত্ৱাতি যস্মিং মঞ্চে ৱণিকপুগ্গলো নিপন্নো, তত্থ তং সুবন্ধং কত্ৱা পাদট্ঠানং উদ্ধং কৰোন্তেহি সীসট্ঠানং অধো কাতব্বং. তেনাহ ‘‘অধোসিৰো কাতব্বো’’তি. পৰিব্বজেতি পৱত্তেয্য. সা পন পৱত্তি ভাৱনাৱিহাৰেন যুত্তাতি আহ ‘‘ৱিহৰেয্যা’’তি.

সল্লস্স উব্বহনং সল্লুব্বহনং. অত্থং পৰিত্তকং গহেত্ৱা ঠিতা উপমাকাৰস্স ৱিক্খম্ভনপ্পহানস্স অধিপ্পেতত্তা. তেনাহ ‘‘পুনপ্পুন’’ন্তিআদি. অনুবন্ধোৱ হোতি সতি পচ্চযে উপ্পজ্জনাৰহতো দেৱতায কামৰাগপ্পহানস্স জোতিতত্তা. ননু ভগৱতা অনাগামিমগ্গেন দেসনা নিট্ঠাপেতব্বাতি? ন, ইতৰিস্সা ঞাণবলানুৰূপদেসনায পৱত্তেতব্বতো. ৱেনেয্যজ্ঝাসযানুকুলঞ্হি ধম্মং ধম্মস্সামী দেসেতীতি.

সত্তিসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. ফুসতিসুত্তৱণ্ণনা

২২. কম্মং অফুসন্তন্তি কম্মফস্সং অফুসন্তং, কম্মং অকৰোন্তন্তি অত্থো. ৱিপাকো ন ফুসতীতি ৱিপাকফস্সো ন ফুসতি, ৱিপাকো ন উপ্পজ্জতেৱ কাৰণস্স অভাৱতো. এৱং ব্যতিৰেকমুখেন কম্মৱট্টেন ৱিপাকৱট্টং সম্বন্ধং কত্ৱা অত্থং ৱত্ৱা ইদানি কেৱলং কম্মৱট্টৱসেন অত্থং ৱদন্তো ‘‘কম্মমেৱা’’তিআদিমাহ. তত্থ নাকৰোতো কৰিযতীতি কম্মং অকুব্বতো ন কযিৰতি, অনভিসন্ধিকতকম্মং নাম নত্থীতি অত্থো. ইদানি তমেৱত্থং অন্ৱযতো দস্সেতুং ‘‘ফুসন্তঞ্চা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ ততোতি ফুসনহেতু. সেসং ৱুত্তনযমেৱ. ৱুত্তমেৱত্থং সকাৰণং কত্ৱা পৰিৱেঠিতৱসেন ৱিভূতং কত্ৱা দস্সেতুং ‘‘তস্মা ফুসন্ত’’ন্তিআদি ৱুত্তং. ধম্মতাতি কাৰকস্সেৱ কম্মৱিপাকানুবন্ধো, নাকাৰকস্সাতি অযং কম্মৱিপাকানং সভাৱো.

পচ্চেতি উপগচ্ছতি অনুবন্ধতি. পাপন্তি পাপকং কম্মং ফলঞ্চ. অযঞ্চ অত্থো অৰঞ্ঞে লুদ্দকস্স উয্যোজনায সুনখেহি পৰিৱাৰিযমানস্স ভিক্খুনো ভযেন ৰুক্খং আৰুড়্হস্স চীৱৰে লুদ্দস্স উপৰি পতিতে তস্স সুনখেহি খাদিত্ৱা মাৰিতৱত্থুনা দীপেতব্বোতি.

ফুসতিসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. জটাসুত্তৱণ্ণনা

২৩. যেন অত্থেন তণ্হা ‘‘জটা’’তি ৱুত্তা, তমেৱত্থং দস্সেতুং ‘‘জালিনিযা’’তি ৱুত্তং. সা হি অট্ঠসততণ্হাৱিচৰিতপভেদা অত্তনো অৱযৱভূতা এৱ জালা এতিস্সা অত্থীতি জালিনীতি ৱুচ্চতি. ইদানিস্সা জটাকাৰেন পৱত্তিং দস্সেতুং ‘‘সা হী’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ ৰূপাদীসু আৰম্মণেসূতি তস্সা পৱত্তিট্ঠানমাহ ৰূপাদিছড়াৰম্মণৱিনিমুত্তস্স তণ্হাৱিসযস্স অভাৱতো. হেট্ঠুপৰিযৱসেনাতি কদাচি ৰূপাৰম্মণে কদাচি যাৱ ধম্মাৰম্মণা, কদাচি ধম্মাৰম্মণে কদাচি যাৱ ৰূপাৰম্মণাতি এৱং হেট্ঠা চ উপৰি চ পৱত্তিৱসেন. দেসনাক্কমেন চেত্থ হেট্ঠুপৰিযতা ৱেদিতব্বা, কামৰাগাদিৱসেনপি অযমত্থো ৱেদিতব্বো. সঙ্খাৰানং খণিকভাৱতো অপৰাপৰুপ্পত্তি এত্থ সংসিব্বনন্তি আহ ‘‘পুনপ্পুনং উপ্পজ্জনতো সংসিব্বনট্ঠেনা’’তি. ইদং যেন সম্বন্ধেন জটা ৱিযাতি জটাতি জটাতণ্হানং উপমূপমেয্যতা, তংদস্সনং. অযঞ্হেত্থ অত্থো – যথা জালিনী ৱেড়ুগুম্বস্স সাখা, তাসং সঞ্চযাদযো চ অত্তনো অৱযৱেহি সংসিব্বিতা ৱিনদ্ধা ‘‘জটা’’তি ৱুচ্চন্তি, এৱং তণ্হাপি সংসিব্বনসভাৱেনাতি.

ইমে সত্তা ‘‘মম ইদ’’ন্তি পৰিগ্গহিতং অত্তনিব্বিসেসং মঞ্ঞমানা অব্ভন্তৰিমং কৰোন্তি. অব্ভন্তৰট্ঠো চ অন্তো-সদ্দোতি সকপৰিক্খাৰেসু উপ্পজ্জনমানাপি তণ্হা ‘‘অন্তোজটা’’তি ৱুত্তা. পব্বজিতস্স পত্তাদি, গহট্ঠস্স হত্থিআদি সকপৰিক্খাৰো. অত্তাতি ভৱতি এত্থ অভিমানোতি অত্তভাৱো, উপাদানক্খন্ধপঞ্চকং. সৰীৰন্তি কেচি. ‘‘মম অত্তভাৱো সুন্দৰো, অসুকস্স ৱিয মম অত্তভাৱো ভৱেয্যা’’তিআদিনা সকঅত্তভাৱাদীসু তণ্হায উপ্পজ্জনাকাৰো ৱেদিতব্বো. অত্তনো চক্খাদীনি অজ্ঝত্তিকাযতনানি, অত্তনো চ পৰেসঞ্চ ৰূপাদীনি বাহিৰাযতনানি, পৰেসং সব্বানি ৱা. সপৰসন্ততিপৰিযাপন্নানি ৱা চক্খাদীনি অজ্ঝত্তিকাযতনানি, তথা ৰূপাদীনি বাহিৰাযতনানি. পৰিত্তমহগ্গতভৱেসু পৱত্তিযাপি তণ্হায অন্তোজটাবহিজটাভাৱো ৱেদিতব্বো. কামভৱো হি কস্সচিপি কিলেসস্স অৱিক্খম্ভিতত্তা কত্থচিপি অৱিমুত্তো অজ্ঝত্তগ্গহণস্স ৱিসেসপচ্চযোতি ‘‘অজ্ঝত্তং অন্তো’’তি চ ৱুচ্চতি, তব্বিপৰিযাযতো ৰূপাৰূপভৱো ‘‘বহিদ্ধা বহী’’তি চ. তেনাহ ভগৱা – ‘‘অজ্ঝত্তসংযোজনো পুগ্গলো, বহিদ্ধাসংযোজনো পুগ্গলো’’তি (অ. নি. ২.৩৭).

ৱিসযভেদেন পৱত্তিআকাৰভেদেন অনেকভেদভিন্নম্পি তণ্হং জটাভাৱসামঞ্ঞেন একন্তি গহেত্ৱা ‘‘তায এৱং উপ্পজ্জমানায জটাযা’’তি ৱুত্তং. সা পন পজাতি ৱুত্তসত্তসন্তানপৰিযাপন্না এৱ হুত্ৱা পুনপ্পুনং তং জটেন্তী ৱিনন্ধন্তী পৱত্ততীতি আহ ‘‘জটায জটিতা পজা’’তি. তথা হি পৰমত্থতো যদিপি অৱযৱব্যতিৰেকেন সমুদাযো নত্থি, একদেসো পন সমুদাযো নাম ন হোতীতি অৱযৱতো সমুদাযং ভিন্নং কত্ৱা উপমূপমেয্যং দস্সেন্তো ‘‘যথা নাম ৱেড়ুজটাদীহি…পে… সংসিব্বিতা’’তি আহ. ইমং জটন্তি সম্বন্ধো. তীসু ধাতূসু একম্পি অসেসেত্ৱা সংসিব্বনেন তেধাতুকং জটেত্ৱা ঠিতং. তেনস্সা মহাৱিসযতং ৱিজটনস্স চ সুদুক্কৰভাৱমাহ. ৱিজটেতুং কো সমত্থোতি ইমিনা ‘‘ৱিজটযে’’তি পদং সত্তিঅত্থং, ন ৱিধিঅত্থন্তি দস্সেতি.

এৱং ‘‘অন্তোজটা’’তিআদিনা পুট্ঠো অথস্স ভগৱা তমত্থং ৱিস্সজ্জেন্তো ‘‘সীলে পতিট্ঠাযা’’তিআদিমাহ. এত্থ সীলেতি কুসলসীলে. তং পন পাতিমোক্খসংৱৰাদিভেদেসু পৰিসুদ্ধমেৱ ইচ্ছিতব্বন্তি আহ ‘‘চতুপাৰিসুদ্ধিসীলে’’তি.

নৰতি নেতীতি নৰো, পুৰিসো. কামং ইত্থীপি তণ্হাজটাৱিজটনে সমত্থা অত্থি, পধানমেৱ পন সত্তং দস্সেন্তো ‘‘নৰো’’তি আহ যথা ‘‘সত্থা দেৱমনুস্সান’’ন্তি, অট্ঠকথাযং পন অৱিভাগেন পুগ্গলপৰিযাযো অযন্তি দস্সেতুং ‘‘নৰোতি সত্তো’’তি ৱুত্তং. ৱিপাকভূতায সহ পঞ্ঞায ভৱতীতি সপঞ্ঞো. তায হি আদিতো পট্ঠায সন্তানৱসেন বহুলং পৱত্তমানায অযং সত্তো সৱিসেসং সপঞ্ঞোতি ৱত্তব্বতং অৰহতি. ৱিপাকপঞ্ঞাপি হি সন্তানৱিসেসেন ভাৱনাপঞ্ঞুপ্পত্তিযা উপনিস্সযপচ্চযো হোতি অহেতুকদ্ৱিহেতুকানং তদভাৱতো. কম্মজতিহেতুকপটিসন্ধিপঞ্ঞাযাতি কম্মজায তিহেতুকপটিসন্ধিযং পঞ্ঞাযাতি এৱং তিহেতুকসদ্দো পটিসন্ধিসদ্দেন সম্বন্ধিতব্বো, ন পঞ্ঞাসদ্দেন. ন হি পঞ্ঞা তিহেতুকা অত্থি. পটিসন্ধিতো পভুতি পৱত্তমানা পঞ্ঞা ‘‘পটিসন্ধিযং পঞ্ঞা’’তি ৱুত্তা তংমূলকত্তা, ন পটিসন্ধিক্খণে পৱত্তা এৱ.

চিন্তেতি আৰম্মণং উপনিজ্ঝাযতীতি চিত্তং, সমাধি. সো হি সাতিসযং উপনিজ্ঝানকিচ্চো. ন হি ৱিতক্কাদযো ৱিনা সমাধিনা তমত্থং সাধেন্তি, সমাধি পন তেহি ৱিনাপি সাধেতীতি. পগুণবলৱভাৱাপাদনেন পচ্চযেহি চিত্তং, অত্তসন্তানং চিনোতীতিপি চিত্তং, সমাধি. পঠমজ্ঝানাদিৱসেন চিত্তৱিচিত্ততায ইদ্ধিৱিধাদিচিত্তকৰণেন চ সমাধি চিত্তন্তি ৱিনাপি পৰোপদেসেনস্স চিত্তপৰিযাযো লব্ভতেৱ. অট্ঠকথাযং পন চিত্ত-সদ্দো ৱিঞ্ঞাণে নিৰুড়্হোতি কত্ৱা ৱুত্তং ‘‘চিত্তসীসেন হেত্থ অট্ঠ সমাপত্তিযো কথিতা’’তি. যথাসভাৱং পকাৰেহি জানাতীতি পঞ্ঞা. সা যদিপি কুসলাদিভেদতো বহুৱিধা, ‘‘ভাৱয’’ন্তি পন ৱচনতো ভাৱেতব্বা ইধাধিপ্পেতাতি তং দস্সেন্তো ‘‘পঞ্ঞানামেন ৱিপস্সনা কথিতা’’তি. যদিপি কিলেসানং পহানং আতাপনং, তং সম্মাদিট্ঠিআদীনম্পি অত্থেৱ, আতপ্পসদ্দো ৱিয পন আতাপ-সদ্দো ৱীৰিযে এৱ নিৰুড়্হোতি আহ ‘‘আতাপীতি ৱীৰিযৱা’’তি. যথা কম্মট্ঠানং তায পঞ্ঞায পৰিতো হৰীযতি পৱত্তীযতি, এৱং সাপি তদত্থং যোগিনাতি আহ ‘‘পাৰিহাৰিযপঞ্ঞা’’তি. অভিক্কমাদীনি সব্বকিচ্চানি সাত্থকসম্পজঞ্ঞাদিৱসেন পৰিচ্ছিজ্জ নেতীতি সব্বকিচ্চপৰিণাযিকা.

যস্মা পুগ্গলাধিট্ঠানেন গাথা ভাসিতা, তস্মা পুগ্গলাধিট্ঠানমেৱ উপমং দস্সেন্তো ‘‘যথা নাম পুৰিসো’’তিআদিমাহ. তত্থ সুনিসিতন্তি সুট্ঠু নিসিতং, অতিৱিয তিখিণন্তি অত্থো. সত্থস্স নিসিততৰভাৱকৰণং নিসানসিলাযং, বাহুবলেন চস্স উক্খিপনন্তি উভযম্পেতং অত্থাপন্নং কত্ৱা উপমা ৱুত্তাতি তদুভযং উপমেয্যং দস্সেন্তো ‘‘সমাধিসিলাযং সুনিসিতং…পে… পঞ্ঞাহত্থেন উক্খিপিত্ৱা’’তি আহ. সমাধিগুণেন হি পঞ্ঞায তিক্খভাৱো. যথাহ ‘‘সমাহিতো যথাভূতং পজানাতী’’তি (সং. নি. ৩.৫; ৪.৯৯; ৫.১০৭১). ৱীৰিযঞ্চস্সা উপত্থম্ভকং পগ্গণ্হনতো. ৱিজটেয্যাতি ৱিজটেতুং সক্কুণেয্য. ৱুট্ঠানগামিনিৱিপস্সনায হি ৱত্তমানায যোগাৱচৰো তণ্হাজটং ৱিজটেতুং সমত্থো নাম. ৱিজটনঞ্চেত্থ সমুচ্ছেদৱসেন পহানন্তি আহ – ‘‘সঞ্ছিন্দেয্য সম্পদালেয্যা’’তি.

মগ্গক্খণে পনেস ৱিজটেতি নাম, অগ্গফলক্খণে সব্বসো ৱিজটিতজটো নাম. তেনাহ ‘‘ইদানী’’তিআদি. যস্মা জটায ৱিজটনং অৰিযমগ্গেন, তঞ্চ খো নিব্বানং আগম্ম, তস্মা তং সন্ধাযাহ ‘‘জটায ৱিজটনোকাস’’ন্তি. যত্থ পন সা ৱিজটীযতি, তং দস্সেতুং ‘‘যত্থ নামঞ্চা’’তিআদি ৱুত্তং. ‘‘পটিঘং ৰূপসঞ্ঞা চা’’তি গাথাসুখত্থং সানুনাসিকং কত্ৱা নিদ্দেসো, ‘‘পটিঘৰূপসঞ্ঞা’’তি ৱুত্তং হোতি. পটিঘসঞ্ঞাৱসেন কামভৱো গহিতো কামভৱপৰিযাপন্নত্তা তায. পথৱীকসিণাদিৰূপে সঞ্ঞা ৰূপসঞ্ঞা. উভযত্থাপি সঞ্ঞাসীসেন চিত্তুপ্পাদস্সেৱ গহণং. ভৱসঙ্খেপেনাতি ভৱভাৱেন সঙ্খিপিতব্বতায, ভৱলক্খণেন একলক্খণত্তাতি অত্থো. ৰূপে ৱা ৱিৰজ্জনৱসেন চ ৱত্তুং সক্কুণেয্যা ইধ ৰূপসঞ্ঞাতি ৱুত্তা, এৱম্পেত্থ অৰূপভৱস্স চ গহিততা ৱেদিতব্বা. ‘‘নামঞ্চ ৰূপঞ্চা’’তি অনৱসেসতো নামৰূপং গহিতন্তি অৰূপভৱ-অসঞ্ঞভৱানম্পেত্থ গহণং সিদ্ধন্তি অপৰে. পৰিযাদিযনট্ঠানেতি পৰিযাদিযনকাৰণে সব্বসো খেপননিমিত্তে নিব্বানে. তেনাহ ‘‘নিব্বানং…পে… দস্সিতো হোতী’’তি.

জটাসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. মনোনিৱাৰণসুত্তৱণ্ণনা

২৪. এৱংলদ্ধিকাতি সব্বথাপি চিত্তুপ্পত্তি সদুক্খা, সব্বথাপি অচিত্তকভাৱো সেয্যো, তস্মা যতো কুতোচি চিত্তং নিৱাৰেতব্বন্তি এৱংদিট্ঠিকা. সোতি সত্তো. অনিয্যানিককথং কথেতি অযোনিসো চিত্তনিৱাৰণং ৱদন্তী. সংযতভাৱং আগতন্তি ৰাগৱিসেৱনাদিতো সম্মদেৱ সংযতভাৱং ওতৰভাৱং. ধম্মচৰিযাৱসেন হি পৱত্তমানে চিত্তে নত্থি ঈসকম্পি ৰাগাদিৱিসেৱনং, ন তস্স সম্পতি আযতিঞ্চ কোচি অনত্থো সিযা, তস্মা তং মনো সব্বতো অনৱজ্জৱুত্তিতো ন নিৱাৰেতব্বং. তেনাহ ‘‘দানং দস্সামী’’তিআদি. যতো যতোতি যতো যতো সাৱজ্জৱুত্তিতো অযোনিসোমনসিকাৰতো. তন্তি মনো নিৱাৰেতব্বং অনত্থাৱহত্তা.

মনোনিৱাৰণসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. অৰহন্তসুত্তৱণ্ণনা

২৫. কতাৱীতি কতৱা, পৰিঞ্ঞাদিকিচ্চং কত্ৱা নিট্ঠপেত্ৱা ঠিতোতি অত্থো. তেনাহ ‘‘চতূহি মগ্গেহি কতকিচ্চো’’তি. স্ৱাযমত্থো অৰহন্তিআদিসদ্দসন্নিধানতো ৱিঞ্ঞাযতি. এৱং ‘‘অহং ৱদামী’’তিআদিআকাৰেন পুচ্ছতি.

খন্ধাদীসু কুসলোতি খন্ধাযতনাদীসু সলক্খণাদীসু চ সমূহাদিৱসেন পৱত্তিযঞ্চ ছেকো যথাভূতৱেদী. উপলদ্ধিনিস্সিতকথন্তি অত্তুপলদ্ধিনিস্সিতকথং হিত্ৱা. ৱোহাৰভেদং অকৰোন্তোতি ‘‘অহং পৰমত্থং জানামী’’তি লোকৱোহাৰং ভিন্দন্তো অৱিনাসেন্তো লোকে লোকসমঞ্ঞমেৱ নিস্সায ‘‘অহং, মমা’’তি ৱদেয্য. খন্ধা ভুঞ্জন্তীতিআদিনা ৱোহাৰভেদং, তত্থ চ আদীনৱং দস্সেতি.

মানো নাম দিট্ঠিযা সমধুৰো. তথা হি দুতিযমগ্গাদীসু সম্মাদিট্ঠিযা পহানাভিসমযস্স পটিৱিপচ্চনীকে পটিপত্তিসিদ্ধি. তেনাহ ‘‘যদি দিট্ঠিযা ৱসেন ন ৱদতি, মানৱসেন নু খো ৱদতীতি চিন্তেত্ৱা’’তি. ৱিধূপিতাতি সন্তাপিতা ঞাণগ্গিনা দড্ঢা. তে পন ৱিদ্ধংসিতা নাম হোন্তীতি আহ ‘‘ৱিধমিতা’’তি. মমঙ্কাৰাদযো মযন্তি সত্তসন্তানে সতি পৱত্তন্তি এতেনাতি মযো, মঞ্ঞনা. মযো এৱ মযতাতি আহ ‘‘মযতন্তি মঞ্ঞন’’ন্তি.

অৰহন্তসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. পজ্জোতসুত্তৱণ্ণনা

২৬. দিৱাৰত্তিন্তি ন আদিচ্চো ৱিয দিৱা এৱ, ন চন্দিমা ৱিয ৰত্তিং এৱ, অথ খো দিৱা চ ৰত্তিঞ্চ. তত্থ তত্থাতি যত্থ যত্থ সম্পজ্জলিতো, তত্থ তত্থেৱ পদেসে, ন আদিচ্চো ৱিয চন্দিমা ৱিয সকলং মহাদিসং দিসন্তৰাড়ঞ্চ. ঞাণানুভাৱেন উপ্পন্নালোকো ঞাণালোকোতি ৱদন্তি. ‘‘ইদং দুক্খং অৰিযসচ্চন্তি পুব্বে মে, ভিক্খৱে, অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি ঞাণং উদপাদি পঞ্ঞা উদপাদি ৱিজ্জা উদপাদি আলোকো উদপাদী’’তি (সং. নি. ৫.১০৮১; মহাৱ. ১৫; পটি. ম. ২.৩০) পন ৱচনতো মগ্গো ঞাণালোকো. ‘‘তমো ৱিহতো, আলোকো উপ্পন্নো’’তি (ম. নি. ১.৩৮৬; পাৰা. ১২) ৱা ৱচনতো ৱিজ্জত্তযালোকো ঞাণালোকো. পঠমাভিসম্বোধিযং ৱিয সঞ্জাতপীতিৱিপ্ফাৰো, ৱিসেসতো ৰতনঘৰে সমন্তপট্ঠানৱিচিননে সঞ্জাতপীতিৱসেন উপ্পন্নসৰীৰোভাসো ৱা পীতিআলোকো. তত্থেৱ উপ্পন্নপসাদৱসেন সঞ্জাতআলোকোৱ পসাদালোকো. ধম্মচক্কপৱত্তনে ‘‘অঞ্ঞাসি ৱত, ভো, কোণ্ডঞ্ঞো’’তি উপ্পন্নপসাদালোকোতি চ ৱদন্তি. সব্বত্থেৱ সত্থু ধম্মদেসনা সত্তানং হদযতমং ৱিধমন্তী ধম্মকথাআলোকো. সব্বোপি বুদ্ধানং পাতুভাৱা উপ্পন্নো আলোকোতি ইমিনা সাৱকানং দেসনায সঞ্জাতধম্মালোকোপি বুদ্ধানুভাৱোতি দস্সেতি.

পজ্জোতসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. সৰসুত্তৱণ্ণনা

২৭. সৰণতো অৱিচ্ছেদৱসেন পৱত্তনতো খন্ধাদীনং পটিপাটি সৰা. তেনাহ ‘‘ইমে সংসাৰসৰা’’তি. কুতোতি কেন কাৰণেন, কিম্হি ৱা? তেনাহ ‘‘কিং আগম্মা’’তি? ন পতিট্ঠাতি পচ্চযাভাৱতো. আপোতিআদিনা পাড়িযং চতুন্নং মহাভূতানং অপ্পতিট্ঠানাপদেসেন তত্থ কামৰূপভৱানং অভাৱো দস্সিতো. তদুভযাভাৱদস্সনেন হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ অৰূপভৱস্সপি অভাৱো দস্সিতোৱ হোতি, যথাৰুতৱসেন ৱা এত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো. যস্মা পুৰিমা দ্ৱে গহিতা, গহিতঞ্চ অত্থং পৰিগ্গহেত্ৱাৱ পচ্ছিমত্থো পৱত্তোতি.

সৰসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. মহদ্ধনসুত্তৱণ্ণনা

২৮. নিধীযতীতি নিধানং. নিধাতব্বতং গতং নিহিতন্তি অত্থো. মুত্তসাৰাদীতি মুত্তামণিৱেড়ুৰিযপৱাড়ৰজতজাতৰূপাদি. সুৱণ্ণৰজতভাজনাদীতি আদি-সদ্দেন কহাপণ-ধঞ্ঞকোট্ঠভণ্ডাদিং সঙ্গণ্হাতি. তম্পি হি নিচ্চপৰিব্বযৱসেন ভুঞ্জীযতীতি ‘‘ভোগো’’তি ৱুচ্চতি. অঞ্ঞমঞ্ঞং অভিগিজ্ঝন্তীতি অঞ্ঞমঞ্ঞস্স সন্তকং অভিগিজ্ঝন্তি. তেনাহ ‘‘পত্থেন্তী’’তি. অনলঙ্কতাতি ন অলং পৰিযত্তন্তি এৱং কতচিত্তা, অত্ৰিচ্ছতামহিচ্ছতাহি অভিভূতা. তেনাহ ‘‘অতিত্তা অপৰিযত্তজাতা’’তি. উস্সুক্কজাতেসূতি তংতংকিচ্চে সঞ্জাতউস্সুক্কেসু. নানাকিচ্চজাতেসূতি নানাৱিধকিচ্চেসু, সঞ্জাতনানাকিচ্চেসু ৱা. ৱট্টগামিকপসুতেন ৱট্টসোতং অনুসৰন্তেসু. তণ্হানিৱাসতায গেহন্তিপি অগাৰন্তিপি ৱুচ্চতীতি আহ ‘‘মাতুগামেন সদ্ধিং গেহ’’ন্তি. ৱিৰাজিযাতি হেতুঅত্থদীপকং পদন্তি আহ ‘‘ৱিৰাজেত্ৱা’’তি, ত্ৱা-সদ্দোপি চাযং হেতুঅত্থোতি.

মহদ্ধনসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. চতুচক্কসুত্তৱণ্ণনা

২৯. ইৰিযা ৱুচ্চতি কাযেন কত্তব্বকিৰিযা, তস্সা পৱত্তিট্ঠানভাৱতো ইৰিযাপথো, গমনাদি. তং অপৰাপৰপ্পৱত্তিযা চক্কং. তেনাহ ‘‘চতুচক্কন্তি চতুইৰিযাপথ’’ন্তি. নৱদ্ৱাৰন্তি কৰজকাযো অধিপ্পেতো. সো চ কেসাদিঅসুচিপৰিপূৰোতি আহ ‘‘পুণ্ণন্তি অসুচিপূৰ’’ন্তি. তণ্হায সংযুত্তন্তি তণ্হাসহিতং. তেন ন কেৱলং সভাৱতো এৱ, অথ খো নিস্সিতধম্মো চ অসুচিং দস্সেতি. মাতুকুচ্ছিসঙ্খাতে অসুচিপঙ্কে জাতত্তা পঙ্কজাতং, কেসাদিঅসুচিপঙ্কজাতত্তা চ পঙ্কজাতং. যাত্ৰাতি অপগমো. তেন সভাৱতো নিস্সিতধম্মতো চ অসুচিসভাৱতো কাযতো কথং অপগমো সিযাতি পুচ্ছতি. তেনাহ ‘‘এতস্সা’’তিআদি.

নহনট্ঠেন বন্ধনট্ঠেন নদ্ধীতি উপনাহো ইধাধিপ্পেতোতি আহ ‘‘নদ্ধিন্তি উপনাহ’’ন্তি. সো পন ইতো পুব্বকালে কোধোতি আহ ‘‘পুব্বকালে’’তিআদি. পাড়িনিদ্দিট্ঠেতি উপনাহইচ্চাদিকে ইধ পাড়িযং নিদ্দিট্ঠে কিলেসে ঠপেত্ৱা অৱসেসা দিট্ঠিৱিচিকিচ্ছাদযো সত্ত কিলেসা দুম্মোচযতায ৱৰত্তা ৱিযাতি ৱৰত্তাতি ৱেদিতব্বা. আৰম্মণগ্গহণসভাৱতো একো এৱেস ধম্মো, পৱত্তি-আকাৰভেদেন পন ইচ্ছনট্ঠেন পত্থনট্ঠেন ইচ্ছা, লুব্ভনট্ঠেন গিজ্ঝনট্ঠেন লোভোতি ৱুত্তো. পঠমুপ্পত্তিকাতি একস্মিং আৰম্মণে, ৱাৰে ৱা পঠমং উপ্পন্না. অপৰাপৰুপ্পত্তিকোতি পুনপ্পুনং উপ্পজ্জমানকো. অলদ্ধপত্থনা অপ্পটিলদ্ধৱত্থুম্হি আসত্তি লোভো. উপ্পাটেত্ৱাতি সসন্তানতো উদ্ধৰিত্ৱা.

চতুচক্কসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. এণিজঙ্ঘসুত্তৱণ্ণনা

৩০. এণিমিগস্স ৱিযাতি এণিমিগস্স জঙ্ঘা ৱিয. অৱযৱীসম্বন্ধে হি ইদং সামিৱচনং. পিণ্ডিমংসস্স পৰিতো সমসণ্ঠিতত্তা সুৱট্টীতজঙ্ঘো. কিসন্তি থূলভাৱপটিক্খেপপৰাজোতনা, ন সুট্ঠু কিসভাৱদীপনপৰাতি আহ ‘‘অথূলং সমসৰীৰ’’ন্তি. আতপেন মিলাতন্তি তপসা মিলাতকাযং ইন্দ্ৰিযসন্তাপনভাৱতো. তেনেৱাহ – ‘‘তপো মিলাত’’ন্তিআদি, তথা চাহ পাড়িযং ‘‘অপ্পাহাৰং অলোলুপ’’ন্তি. যথা ‘‘ৱীৰস্স ভাৱো ৱীৰিয’’ন্তি ৱীৰভাৱেন ৱীৰিযং লক্খীযতি, এৱং ৱীৰিযসম্ভৱেন ৱীৰভাৱোতি আহ ‘‘ৱীৰন্তি ৱীৰিযৱন্ত’’ন্তি. ‘‘চত্তাৰো পঞ্চ আলোপে, অভুত্ৱা উদকং পিৱে’’তি (থেৰগা. ৯৮৩; মি. প. ৬.৫.১০) ধম্মসেনাপতিৱুত্তনিযামেন পৰিমিতভোজিতায অপ্পাহাৰতা ভোজনে মত্তঞ্ঞুতা. ‘‘মিতাহাৰ’’ন্তি ৱত্ৱা পুন পৰিচ্ছিন্নকালভোজিতাযপি অপ্পাহাৰতং দস্সেন্তো ‘‘ৱিকাল…পে… পৰিত্তাহাৰ’’ন্তি আহ. চতূসু পচ্চযেসু লোলুপ্পৱিৰহিতং বোধিমূলে এৱ সব্বসো লোলুপ্পস্স পহীনত্তা. ‘‘চতূসু পচ্চযেসূ’’তি হি ইমিনাৱ সব্বত্থ লোলুপ্পৱিগমো দীপিতোৱাতি. ৰসতণ্হাপটিক্খেপো ৱা এস ‘‘অপ্পাহাৰ’’ন্তি ৱত্ৱা ‘‘অলোলুপ’’ন্তি ৱুত্তত্তা. ‘‘সীহং ৱা’’তি এত্থ একচৰসদ্দো ৱিয ইৱ-সদ্দো অত্থতো ‘‘নাগ’’ন্তি এত্থাপি আনেত্ৱা, সম্বন্ধিতব্বোতি আহ – ‘‘একচৰং সীহং ৱিয, একচৰং নাগং ৱিযা’’তি. একচৰা অপ্পমত্তা একীকতায.

পঞ্চকামগুণৱসেন ৰূপং গহিতং তেসং ৰূপসভাৱত্তা. মনেন নামং গহিতং মনস্স নামসভাৱত্তা. অৱিনিভুত্তধম্মেতি অৱিনাভাৱধম্মে গহেত্ৱা. আদি-সদ্দেন আযতনধাতুআদযো গহিতা. কামগুণগ্গহণেন হেত্থ ৰূপভাৱসামঞ্ঞেন পঞ্চ ৱত্থূনি গহিতানেৱ হোন্তি, মনোগহণেন ধম্মাযতনং, এৱং দ্ৱাদসাযতনানি গহিতানি হোন্তি. ইমিনা নযেন ধাতুআদীনম্পি গহিততা যোজেতব্বা. তেনাহ ‘‘পঞ্চক্খন্ধাদিৱসেনপেত্থ ভুম্মং যোজেতব্ব’’ন্তি. এত্থাতি পাড়িযং. কামৱত্থু ভুম্মং.

এণিজঙ্ঘসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

সত্তিৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.