৫. বহুধাতুকসুত্তৱণ্ণনা
১২৪. ভযন্তি (অ. নি. টী. ২.৩.১) চিত্তসংসপ্পতাতি আহ ‘‘চিত্তুত্ৰাসো’’তি. উপদ্দৱোতি অন্তৰাযো. তস্স পন ৱিক্খেপকাৰণত্তা ৱুত্তং ‘‘অনেকগ্গতাকাৰো’’তি. উপসগ্গোতি উপসজ্জনং. ততো অপ্পতীকাৰৱিঘাতাপত্তি যস্মা পতীকাৰাভাৱেন ৱিহঞ্ঞমানস্স কিঞ্চি কাতুং অসমত্থস্স ওসীদনকাৰণং, তস্মা ৱুত্তং – ‘‘তত্থ তত্থ লগ্গনাকাৰো’’তি. ৱঞ্চেত্ৱা আগন্তুং যথাৱুত্তে দিৱসে অনাগচ্ছন্তেসু. বহি অনিক্খমনত্থায দ্ৱাৰে অগ্গিং দত্ৱা.
নড়েহীতি নড়চ্ছন্নসঙ্খেপেন উপৰি ছাদেত্ৱা তেহিযেৱ দাৰুকচ্ছদননিযামেন পৰিতোপি ছাদিতা. এসেৱ নযোতি ইমিনা তিণেহি ছন্নতং, সেসসম্ভাৰানং ৰুক্খমযতঞ্চ অতিদিসতি. ৱিধৱাপুত্তেতি অদন্তভাৱোপলক্খণং. তে হি নিপ্পিতিকা অৱিনীতা অসংযতা অকিচ্চকাৰিনো হোন্তি.
মত্থকং অপাপেত্ৱাৱ নিট্ঠাপিতাতি কস্মা ভগৱা এৱমকাসীতি? আনন্দত্থেৰস্স পুচ্ছাকোসল্লদীপনত্থমেৱ, তত্থ নিসিন্নানং সন্নিপতিতভিক্খূনং দেসনায জাননত্থঞ্চ. তে কিৰ সঙ্খেপতো ৱুত্তমত্থং অজানন্তা অন্ধকাৰং পৱিট্ঠা ৱিয ঠিতা. পুচ্ছানুসন্ধিৱসেন পৰিগ্গয্হ জানিস্সন্তীতি.
১২৫. ৰূপপৰিগ্গহোৱ কথিতো, ন অঞ্ঞং কিঞ্চীতি অত্থো. ইদানি ততো সচ্চানি নিদ্ধাৰেত্ৱা চতুসচ্চকম্মট্ঠানং দস্সেতুং, ‘‘সব্বাপী’’তিআদি ৱুত্তং. পঞ্চক্খন্ধা হোন্তীতি অদ্ধেকাদস ধাতুযো ৰূপক্খন্ধো, অদ্ধট্ঠমা ধাতুযো যথাৰহং ৱেদনাদযো চত্তাৰো অৰূপিনো খন্ধাতি এৱং অট্ঠাৰস ধাতুযো পঞ্চক্খন্ধা হোন্তি. পঞ্চপি খন্ধা তণ্হাৱজ্জা দুক্খসচ্চং. অপ্পৱত্তীতি অপ্পৱত্তিনিমিত্তং. নিৰোধপজাননাতি পঞ্ঞাসীসেন মগ্গকিচ্চমাহ. সম্মাদিট্ঠিপমুখো হি অৰিযমগ্গো. মত্থকং পাপেত্ৱা কথিতং হোতি সম্মসনস্স ভূমিযা নিপ্ফত্তিযা চ কথিতত্তা. জানাতি পস্সতীতি ইমিনা ঞাণদস্সনং কথিতং তং পন লোকিযং লোকুত্তৰন্তি দুৱিধন্তি তদুভযম্পি দস্সেন্তো আহ – ‘‘সহ ৱিপস্সনায মগ্গো ৱুত্তো’’তি.
এত্তাৱতাপি খোতি পি-সদ্দগ্গহণেন অঞ্ঞেন পৰিযাযেন সত্থা ধাতুকোসল্লং দেসেতুকামোতি থেৰো, ‘‘সিযা পন, ভন্তে’’তি পুচ্ছতীতি ভগৱা পথৱীধাতুআদিৱসেনপি ধাতুকোসল্লং ৱিভাৱেতি. তত্থ পথৱীধাতুআদিসদ্দেন দেসনাকাৰণং ৱিভাৱেন্তো, ‘‘পথৱীধাতু…পে… ৱুত্তা’’তি আহ. তাপি হি আদিতো ছ ধাতুযো. ‘‘ৱিঞ্ঞাণধাতুতো নীহৰিত্ৱা পূৰেতব্বা’’তি ৱত্ৱা কথং ৰূপধাতুযো নীহৰীযন্তীতি চোদনং সন্ধায তং নযং দস্সেতুং, ‘‘ৱিঞ্ঞাণধাতূ’’তিআদি ৱুত্তং. কামঞ্চেত্থ কাযৱিঞ্ঞাণধাতুযা আৰম্মণং ফোট্ঠব্বধাতুপথৱীধাতু আদিৱসেন দেসনাৰুড়মেৱ, কাযধাতু পন নীহৰিতব্বাতি একংসমেৱ নীহৰণৱিধিং দস্সেন্তো, ‘‘এস নযো সব্বত্থা’’তি আহ. পুৰিমপচ্ছিমৱসেন মনোধাতূতি পচ্ছিমভাগৱসেন কিৰিযামনোধাতু গহেতব্বা তস্সানুৰূপভাৱতো. ননু চেত্থ মনোধাতু নামাযং মনোৱিঞ্ঞাণধাতুযা অসংসট্ঠা, ৱিসুংযেৱ চেসা ধাতূতি? সচ্চমেতং অট্ঠাৰসধাতুদেসনায, চিত্তৱিভত্তিনিদ্দেসে ছৱিঞ্ঞাণকাযদেসনাযং পন সা মনোৱিঞ্ঞাণকাযসঙ্গহিতাৱাতি দট্ঠব্বং. যং পনেত্থ ৱত্তব্বং তং ৱিসুদ্ধিমগ্গসংৱণ্ণনাযং (ৱিসুদ্ধি. মহাটী. ২.৫১৭) ৱুত্তনযেন ৱেদিতব্বং. অথ ৱা পুৰিমপচ্ছিমৱসেনাতি পুৰেচৰানুচৰৱসেন. মনোধাতূতি ৱিপাকমনোধাতু গহেতব্বা পুৰেচৰণতো, পৰতো উপ্পজ্জনকিৰিযামনোৱিঞ্ঞাণধাতুযা অনন্তৰং মনোধাতুযা, কিৰিযামনোধাতুযা অনন্তৰং মনোৱিঞ্ঞাণধাতুযা অনুপ্পজ্জনতো চ.
ধম্মানং যাৱদেৱ নিস্সত্তনিজ্জীৱৱিভাৱনত্থায সত্থু ধাতুদেসনাতি অঞ্ঞেসু সভাৱধাৰণাদিঅত্থেসু লব্ভমানেসুপি অযমেত্থ অত্থো পধানোতি আহ – ‘‘এসনযো সব্বত্থা’’তি. সপ্পটিপক্খৱসেনাতি সপ্পটিভাগৱসেন সুখং দুক্খেন সপ্পটিভাগং, দুক্খং সুখেন, এৱং সোমনস্সদোমনস্সাতি. যথা সুখাদীনংযেৱ সমুদাচাৰো ৱিভূতো, ন উপেক্খায, এৱং ৰাগাদীনংযেৱ সমুদাচাৰো ৱিভূতো, ন মোহস্স, তেন ৱুত্তং ‘‘অৱিভূতভাৱেনা’’তি. কাযৱিঞ্ঞাণধাতু পৰিগ্গহিতাৱ হোতি তদৱিনাভাৱতো. সেসাসু সোমনস্সধাতুআদীসু, পৰিগ্গহিতাৱ হোতি অৱিনাভাৱতো এৱ. ন হি সোমনস্সাদযো মনোধাতুযা ৱিনা ৱত্তন্তি. উপেক্খাধাতুতো নীহৰিত্ৱাতি এত্থ চক্খুৱিঞ্ঞাণধাতুআদযো চতস্সো ৱিঞ্ঞাণধাতুযো তাসং ৱত্থাৰম্মণভূতা চক্খুধাতুআদযো চাতি অট্ঠ ৰূপধাতুযো, মনোধাতু, উপেক্খাসহগতা মনোৱিঞ্ঞাণধাতু, উপেক্খাসহগতা এৱ ধম্মধাতূতি এৱং পন্নৰস ধাতুযো উপেক্খাধাতুতো নীহৰিতব্বা. সোমনস্সধাতুআদযো পন চতস্সো ধাতুযো ধম্মধাতুঅন্তোগধা, এৱং সুখধাতুতো কাযৱিঞ্ঞাণধাতুযা তস্সা ৱত্থাৰম্মণভূতানং কাযধাতুফোট্ঠব্বধাতূনঞ্চ নীহৰণা হেট্ঠা দস্সিতনযাতি, ‘‘উপেক্খাধাতুতো নীহৰিত্ৱা পূৰেতব্বা’’ইচ্চেৱ ৱুত্তং.
কামৱিতক্কাদযো ইধ কামধাতুআদিপৰিযাযেন ৱুত্তাতি ‘‘কামধাতুআদীনং দ্ৱেধাৱিতক্কে কামৱিতক্কাদীসু ৱুত্তনযেন অত্থো ৱেদিতব্বো’’তি আহ. তত্থ হি ‘‘কামৱিতক্কোতি কামপটিসংযুত্তো ৱিতক্কো, ব্যাপাদৱিতক্কোতি ব্যাপাদপটিসংযুত্তো ৱিতক্কো, ৱিহিংসাৱিতক্কোতি ৱিহিংসাপটিসংযুত্তো ৱিতক্কো, নেক্খম্মপটিসংযুত্তো ৱিতক্কো নেক্খম্মৱিতক্কো, সো যাৱ পঠমজ্ঝানা ৱট্টতি. অব্যাপাদপটিসংযুত্তো ৱিতক্কো অব্যাপাদৱিতক্কো, সো মেত্তাপুব্বভাগতো পট্ঠায যাৱ পঠমজ্ঝানা ৱট্টতি. অৱিহিংসাপটিসংযুত্তো ৱিতক্কো অৱিহিংসাৱিতক্কো, সো কৰুণায পুব্বভাগতো পট্ঠায যাৱ পঠমজ্ঝানা ৱট্টতী’’তি ৱুত্তং. অযং পনত্থো অভিধম্মে ৱিত্থাৰতো আগতো এৱাতি দস্সেতুং, ‘‘অভিধম্মে’’তিআদি ৱুত্তং. কামধাতুতো নীহৰিত্ৱাতি এত্থ কামগ্গহণেন গহিতা ৰূপধাতুআদযো ছ, তংৱিসযা সত্তৱিঞ্ঞাণধাতুযো, তত্থ পঞ্চন্নং ৱিঞ্ঞাণধাতূনং চক্খুধাতুআদযো পঞ্চাতি অট্ঠাৰস. নেক্খম্মধাতুআদযো পন ধম্মধাতুঅন্তোগধা এৱ.
কামতণ্হায ৱিসযভূতা ধম্মা কামধাতূতি আহ – ‘‘পঞ্চ কামাৱচৰক্খন্ধা কামধাতূ’’তি. তথা ৰূপতণ্হায ৱিসযভূতা ধম্মা ৰূপধাতু, অৰূপতণ্হায ৱিসযভূতা ধম্মা অৰূপধাতূতি আহ – ‘‘চত্তাৰো অৰূপাৱচৰক্খন্ধা’’তিআদি. কামতণ্হা কামো উত্তৰপদলোপেন, এৱং ৰূপাৰূপতণ্হা ৰূপাৰূপং. আৰম্মণকৰণৱসেন তা যত্থ অৱচৰন্তি, তে কামাৱচৰাদযোতি এৱং কামাৱচৰক্খন্ধাদীনং কামতণ্হাদিভাৱো ৱেদিতব্বো. আদিনা নযেনাতি এতেন ‘‘উপৰিতো পৰনিম্মিতৱসৱত্তিদেৱে অন্তোকৰিত্ৱা এত্থাৱচৰা’’তিআদিপাড়িং (ৱিভ. ১০২০) সঙ্গণ্হাতি. এত্থাৱচৰাতি অৱীচিপৰনিম্মিতপৰিচ্ছিন্নোকাসায কামতণ্হায ৱিসযভাৱং সন্ধায ৱুত্তং, তদোকাসতা চ তণ্হায তন্নিন্নত্তা ৱেদিতব্বা. সেসপদদ্ৱযেপি এসেৱ নযো. পৰিপুণ্ণঅট্ঠাৰসধাতুকত্তা কামাৱচৰধম্মানং ‘‘কামধাতুতো নীহৰিত্ৱা পূৰেতব্বা’’তি ৱুত্তং. মনোৱিঞ্ঞাণধাতুধম্মধাতু একদেসমত্তমেৱ হি ৰূপাৰূপাৱচৰধম্মাতি.
সমাগন্ত্ৱাতি সহিতা হুত্ৱা. যত্তকঞ্হি পচ্চযধম্মা অত্তনো ফলস্স কাৰণং, তত্থ তন্নিব্বত্তনে সমাগতা ৱিয হোতি ৱেকল্লে তদনিব্বত্তনতো. সঙ্খতধাতুতো নীহৰিত্ৱা পূৰেতব্বা অসঙ্খতায ধাতুযা ধম্মধাতুএকদেসভাৱতো.
১২৬. এৱং পৱত্তমানা মযং অত্তাতি গহণং গমিস্সামাতি ইমিনা ৱিয অধিপ্পাযেন অত্তানং অধিকিচ্চ উদ্দিস্স পৱত্তা অজ্ঝত্তা, তেসু ভৱা তপ্পৰিযাপন্নত্তাতি অজ্ঝত্তিকানি. ততো বহিভূতানি বাহিৰানি. আযতনকথা পটিচ্চসমুপ্পাদকথা চ ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ২.৫১০, ৫৭০, ৫৭১) ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বাতি ন ৱিত্থাৰিতা.
১২৭. অৱিজ্জমানং ঠানং অট্ঠানং (অ. নি. টী. ১.১.২৬৮; ৱিভ. মূলটী. ৮০৯), নত্থি ঠানন্তি ৱা অট্ঠানং. অনৱকাসোতি এত্থ এসেৱ নযো. তদত্থনিগমনমেৱ হি ‘‘নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’’তি ৱচনন্তি. তেনাহ ‘‘উভযেনপী’’তিআদি. যন্তি কাৰণে পচ্চত্তৱচনং, হেতুঅত্থো চ কাৰণত্থোতি আহ – ‘‘যন্তি যেন কাৰণেনা’’তি. উক্কট্ঠনিদ্দেসেন এত্থ দিট্ঠিসম্পত্তি ৱেদিতব্বাতি ৱুত্তং ‘‘মগ্গদিট্ঠিযা সম্পন্নো’’তি. কুতো পনাযমত্থো লব্ভতীতি? লিঙ্গতো. লিঙ্গঞ্হেতং, যদিদং নিচ্চতো উপগমনপটিক্খেপো. চতুভূমকেসূতি ইদং চতুত্থভূমকসঙ্খাৰানং অৰিযসাৱকস্স ৱিসযভাৱূপগমনতো ৱুত্তং; ন পন তে আৰব্ভ নিচ্চতো উপগমনসব্ভাৱতো. ৱক্খতি চ ‘‘চতুত্থভূমকসঙ্খাৰা পনা’’তিআদিনা. অভিসঙ্খতসঙ্খাৰঅভিসঙ্খৰণকসঙ্খাৰানং সপ্পদেসত্তা নিপ্পদেসসঙ্খাৰগ্গহণত্থং ‘‘সঙ্খতসঙ্খাৰেসূ’’তি ৱুত্তং. লোকুত্তৰসঙ্খাৰানং পন নিৱত্তনে কাৰণং সযমেৱ ৱক্খতি. এতং কাৰণং নত্থি সেতুঘাতত্তা. তেজুস্সদত্তাতি সংকিলেসৱিধমনতেজস্স অধিকভাৱতো. তথা হি তে গম্ভীৰভাৱেন দুদ্দসা. অকুসলানং আৰম্মণং ন হোন্তীতি ইদং পকৰণৱসেন ৱুত্তং. অপ্পহীনৱিপল্লাসানং সত্তানং কুসলধম্মানম্পি তে আৰম্মণং ন হোন্তি.
অসুখে ‘‘সুখ’’ন্তি ৱিপল্লাসো চ ইধ সুখতো উপগমনস্স ঠানন্তি অধিপ্পেতন্তি দস্সেন্তো, ‘‘একন্ত…পে… ৱুত্ত’’ন্তি. অত্তদিট্ঠিৱসেনাতি পধানদিট্ঠিমাহ. দিট্ঠিযা নিব্বানস্স অৱিসযভাৱো হেট্ঠা ৱুত্তো এৱাতি ‘‘কসিণাদিপণ্ণত্তিসঙ্গহত্থ’’ন্তি ৱুত্তং. পৰিচ্ছেদোতি সঙ্খাৰানং পৰিচ্ছেদো সঙ্খাৰানং পৰিচ্ছিজ্জগহণং. স্ৱাযং যেসং নিচ্চাদিতো উপগমনং ভৱতি তেসংযেৱ ৱসেন কাতব্বোতি দস্সেন্তো ‘‘সব্বৱাৰেসূ’’তিআদিমাহ. সব্বৱাৰেসূতি নিচ্চাদিসব্বৱাৰেসু. পুথুজ্জনো হীতি হি-সদ্দো হেতুঅত্থো. যস্মা যং যং সঙ্খাৰং নিচ্চাদিৱসেন পুথুজ্জনকালে উপগচ্ছতি, তং তং অৰিযমগ্গাধিগমেন অনিচ্চাদিৱসেন গণ্হন্তো যাথাৱতো জানন্তো তং গাহং তং দিট্ঠিং ৱিনিৱেঠেতি ৱিস্সজ্জেতি. তস্মা যত্থ গাহো তত্থ ৱিস্সজ্জনাতি চতুত্থভূমকসঙ্খাৰা ইধ সঙ্খাৰগ্গহণেন ন গয্হতীতি অত্থো.
১২৮. পুত্তসম্বন্ধেন মাতাপিতুসমঞ্ঞা, দত্তকিত্তিমাদিৱসেনপি পুত্তৱোহাৰো লোকে দিস্সতি, সো চ খো পৰিযাযতো নিপ্পৰিযাযসিদ্ধং তং দস্সেতুং, ‘‘জনিকা ৱ মাতা জনকো পিতা’’তি ৱুত্তং. তথা আনন্তৰিযকম্মস্স অধিপ্পেতত্তা ‘‘মনুস্সভূতোৱ খীণাসৱো অৰহাতি অধিপ্পেতো’’তি ৱুত্তং. ‘‘অট্ঠানমেত’’ন্তিআদিনা মাতুআদীনংযেৱ জীৱিতা ৱোৰোপনে অৰিযসাৱকস্স অভব্বভাৱদস্সনতো তদঞ্ঞং অৰিযসাৱকো জীৱিতা ৱোৰোপেতীতি ইদং অত্থতো আপন্নমেৱাতি মঞ্ঞমানো ৱদতি – ‘‘কিং পন অৰিযসাৱকো অঞ্ঞং জীৱিতা ৱোৰোপেয্যা’’তি? ‘‘অট্ঠানমেতং, ভিক্খৱে, অনৱকাসো, যং দিট্ঠিসম্পন্নো পুগ্গলো সঞ্চিচ্চ পাণং জীৱিতা ৱোৰোপেয্য, নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’’তি ৱচনতো, ‘‘এতম্পি অট্ঠান’’ন্তি ৱুত্তং. তেনাহ ‘‘সচেপি হী’’তিআদি. বলদীপনত্থন্তি সদ্ধাদিবলসমন্নাগমদীপনত্থং. অৰিযমগ্গেনাগতসদ্ধাদিবলৱসেন হি অৰিযসাৱকো তাদিসং সাৱজ্জং ন কৰোতি.
পঞ্চহি কাৰণেহীতি ইদং অত্থনিপ্ফাদকানি তেসং পুব্বভাগিযানি চ কাৰণানি কাৰণভাৱসামঞ্ঞেন একজ্ঝং গহেত্ৱা ৱুত্তং, ন পন সব্বেসং পঞ্চন্নং সহযোগক্খমতো. আকাৰেহীতি কাৰণেহি. অনুস্সাৱনেনাতি অনুৰূপং সাৱনেন. ভেদস্স অনুৰূপং যথা ভেদো হোতি, এৱং ভিন্দিতব্বানং ভিক্খূনং অত্তনো ৱচনস্স সাৱনেন ৱিঞ্ঞাপনেন. তেনাহ ‘‘ননু তুম্হে’’তিআদি. কণ্ণমূলে ৱচীভেদং কত্ৱাতি এতেন ‘‘পাকটং কত্ৱা ভেদকৰৱত্থুদীপনং ৱোহাৰো, তত্থ অত্তনো নিচ্ছিতমত্থং ৰহস্সৱসেন ৱিঞ্ঞাপনং অনুস্সাৱন’’ন্তি দস্সেতি.
কম্মমেৱ উদ্দেসো ৱা পমাণন্তি তেহি সঙ্ঘভেদসিদ্ধিতো ৱুত্তং, ইতৰে পন তেসং পুব্বভাগভূতা. তেনাহ ‘‘ৱোহাৰা’’তিআদি. তত্থাতি ৱোহাৰে. চুতিঅনন্তৰং ফলং অনন্তৰং নাম, তস্মিং অনন্তৰে নিযুত্তানি তন্নিব্বত্তনেন অনন্তৰকৰণসীলানি, অনন্তৰপ্পযোজনানি চাতি আনন্তৰিযানি, তানি এৱ ‘‘আনন্তৰিযকম্মানী’’তি ৱুত্তানি.
কম্মতোতি ‘‘এৱং আনন্তৰিযকম্মং হোতি, এৱং অনন্তৰিযকম্মসদিস’’ন্তি এৱং কম্মৱিভাগতো. দ্ৱাৰতোতি কাযাদিদ্ৱাৰতো. কপ্পট্ঠিতিযতোতি ‘‘ইদং কপ্পট্ঠিতিকৱিপাকং, ইদং ন কপ্পট্ঠিতিকৱিপাক’’ন্তি এৱং কপ্পট্ঠিতিযৱিভাগতো. পাকাতি ‘‘ইদমেত্থ ৱিপচ্চতি, ইদং ন ৱিপচ্চতী’’তি ৱিপচ্চনৱিভাগতো. সাধাৰণাদীহীতি গহট্ঠপব্বজিতানং সাধাৰণাসাধাৰণতো, আদি-সদ্দেন ৱেদনাদিৱিভাগতো চ.
যস্মা মনুস্সত্তভাৱে ঠিতস্সেৱ চ কুসলধম্মানং তিক্খৱিসদসূৰভাৱাপত্তি, যথা তং তিণ্ণম্পি বোধিসত্তানং বোধিত্তযনিব্বত্তিযং, এৱং মনুস্সভাৱে ঠিতস্সেৱ অকুসলধম্মানম্পি তিক্খৱিসদসূৰভাৱাপত্তীতি আহ ‘‘মনুস্সভূতস্সেৱা’’তি. পাকতিকমনুস্সানম্পি চ কুসলধম্মানং ৱিসেসপ্পত্তি ৱিমানৱত্থুঅট্ঠকথাযং (ৱি. ৱ. অট্ঠ. ৩) ৱুত্তনযেন ৱেদিতব্বা. যথা ৱুত্তো চ অত্থো সমানজাতিযস্স ৱিকোপনে কম্মং গৰুতৰং, ন তথা ৱিজাতিযস্সাতি ৱুত্তং – ‘‘মনুস্সভূতং মাতৰং ৱা পিতৰং ৱা’’তি. লিঙ্গে পৰিৱত্তে চ সো এৱ এককম্মনিব্বত্তো ভৱঙ্গপ্পবন্ধো, জীৱিতিন্দ্ৰিযপ্পবন্ধো চ, ন অঞ্ঞোতি আহ ‘‘অপি পৰিৱত্তলিঙ্গ’’ন্তি. অৰহন্তেপি এসেৱ নযো. তস্স ৱিপাকন্তিআদি কম্মস্স আনন্তৰিযভাৱসমত্থনং, চতুকোটিকঞ্চেত্থ সম্ভৱতি. তত্থ পঠমা কোটি দস্সিতা, ইতৰাসু ৱিসঙ্কেতং দস্সেতুং, ‘‘যো পনা’’তিআদি ৱুত্তং. যদিপি তত্থ ৱিসঙ্কেতো, কম্মং পন গৰুতৰং আনন্তৰিযসদিসং ভাযিতব্বন্তি আহ – ‘‘আনন্তৰিযং আহচ্চেৱ তিট্ঠতী’’তি. অযং পঞ্হোতি ঞাপনিচ্ছানিব্বত্তা কথা.
আনন্তৰিযং ফুসতি মৰণাধিপ্পাযেনেৱ আনন্তৰিযৱত্থুনো ৱিকোপিতত্তা. আনন্তৰিযং ন ফুসতি আনন্তৰিযৱত্থুঅভাৱতো. সব্বত্থ হি পুৰিমং অভিসন্ধিচিত্তং অপ্পমাণং, ৱধকচিত্তং পন তদাৰম্মণং জীৱিতিন্দ্ৰিযঞ্চ আনন্তৰিযনানন্তৰিযভাৱে পমাণন্তি দট্ঠব্বং. সঙ্গামচতুক্কং সম্পত্তৱসেন যোজেতব্বং.
তেনেৱাতি তেনেৱ পযোগেন. অৰহন্তঘাতো হোতিযেৱ অৰহতো মাৰিতত্তা. পুথুজ্জনস্সেৱ দিন্নং হোতীতি যস্মা যথা ৱধকচিত্তং পচ্চুপ্পন্নাৰম্মণম্পি পবন্ধৱিচ্ছেদৱসেন চ জীৱিতিন্দ্ৰিযং আৰম্মণং কত্ৱা পৱত্ততি, ন এৱং চাগচেতনা, সা হি চজিতব্বৱত্থুং আৰম্মণং কত্ৱা চজনমত্তমেৱ হোতি, অঞ্ঞসন্তকভাৱকৰণঞ্চ তস্স চজনং, তস্মা যস্স তং সন্তকং কতং. তস্সেৱ দিন্নং হোতীতি.
লোহিতং সমো সৰতীতি অভিঘাতেন পকুপ্পমানং সঞ্চিতং হোতি. মহন্ততৰন্তি গৰুতৰং. সৰীৰপটিজগ্গনে ৱিযাতি সত্থুৰূপকাযপটিজগ্গনে ৱিয.
অসন্নিপতিতেতি ইদং সামগ্গিযদীপনং. ভেদো চ হোতীতি সঙ্ঘস্স ভেদো হোতি. ৱট্টতীতি সঞ্ঞাযাতি ঈদিসকৰণং সঙ্ঘস্স ভেদায ন হোতীতি সঞ্ঞায. নৱতো ঊনপৰিসাযং কৰোন্তস্স তথাতি যোজেতব্বং, তথাতি ইমিনা ‘‘ন আনন্তৰিযকম্মন্তি’’ ইমং আকড্ঢতি, ন পন ‘‘ভেদো হোতী’’তি ইদং. হেট্ঠিমন্তেন হি নৱন্নমেৱ ৱসেন সঙ্ঘভেদো. ধম্মৱাদিনো অনৱজ্জা যথাধম্মং অৱট্ঠানতো. সঙ্ঘভেদস্স পুব্বভাগো সঙ্ঘৰাজি.
কাযদ্ৱাৰমেৱ পূৰেন্তি কাযকম্মভাৱেনেৱ লক্খিতব্বতো.
‘‘সণ্ঠহন্তে হি…পে… মুচ্চতী’’তি ইদং কপ্পট্ঠকথায ন সমেতি. তথা হি কপ্পট্ঠকথাযং (কথা. অট্ঠ. ৬৫৪-৬৫৭) ৱুত্তং – ‘‘আপাযিকোতি ইদং সুত্তং যং সো একং কপ্পং অসীতিভাগে কত্ৱা ততো একভাগমত্তং কালং তিট্ঠেয্য, তং আযুকপ্পং সন্ধায ৱুত্ত’’ন্তি. কপ্পৱিনাসেযেৱাতি পন আযুকপ্পৱিনাসেযেৱাতি অত্থে সতি নত্থি ৱিৰোধো. এত্থ চ সণ্ঠহন্তেতি ইদম্পি ‘‘স্ৱেৱৱিনস্সিস্সতী’’তি ৱিয অভূতপৰিকপ্পৱসেন ৱুত্তং. একদিৱসমেৱ নিৰযে পচ্চতি ততো পৰং কপ্পাভাৱে আযুকপ্পস্সপি অভাৱতোতি অৱিৰোধতো অত্থযোজনা দট্ঠব্বা. সেসানীতি সঙ্ঘভেদতো অঞ্ঞানি আনন্তৰিযকম্মানি.
অহোসিকম্মং…পে… সঙ্খ্যং গচ্ছন্তি, এৱং সতি কথং নেসং আনন্তৰিযতা চুতিঅনন্তৰং ৱিপাকদানাভাৱতো. অথ সতি ফলদানে চুতিঅনন্তৰো এৱ এতেসং ফলকালো, ন অঞ্ঞোতি ফলকালনিযমেন নিযততা নিচ্ছিতা, ন ফলদাননিযমেন, এৱম্পি নিযতফলকালানং অঞ্ঞেসম্পি উপপজ্জৱেদনীযানং দিট্ঠধম্মৱেদনীযানঞ্চ নিযততা আপজ্জেয্য. তস্মা ৱিপাকধম্মধম্মানং পচ্চযন্তৰৱিকলতাদীহি অৱিপচ্চমানানম্পি অত্তনো সভাৱেন ৱিপাকধম্মতা ৱিয বলৱতা আনন্তৰিযেন ৱিপাকে দিন্নে অৱিপচ্চমানানম্পি আনন্তৰিযানং ফলদানে নিযতসভাৱা আনন্তৰিযসভাৱা চ পৱত্তীতি অত্তনো সভাৱেন ফলদাননিযমেনেৱ নিযততা আনন্তৰিযতা চ ৱেদিতব্বা. অৱস্সঞ্চ আনন্তৰিযসভাৱা ততো এৱ নিযতসভাৱা চ তেসং পৱত্তীতি সম্পটিচ্ছিতব্বমেতং অঞ্ঞস্স বলৱতো আনন্তৰিযস্স অভাৱে চুতিঅনন্তৰং একন্তেন ফলদানতো.
ননু এৱং অঞ্ঞেসম্পি উপপজ্জৱেদনীযানং অঞ্ঞস্মিং ৱিপাকদাযকে অসতি চুতিঅনন্তৰমেকন্তেন ফলদানতো নিযতসভাৱা অনন্তৰিযসভাৱা চ পৱত্তি আপজ্জতীতি? নাপজ্জতি. অসমানজাতিকেন চেতোপণিধিৱসেন উপঘাতকেন চ নিৱত্তেতব্বৱিপাকত্তা অনন্তৰে একন্তফলদাযকত্তাভাৱা. ন পন আনন্তৰিযকানং পঠমজ্ঝানাদীনং দুতিযজ্ঝানাদীনি ৱিয অসমানজাতিকং ফলনিৱত্তকং অত্থি সব্বানন্তৰিযানং অৱীচিফলত্তা. ন চ হেট্ঠূপপত্তিং ইচ্ছতো সীলৱতো চেতোপণিধি ৱিয উপৰূপপত্তিজনককম্মফলং আনন্তৰিযফলং নিৱত্তেতুং সমত্থো চেতোপণিধি অত্থি অনিচ্ছন্তস্সেৱ অৱীচিপাতনতো, ন চ আনন্তৰিযোপঘাতকং কিঞ্চি কম্মং অত্থি, তস্মা তেসংযেৱ অনন্তৰে একন্তৱিপাকজনকসভাৱা পৱত্তীতি. অনেকানি চ আনন্তৰিযানি কতানি একন্তেনেৱ ৱিপাকে নিযতসভাৱত্তা উপৰতাৱিপচ্চনসভাৱাসঙ্কত্তা নিচ্ছিতানি সভাৱতো নিযতানেৱ. তেসু পন সমানসভাৱেসু একেন ৱিপাকে দিন্নে ইতৰানি অত্তনা কাতব্বকিচ্চস্স তেনেৱ কতত্তা ন দুতিযং ততিযং ৱা পটিসন্ধিং কৰোন্তি. ন সমত্থতাৱিঘাতত্তাতি নত্থি তেসং আনন্তৰিযকতা নিৱত্তি; গৰুতৰভাৱো পন তেসু লব্ভতেৱাতি সঙ্ঘভেদস্স সিযা গৰুতৰভাৱোতি, ‘‘যেন…পে… ৱিপচ্চতী’’তি আহ. একস্স পন অঞ্ঞানি উপত্থম্ভকানি হোন্তীতি দট্ঠব্বানি. পটিসন্ধিৱসেন ৱিপচ্চতীতি ৱচনেন ইতৰেসং পৱত্তিৱিপাকদাযিতা অনুঞ্ঞাতা ৱিয দিস্সতি. নো ৱা তথা সীলৱতীতি যথা পিতা সীলৱা, তথা সীলৱতী নো ৱা হোতীতি যোজনা. সচে মাতা সীলৱতী, মাতুঘাতো পটিসন্ধিৱসেন ৱিপচ্চতীতি যোজনা.
পকতত্তোতি অনুক্খিত্তো. সমানসংৱাসকোতি অপাৰাজিকো. সমানসীমাযন্তি একসীমাযং.
সত্থুকিচ্চং কাতুং অসমত্থোতি যং সত্থাৰা কাতব্বকিচ্চং অনুসাসনাদি, তং কাতুং অসমত্থোতি ভগৱন্তং পচ্চক্খায. অঞ্ঞং তিত্থকৰন্তি অঞ্ঞং সত্থাৰং.
১২৯. অভিজাতিআদিসু (অ. নি. টী. ১.১.২৭৭) পকপ্পনেন দেৱতূপসঙ্কমনাদিনা জাতচক্কৱাড়েন সমানযোগক্খেমং দসসহস্সপৰিমাণং ঠানং জাতিখেত্তং, সৰসেনেৱ আণাপৱত্তিট্ঠানং আণাখেত্তং, ৱিসযভূতং ঠানং ৱিসযখেত্তং. দসসহস্সী লোকধাতূতি ইমায লোকধাতুযা সদ্ধিং ইমং লোকধাতুং পৰিৱাৰেত্ৱা ঠিতা দসসহস্সী লোকধাতু. তত্তকানংযেৱ জাতিখেত্তভাৱো ধম্মতাৱসেন ৱেদিতব্বো. ‘‘পৰিগ্গহৱসেনা’’তি কেচি. ‘‘সব্বেসম্পি বুদ্ধানং তত্তকং এৱ জাতিখেত্তং তন্নিৱাসীনংযেৱ চ দেৱতানং ধম্মাভিসমযো’’তি চ ৱদন্তি. মাতুকুচ্ছিওক্কমনকালাদীনং ছন্নং এৱ গহণং নিদস্সনমত্তং মহাভিনীহাৰাদিকালেপি তস্স পকম্পনস্স লব্ভমানতো. আণাখেত্তং নাম যং একজ্ঝং সংৱট্টতি চ ৱিৱট্টতি চ. আণা ৱত্ততি আণায তন্নিৱাসীনং দেৱতানং সিৰসা সম্পটিচ্ছনেন, তঞ্চ খো কেৱলং বুদ্ধানং আনুভাৱেনেৱ, ন অধিপ্পাযৱসেন, অধিপ্পাযৱসেন পন ‘‘যাৱতা ৱা পন আকঙ্খেয্যা’’তি (অ. নি. ৩.৮১) ৱচনতো ততো পৰম্পি আণা পৱত্তেয্য.
ন উপ্পজ্জন্তীতি পন অত্থীতি, ‘‘ন মে আচৰিযো অত্থি, সদিসো মে ন ৱিজ্জতী’’তিআদিং (ম. নি. ১.২৮৫; ২.৩৪১; মহাৱ. ১১; কথা. ৪০৫; মি. প. ৪.৫.১১) ইমিস্সং লোকধাতুযং ঠত্ৱা ৱদন্তেন ভগৱতা, ‘‘কিং পনাৱুসো সাৰিপুত্ত, অত্থেতৰহি অঞ্ঞে সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা ভগৱতা সমসমা সম্বোধিযন্তি, এৱং পুট্ঠো অহং, ভন্তে, নোতি ৱদেয্য’’ন্তি (দী. নি. ৩.১৬১), ৱত্ৱা তস্স কাৰণং দস্সেতুং, ‘‘অট্ঠানমেতং অনৱকাসো, যং একিস্সা লোকধাতুযা দ্ৱে অৰহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা’’তি ইমং সুত্তং (দী. নি. ৩.১৬১; মি. প. ৫.১.১) দস্সেন্তেন ধম্মসেনাপতিনা চ বুদ্ধখেত্তভূতং ইমং লোকধাতুং ঠপেত্ৱা অঞ্ঞত্থ অনুপ্পত্তি ৱুত্তা হোতীতি অধিপ্পাযো.
একতোতি সহ, একস্মিং কালেতি অত্থো. সো পন কালো কথং পৰিচ্ছিন্নোতি চৰিমভৱে পটিসন্ধিগ্গহণতো পট্ঠায যাৱ ধাতুপৰিনিব্বানাতি দস্সেন্তো ‘‘তত্থা’’তিআদিমাহ. নিসিন্নকালতো পট্ঠাযাতি পটিলোমক্কমেন ৱদতি. পৰিনিব্বানতো পট্ঠাযাতি অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পৰিনিব্বানতো পট্ঠায. এত্থন্তৰেতি চৰিমভৱে বোধিসত্তস্স পটিসন্ধিগ্গহণং ধাতুপৰিনিব্বানন্তি এতেসং অন্তৰে.
অঞ্ঞস্স বুদ্ধস্স উপ্পত্তি ন নিৱাৰিতা, তত্থ কাৰণং দস্সেতুং ‘‘তীণি হী’’তিআদি ৱুত্তং. পটিপত্তিঅন্তৰধানেন হি সাসনস্স ওসক্কিতত্তা অপৰস্স বুদ্ধস্স উপ্পত্তি লদ্ধাৱসৰা হোতি. পটিপদাতি পটিৱেধাৱহা পুব্বভাগপটিপদা. ‘‘পৰিযত্তি পমাণ’’ন্তি ৱত্ৱা তমত্থং বোধিসত্তং নিদস্সনং কত্ৱা দস্সেতুং, ‘‘যথা’’তিআদি ৱুত্তং তযিদং হীনং কতন্তি দট্ঠব্বং. নিয্যানিকধম্মস্স ঠিতিঞ্হি দস্সেন্তো অনিয্যানিকধম্মং নিদস্সেতি.
মাতিকায অন্তৰহিতাযাতি, ‘‘যো পন ভিক্খূ’’তিআদিনযপ্পত্তা সিক্খাপদপাড়ি মাতিকা, তায অন্তৰহিতায নিদানুদ্দেসসঙ্খাতে পাতিমোক্খুদ্দেসে পব্বজ্জাযুপসম্পদাকম্মেসু চ সাসনং তিট্ঠতীতি অত্থো. অথ ৱা পাতিমোক্খে ধৰন্তেযেৱ পব্বজ্জা উপসম্পদা চ, এৱং সতি তদুভযং পাতিমোক্খে অন্তোগধং তদুভযাভাৱে পাতিমোক্খাভাৱতো, তস্মা তযিদং তযং সাসনস্স ঠিতিহেতূতি আহ – ‘‘পাতিমোক্খপব্বজ্জাউপসম্পদাসু ঠিতাসু সাসনং তিট্ঠতী’’তি. যস্মা ৱা উপসম্পদাধীনং পাতিমোক্খং, উপসম্পদা চ পব্বজ্জাধীনা, তস্মা পাতিমোক্খে সিদ্ধে, সিদ্ধাসু পব্বজ্জাউপসম্পদাসু চ সাসনং তিট্ঠতি. পচ্ছিমপটিৱেধতো হি পৰং পটিৱেধসাসনং, পচ্ছিমসীলতো চ পৰং পটিপত্তিসাসনং ৱিনট্ঠং নাম হোতি. ওসক্কিতং নামাতি পচ্ছিমকপটিৱেধসীলভেদদ্ৱযং একতো কত্ৱা ততো পৰং ৱিনট্ঠং নাম হোতীতি অত্থো.
তেন কামং ‘‘সাসনট্ঠিতিযা পৰিযত্তি পমাণ’’ন্তি ৱুত্তং, পৰিযত্তি পন পটিপত্তিহেতুকাতি পটিপত্তিযা অসতি অপ্পতিট্ঠা হোতি, তস্মা পটিপত্তিঅন্তৰধানং সাসনোসক্কনস্স ৱিসেসকাৰণন্তি দস্সেত্ৱা তযিদং সাসনোসক্কনং ধাতুপৰিনিব্বানোসানন্তি দস্সেতুং, ‘‘তীণি পৰিনিব্বানানী’’তি ৱুত্তং.
কাৰুঞ্ঞন্তি পৰিদেৱনকাৰুঞ্ঞং. জম্বুদীপে দীপন্তৰেসু দেৱনাগব্ৰহ্মলোকেসু চ ৱিপ্পকিৰিত্ৱা ঠিতানং ধাতূনং মহাবোধিপল্লঙ্কে একজ্ঝং সন্নিপতনং, ৰস্মিৱিস্সজ্জনং, তত্থ তেজোধাতুযা উট্ঠানং, একজালীভাৱো চাতি সব্বমেতং সত্থু অধিট্ঠানৱসেনেৱ ৱেদিতব্বং.
অনচ্ছৰিযত্তাতি দ্ৱীসুপি উপ্পজ্জমানেসু অচ্ছৰিযত্তাভাৱদোসতোতি অত্থো. বুদ্ধা নাম মজ্ঝে ভিন্নং সুৱণ্ণং ৱিয একসদিসাতি তেসং দেসনাপি একৰসা এৱাতি আহ – ‘‘দেসনায চ ৱিসেসাভাৱতো’’তি. এতেনপি অনচ্ছৰিযত্তমেৱ সাধেতি. ৱিৱাদভাৱতোতি এতেন ৱিৱাদাভাৱত্থং দ্ৱে একতো ন উপ্পজ্জন্তীতি দস্সেতি.
তত্থাতি মিলিন্দপঞ্হে. একং বুদ্ধং ধাৰেতীতি একবুদ্ধধাৰণী. এতেন এৱং সভাৱা এতে বুদ্ধগুণা, যেন দুতিযবুদ্ধগুণে ধাৰেতুং অসমত্থা অযং লোকধাতূতি দস্সেতি. পচ্চযৱিসেসনিপ্ফন্নানঞ্হি গুণধম্মানং ভাৰিযো ৱিসেসো ন সক্কা ধাৰেতুন্তি, ‘‘ন ধাৰেয্যা’’তি ৱত্ৱা তমেৱ অধাৰণং পৰিযাযন্তৰেনপি পকাসেন্তো ‘‘চলেয্যা’’তিআদিমাহ. তত্থ চলেয্যাতি পৰিপ্ফন্দেয্য. কম্পেয্যাতি পৱেধেয্য. নমেয্যাতি একপস্সেন নমেয্য. ওনমেয্যাতি ওসীদেয্য. ৱিনমেয্যাতি ৱিৱিধং ইতোচিতো চ নমেয্য. ৱিকিৰেয্যাতি ৱাতেন থুসমুট্ঠি ৱিয ৱিপ্পকিৰেয্য. ৱিধমেয্যাতি ৱিনস্সেয্য. ৱিদ্ধংসেয্যাতি সব্বসো ৱিদ্ধস্তা ভৱেয্য. তথাভূতা চ কত্থচি ন তিট্ঠেয্যাতি আহ ‘‘ন ঠানমুপগচ্ছেয্যা’’তি.
ইদানি তত্থ নিদস্সনং দস্সেন্তো, ‘‘যথা, মহাৰাজা’’তিআদিমাহ. তত্থ সমুপাদিকাতি সমং উদ্ধং পজ্জতি পৱত্ততীতি সমুপাদিকা, উদকস্স উপৰি সমং গামিনীতি অত্থো. ৱণ্ণেনাতি সণ্ঠানেন. পমাণেনাতি আৰোহেন. কিসথূলেনাতি কিসথূলভাৱেন, পৰিণাহেনাতি অত্থো.
ছাদেন্তন্তি ৰোচেন্তং ৰুচিং উপ্পাদেন্তং. তন্দীকতোতি তেন ভোজনেন তন্দীভূতো. অনোনমিতদণ্ডজাতোতি যাৱদত্থং ভোজনেন ওনমিতুং অসক্কুণেয্যতায অনোনমিতদণ্ডো ৱিয জাতো. সকিং ভুত্তো ৱমেয্যাতি একম্পি আলোপং অজ্ঝোহৰিত্ৱা ৱমেয্যাতি অত্থো.
অতিধম্মভাৰেন পথৱী চলতীতি ধম্মেন নাম পথৱী তিট্ঠেয্য. সা কিং তেনেৱ চলতি ৱিনস্সতীতি অধিপ্পাযেন পুচ্ছতি. পুন থেৰো ‘‘ৰতনং নাম লোকে কুটুম্বং সন্ধাৰেন্তং অভিমতঞ্চ লোকেন অত্তনো গৰুসভাৱতায সকটভঙ্গস্স কাৰণং অতিভাৰভূতং দিট্ঠং. এৱংধম্মো চ হিতসুখৱিসেসেহি তংসমঙ্গিনং ধাৰেন্তো অভিমতো চ ৱিঞ্ঞূনং গম্ভীৰপ্পমেয্যভাৱেন গৰুসভাৱত্তা অতিভাৰভূতো পথৱীচলনস্স কাৰণং হোতী’’তি দস্সেন্তো, ‘‘ইধ, মহাৰাজ, দ্ৱে সকটা’’তিআদিমাহ. এতেনেৱ তথাগতস্স মাতুকুচ্ছিওক্কমনাদিকালে পথৱীকম্পনকাৰণং সংৱণ্ণিতন্তি দট্ঠব্বং. একসকটতো ৰতনন্তি একস্মা, একস্স ৱা সকটস্স ৰতনং, তস্মা সকটতো গহেত্ৱাতি অত্থো.
ওসাৰিতন্তি উচ্চাৰিতং, ৱুত্তন্তি অত্থো. অগ্গোতি সব্বসত্তেহি অগ্গো.
সভাৱপকতীতি সভাৱভূতা অকিত্তিমা পকতি. কাৰণমহন্ততাযাতি মহন্তেহি বুদ্ধকাৰকধম্মেহি পাৰমিতাসঙ্খাতেহি কাৰণেহি বুদ্ধগুণানং নিব্বত্তিতোতি ৱুত্তং হোতি. পথৱিআদীনি মহন্তানি ৱত্থূনি, মহন্তা চ সক্কভাৱাদযো অত্তনো অত্তনো ৱিসযে একেকা এৱ, সম্মাসম্বুদ্ধোপি মহন্তো অত্তনো ৱিসযে একোৱ, কো চ তস্স ৱিসযো? বুদ্ধভূমি, যাৱতকং ৱা ঞেয্যং. এৱং ‘‘আকাসো ৱিয অনন্তৱিসযো ভগৱা একোৱ হোতী’’তি ৱদন্তো পৰচক্কৱাড়েসু দুতিযস্স বুদ্ধস্স অভাৱং দস্সেতি.
ইমিনাৱ পদেনাতি ‘‘একিস্সা লোকধাতুযা’’তি ইমিনা এৱ পদেন. দসচক্কৱাড়সহস্সানি গহিতানি জাতিখেত্তত্তা. একচক্কৱাড়েনেৱাতি ইমিনা একচক্কৱাড়েনেৱ. যথা – ‘‘ইমস্মিংযেৱ চক্কৱাড়ে উপ্পজ্জন্তী’’তি ৱুত্তে ইমস্মিম্পি চক্কৱাড়ে জম্বুদীপেযেৱ, তত্থপি মজ্ঝিমপদেসে এৱাতি পৰিচ্ছিন্দিতুং ৱট্টতি; এৱং ‘‘একিস্সা লোকধাতুযা’’তি জাতিখেত্তে অধিপ্পেতেপি ইমিনাৱ চক্কৱাড়েন পৰিচ্ছিন্দিতুং ৱট্টতি.
ৱিৱাদূপচ্ছেদতোতি ৱিৱাদূপচ্ছেদকাৰণা. দ্ৱীসু উপ্পন্নেসু যো ৱিৱাদো ভৱেয্য, তস্স অনুপ্পাদোযেৱেত্থ ৱিৱাদুপচ্ছেদো. একস্মিং দীপেতিআদিনা দীপন্তৰেপি একজ্ঝং ন উপ্পজ্জন্তি, পগেৱ একদীপেতি দস্সেতি. সো পৰিহাযেথাতি চক্কৱাড়স্স পদেসে এৱ ৱত্তিতব্বত্তা পৰিহাযেয্য.
১৩০. মনুস্সত্তন্তি মনুস্সভাৱো তস্সেৱ পব্বজ্জাদিগুণসম্পত্তিআদীনং যোগ্গভাৱতো. লিঙ্গসম্পত্তীতি পুৰিসভাৱো. হেতূতি মনোৱচীপণিধানপুব্বিকা হেতুসম্পদা. সত্থাৰদস্সনন্তি সত্থুসম্মুখীভাৱো. পব্বজ্জাতি কম্মকিৰিযৱাদীসু তাপসেসু, ভিক্খূসু ৱা পব্বজ্জা. গুণসম্পত্তীতি অভিঞ্ঞাদিগুণসম্পদা. অধিকাৰোতি বুদ্ধং উদ্দিস্স অধিকো সক্কাৰো. ছন্দতাতি সম্মাসম্বোধিং উদ্দিস্স সাতিসযো কত্তুকম্যতাকুসলচ্ছন্দো. অট্ঠধম্মসমোধানাতি এতেসং অট্ঠন্নং ধম্মানং সমাযোগেন. অভিনীহাৰোতি কাযপণিধানং. সমিজ্ঝতীতি নিপ্ফজ্জতীতি অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰো পন পৰমত্থদীপনিযা চৰিযাপিটকৱণ্ণনায (চৰিযা. অট্ঠ. পকিণ্ণককথা) ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো.
সব্বাকাৰপৰিপূৰমেৱাতি পৰিপুণ্ণলক্খণতায সত্তুস্সদাদীহি সব্বাকাৰেহি সম্পন্নমেৱ. ন হি ইত্থিযা কোসোহিতৱত্থগুয্হতা সম্ভৱতি, দুতিযপকতি চ নাম পঠমপকতিতো নিহীনা এৱ. তেনেৱাহ অনন্তৰৱাৰে ‘‘যস্মা’’তিআদি.
ইধ পুৰিসস্স তত্থ নিব্বত্তনতোতি ইমস্মিং মনুস্সলোকে পুৰিসভূতস্স তত্থ ব্ৰহ্মলোকে ব্ৰহ্মত্তভাৱেন নিব্বত্তনতো. তেন অসতিপি পুৰিসলিঙ্গে পুৰিসাকাৰা ব্ৰহ্মানো হোন্তীতি দস্সেতি. তংযেৱ হি পুৰিসাকাৰং সন্ধায ৱুত্তং – ‘‘যং পুৰিসো ব্ৰহ্মত্তং কৰেয্যা’’তি. তেনেৱাহ ‘‘সমানেপী’’তিআদি. যদি এৱং ইত্থিযো ব্ৰহ্মলোকে ন উপ্পজ্জন্তীতি আহ ‘‘ব্ৰহ্মত্ত’’ন্তিআদি.
১৩১. কাযদুচ্চৰিতস্সাতিআদিপাড়িযা কম্মনিযামো নাম কথিতো. সমঞ্জনং সমঙ্গো, সো এতস্স অত্থীতি সমঙ্গী, সমন্নাগতো. সমঞ্জনসীলো ৱা সমঙ্গী. পুব্বভাগে আযূহনসমঙ্গিতা, সন্নিট্ঠাপকচেতনাৱসেন চেতনাসমঙ্গিতা. চেতনাসন্ততিৱসেন ৱা আযূহনসমঙ্গিতা, তংতংচেতনাখণৱসেন চেতনাসমঙ্গিতা. কতূপচিতস্স অৱিপক্কৱিপাকস্স কম্মস্স ৱসেন কম্মসমঙ্গিতা, কম্মে পন ৱিপচ্চিতুং আৰদ্ধে ৱিপাকপ্পৱত্তিৱসেন ৱিপাকসমঙ্গিতা. কম্মাদীনং উপট্ঠানকালৱসেন উপট্ঠানসমঙ্গিতা. কুসলাকুসলকম্মাযূহনক্খণেতি কুসলকম্মস্স চ অকুসলকম্মস্স চ সমীহনক্খণে. তথাতি ইমিনা কুসলাকুসলকম্মপদং আকড্ঢতি. যথা কতং কম্মং ফলদানসমত্থং হোতি, তথা কতং উপচিতং. ৱিপাকাৰহন্তি দুতিযভৱাদীসু ৱিপচ্চনাৰহং. উপ্পজ্জমানানং উপপত্তিনিমিত্তং উপট্ঠাতীতি যোজনা. চলতীতি পৰিৱত্ততি. একেন হি কম্মুনা তজ্জে নিমিত্তে উপট্ঠাপিতে পচ্চযৱিসেসৱসেন ততো অঞ্ঞেন কম্মুনা অঞ্ঞস্স নিমিত্তস্স উপট্ঠানং পৰিৱত্তনং.
সুনখজীৱিকোতি সুনখেহি জীৱনসীলো. তলসন্থৰণপূজন্তি ভূমিতলস্স পুপ্ফেহি সন্তৰণপূজং. আযূহনচেতনাকম্মসমঙ্গিতাৱসেনাতি কাযদুচ্চৰিতস্স অপৰাপৰং আযূহনেন সন্নিট্ঠাপকচেতনায তস্সেৱ পকপ্পনে কম্মক্খযকৰঞাণেন অখেপিতত্তা যথূপচিতকম্মুনা চ সমঙ্গিভাৱস্স ৱসেন.
১৩২. এৱং সস্সিৰিকন্তি ৱুত্তপ্পকাৰেন অনেকধাতুৱিভজনাদিনা নানানযৱিচিত্ততায পৰমনিপুণগম্ভীৰতায চ অত্থতো ব্যঞ্জনতো চ সসোভং কত্ৱা.
নং ধাৰেহীতি এত্থ নন্তি নিপাতমত্তং. ধাতুআদিৱসেন পৰিৱট্টীযন্তি অত্থা এতেহীতি পৰিৱট্টা, দেসনাভেদা. চত্তাৰো পৰিৱট্টা এতস্স, এতস্মিং ৱাতি চতুপৰিৱট্টো, ধম্মপৰিযাযো. ধম্মো চ সো পৰিযত্তিভাৱতো যথাৱুত্তেনত্থেন আদাসোতি ধম্মাদাসো. উপট্ঠানট্ঠেন যথাধম্মানং আদাসোতিপি ধম্মাদাসো. যথা হি আদাসেন সত্তানং মুখে মলদোসহৰণং, এৱং ইমিনাপি সুত্তেন যোগীনং মুখে মলদোসহৰণং. তস্মাতি যস্মা ইমিনা সুত্তেন কিলেসে মদ্দিত্ৱা সমথাধিগমেন যোগিনো জযপ্পত্তা; তস্মা অমতপুৰপ্পৱেসনে উগ্ঘোসনমহাভেৰিতায চ অমতদুন্দুভি. ইধ ৱুত্তন্তি ইমস্মিং সুত্তে ৱুত্তং. অনুত্তৰো সঙ্গামৱিজযোতি অনুত্তৰভাৱতো কিলেসসঙ্গামৱিজযো, ‘‘ৱিজেতি এতেনা’’তি কত্ৱা. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.
বহুধাতুকসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.