৬. আনেঞ্জসপ্পাযসুত্তৱণ্ণনা

৬৬. খণপভঙ্গুতায ন নিচ্চা ন ধুৱাতি অনিচ্চা. ততো এৱ পণ্ডিতেহি ন ইচ্চা ন উপগন্তব্বাতিপি অনিচ্চা. সো চাযং অনিচ্চত্থো উদযৱযপৰিচ্ছিন্নতায ৱেদিতব্বোতি দস্সেন্তো, ‘‘হুত্ৱা অভাৱট্ঠেন অনিচ্চা’’তি আহ; উপ্পজ্জিত্ৱা ৱিনস্সনতোতি অত্থো. অযঞ্চ অনিচ্চতা ৱক্খমানা চ তুচ্ছাদিতা দ্ৱিন্নম্পি কামানং সাধাৰণোতি আহ – ‘‘ৱত্থুকামাপি কিলেসকামাপী’’তি. ৰিত্তা ৱিৱিত্তা, তেসং নিচ্চসাৰাদীনং অত্তনি অভাৱতো তেহি ৱিসুংভূতা. যথা পন সব্বসো সভাৱৰহিতমাকাসং ‘‘তুচ্ছং ৰিত্ত’’ন্তি ৱুচ্চতি, ন এৱমেতে. এতে পন কেৱলং নিচ্চসাৰাদিৱিৰহতো এৱ তুচ্ছা ৰিত্তাতি দস্সেন্তো ‘‘ন পনা’’তিআদিমাহ. ‘‘ন হি তুচ্ছমুট্ঠি নাম নত্থী’’তি ইদং লোকসমঞ্ঞাৱসেন ৱুত্তং, লোকসমঞ্ঞা লোকিযকথা ন লঙ্ঘিতব্বা.

মুসাতি ইত্তৰপচ্চুপট্ঠানতায ন দিস্সতীতি আহ ‘‘মুসাতি নাসনকা’’তি. ৱিসংৱাদনট্ঠেন ৱা মুসা. এতে হি অসুভাদিসভাৱাপি বালানং সুভাদিভাৱেন উপট্ঠহন্তা সুভাদিগ্গহণস্স পচ্চক্খভাৱেন সত্তে ৱিসংৱাদেন্তি. নস্সনসভাৱাতি খণভঙ্গত্তা ইত্তৰপচ্চুপট্ঠানতায দিস্সমানা ৱিযপি হুত্ৱা অপঞ্ঞাযনকপকতিকা. তেনাহ ‘‘খেত্তং ৱিযা’’তিআদি. ধম্মসদ্দো চেত্থ ‘‘জাতিধম্মান’’ন্তিআদীসু (দী. নি. ২.৩৯৮) ৱিয পকতিপৰিযাযো, তথা সভাৱসদ্দো চাতি দট্ঠব্বং. মোসধম্মাতি মোসনপকতিকা, কুসলভণ্ডহৰণসভাৱাতি অত্থো. মাযাকতন্তি মাযায কতং উদকাদিমণিআদিআকাৰেন মাযাদিনা উপট্ঠাপিতং; মাযাকতং ৱিয মাযাকতং অঞ্ঞসভাৱা হুত্ৱা অতথা উপট্ঠহনতো. তেনাহ ‘‘যথা’’তিআদি. চক্খুপথে এৱ কতৱিজ্জায, ন ততো পৰন্তি ৱুত্তং – ‘‘দস্সনূপচাৰে ঠিতস্সেৱ তথা পঞ্ঞাযতী’’তি. তযিদং সম্বৰৱিজ্জাৱসেন ৱুত্তং.

এৱং তাৱকালিকভাৱেন কামানং মাযাকতভাৱং দস্সেত্ৱা ইদানি ততো অঞ্ঞেনপি পকাৰেন দস্সেতুং ‘‘যথা চা’’তিআদি ৱুত্তং. অনিচ্চাদিসভাৱানং কামানং নিচ্চাদিসভাৱদস্সনং ৱিপল্লাসসহগততায ৱেদিতব্বং. বালানং লাপনতোতি অপৰিঞ্ঞাতৱত্থুকানং অন্ধবালানং পুগ্গলানং ৱিপল্লাসহেতুতো. মনুস্সলোকে ঠত্ৱা মনুস্সানং ৱা ৱসেন ভগৱতা ভাসিতত্তা ৱুত্তং – ‘‘দিট্ঠধম্মিকা কামাতি মানুসকা পঞ্চ কামগুণা’’তি. ততো এৱ চ ‘‘সম্পৰাযিকাতি তে ঠপেত্ৱা অৱসেসা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ দিট্ঠধম্মা পচ্চক্খসভাৱা আৰম্মণভূতা এতাসং অত্থীতি দিট্ঠধম্মিকা. সম্পৰাযিকে কামে আৰব্ভ উপ্পন্নসঞ্ঞা সম্পৰাযিকা. তে সমেচ্চ ধীযতি এত্থ আণাতি ধেয্যং, আণাপৱত্তিট্ঠানং. মাৰস্স ধেয্যন্তি মাৰধেয্যং তস্স ইস্সৰিযপৱত্তনত্তা. তেনাহ ‘‘যেহী’’তিআদি. গহিতন্তি ৱিসযৱিসযীভাৱেন গহিতং, আৰম্মণৱসেন আৰম্মণকৰণৱসেন চ গহিতন্তি অত্থো. তত্থ আৰম্মণকৰণৱসেন গহণং নাম ‘‘ইদং ময্হ’’ন্তি অৱিভাগেন পৰিগ্গহকৰণং; আৰম্মণৱসেন পন গহণং ভাগসো আৰম্মণানুভৱনন্তি ৱদন্তি. উভযস্সপি পন তণ্হাৰাগৱসেন গহণং সন্ধায, ‘‘উভযমেতং গহিত’’ন্তি ৱুত্তং. মাৰোতি কিলেসমাৰো. যদগ্গেন কিলেসমাৰো, তদগ্গেন দেৱপুত্তমাৰোপি তে অত্তনো ৱসং ৱত্তেতি. তং সন্ধাযাতি ধম্মমুখেন পুগ্গলগ্গহণং সন্ধায.

অপ্পহীনৱিপল্লাসা হি পুগ্গলা কামাধিমুত্তা মাৰস্স ইস্সৰিযৱত্তনট্ঠানতায ‘‘মাৰধেয্য’’ন্তি ৱুত্তা, তথা মাৰস্স নিৱাপগোচৰপৰিযাযেহিপি তে এৱং ৱুত্তাতি দস্সেন্তো, ‘‘যথা চোড়স্সা’’তিআদিমাহ. নিৱপতীতি নিৱাপো, সো এৱ বীজন্তি নিৱাপবীজং. তেতি কামগুণা. যত্থাতি যস্মিং পদেসে.

মনসি ভৱাতি মানসাতি আহ ‘‘চিত্তসম্ভূতা’’তি. তে পন অৱিজ্জাদযো পাড়িযং আগতা. এৱঞ্হি লোহিতসন্নিস্সযো পুব্বো ৱিয অনুৰোধূপনিস্সযো ৱিৰোধোতি দস্সেন্তো, ‘‘মমাযিতে ৱত্থুস্মি’’ন্তিআদিমাহ. তেধাতি এত্থ ইধাতি নিপাতমত্তং ‘‘ইধাহং, ভিক্খৱে, ভুত্তাৱী অস্স’’ন্তিআদীসু (ম. নি. ১.৩০) ৱিয. কামলোকন্তি কামগুণসঙ্খাতং সঙ্খাৰলোকং, যত্থ ৱা লোকে কামগুণৱন্তং লোকং. চিত্তেন অধিট্ঠহিত্ৱাতি ঝানাৰম্মণং পটিভাগনিমিত্তং ভাৱনাচিত্তেন উপ্পাদেত্ৱা. পৰিত্তং নাম ৱিক্খম্ভনঅসমত্থত্তা কিলেসেহি পৰিতো খণ্ডিতং ৱিয হোতি. তস্স পটিক্খেপেনাতি পৰিত্তভাৱপটিক্খেপেন. পমাণন্তিপি কামাৱচৰমেৱ পাপকানং পমাণকৰণধম্মানং ৱিক্খম্ভনৱসেন অপ্পজহনতো. তপ্পটিক্খেপৱসেন অপ্পমাণং নাম মহগ্গতন্তি আহ – ‘‘ৰূপাৱচৰং অৰূপাৱচৰ’’ন্তি. সমুচ্ছেদৱসেন কিলেসানং অপ্পহানেন মহগ্গতজ্ঝানম্পি সুভাৱিতং নাম ন হোতি, পগেৱ পৰিত্তজ্ঝানন্তি আহ – ‘‘সুভাৱিতন্তি…পে… লোকুত্তৰস্সেৱেতং নাম’’ন্তি. এতস্স ৱসেনাতি ‘‘সুভাৱিত’’ন্তি পদস্স ৱসেন.

তমেৱ পটিপদন্তি তমেৱ অভিজ্ঝাদিপহানাৱহং ঝানপটিপদং. অৰহত্তে তস্স উপাযভূতায ৱিপস্সনায ৱা চতুত্থজ্ঝানে তস্স উপাযভূতে উপচাৰে ৱা সতি চিত্তং পসন্নমেৱ হোতীতি আহ – ‘‘অৰহত্তং ৱা…পে… উপচাৰং ৱা’’তি. অধিমোক্খসম্পসাদোতি ‘‘অজ্জেৱ অৰহত্তং গণ্হিস্সামী’’তি ৱা ৱিপস্সনায ৱীথিপটিপন্নত্তা; ‘‘অজ্জেৱ চতুত্থজ্ঝানং নিব্বত্তেস্সামী’’তি ৱা উপচাৰসমাধিনা চিত্তস্স সমাহিতত্তা অধিমুচ্চনভূতো সম্পসাদো. পটিলাভসম্পসাদোতি অৰহত্তস্স চতুত্থজ্ঝানস্স ৱা অধিগমসঙ্খাতো সম্পসাদো. পটিলাভোপি হি কিলেসকালুসিযাভিভৱনতো চিত্তস্স সুপ্পসন্নভাৱাৱহত্তা ‘‘সম্পসাদো’’তি ৱুত্তো. পচ্চযাতি নামৰূপপচ্চযা অৱিজ্জাদযো. সব্বথাতি সমুদযতো অত্থঙ্গমতো অস্সাদতো আদীনৱতো নিস্সৰণতোতি সব্বপ্পকাৰেন. আসাতি অধিমুচ্চনৱসেন আসীসনা. তেনাহ – ‘‘আসা সন্তিট্ঠতি, অধিমোক্খং পটিলভতী’’তি.

পাদকন্তি পদট্ঠানং. কিলেসা সন্নিসীদন্তীতি নীৱৰণসহগতা এৱ কিলেসা ৱিক্খম্ভনৱসেন ৱূপসমন্তি. সতীতি উপচাৰজ্ঝানাৱহা সতি সন্তিট্ঠতি. সঙ্খাৰগতন্তি ভাৱনায সমতায পৱত্তমানত্তা, ইমে ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গাদযো একৰসা হুত্ৱা পৱত্তন্তীতি, ভাৱনাচিত্তুপ্পাদপৰিযাপন্নং সঙ্খাৰগতং ৱিভূতং পাকটং হুত্ৱা উপট্ঠাতি. চিত্তুপ্পাদোতি ভাৱনাচিত্তুপ্পাদো. লেপপিণ্ডেতি সিলেসপিণ্ডে লগ্গমানো ৱিয অপ্পিতো ৱিয হোতি. উপচাৰেন সমাধিযতি উপচাৰজ্ঝানেন সমাধিযতি. অযন্তি অযং দুৱিধোপি অধিমুচ্চনাকাৰো অধিমোক্খসম্পসাদো নাম. তস্মিং সম্পসাদে সতীতি এতস্মিং ৱিপস্সনালক্খণে, উপচাৰজ্ঝানে ৱা অধিমোক্খসম্পসাদে সতি. যো পন অৰহত্তং ৱা পটিলভতি চতুত্থজ্ঝানং ৱা, তস্স চিত্তং ৱিপ্পসন্নং হোতিযেৱ, অযং নিপ্পৰিযাযতো পটিলাভসম্পসাদো, এৱং সন্তেপি ইধামিপ্পেতমেৱ দস্সেতুং, ‘‘ইধ পনা’’তিআদি ৱুত্তং. ৱিপস্সনা হীতিআদি ৱুত্তস্স সমত্থনং. তত্থ পঞ্ঞাযাতি অৰহত্তপঞ্ঞায. অধিমুচ্চনস্সাতি সদ্দহনং উস্সুক্কাপজ্জনস্স. উপচাৰন্তি উপচাৰজ্ঝানং. আনেঞ্জসমাপত্তিযা অধিমুচ্চনস্স কাৰণন্তি যোজনা.

এতৰহি ৱাতি ইদানিমেৱ. আনেঞ্জং ৱাতি চতুত্থজ্ঝানং ৱা. সমাপজ্জতীতি অধিগচ্ছতি. ইদং হীতিআদিনা সঙ্খেপতো ৱুত্তমত্থং ৱিৱৰতি. অৰহত্তসচ্ছিকিৰিযা নাম অগ্গমগ্গভাৱনায সতি অত্থতো আপন্না হোতি, অগ্গমগ্গপঞ্ঞা এৱ তদত্থং অধিমুচ্চিতব্বাতি দস্সেন্তো, ‘‘অথ ৱা’’তি ৱিকপ্পন্তৰমাহ. তত্থ যথা নাম পাসাদস্স অত্থায সমানীতদব্বসম্ভাৰাৱযৱে অপ্পহোন্তে কূটাগাৰং কাতুং ন পহোন্তিযেৱ, এৱংসম্পদমিদন্তি দস্সেন্তো, ‘‘তং অনভিসম্ভুণন্তো আনেঞ্জং ৱা সমাপজ্জতী’’তি আহ. চতুসচ্চং ৱা সচ্ছিকৰোতি হেট্ঠিমমগ্গাধিগমনৱসেন আনেঞ্জং ৱা সমাপজ্জতি উভযস্সপি হেতুপৰিগ্গহিতত্তা.

তত্ৰাতি তস্মিং ‘‘পঞ্ঞায ৱা অধিমুচ্চতি, আনেঞ্জং ৱা সমাপজ্জতী’’তি যথাৱুত্তে ৱিসেসাধিগমে অযং ইদানি ৱুচ্চমানো যোজনানযো. এৱং হোতীতি ইদানি ৱুচ্চমানাকাৰেন চিত্তাভিনীহাৰো হোতি. কিচ্চন্তি পব্বজিতকিচ্চং. ততোতি অৰহত্তাধিগমনতো. ওসক্কিতমানসোতি সংকুচিতচিত্তো. অন্তৰা ন তিট্ঠতীতি অসমাহিতভূমিযং ন তিট্ঠতি. ইদানি যথাৱুত্তমত্থং উপমায ৱিভাৱেতুং ‘‘যথা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্ৰাযং সঙ্খেপত্থো – যথা তস্স পুৰিসস্স ৱনমহিংসং গহেতুং উস্সাহৱতো ওসক্কন্তস্স সসগোধাদিগ্গহণে ৱত্তব্বমেৱ নত্থি, এৱং ইমস্সপি ভিক্খুনো অৰহত্তং গহেতুং উস্সাহৱতো ততো ওসক্কিত্ৱা চতুত্থজ্ঝানসমাপজ্জনে ৱত্তব্বমেৱ নত্থীতি. এসেৱ নযোতি যথাৱুত্তং উপমং উপমাসংসন্দনঞ্চ মগ্গভাৱনাযোজনাযং চতুসচ্চসচ্ছিকিৰিযাযোজনাযঞ্চ অতিদিসতি.

হেতুঅত্থজোতনো যন্তি নিপাতো, কৰণে ৱা এতং পচ্চত্তৱচনন্তি আহ ‘‘যেন কাৰণেনা’’তি. তস্স সংৱত্তনং অৰহতি, তং ৱা পযোজনং এতস্সাতি তংসংৱত্তনিকং. ৱিঞ্ঞাণন্তি ৱিপাকৱিঞ্ঞাণং. আনেঞ্জসভাৱং উপগচ্ছতীতি আনেঞ্জূপগং. যথা কুসলং আনেঞ্জসভাৱং, এৱং তং ৱিপাকৱিঞ্ঞাণম্পি আনেঞ্জসভাৱং উপগতং অস্স ভৱেয্য. তেনাহ – ‘‘কাদিসমেৱ ভৱেয্যাতি অত্থো’’তি. কেচীতি অভযগিৰিৱাসিনো. কুসলৱিঞ্ঞাণন্তি ৱিপাকৱিঞ্ঞাণম্পি তং কুসলং ৱিয ৱদন্তি. তন্নামকমেৱাতি কুসলং ৱিয আনেঞ্জনামকমেৱ সিযা. এত্থ চ পুৰিমৱিকপ্পে ‘‘আনেঞ্জূপগ’’ন্তি তংসদিসতা ৱুত্তা, দুতিযৱিকপ্পে ততো এৱ তংসমঞ্ঞতা. সো পনাযমত্থোতি আনেঞ্জসদিসতায ৱিপাককালেপি তংনামকমেৱ অস্সাতি যথাৱুত্তো অত্থো. ইমিনা নযেনাতি ইমিনা ৱুত্তনযেন. এত্থ হি আনেঞ্জাভিসঙ্খাৰহেতুৱিপাকৱিঞ্ঞাণং ‘‘আনেঞ্জূপগং হোতি ৱিঞ্ঞাণ’’ন্তি ৱুত্তত্তা তংনামকমেৱ কত্ৱা দীপিতং. অৰহত্তস্সাপীতি অপিসদ্দেন অগ্গমগ্গভাৱনাযপি হেট্ঠিমমগ্গভাৱনাযপীতি অত্থো সঙ্গহিতোতি দট্ঠব্বো. সমাধিৱসেন ওসক্কনা কথিতাতি ‘‘ৱিপুলেন মহগ্গতেন চেতসা ৱিহৰেয্য’’ন্তি সমথনযং দস্সেত্ৱা দেসনা কথিতা.

৬৭. অযঞ্হি ভিক্খূতি যং উদ্দিস্স অযং দুতিযানেঞ্জসপ্পাযদেসনায ভিক্খু ৱুত্তো. পঞ্ঞৱন্ততৰোতি ৱত্ৱা তং দস্সেতুং, ‘‘দ্ৱিন্নম্পি কম্মট্ঠানং একতো কত্ৱা সম্মসতী’’তি ৱুত্তং. হেট্ঠিমস্স হি ‘‘যে চ দিট্ঠধম্মিকা কামা’’তিআদিনা ৰূপসদ্দগন্ধৰসফোট্ঠব্বানেৱ ৰূপমুখেন ৱিপস্সনাভিনিৱেসো কতো, ইমস্স পন ‘‘যং কিঞ্চি ৰূপ’’ন্তিআদিনা সকলৰূপধম্মৱসেন. ভগৱা হি কম্মট্ঠানং কথেন্তো কম্মট্ঠানিকস্স ভিক্খুনো কাৰণবলানুৰূপমেৱ পঠমং ভাৱনাভিনিৱেসং দস্সেতি; সো পচ্ছা ঞাণে ৱিপুলং গচ্ছন্তে অনৱসেসতো ধম্মং পৰিগ্গণ্হাতি. ৰূপপটিবাহনেনাতি ৰূপৱিৰাগভাৱনায সব্বসো সমতিক্কমেন. সব্বত্থাতি সব্বেসু ততিযানেঞ্জাদীসু.

পঞ্ঞৱন্ততৰোতি পঞ্ঞুত্তৰো. তিণ্ণম্পি কম্মট্ঠানং একতো কত্ৱাতি কামগুণা সব্বৰূপধম্মা কামসঞ্ঞাতি এৱং তিণ্ণং পুগ্গলানং কম্মট্ঠানৱসেন তিধা ৱুত্তে সম্মসনূপগধম্মে একতো কত্ৱা, ‘‘সব্বমেতং অনিচ্চ’’ন্তি একজ্ঝং গহেত্ৱা, সম্মসতি যথা – ‘‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং, সব্বং তং নিৰোধধম্ম’’ন্তি (দী. নি. ১.২৯৮; সং. নি. ৫.১০৮১; মহাৱ. ১৬; চূড়নি. অজিতমাণৱপুচ্ছানিদ্দেস ৪, ৭, ৮; তিস্সমেত্তেয্যমাণৱপুচ্ছানিদ্দেস ১০, ১১; পটি. ম. ২.৩০). তেনাহ – ‘‘উভযমেতং অনিচ্চ’’ন্তিআদি. কামৰূপসঞ্ঞাৱসেন দিট্ঠধম্মিকসম্পৰাযিকভেদতো অট্ঠ একেককোট্ঠাসাতি এৱং কতং উভযন্তি ৱুত্তন্তি আহ – ‘‘দিট্ঠধম্মিক…পে… ৱসেন সঙ্খিপিত্ৱা উভযন্তি ৱুত্ত’’ন্তি. তণ্হাদিট্ঠিৱসেনাতি তণ্হাভিনন্দনাৱসেন ‘‘এতং মমা’’তি, দিট্ঠাভিনন্দনাৱসেন ‘‘এসো মে অত্তা’’তি এৱং অভিনন্দিতুং. এসেৱ নযোতি ইমিনা তণ্হাদিট্ঠিৱসেন ‘‘এতং মম, এসো মে অত্তা’’তি অভিনন্দিতুং অজ্ঝোসায গিলিত্ৱা পৰিনিট্ঠাপেত্ৱা ঠাতুন্তি ইমমত্থং অতিদিসতি. কামপটিবাহনেনাতি ইদং আগমনপটিপদাদস্সনত্থং, ৱণ্ণভণনত্থঞ্চ ৱুত্তং. ৰূপপটিবাহনং হিস্স আসন্নং, ততোপি আকাসানঞ্চাযতনসমতিক্কমো, তংসমতিক্কমেন সহেৱ সব্বে তা ৱিপস্সনাৱসেন ওসক্কনা কথিতা ‘‘উভযমেতং অনিচ্চ’’ন্তিআদিৱচনতো.

৬৮. ইধ অত্তনো চাতি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনকম্মট্ঠানং সন্ধাযাহ. নিৰুজ্ঝন্তি তপ্পটিবদ্ধছন্দৰাগনিৰোধেন, সমাপজ্জনক্খণে পন অনুপ্পাদনেনপি. তেনাহ ‘‘আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং পত্ৱা’’তি. অতপ্পকট্ঠেনাতি উড়াৰতৰভাৱেন ঝানসমাপত্তিযা অতিত্তিকৰভাৱেন. তমেৱ পটিপদন্তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনভাৱনমাহ. সমাধিৱসেন ওসক্কনা কথিতা ততিযাৰুপ্পকম্মট্ঠানস্স ৱুত্তত্তা ‘‘যত্থেতা’’তিআদিনা.

ইধ অত্তনোতি দ্ৱিকোটিকসুঞ্ঞতামনসিকাৰসঙ্খাতং ৱিপস্সনাকম্মট্ঠানং. হেট্ঠা ৱুত্তপটিপদন্তি অনন্তৰং ৱুত্তআকিঞ্চঞ্ঞাযতনকম্মট্ঠানং. সতি সমথভাৱনাযং সুঞ্ঞতামনসিকাৰস্স ইধ সাতিসযত্তা ৱুত্তং. ‘‘দুতিযাকিঞ্চঞ্ঞাযতনে ৱিপস্সনাৱসেন ওসক্কনা কথিতা’’তি.

৭০. ততিযাকিঞ্চঞ্ঞাযতনে অত্তনোতি চতুকোটিকসুঞ্ঞতামনসিকাৰসঙ্খাতং ৱিপস্সনাকম্মট্ঠানং. এত্থাতি এতস্মিং সুঞ্ঞতানুপস্সনাধিকাৰে. ক্ৱচীতি কত্থচি ঠানে, কালে, ধম্মে ৱা. অথ ৱা ক্ৱচীতি অজ্ঝত্তং, বহিদ্ধা ৱা. অত্তনো অত্তানন্তি সকত্তানং. ‘‘অযং খো, ভো ব্ৰহ্মা…পে… ৱসী পিতা ভূতভব্যান’’ন্তিআদিনা (দী. নি. ১.৪২) পৰপৰিকপ্পিতং অত্তানঞ্চ কস্সচি কিঞ্চনভূতং ন পস্সতীতি দস্সেন্তো ‘‘কস্সচী’’তিআদিমাহ. তত্থ পৰস্সাতি ‘‘পৰা পজা’’তি ‘‘পৰো পুৰিসো’’তি চ এৱং গহিতস্স. ন চ মম ক্ৱচনীতি এত্থ মম-সদ্দো অট্ঠানপযুত্তোতি আহ ‘‘মমসদ্দং তাৱ ঠপেত্ৱা’’তি. পৰস্স চাতি অত্ততো অঞ্ঞস্স, ‘‘পৰো পুৰিসো নাম অত্থি মমত্থায সজিতো, তস্স ৱসেন ময্হং সব্বং ইজ্ঝতী’’তি এৱং একচ্চদিট্ঠিগতিকপৰিকপ্পিতৱসেন পৰং অত্তানং, তঞ্চ অত্তনো কিঞ্চনভূতং ন পস্সতীতি দস্সেন্তো, ‘‘ন চ ক্ৱচনী’’তিআদিমাহ. এত্থ চ নাহং ক্ৱচনীতি সকঅত্তনো অভাৱং পস্সতি. ন কস্সচি কিঞ্চনতস্মিন্তি সকঅত্তনো এৱ কস্সচি অনত্তনিযতং পস্সতি. ন চ, মমাতি এতং দ্ৱযং যথাসঙ্খ্যং সম্বন্ধিতব্বং, অত্থীতি পচ্চেকং. ‘‘ন চ ক্ৱচনি পৰস্স অত্তা অত্থী’’তি পৰস্স অত্তনো অভাৱং পস্সতি, ‘‘তস্স পৰস্স অত্তনো মম কিস্মিঞ্চি কিঞ্চনতা ন চত্থী’’তি পৰস্স অত্তনো অনত্তনিযতং পস্সতি. এৱং অজ্ঝত্তং বহিদ্ধা চ খন্ধানং অত্তত্তনিযসুঞ্ঞতা সুদ্ধসঙ্খাৰপুঞ্জতা চতুকোটিকসুঞ্ঞতাপৰিগ্গণ্হনেন দিট্ঠা হোতি. হেট্ঠা ৱুত্তপটিপদন্তি ইধাপি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনকম্মট্ঠানমেৱ ৱদতি. ৱিপস্সনাৱসেনেৱ ওসক্কনা কথিতা চতুকোটিকসুঞ্ঞতাদস্সনৱিসেসভাৱতো, তপ্পধানত্তা চস্স মনসিকাৰস্স.

ইধ অত্তনোতি নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনকম্মট্ঠানমাহ. সব্বসঞ্ঞাতি ৰূপসঞ্ঞা পটিঘসঞ্ঞা নানত্তসঞ্ঞা হেট্ঠিমা তিস্সো অৰূপসঞ্ঞাতি এৱং সব্বসঞ্ঞা অনৱসেসা নিৰুজ্ঝন্তীতি ৱদন্তি. ‘‘হেট্ঠা ৱুত্তা’’তি পন ৱিসেসিতত্তা ইমস্মিং আগতা চতুত্থজ্ঝানসঞ্ঞাদযো অপি সঞ্ঞাতি অপৰে. তন্তি সম্মুতিমত্তং কামসঞ্ঞাপটিবাহনৱসেনেৱ তেসং নানত্তসঞ্ঞাদিনিৰোধস্স অত্থসিদ্ধত্তা. সমাধিৱসেন ওসক্কনা কথিতা নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনভাৱনায সমথকম্মট্ঠানভাৱতো.

৭১. পুব্বে পঞ্চৱিধং কম্মৱট্টন্তি পুৰিমকম্মভৱস্মিং মোহো অৱিজ্জা আযূহনা সঙ্খাৰা নিকন্তিতণ্হা উপগমনং উপাদানং চেতনা ভৱোতি এৱমাগতো সপৰিক্খাৰো কম্মপ্পবন্ধো. ন আযূহিতং অস্সাতি ন চেতিতং পকপ্পিতং ভৱেয্য. এতৰহি এৱং পঞ্চৱিধং ৱিপাকৱট্টন্তি ৱিঞ্ঞাণনামৰূপসড়াযতনফস্সৱেদনাসঙ্খাতো পচ্চুপ্পন্নো ৱিপাকপ্পবন্ধো নপ্পৱত্তেয্য কাৰণস্স অনিপ্ফন্নত্তা. সচে আযূহিতং ন ভৱিস্সতীতি যদি চেতিতং পকপ্পিতং ন সিযা. যং অত্থীতি যং পৰমত্থতো ৱিজ্জমানকং. তেনাহ ‘‘ভূত’’ন্তি. তঞ্হি পচ্চযনিব্বত্ততায ‘‘ভূত’’ন্তি ৱুচ্চতি. তং পজহামীতি তপ্পটিবদ্ধছন্দৰাগপ্পহানেন ততো এৱ আযতিং অনুপ্পত্তিধম্মতাপাদনৱসেন পজহামি পৰিচ্চজামি.

পৰিনিব্বাযীতি সহ পৰিকপ্পনেন অতীতত্থেতি আহ ‘‘পৰিনিব্বাযেয্যা’’তি. পৰিনিব্বাযেয্য নু খোতি ৱা পাঠো, সো এৱত্থো. ন কিঞ্চি কথিতন্তি নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা সঙ্খাৰাৱসেসসুখুমভাৱেন ঞাণুত্তৰস্সেৱ ৱিসযভাৱতো সৰূপতো ন কিঞ্চি কথিতং, নযেন পনস্স ৱিসেসং ঞাপেতুকামত্তা. ভগৱতো কিৰ এতদহোসি – ‘‘ইমিস্সংযেৱ পৰিসতি নিসিন্নো আনন্দো অনুসন্ধিকুসলতায নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং পাদকং কত্ৱা ঠিতস্স ভিক্খুনো পটিসন্ধিং অৰহত্তঞ্চ সন্ধায পঞ্হং পুচ্ছিস্সতি, ইমিনা পুচ্ছানুসন্ধিনা তমত্থং দেসেস্সামী’’তি. ওসক্কনায চ ইধাধিপ্পেতত্তা ভিন্নৰসদেসনা হোতীতি পুচ্ছানুসন্ধি পুচ্ছিতা. তস্মিঞ্হি অসতি অনুসন্ধিভেদভিন্নেসা দেসনা, ন চ বুদ্ধাচিণ্ণা ভিন্নৰসদেসনাতি. ৱিপস্সনানিস্সিতন্তি তন্নিস্সিতং. তস্স ভিক্খুনো. উপাদিযতি এতেনাতি চ উপাদানং. ন পৰিনিব্বাযতি পহাতব্বস্স অপ্পজহনতো. তেনাহ ভগৱা – ‘‘ধম্মাপি খো, ভিক্খৱে, পহাতব্বা, পগেৱ অধম্মা’’তি (ম. নি. ১.২৪০). উপাদানসেট্ঠন্তি ইদং নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনভৱস্স সব্বভৱগ্গতাদস্সনপৰং, ন পন অৰিযভৱগ্গস্স উপাদানসেট্ঠতাপটিসেধপৰং.

৭৩. নিস্সাযাতি ভৱপৰিযাপন্নং নাম ধম্মং নিস্সায তপ্পৰিযাপন্নং নাম নিস্সায ওঘনিত্থৰণা ভগৱতা অক্খাতা; অহো অচ্ছৰিযমেতং, অহো অব্ভুতমেতন্তি.

নৱসুপি ঠানেসু সমথযানিকস্সেৱ ৱসেন দেসনায আগতত্তা, ইধ চ কস্সচিপি পাদকজ্ঝানস্স অনামট্ঠত্তা ৱুত্তং – ‘‘অৰিযসাৱকোতি সুক্খৱিপস্সকো অৰিযসাৱকো’’তি. নৱন্নম্পি কম্মট্ঠানং একতো কত্ৱা সম্মসতীতি ইদং ঝানধম্মেপি অনুস্সৱলদ্ধে গহেত্ৱা সম্মসনং সম্ভৱতীতি কত্ৱা ৱুত্তং; তেভূমকসঙ্খাৰগতং ইধ ৱুত্তন্তি অনৱসেসতো পৰিগ্গহণং সন্ধায ৱুত্তং – ‘‘যাৱতা সক্কাযো’’তি.

এতং অমতন্তি অমতং নিব্বানং আৰব্ভ পৱত্তিযা এতং অৰহত্তং অমতৰসং. তেনাহ – ‘‘এতং অমতং সন্তং, এতং পণীত’’ন্তি. ‘‘অনুপাদায কিঞ্চিপি অগ্গহেত্ৱা চিত্তং ৱিমুচ্চী’’তি ৱুত্তত্তাপি অনুপাদা চিত্তস্স ৱিমোক্খো নিব্বানং অঞ্ঞত্থ সুত্তে ৱুচ্চতি.

তিণ্ণং ভিক্খূনন্তি অভিনিৱেসভেদেন তিৱিধানং. পাদকং কত্ৱা ঠিতস্স ওসক্কনায অভাৱে কাৰণং হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. সমোধানেত্ৱাতি সম্মদেৱ ওদহিত্ৱা তস্মিং তস্মিং ঠানে অসঙ্কৰতো ৱৱত্থপেত্ৱা. সুকথিতং নাম হোতি কথেতব্বস্স অনৱসেসেত্ৱা কথিতত্তা.

আনেঞ্জসপ্পাযসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.