৫. পত্তনিদ্দেসৱণ্ণনা

৬০. অযোপত্তো নাম অযসা কাড়লোহেন নিব্বত্তো পত্তো. জাতিযা উক্কট্ঠাদীনং সামঞ্ঞৱসেন. পমাণতোতি পৰিচ্ছেদতো. তযো পত্তাতি পাঠসেসো.

৬১. ‘‘মগধেসূ’’তি ৱত্তব্বে মগধেতি ৱচনৱিপল্লাসেন ৱা ‘‘পচ্চাসা সতী’’তিআদীসু ৱিয সু-সদ্দলোপেন ৱা ৱুত্তং. নাড়িদ্ৱযতণ্ডুলসাধিতন্তি এত্থ মগধাপেক্খোপি নাড়ি-সদ্দো দ্ৱয-সদ্দেন সমাসো হোতি গম্মকত্তাতি নাড়িযা দ্ৱযং নাড়িদ্ৱযং. তত্থ মগধনাড়ি নাম অড্ঢতেৰসপলা হোতি. এত্থ চ অড্ঢতেৰসপলানি মাসানন্তি ৱদন্তি. নাড়িদ্ৱযেন পমিতা তণ্ডুলা সুকোট্টিতপৰিসুদ্ধা অনুপহতপুৰাণসালিতণ্ডুলা নাড়িদ্ৱযতণ্ডুলা, তেহি সাধিতং পচিতন্তি অত্থো. ওদনন্তি সম্মা সম্পাদিতং অৱস্সাৱিতোদনং. সূপন্তি ওদনস্স চতুত্থভাগপ্পমাণং নাতিঘনং নাতিতনুকং হত্থহাৰিযং সব্বসম্ভাৰসঙ্খতং মুগ্গসুপং. ব্যঞ্জনঞ্চ তদূপিযন্তি তস্স ওদনস্স উপিযং অনুৰূপং যাৱ চৰিমালোপপ্পহোনকং মচ্ছমংসাদিব্যঞ্জনঞ্চ উক্কট্ঠো গণ্হাতীতি সম্বন্ধো.

৬২. তস্সাতি যথাৱুত্তওদনাদিনো. উপড্ঢোতি উপড্ঢং নাড়িকোদনাদি অস্স অত্থীতি উপড্ঢো. এৱ-কাৰেন অতিৰেকং নিৱত্তেতি. ততোতি যথাৱুত্তনাড়িকোদনাদিতো. উক্কট্ঠতো উক্কট্ঠো চ ওমকোমকো চ অপত্তোতি যোজনা. ওমকতো ওমকো ওমকোমকো. ইমিনা পুন পত্তদ্ৱযদস্সনেন পমাণতো তযোপি পত্তা ৱিভাগতো নৱ হোন্তীতি দীপেতি. তত্থ যস্মিং মগধনাড়িদ্ৱযতণ্ডুলোদনাদিকং সব্বম্পি ৱড্ঢনপক্খে ঠিতং পক্খিত্তং সচে পত্তস্স মুখৱট্টিযা হেট্ঠিমৰাজিসমং তিট্ঠতি, সুত্তেন ৱা হীৰেন ৱা ছিন্দন্তস্স সুত্তস্স ৱা হীৰস্স ৱা হেট্ঠিমন্তং ফুসতি, অযং উক্কট্ঠো নাম পত্তো. সচে তং ৰাজিং অতিক্কম্ম থূপীকতং তিট্ঠতি, অযং উক্কট্ঠোমকো নাম পত্তো. সচে তং ৰাজিং ন সম্পাপুণাতি অন্তোগতমেৱ, অযং উক্কট্ঠুক্কট্ঠো নাম পত্তো. ‘‘একং নাড়িকোদনাদি সব্বম্পি পক্খিত্তং ৱুত্তনযেনেৱ হেট্ঠিমৰাজিসমং তিট্ঠতি, অযং মজ্ঝিমো নাম পত্তো’’তিআদিনা মজ্ঝিমমজ্ঝিমোমকমজ্ঝিমুক্কট্ঠা চ ‘‘যত্থ উপড্ঢনাড়িকোদনাদি সব্বম্পি পক্খিত্তং হেট্ঠিমৰাজিসমং তিট্ঠতি, অযং ওমকো নাম পত্তো’’তিআদিনা ওমকওমকোমকওমকুক্কট্ঠা চ পত্তা উক্কট্ঠে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বা. তেসু দ্ৱে অপত্তা ভাজনপৰিভোগেন পৰিভুঞ্জিতব্বা, নাধিট্ঠানূপগা, ন ৱিকপ্পনূপগা.

৬৩. কপ্পো সকো অতিৰেকপত্তো দসাহপৰমং ধাৰেয্যাতি যোজনা. তত্থ কপ্পোতি কপ্পিযো. সকোতি অত্তনো সন্তকো. কপ্পিযত্তা পন অত্তসন্তকত্তা চ সত্তন্নম্পি অধিট্ঠানৱিকপ্পনূপগতা ৱেদিতব্বা. তত্থ অযোপত্তো পঞ্চহি পাকেহি, মত্তিকাপত্তো দ্ৱীহি পাকেহি পক্কো অধিট্ঠানূপগো চ ৱিকপ্পনূপগো চ, তথা উভোপি কাকণিকমত্তস্সাপি মূলস্স অনৱসেসেত্ৱা দিন্নে, সব্বসো অত্তসন্তকত্তে ৱিঞ্ঞাতে চ অধিট্ঠানৱিকপ্পনূপগাতি দট্ঠব্বং. অতিৰেকপত্তোতি অনধিট্ঠিতাৱিকপ্পিততায অতিৰেকপত্তো. অধিট্ঠানপচ্চুদ্ধাৰা পনেত্থ চীৱৰে ৱুত্তাৱ. ৱিকপ্পেন্তেন পন পত্তানং একবহুভাৱং, সন্নিহিতাসন্নিহিতভাৱঞ্চ ঞত্ৱা ‘‘ইমং পত্ত’’ন্তি ৱা ‘‘ইমে পত্তে’’তি ৱা ‘‘এতং পত্ত’’ন্তি ৱা ‘‘এতে পত্তে’’তি ৱা ৱত্ৱা ‘‘তুয্হং ৱিকপ্পেমী’’তি ৱত্তব্বং. সম্মুখাদিভেদো পনেত্থ চীৱৰে ৱক্খমাননযেন ৱেদিতব্বো. দসাহপৰমন্তি দস অহানি পৰমো পৰিচ্ছেদো অস্সাতি দহাহপৰমো, কালো, তং. অচ্চন্তসংযোগে উপযোগৱচনং. ধাৰেয্যোতি পৰিভোগৱসেন ধাৰেতব্বো. তস্মিংকালে অতিনামিতে পত্তো নিস্সগ্গিযো হোতীতি যোজনা. অতিনামিতেতি অতিক্কামিতে নিস্সগ্গিযো হোতি, একাদসে অৰুণুগ্গমনে সঙ্ঘস্স ৱা গণস্স ৱা পুগ্গলস্স ৱা পদভাজনীযে (পাৰা. ৬০২) ৱুত্তনযেন পত্তো নিস্সজ্জিতব্বো হোতি, তথা সতি পাচিত্তিযাপত্তি চস্স হোতীতি অধিপ্পাযো.

৬৪. ‘‘অচ্ছেদা’’তিআদি চীৱৰে ৱুত্তনযত্তা উত্তানমেৱ. অযং পন ৱিসেসো – মৰণুদ্ধটাতি উদ্ধৰণং উদ্ধড়ং, পচ্চুদ্ধাৰো. মৰণঞ্চ উদ্ধটঞ্চ মৰণুদ্ধটা, তস্মা. ছিদ্দেনাতি যেন কঙ্গুসিত্থং নিক্খমতি চেৱ পৱিসতি চ, তেন মুখৱট্টিতো হেট্ঠা দ্ৱঙ্গুলছিদ্দেন. পত্তাধিট্ঠানমুজ্ঝতীতি পত্তো অধিট্ঠানং উজ্ঝতি ৱিস্সজ্জতি.

৬৫. ইদানি ‘‘পত্ত’’ন্তিআদিনা অঞ্ঞথা পৰিহৰণে দুক্কটং দস্সেতি. তত্থ সোদকং পত্তং ন পটিসামেয্যাতি যোজনা. ন পটিসামেয্যাতি গুত্তট্ঠানে ন নিক্খিপেয্য, ‘‘সোদকং পত্তং উণ্হে ন চ ওতপে’’তিআদিনা চ যোজনীযং. ন চ ওতপেতি নেৱ ঈসকং তাপেয্য. ন নিদহেতি নিৰুদকং কত্ৱাপি ভুসং ন নিদহেয্য, ৱোদকং কত্ৱা ঈসকং তাপেয্যাতিপি ব্যতিৰেকত্থো. ভূম্যা ন ঠপেতি খৰায ভূমিযা ন ঠপেয্য. যত্থ পন ৱণ্ণো ন দুস্সতি, এৱৰূপায মত্তিকায পৰিভণ্ডকতায ভূমিযা ৱা তথাৰূপায এৱ ৱালিকায ৱা নিক্কুজ্জিত্ৱা উক্কুজ্জিত্ৱা ঠপেতুং ৱট্টতি. নো চ লগ্গযেতি ভিত্তিখিলাদীসু ন ওলম্বেয্য.

৬৬. ‘‘মিড্ঢন্তে ৱা’’তিআদিনা ৱত্ৱা পত্তং ঠপেতুং ন চ কপ্পতীতি যোজেতব্বং. মিড্ঢন্তেতি আড়িন্দকমিড্ঢিকাদীনং মিড্ঢীনং অন্তে. সচে পন পৰিৱত্তেত্ৱা তত্থেৱ পতিট্ঠাতি, এৱৰূপায ৱিত্থিণ্ণায মিড্ঢিযা ঠপেতুং ৱট্টতি. পৰিভণ্ডন্তে ৱাতি বাহিৰপস্সে কতায তনুকায মিড্ঢিকায অন্তে ৱা. এত্থ ৱা-সদ্দো সমুচ্চযে, সো চ পচ্চেকং যোজেতব্বো. অঙ্কে পন অংসবদ্ধকেন অংসকূটে লগ্গেত্ৱা ঠপেতুঞ্চ ৱট্টতি. ছত্তেপি ভণ্ডকেন সদ্ধিং বন্ধিত্ৱা ৱা অট্টং কত্ৱা ৱা ঠপেতুং ৱট্টতি. মঞ্চেপি অঞ্ঞেন সদ্ধিং বন্ধিত্ৱা ঠপেতুং, অটনিযং বন্ধিত্ৱা ওলম্বেতুং ৱট্টতি.

৬৭. পত্তেন উচ্ছিট্ঠোদকঞ্চ চলকট্ঠিকঞ্চ ন নীহৰেয্যাতি সম্বন্ধো. উচ্ছিট্ঠোদকন্তি মুখৱিক্খালনোদকং. চলকানি চ চব্বেত্ৱা অপৱিদ্ধামিসানি অট্ঠিকানি মচ্ছমংসঅট্ঠিকানি চ চলকট্ঠিকং. পত্তং পটিগ্গহং কত্ৱা হত্থং ধোৱিতুম্পি হত্থধোতাদি উদকম্পি পত্তে আকিৰিত্ৱা নীহৰিতুম্পি অনুচ্ছিট্ঠং সুদ্ধপত্তং উচ্ছিট্ঠহত্থেন গণ্হিতুম্পি ন ৱট্টতি. মচ্ছমংসফলাফলাদীনি খাদন্তো যং তত্থ অট্ঠিং ৱা চলকং ৱা ছড্ডেতুকামো হোতি, তং পত্তে ঠপেতুং ন লভতি. মুখতো নীহটং পন যং কিঞ্চি পুন অখাদিতুকামো পত্তে ঠপেতুং ন লভতি. সিঙ্গিৱেৰাদীনি ডংসিত্ৱা পুন ঠপেতুং লভতি. পত্তহত্থোতি পত্তো হত্থে যস্সাতি ৱিগ্গহো. ‘‘পত্তহত্থো, কৱাট’’ন্তি চ উপলক্খণমেতং. যত্থ কত্থচি সৰীৰাৱযৱে পন পত্তস্মিং সতি যেন কেনচি সৰীৰাৱযৱেন কৱাটং পণামেতুং, ঘটিকং ৱা উক্খিপিতুং, সূচিং ৱা কুঞ্চিকায অৱাপুৰিতুং ন লভতি. অংসকূটে পন পত্তং লগ্গেত্ৱা যথাসুখং অৱাপুৰিতুং লভতি.

৬৮. ভূমিযা ভূমিসম্বন্ধী আধাৰকো, তস্মিং দন্তৱল্লিৱেত্তাদীহি কতে ৱলযাধাৰকে চ একদাৰুনা কতে দাৰুআধাৰকে চ বহূহি দণ্ডেহি কতে দণ্ডাধাৰকে চ যত্থ ঠপিতো পত্তো যথা পৰিৱত্তিত্ৱা ন পৰিপততি, তথা সুট্ঠু সজ্জিতে তস্মিং পত্তস্সুপৰি পত্তোতি এৱৰূপে দুৱে পত্তে ঠপেয্যাতি পদত্থযোজনা. ভমকোটিসদিসো পন দাৰুআধাৰকো তীহি দণ্ডকেহি বদ্ধো দণ্ডাধাৰকো চ একস্সপি পত্তস্স অনোকাসো, তত্থ ঠপেত্ৱাপি হত্থেন গহেত্ৱা নিসীদিতব্বং. ভূমিযন্তি কটসাৰকাদিনা অত্থতায ভূমিযা পন নিক্কুজ্জিত্ৱা ৱা পটিকুজ্জিত্ৱা ৱা একং পত্তং ঠপেয্যাতি যোজনা.

৬৯. ইদানি অকপ্পিযপত্তে দস্সেতি ‘‘দাৰূ’’তিআদিনা. তত্থ সুৱণ্ণমেৱ সোৱণ্ণং. দাৰু চ ৰূপিযঞ্চ সোৱণ্ণঞ্চ মণি চ ৱেড়ুৰিযঞ্চ দাৰু…পে… ৱেড়ুৰিযানি, তেহি নিব্বত্তা দাৰু…পে… মযা. দীঘো পন ‘‘ৱেড়ুৰিযামযা’’তি গাথাবন্ধসুখত্থং কতো. এৱমুপৰিপি তাদিসং ৱিঞ্ঞেয্যং. তত্থ ইন্দনীলাদি মণি নাম. কংসো চ কাচো চ তিপু চ সীসঞ্চ ফলিকা চ তম্বলোহো চাতি দ্ৱন্দো, তেহি জাতা কংস…পে… জা. তত্থ কংস-সদ্দেন ৱট্টলোহোপি সঙ্গহিতো. সেতং তিপু, কণ্হং সীসং.

৭০. ছৱসীসমযোতি ছৱস্স মতমনুস্সস্স সীসং সীসকপালং, তেন নিব্বত্তো ছৱসীসমযো. ঘটি চ তুম্বঞ্চ, তেসং কটাহো, তেহি জাতাতি ঘটিতুম্বকটাহজা. তত্থ ঘটীতি ঘটোযেৱ. তুম্বং অলাবু. ইতি ইমে সব্বে পত্তা অকপ্পিযা ৱুত্তা, দুক্কটৱত্থুকা চ ৱুত্তাতি যোজনা. তত্থ ৰূপিযাদীসু চতূসু সচে গিহী ভত্তগ্গেসু সুৱণ্ণতট্টকাদীসু ব্যঞ্জনং কত্ৱা উপনামেন্তি, আমসিতুং ন ৱট্টতি. কংসকাচফলিকজানি পন তট্টকাদীনি ভাজনানি পুগ্গলিকপৰিভোগেনেৱ ন ৱট্টন্তি, সঙ্ঘিকপৰিভোগেন ৱা গিহিৱিকটানি ৱা ৱট্টন্তি. ঘটিতুম্বকটাহজা পন লভিত্ৱা পৰিহৰিতুং ন ৱট্টন্তি, তাৱকালিকং পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টন্তি.

পত্তনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.