৩. চীৱৰনিদ্দেসৱণ্ণনা
৩০. ‘‘খোমঞ্চ কোসেয্যঞ্চা’’তিআদিনা নপুংসকৱিগ্গহেন দ্ৱন্দে কতে খোম…পে… ভঙ্গানি. তত্থ খোমন্তি গচ্ছজাতি. উপচাৰতো পন খোমেন খোমসুত্তেন ৱাযিতন্তি তদ্ধিতেন উপচাৰেন ৱা খোমং খোমপটচীৱৰং, তথা অৱসেসানি. সাণং সাণৱাকসুত্তেহি ৱাযিতং চীৱৰং. ভঙ্গং খোমসুত্তাদীনি সব্বানি একচ্চানি ৱা ৱোমিস্সেত্ৱা ৱাযিতচীৱৰং. ৱাকমযমেৱ ৱাতি কেচি. কম্বলন্তি মনুস্সলোমং ৱাড়লোমঞ্চ ঠপেত্ৱা সেসলোমেহি ৱাযিতং. এতানীতি খোমাদীনি যথাৱুত্তানি. সহ অনুলোমেহীতি সানুলোমানি. জাতিতো কপ্পিযানি ছ চীৱৰানি ভৱন্তি.
৩১. ইদানি ‘‘দুকূল’’ন্তিআদিনা তেসং অনুলোমানি দস্সেতি. তত্থ দুকূলন্তি দুকূলসঙ্খাতেন কেনচি ৱাকৱিসেসেন ৱাযিতং চীৱৰং. চেৱাতি সমুচ্চযে, সো উপৰি আকড্ঢিতব্বো. পট্টুণ্ণন্তি পট্টুণ্ণেসু জাতং পট্টুণ্ণং. দেসৱাচিনো বহুৱচনন্তাতি বহুৱচনেন ৱিগ্গহো. তথা সোমাৰা চ চীনা চ, তেসু জাতং সোমাৰচীনজং. ইমানি তীণি পাণকেহি কতসুত্তমযানি. এহিভিক্খূনং পুঞ্ঞিদ্ধিযা জাতং ইদ্ধিজং, তং পন খোমাদীনং অঞ্ঞতৰং. দেৱদিন্নন্তি দেৱেহি দিন্নং কপ্পৰুক্খে নিব্বত্তং চীৱৰং. তদেতং দুকূলাদি তস্স তস্স যথাৱুত্তস্স খোমাদিনো অনুলোমিকং হোতি. তত্থ লোমানি অনুগতং অনুলোমং, যথা সেসলোমানি অনুগতং লোমং তদনুকূলত্তা ‘‘অনুলোম’’ন্তি ৱুচ্চতি, তথা তংজাতিযকং যেসং কেসঞ্চি অনুকূলং সব্বম্পি ৰুড়্হীৱসেন ‘‘অনুলোম’’ন্তি ৱুচ্চতি. তমেৱ অনুলোমিকং, অনুকূলন্তি অত্থো. কথং? দুকূলং সাণস্স অনুলোমং, পট্টুণ্ণাদীনি তীণি কোসেয্যস্স অনুলোমানি, ইদ্ধিজং দেৱদিন্নঞ্চ খোমাদীনমনুলোমন্তি.
৩২-৩. এৱং সানুলোমানি চীৱৰানি দস্সেত্ৱা ইদানি অধিট্ঠানাদিকং দস্সেতুং ‘‘তিচীৱৰ’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ অৱুত্তেপি অৱস্সং ৱত্তব্বতায সব্বত্থ চ-সদ্দো অজ্ঝাহৰিতব্বো, তিচীৱৰঞ্চ…পে… কণ্ডুচ্ছাদিঞ্চ অধিট্ঠেয্য ন ৱিকপ্পেয্যাতি সম্বন্ধো. তত্থ তিণ্ণং চীৱৰানং সমাহাৰো তিচীৱৰং. পৰিক্খাৰঞ্চ তং চোড়ঞ্চাতি পৰিক্খাৰচোড়ং. ৱস্সস্স যোগ্গা ৱস্সিকা, সাৱ সাটিকা ৱস্সিকসাটিকা. পুঞ্ছতি অনেনাতি পুঞ্ছনং, মুখস্স পুঞ্ছনং মুখপুঞ্ছনং. নিসীদন্তি এত্থাতি নিসীদনং, মুখপুঞ্ছনঞ্চ নিসীদনঞ্চ মুখপুঞ্ছননিসীদনং. সযনসুখাদিং পটিচ্চ অত্থৰীযতীতি পচ্চত্থৰণং, তদেৱ পচ্চত্থৰণকং. কণ্ডুং ছাদেতীতি কণ্ডুচ্ছাদি. অধিট্ঠহেতি ‘‘ইমং সঙ্ঘাটিং অধিট্ঠামী’’তিআদিনা নৱন্নং নামং গহেত্ৱা অধিট্ঠেয্য. ন ৱিকপ্পেয্যাতি তস্স তস্স নামং গহেত্ৱা ন ৱিকপ্পেয্য, তস্স তস্স পন নামং অগ্গহেত্ৱা ‘‘ইমং চীৱৰং তুয্হং ৱিকপ্পেমী’’তি ৱিকপ্পেয্যাতি অধিপ্পাযো. এত্থাতি ইমেসু নৱসু চীৱৰেসু. তিচীৱৰন্তি তিচীৱৰনামেন অধিট্ঠিতং. তথা হি অধিট্ঠানতো পুব্বে ৱিসুং তিচীৱৰং নাম নত্থি সঙ্ঘাটিআদিপ্পহোনকস্স পচ্চত্থৰণাদিৱসেনাপি অধিট্ঠাতুং অনুঞ্ঞাতত্তা. তং ৱিনা একাহং একদিৱসম্পি. ন ৱসেয্যাতি অলদ্ধসম্মুতিকো ভিক্খু অৱিপ্পৱাসসীমতো অঞ্ঞত্থ ৱাসং ন কৰেয্যাতি অত্থো. এৱং সতি তিচীৱৰঞ্চ নিস্সজ্জিতব্বং হোতি, পাচিত্তিযঞ্চ আপত্তিং আপজ্জতীতি দীপেতি. নিসীদনং ৱিনা চাতুমাসং ন ৱসেয্যাতি সম্বন্ধো. চতুন্নং মাসানং সমাহাৰো চতুমাসং, তমেৱ চাতুমাসং. তং অচ্চন্তসংযোগৱসেন.
৩৪. ইদানি ‘‘ইম’’ন্তিআদিনা ‘‘অধিট্ঠেয্যা’’তি ৱুত্তমধিট্ঠানং দস্সেতি. সঙ্ঘাটিং ‘‘ইমং সঙ্ঘাটিং অধিট্ঠামী’’তি অধিট্ঠহেতি সম্বন্ধো. তত্থ অধিট্ঠহেতি হত্থপাসে ঠিতং এৱং অধিট্ঠেয্য. অহত্থপাসন্তি হত্থস্স পাসো সমীপো হত্থপাসো, অড্ঢতেয্যহত্থব্ভন্তৰো. দ্ৱাদসহত্থব্ভন্তৰোতিপি ৱদন্তি. নত্থি হত্থপাসো এতিস্সাতি অহত্থপাসা, তং এতন্তি অধিট্ঠহেতি সম্বন্ধো. কিং ৱুত্তং হোতি? অন্তোগব্ভে ৱা উপৰিপাসাদে ৱা তদহেৱ গন্ত্ৱা নিৱত্তনযোগ্গে পদেসে ৱা ঠিতং চীৱৰং সল্লক্খেত্ৱা ‘‘এতং সঙ্ঘাটিং অধিট্ঠামী’’তি অধিট্ঠেয্যাতি ৱুত্তং হোতি. ততো দূৰে ঠিতম্পি অধিট্ঠাতব্বন্তিপি ৱদন্তি. সেসেসুপীতি উত্তৰাসঙ্গাদিকণ্ডুপ্পটিচ্ছাদিপৰিযন্তেসুপি অৱসেসচীৱৰেসু. অযং নযোতি অযমেৱ নযো. যথা সঙ্ঘাটিযা, এৱং ‘‘ইমং উত্তৰাসঙ্গং অধিট্ঠামী’’তিআদি ৱুত্তনযোৱাতি ৱুত্তং হোতি. অধিট্ঠহন্তেন পন হত্থেন গহেত্ৱা কাযৱিকাৰং কৰোন্তেন ‘‘ইমং সঙ্ঘাটিং অধিট্ঠামী’’তি চিত্তেন আভোগং কত্ৱা কাযেন ৱা অধিট্ঠাতব্বং, ৱচীভেদমত্তং কত্ৱা ৱাচায ৱা. পৰিক্খাৰচোড়ং নাম পাটেক্কং নিধানমুখন্তি তিচীৱৰং পৰিক্খাৰচোড়ম্পি অধিট্ঠাতুং ৱট্টতীতি.
৩৫. ইদানি এৱং অধিট্ঠহতো অঞ্ঞং লদ্ধা অধিট্ঠাতুকামেন পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা অধিট্ঠাতব্বন্তি দস্সেতুং ‘‘অধিট্ঠহন্তো’’তিআদিমাহ. তত্থ সঙ্ঘাটি পভুতি আদি যস্স তং সঙ্ঘাটিপ্পভুতি. এতং ‘‘অধিট্ঠহন্তো’’তি এত্থাপি ‘‘অধিট্ঠেয্যা’’তি এত্থাপি কম্মপদং, ‘‘পুব্বচীৱৰ’’ন্তি এত্থ পন ৱিসেসনং হুত্ৱা তিট্ঠতি. পচ্চুদ্ধৰিত্ৱাতি পৰিচ্চজিত্ৱা. পৰিক্খাৰচোড়নামেন অধিট্ঠহিত্ৱা ঠপিতৱত্থেহি সঙ্ঘাটিআদীনি কৰোতি, নিট্ঠিতে ৰজনে চ কপ্পে চ ইমং পৰিক্খাৰচোড়ং পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা পুন অধিট্ঠাতব্বানি. পত্তাধিট্ঠহনেতি পত্তস্স অধিট্ঠানে. তথাতি চ যথা চীৱৰে, তথা পত্তেপি অধিট্ঠানাদিকং সব্বন্তি অত্থো. এত্থ পন ‘‘ইমং পত্তং, এতং পত্ত’’ন্তি ৱা ৱিসেসো.
৩৬. ইদানি পচ্চুদ্ধাৰৱিধিং দস্সেতুং ‘‘এত’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ ইমং ৱ ইতি ৱা-সদ্দো ৰস্সং কত্ৱা নিদ্দিট্ঠো, সো ইতি-সদ্দতো পৰং যোজেতব্বো, তস্মা ‘‘এতং সঙ্ঘাটিং পচ্চুদ্ধৰামী’’তি ৱা ‘‘ইমং সঙ্ঘাটিং পচ্চুদ্ধৰামী’’তি ৱা সংসেতি সম্বন্ধো ৱেদিতব্বো. সংসেতি ৱদেয্য. এৱন্তি যথা নামেন সঙ্ঘাটি পচ্চুদ্ধৰিতব্বা, তথা উত্তৰাসঙ্গাদীনীতি অত্থো. ৱিদূতি পচ্চুদ্ধৰেতিমস্স কত্তুপদং, পঞ্ঞৱাতি অত্থো. সব্বত্থাপি দূৰাসন্নতাদী ৱুত্তনযেন ৱেদিতব্বা.
৩৭-৮. ইদানি সঙ্ঘাটিআদীনং ছন্নং পমাণপৰিচ্ছেদং দস্সেতি ‘‘সঙ্ঘাটী’’তিআদিনা. পচ্ছিমো অন্তো পচ্ছিমন্তো, তেন, পচ্ছিমকোটিযাতি অত্থো. দীঘসোতি দীঘতো. মুট্ঠিযা সহিতং পঞ্চকং যস্সা সা মুট্ঠিপঞ্চকা, লিঙ্গৱিপল্লাসৱসেন পন মুট্ঠিপঞ্চকো. মুট্ঠি-সদ্দেনেত্থ উপচাৰৱসেন কতমুট্ঠিকো হত্থোৱ ৱুত্তো. সুগতস্স চীৱৰতো ঊনাতি সমাসো. অপীতি ৱুত্তসমুচ্চযে, তেন যথাৱুত্তপচ্ছিমপ্পমাণা চ অযঞ্চ উত্তমপ্পমাণাতি অত্থো. ‘‘পচ্ছিমন্তেনা’’তি ইদং মুট্ঠিত্তিকঞ্চ তিৰিযন্তি এত্থাপি অনুৱত্তেত্ৱা অত্থো ৱেদিতব্বো. চ-সদ্দো ‘‘উত্তমন্তেন সুগতচীৱৰূনাপি ৱট্টতী’’তি ইদং সমুচ্চিনোতি. তত্থ ইদানি মজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স তিস্সো ৱিদত্থিযো একা সুগতৱিদত্থি, তায ৱিদত্থিযা নৱ ৱিদত্থিযো দীঘতো সুগতচীৱৰপ্পমাণং, তিৰিযং ছ ৱিদত্থিযো, তং পন ৱড্ঢকিহত্থেন দীঘতো তেৰস হত্থা একা চ ৱিদত্থি, তিৰিযতো নৱ হত্থা হোন্তি. তংৱসেন উভযত্থ ঊনতা ৱিঞ্ঞাতব্বা.
উত্তৰাসঙ্গোপি তত্তকোৱাতি দস্সেতুং ‘‘তথা একংসিকস্সপী’’তি আহ. একো অংসো একংসো, তত্থ কাতব্বন্তি তদ্ধিতে একংসিকং. ‘‘অন্তৰৱাসকো’’চ্চাদিনা নিৱাসনং দস্সেতি. তত্থ অন্তৰং মজ্ঝপদেসো, অন্তৰে মজ্ঝে কটিপ্পদেসে ৱাসো ৱত্থং অন্তৰৱাসো, সোযেৱ অন্তৰৱাসকো. চাপীতি সমুদাযো, একো ৱা সমুচ্চযো. অড্ঢেন ততিযো ভাগো অড্ঢতেয্যো. এত্থ দ্ৱিন্নং হত্থকোট্ঠাসানং সম্পুণ্ণানং ততিযকোট্ঠাসসংসিজ্ঝনে কৰণভূতা অড্ঢ-সদ্দনিদ্দিট্ঠা যা ৱিদত্থি, সাৱ ততিযোতি নিদ্দিট্ঠোতি উপড্ঢহত্থসঙ্খাতো ততিযো ভাগো অড্ঢতেয্যো. সো চ নানন্তৰেন দ্ৱিহত্থততিযতা লব্ভতীতি দ্ৱে হত্থা, একা চ ৱিদত্থি অড্ঢতেয্যো. তংসন্নিযোগেন পনেত্থ অন্তৰৱাসকোৱ অড্ঢতেয্যোতি ৱেদিতব্বো. দ্ৱে হত্থা যস্সাতি বাহিৰত্থসমাসো. পাৰুপনেনাপি সক্কা নাভিং পটিচ্ছাদেতুন্তি ‘‘দ্ৱিহত্থো’’তি ৱুত্তং. ৱা-সদ্দো অড্ঢতেয্যং ৱিকপ্পেতি. তিৰিযস্স অন্তোতি ছট্ঠীতপ্পুৰিসো, তিৰিযমেৱ অন্তোতি ৱা কম্মধাৰযো ‘‘গামন্তো’’তিআদীসু ৱিয.
৩৯. ‘‘নিসীদনস্সা’’তিআদিনা নিসীদনচীৱৰং দস্সেতি. এত্থ নিসীদনং নাম সমে ভূমিভাগে এড়কলোমানি উপৰূপৰি সন্থৰিত্ৱা কঞ্জিকাদীহি সিঞ্চিত্ৱা কতো দ্ৱীসু ঠানেসু ফালিতত্তা তীহি দসাহি যুত্তো পৰিক্খাৰৱিসেসো. ৱিদত্থী দ্ৱেতি দ্ৱে ৱিদত্থী. ৱিসালতো পুথুলতো.
৪০. ‘‘কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদী’’তিআদিনা কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদিং দস্সেতি. তত্থ কণ্ডূতি হি ন অত্থতো নানং, তগ্গহণেন পনেত্থ পিড়কস্সাৱথুল্লকচ্ছাবাধং গয্হতি. কণ্ডুং যথাৱুত্তং পিড়কাদিং পটিচ্ছাদেতীতি কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদি. পটিচ্ছদনং ৱা পটিচ্ছাদো, যথাৱুত্তকণ্ডুযা পটিচ্ছাদো কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদো, সো অস্স অত্থীতি কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদী, তস্স. তিৰিযন্তি তিৰিযতো.
৪১. ‘‘ৱস্সিকা’’তিআদিনা ৱস্সিকসাটিকং দস্সেতি, তং সুৱিঞ্ঞেয্যং.
৪২. এৱং পমাণৱন্তানং পমাণং দস্সেত্ৱা ৱুত্তপ্পমাণাতিক্কমে দোসং, কেসঞ্চি পমাণাভাৱগণনাভাৱঞ্চ দস্সেতুং ‘‘এত্থা’’তিআদিমাহ. তত্থ এত্থাতি ৱুত্তপ্পমাণৱন্তেসু চীৱৰেসু. তদুত্তৰি ততো ৱুত্তপ্পমাণতো উত্তৰি নিপাতেন উত্তৰি-সদ্দেন তপ্পুৰিসো. কৰোন্তস্স সম্পাদেন্তস্স. ছেদনপাচিত্তীতি ছেদনেন সহিতা পাচিত্তি, অতিৰেকং ছিন্দিত্ৱা পাচিত্তিযং দেসেতব্বন্তি ৱুত্তং হোতি. ৱুত্তপ্পমাণতো পন অতিৰেকঞ্চ ঊনকঞ্চ ‘‘পৰিক্খাৰচোড়’’ন্তি অধিট্ঠাতব্বং. যেন মুখং পুঞ্ছন্তি, তং মুখসম্বন্ধীতি মুখস্স চোড়ন্তি সমাসে দ্ৱন্দো. আকঙ্খিতং ইচ্ছিতং পমাণন্তি কম্মধাৰযো. তমেতেসমত্থীতি আকঙ্খিতপ্পমাণিকা. এত্থ চ তিচীৱৰাদীসু অৱুত্তেপি গণনৱিভাগে পচ্চত্থৰণমুখপুঞ্ছনপৰিক্খাৰচোড়ে ঠপেত্ৱা আদিতো পট্ঠায ছক্কমেকেকমেৱ ৱট্টতি. মুখপুঞ্ছনচোড়ানি পচ্চত্থৰণানি চ বহূনিপীতি ৱিঞ্ঞাতব্বং.
৪৩. গণনাতি এত্থ নপুংসকস্স ইত্থিৱচনেন যোগাভাৱা ‘‘ন দীপিতা’’তি লিঙ্গং ৱিপৰিণামেত্ৱা সম্বন্ধিতব্বং, অট্ঠকথাযং ন পকাসিতাতি অত্থো. তিণ্ণং পনেতেসং উক্কট্ঠপৰিচ্ছেদৱসেনেৱ ৱুত্তং, ৱিকপ্পনূপগপচ্ছিমেন পচ্ছিমপ্পমাণং অত্থিযেৱ. ইদানি যস্মা তত্থ তং সব্বং ন দীপিতং, তস্মা ৱিকপ্পনূপগথৱিকাদি সব্বং একং ‘‘পৰিক্খাৰচোড়’’ন্তি, বহূনি একতো কত্ৱা ‘‘পৰিক্খাৰচোড়ানী’’তিপি ৱত্ৱা অধিট্ঠাতব্বন্তি দস্সেন্তো ‘‘তথা’’তিআদিমাহ. ইমিনা পৰিক্খাৰচোড়ং নাম পাটেক্কং নিধানমুখন্তি দস্সেতি. থৱিকাদিং থৱিকা আদি যস্স পৰিস্সাৱনাদিনোতি সমাসো. ৱিকপ্পস্স উপগং ৱিকপ্পিযং, তঞ্চ উপৰি ৱক্খতি.
৪৪. ইদানি তিণ্ণং চীৱৰানং পটিভাগং দস্সেতুং ‘‘অহতা’’তিআদি আৰদ্ধং. তত্থ অহতেন নৱেন অধোতেন কপ্পং সদিসং অহতকপ্পং, একৱাৰধোতং. অহতঞ্চ অহতকপ্পঞ্চ অহতাহতকপ্পানি, ৱত্থানি, তেসং. দ্ৱে গুণা পটলানি যস্স সাতি দুগুণা. ‘‘গুণো পটলৰাসীসূ’’তি হি অভিধানপ্পদীপিকা. দুগুণা দুপট্টা, উত্তৰস্মিং দেহভাগে আসঞ্জীযতীতি উক্কৰাসঙ্গো. একচ্চং একপট্টং অস্স অত্থীতি একচ্চী, একপট্টোতি অত্থো. নিপাতো ৱা একচ্চীতি. তথাতি সমুচ্চযে, অন্তৰৱাসকো চাতি ৱুত্তং হোতি. উপমাযং ৱা, যথা উত্তৰাসঙ্গো একচ্চিযো, এৱং অন্তৰৱাসকোতি অত্থো.
৪৫. ‘‘উতূ’’তি অনেকউতু গহিতাতি উতুতো দীঘকালতো উদ্ধটা উতুদ্ধটা, তেসং পিলোতিকানন্তি অত্থো. সেসাতি উত্তৰাসঙ্গঅন্তৰৱাসকা. পংসু ৱিয কুচ্ছিতং উলতি পৱত্ততীতি পংসুকূলং, ৰথিকাসুসানসঙ্কাৰকূটাদীনং যত্থ কত্থচি ঠিতং চোড়খণ্ডং, তস্মিং. যা যা ৰুচীতি অব্যযীভাৱে যথাৰুচি, যাৱদত্থং সতপট্টম্পি ৱট্টতীতি অধিপ্পাযো.
৪৬. ইদানি তীসু ছিন্দিত্ৱা কাতুং অপ্পহোন্তেসু কাতব্বৱিধিং দস্সেতুং ‘‘তীসূ’’তিআদিমাহ. তত্থ তিচীৱৰসমুদাযতো একদেসভূতানং দ্ৱিন্নমেকস্স চ সঙ্খাগুণেন নিদ্ধাৰিযমানত্তা তীসূতি নিদ্ধাৰণে ভুম্মং. একৱচনস্স বহ্ৱত্থেন যোগাভাৱতো দ্ৱিচীৱৰসঙ্খাতবহ্ৱত্থৱসেন ৱচনং ৱিপৰিণামেত্ৱা যানি পহোন্তি, তানি দ্ৱে ৱাপি ছিন্দিতব্বানি, যং পহোতি, তং একং ৱা ছিন্দিতব্বন্তি যোজেতব্বং. পহোন্তীতি পচ্ছিমচীৱৰপ্পমাণছিন্নকানি পহোন্তি. অপীতি সম্ভাৱনে, তীসু কা কথাতি অত্থো. অন্ৱাধিন্তি আগন্তুকপত্তং. অনু পচ্ছা আধীযতীতি অন্ৱাধি, যং চীৱৰস্সোপৰি সঙ্ঘাটিআকাৰেন আৰোপেতব্বং. অনাদিণ্ণন্তি অনাৰোপিতং অন্ৱাধিকং. ন ধাৰেয্যাতি ইমিনা যদি ধাৰেয্য, দুক্কটন্তি দীপেতি.
৪৭-৮. ইদানি ‘‘তিচীৱৰং ন ৱসেয্য ৱিনেকাহ’’ন্তি ৱুত্তানং তিণ্ণং অৱিপ্পৱাসলক্খণং দস্সেতুং ‘‘গামে’’তিআদিনা উদোসিতসিক্খাপদে (পাৰা. ৪৭১ আদযো) ৱুত্তপৰিহাৰমাহ. তত্থ গামে ৱা…পে… ৱিহাৰে ৱা তিচীৱৰং নিক্খিপিত্ৱাতি সম্বন্ধো. তত্থ ‘‘পটো দড্ঢো’’তিআদীসু ৱিয অৱযৱেপি সমুদাযৱোহাৰৱসেন তীসু একম্পি ‘‘তিচীৱৰ’’ন্তি ৱুত্তং. ভিক্খুসম্মুতিযঞ্ঞত্ৰাতি সঙ্ঘেন গিলানস্স ভিক্খুনো দীযমানং চীৱৰেন ৱিপ্পৱাসসম্মুতিং ৱিনা. ৱিপ্পৱত্থুন্তি একূপচাৰনানূপচাৰগামাদিতো বহি, অথ ৱা নিৱেসনাদীনং, তত্থ চ গব্ভোৱৰকানং চীৱৰস্স ৱা হত্থপাসং অতিক্কম্ম চীৱৰেন ৱিপ্পযুত্তো হুত্ৱা ৱসিতুং. এত্থ চ গামাদীনং একূপচাৰনানূপচাৰতা এককুলনানাকুলসন্তকস্স গামাদিনো পৰিক্খেপস্স, পৰিক্খেপোকাসস্স চ ৱসেন সত্থঅব্ভোকাসানং সত্তব্ভন্তৰৱসেন চ ৱেদিতব্বা. তত্থ একো অব্ভন্তৰো অট্ঠৱীসতিহত্থো হোতি. এত্থ চ নিৱেসনাদীনি গামতো বহি সন্নিৱিট্ঠানীতি দট্ঠব্বং ৱিসুং গামস্স গহিতত্তা, তথা উদোসিতাদীহি অঞ্ঞং নিৱেসনং.
তত্থ উদোসিতো নাম যানাদীনং ভণ্ডানং সালা. পাসাদো দীঘপাসাদো. হম্মিযং মুণ্ডচ্ছদনপাসাদো. নাৱা চ অট্টো চ মাড়ো চ আৰামো চ নাৱা…পে… আৰামং, তস্মিং. অট্টো নাম পটিৰাজাদীনং পটিবাহনত্থং ইট্ঠকাহি কতো বহলভিত্তিকো চতুপঞ্চভূমিকো পতিস্সযৱিসেসো. মাড়ো এককূটসঙ্গহিতো চতুৰস্সপাসাদো. আৰামো পুপ্ফাৰামো ৱা ফলাৰামো ৱা. সত্থো চ খেত্তঞ্চ খলঞ্চাতি দ্ৱন্দো. সত্থো নাম জঙ্ঘসত্থো ৱা সকটসত্থো ৱা. খলং ৱুচ্চতি ধঞ্ঞকৰণং. দুমো নাম দুমমূলং ছাযায ফুট্ঠোকাসো উপচাৰৱসেন. অব্ভোকাসো পন অগামকে অৰঞ্ঞেৱ অধিপ্পেতো.
৪৯. ইদানি ‘‘এতং…পে… সঙ্ঘাটি’’ন্তিআদিনা নৱন্নমেৱ পচ্চুদ্ধাৰো ৱুত্তো, ন পন তেসং কালপৰিচ্ছেদোতি তং দস্সেতুং ‘‘ৰোগা’’তিআদি আৰদ্ধং. তত্থ দেৱদত্তো দত্তোতি নামেকদেসেনাপি নামৱোহাৰতো ৱস্সিকসাটিকাৱ ‘‘সাটিকা’’তি পকৰণৱসেন গম্মমানত্থত্তা ৱুত্তা. কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদিকা চ ৰোগৱস্সানপৰিযন্তা. ৰোগা চ ৱস্সানা চ মাসা ৰোগৱস্সানা, তে তদতিক্কমেন পচ্চুদ্ধৰিতব্বতায পৰিযন্তা যাসন্তি ৱিগ্গহো.
কিং ৱুত্তং হোতি? ৱস্সিকসাটিকা ৱস্সানমাসাতিক্কমে কত্তিকপুণ্ণমায এৱ পচ্চুদ্ধৰিতব্বা. তথা কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদিকা আবাধেসু ৱূপসন্তেসূতি ৱুত্তং হোতি. ‘‘পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা ৱিকপ্পেতব্বা’’তি হি অট্ঠকথাযং (পাৰা. অট্ঠ. ২.৪৬৯) ৱুত্তং. এত্থ পন কেচি আচৰিযা ‘‘পচ্চুদ্ধৰিত্ৱাতি ৱস্সিকসাটিকভাৱতো অপনেত্ৱা’’তি ৱদিংসু, তং ন যুজ্জতি. পচ্চুদ্ধাৰৱিনযকম্মৱিসযেযেৱ পচ্চুদ্ধাৰ-সদ্দস্স দিট্ঠত্তা, ‘‘চাতুমাসং অধিট্ঠাতুং ততো পৰং ৱিকপ্পেতু’’ন্তি (মহাৱ. ৩৫৮) পাড়িৱচনতো চ. ‘‘চাতুমাসং অধিট্ঠাতু’’ন্তি চ চতুন্নং মাসানং অধিট্ঠানেন সহ অচ্চন্তসংযোগো দস্সিতোতি ন তেন অধিট্ঠানভেদো ৱিঞ্ঞাযতি. তেনেৱ কুৰুন্দট্ঠকথাযম্পি ‘‘ৱস্সানং চাতুমাসং অধিট্ঠাতুং, ততো পৰং ৱিকপ্পেতু’’ন্তি (মহাৱ. ৩৫৮) ৱচনতো কত্তিকপুণ্ণমায এৱ পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা হেমন্তে ৱিকপ্পেতব্বাতি ৱুত্তং. তস্মা ‘‘ৱস্সিকসাটিকা ৱস্সানমাসাতিক্কমেনাপি কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদি আবাধৱূপসমেনাপি অধিট্ঠানং ৱিজহতী’’তি (কঙ্কা. অট্ঠ. কথিনসিক্খাপদৱণ্ণনা) ৱুত্তং. মাতিকাট্ঠকথাযম্পি পচ্চুদ্ধাৰৱসেনাপি অধিট্ঠানং ৱিজহতীতি এৱমত্থো গহেতব্বো. এৱঞ্হি সতি সব্বট্ঠকথাযো সমেন্তি, যুত্তি চ অৱিৰুদ্ধা হোন্তীতি. ততো পৰন্তি পচ্চুদ্ধাৰতো উপৰি. ৱিকপ্পেয্যাতি কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদিং পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা ৱিকপ্পেয্য. ৱস্সিকসাটিকং কত্তিকপুণ্ণমাযং পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা হেমন্তস্স পঠমদিৱসে ৱিকপ্পেয্য, এৱং অসতি দুক্কটন্তি অধিপ্পাযো. সেসাতি অপৰে সত্ত চীৱৰানি সেসা. নত্থি পৰিযন্তং ৱুত্তসদিসো কালপৰিচ্ছেদো এতেসন্তি অপৰিযন্তিকা.
৫০. ইদানি পচ্চত্থৰণাদিকং চীৱৰচতুক্কং সদসাদিকং ৱট্টতি, নাপৰন্তি দস্সেতুং ‘‘পচ্চত্থৰণা’’তিআদিমাহ. তত্থ পৰিক্খাৰো চ মুখপুঞ্ছনঞ্চাতি দ্ৱন্দো. পৰিক্খাৰমুখপুঞ্ছনমেৱ চোড়কন্তি কম্মধাৰযো. দ্ৱন্দসমাসন্তে সুয্যমানত্তা পন চোড়ক-সদ্দো পৰিক্খাৰ-সদ্দতো চ পৰং দট্ঠব্বো ‘‘পৰিক্খাৰচোড়ক’’ন্তি. তং পন সামঞ্ঞজোতনায ৱিসেসেপি অৱট্ঠানতো ঠপেত্ৱা পঞ্চ চীৱৰানি পৰিক্খাৰচোড়নামেনাধিট্ঠিতানি অৱসেসং দট্ঠব্বং. পচ্চত্থৰণঞ্চ পৰিক্খাৰমুখপুঞ্ছনচোড়কঞ্চ পচ্চত্থৰণ…পে… চোড়কঞ্চ নিসীদনঞ্চাতি এতং চীৱৰচতুক্কং সদসম্পি অৰত্তম্পি অনাদিণ্ণকপ্পম্পি লব্ভন্তি সম্বন্ধো. সদসন্তি সহ যাহি কাহিচি দসাহীতি সদসং. সদসকে লব্ভমানে অদসম্পি লব্ভতেৱাতি সদসম্পি অদসম্পি পুপ্ফদসম্পীতি এত্থ অত্থো. পি-সদ্দো ৱুত্তাৱুত্তসম্পিণ্ডনত্থো. অৰত্তন্তি নীলপীতাদিৰজনেন অৰঞ্জিতম্পি. পি-সদ্দেন ৰঞ্জিতনীলপীতাদিকম্পি অনাদিণ্ণকপ্পম্পীতি. আদিণ্ণো কপ্পো যস্স নত্থীতি তং অনাদিণ্ণকপ্পম্পি. পি-সদ্দেন আদিণ্ণকপ্পম্পি.
ননু চ ‘‘ন ভিক্খৱে সব্বনীলকানি চীৱৰানি ধাৰেতব্বানী’’তিআদিনা (মহাৱ. ৩৭২) সব্বনীলকসব্বপীতকসব্বলোহিতকচীৱৰানি সামঞ্ঞেন পটিক্খিত্তানীতি কথমিদং চীৱৰচতুক্কং সদসাদিকং ৱট্টতি, কথঞ্চ অনাদিণ্ণকপ্পম্পি ৱট্টতীতি? ৱুচ্চতে – ‘‘তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰো ভিক্খু কুসচীৰং নিৱাসেত্ৱা’’তিআদিনা উপ্পন্নৱত্থূসু (মহাৱ. ৩৭১) ‘‘ন ভিক্খৱে কুসচীৰং…পে… তিত্থিযদ্ধজো ধাৰেতব্বো. যো ধাৰেয্য, আপত্তি থুল্লচ্চযস্সা’’তিআদিনা (মহাৱ. ৩৭১) উপ্পন্নৱত্থুৱসেনেৱ নিৱাসনপাৰুপনসঙ্খাতধাৰণস্স পটিক্খিত্তত্তা চ তত্থেৱ অট্ঠকথাযঞ্চ (মহাৱ. অট্ঠ. ৩৭২) ‘‘সব্বনীলকাদীনি ৰজনং ধোৱিত্ৱা পুন ৰজিত্ৱা ধাৰেতব্বানি, ন সক্কা চে হোন্তি ধোৱিতুং, পচ্চত্থৰণানি ৱা কাতব্বানি, দুপট্টচীৱৰস্স ৱা মজ্ঝে দাতব্বানি, অচ্ছিন্নদসদীঘদসানি দসা ছিন্দিত্ৱা ধাৰেতব্বানি, কঞ্চুকং লভিত্ৱা ফালেত্ৱা ৰজিত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতি, ৱেঠনেপি এসেৱ নযো’’তি নিৱাসনপাৰুপনৱসেনেৱ ধাৰণপৰিভোগানং ৱুত্তত্তা চ দুব্বণ্ণকৰণসিক্খাপদে (পাচি. অট্ঠ. ৩৬৮) ‘‘যং নিৱাসেতুং ৱা পাৰুপিতুং ৱা সক্কা হোতি, তদেৱ চীৱৰন্তি ৱেদিতব্ব’’ন্তি পঞ্চন্নংযেৱ কপ্পবিন্দুনো অনুঞ্ঞাতত্তা চ তিচীৱৰকণ্ডুপ্পটিচ্ছাদিৱস্সিকসাটিকসঙ্খাতানি পঞ্চ চীৱৰানি কাযপৰিহাৰিযানেৱ অদসানি অসব্বনীলকাদীনি কপ্পিযৰজনৰজিতানি আদিণ্ণকপ্পানিযেৱ হোন্তি, ন নিযমেন নিৱত্তিতানি পৰানি চত্তাৰীতি চীৱৰচতুক্কমেৱ সদসাদিকং অনাদিণ্ণকপ্পম্পি ৱট্টতীতি.
৫১. সেসচীৱৰপঞ্চকং অদসংযেৱ ৰজিতংযেৱ আদিণ্ণকপ্পংৱ কপ্পতীতি যোজনা. ৰজিতন্তি কপ্পিযৰজনেন ৰজিতং. নিসীদনস্স যথাৱুত্তেনত্থেন সব্বত্থ অদসত্থং নিসেধেতুং ‘‘সদসংৱ নিসীদন’’ন্তি ৱুত্তং. সতি হি সম্ভৱে ব্যভিচাৰে চ ৱিসেসনং সাত্থকং হোতি.
৫২. ইদানি অনধিট্ঠিতে অনিস্সট্ঠে চ কা পৱত্তীতি তং দস্সেতুং ‘‘অনধিট্ঠিত’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ অনধিট্ঠিতন্তি তিচীৱৰাদিৱসেন অনধিট্ঠিতং. অনিস্সট্ঠন্তি যস্স কস্সচি দানলক্খণেন অদিন্নং. ৱিকপ্পেত্ৱা পৰিভুঞ্জযেতি ৱক্খমাননযেন একবহুভাৱং, সন্নিহিতাসন্নিহিতভাৱঞ্চ সল্লক্খেত্ৱা ৱিকপ্পেত্ৱা পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা পৰিভুঞ্জেয্য. ৱক্খমাননযেন পন ৱিঞ্ঞাযতীতি ‘‘পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা’’তি ন ৱুত্তং.
ইদানি ‘‘ৱিকপ্পেত্ৱা’’তি ৱুত্তং কীদিসং তং হেট্ঠিমন্তেন ৱিকপ্পিযন্তি আহ ‘‘হত্থা’’তিআদি. তত্থ হত্থো দীঘেন যস্স তং হত্থদীঘং. ততোতি তস্মা হত্থতো. উপড্ঢো হত্থস্স দুতিযো ভাগো ৱিদত্থিসঙ্খাতো ৱিত্থাৰেন যস্স তং উপড্ঢৱিত্থাৰং.
৫৩. ইদানি যথাৱুত্তৱিধানং তেচীৱৰিকস্সেৱ ৱসেন, অপৰো পন অঞ্ঞথা পটিপজ্জতীতি তং দস্সেতুং ‘‘তিচীৱৰস্সা’’তিআদিমাহ. তত্থ নামেনাধিট্ঠিতানি তীণি চীৱৰানি এতস্সাতি তিচীৱৰো. তস্স ৱিনযতেচীৱৰিকস্সাতি অত্থো, ন পৰিক্খাৰচোড়নামেন অধিট্ঠিতচীৱৰস্স. ৱিনযতেচীৱৰিকস্স পন উদোসিতসিক্খাপদে ৱুত্তপৰিহাৰো নত্থি. পৰিক্খাৰচোড়িযোতি পৰিক্খাৰচোড়মস্স অত্থীতি ণিকেন য-কাৰো. সব্বন্তি সকলং নৱৱিধম্পি চীৱৰং. তথা ৱত্ৱাতি একবহুভাৱং, সন্নিহিতাসন্নিহিতভাৱঞ্চ ঞত্ৱা ‘‘ইমং পৰিক্খাৰচোড়ং অধিট্ঠামী’’তিআদিনা ৱত্ৱা. অধিট্ঠতীতি অধিট্ঠাতি.
৫৪. অধিট্ঠিতচীৱৰং পন পৰিভুঞ্জতো কথং অধিট্ঠানং ৱিজহতীতি তং দস্সেন্তো ‘‘অচ্ছেদা’’তিআদিমাহ. তত্থ অচ্ছেদো চ ৱিস্সজ্জনঞ্চ গাহো চ ৱিব্ভমো চাতি দ্ৱন্দো. অচ্ছেদো নাম চোৰাদীহি অচ্ছিন্দিত্ৱা গহণং. ৱিস্সজ্জনং পৰেসং দানং. গাহো ৱিস্সাসেন গহণং. ৱিব্ভমো সিক্খং অপ্পচ্চক্খায গিহিভাৱূপগমনং. তদাপি তস্স অঞ্ঞস্স দানে ৱিয চীৱৰস্স নিৰালযভাৱেন পন পৰিচ্চাগোতি. টীকাযং পন ভাদিসো ভিক্খুযেৱাতি অধিট্ঠানং ন ৱিজহতীতি অত্থং ৱিকপ্পেত্ৱা ভিক্খুনিযা গিহিভাৱূপগমনং ৱুত্তং, তং ন গহেতব্বং, কাৰণং পনেত্থ অম্হাকং গৰূহিযেৱ সাৰত্থদীপনিযং (সাৰত্থ. টী. ২.৪৬৯) ‘‘ভিক্খুনিযা ‘হীনাযাৱত্তনেনা’তি ৱিসেসেত্ৱা অৱুত্তত্তা ভিক্খুনিযা হি গিহিভাৱূপগমনে অধিট্ঠানৱিজহনং ৱিসুং ৱত্তব্বং নত্থি তস্সা ৱিব্ভমনেনেৱ অস্সমণীভাৱতো’’তি ৱুত্তং. ননু চ ভিক্খুনো অপ্পচ্চক্খাতসিক্খস্স গিহিভাৱূপগমনেন অধিট্ঠানৱিজহনেন নিৰালযভাৱো কাৰণভাৱেন ৱুত্তো, এৱং সতি পৰিৱত্তলিঙ্গস্স নত্থি নিৰালযভাৱোতি কথমস্স অধিট্ঠানং ৱিজহতীতি? সচ্চমেতং, তথাপি বুদ্ধমতঞ্ঞূহি অট্ঠকথাচৰিযেহি অট্ঠকথাযং (পাৰা. অট্ঠ. ১.৬৯) ‘‘যং পনস্স ভিক্খুভাৱে অধিট্ঠিতং তিচীৱৰঞ্চ পত্তো চ, তং অধিট্ঠানং ৱিজহতি, পুন অধিট্ঠাতব্ব’’ন্তি ৱুত্তত্তা নত্থেত্থ দোসোতি.
মাৰণলিঙ্গসিক্খাতি উত্তৰপদলোপেন উপচাৰেন ৱা লিঙ্গপৰিৱত্তনং সিক্খাপচ্চক্খানঞ্চ ‘‘লিঙ্গসিক্খা’’তি চ ৱুত্তং. ইতি এতে অট্ঠ সব্বেসু নৱসু চীৱৰেসু অধিট্ঠানস্স ৱিযোগো ৱিপ্পৱাসো, তস্স কাৰণা হোন্তীতি পাঠসেসো. তিচীৱৰস্স পন ন কেৱলং ইমেযেৱ অট্ঠ, ৱিনিৱিদ্ধছিদ্দঞ্চ অধিট্ঠানৱিযোগকাৰণন্তি লিঙ্গৱচনঞ্চ পৰিৱত্তেত্ৱা যোজেতব্বং. তত্থ অব্ভন্তৰে একস্সপি তন্তুনো অভাৱেন ৱিনিৱিদ্ধং ৱিনিৱিজ্ঝিত্ৱা গতছিদ্দংকনিট্ঠঙ্গুলিনখপিট্ঠিপ্পমাণং ৱিনিৱিদ্ধছিদ্দং. তত্থ সঙ্ঘাটিযা চ উত্তৰাসঙ্গস্স চ দীঘন্ততো ৱিদত্থিপ্পমাণস্স, তিৰিযন্ততো অট্ঠঙ্গুলপ্পমাণস্স, অন্তৰৱাসকস্স পন দীঘন্ততো ৱিদত্থিপ্পমাণস্সেৱ তিৰিযন্ততো চতুৰঙ্গুলপ্পমাণস্স পদেসস্স ওৰতো ছিদ্দং অধিট্ঠানং ভিন্দতি, সূচিকম্মং কত্ৱা পুন অধিট্ঠাতব্বং. সূচিকম্মং কৰোন্তেন চ ছিন্দিত্ৱা দুব্বলট্ঠানাপনযনেন ছিদ্দং অদস্সেত্ৱা কাতব্বং.
৫৫. ইদানি অকপ্পিযানি দস্সেতুং ‘‘কুসা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ কুসা চ ৱাকা চ ফলকানি চ, তেসং চীৰানি কুস…পে… চীৰানি. তত্থ কুসেন গন্থেত্ৱা কতং কুসচীৰং. তথা ৱাকেন গন্থেত্ৱা কতং ৱাকচীৰং, তাপসানং ৱক্কলং. ফলকসণ্ঠানানি ফলকানি সিব্বিত্ৱা কতং ফলকচীৰং. কেসৱালজন্তি কেসেহি চ ৱালেহি চ জাতং ৱাযিতং কম্বলন্তি সম্বন্ধো. উলূকপক্খাজিনক্খিপেতি উলূকানং কোসিযসকুণানং পক্খং পক্খেন কতং নিৱাসনঞ্চ অজিনক্খিপং সলোমং সখুৰং অজিনমিগানং চম্মঞ্চ ধাৰযতো থুল্লচ্চযন্তি সম্বন্ধো.
৫৬. কদলেৰকক্কদুস্সেসূতি কদলিযো চ এৰকো চ অক্কো চ, তেসং দুস্সানি ৱত্থানি, তেসু চেৱ মকচিৱাকেহি কতে পোত্থকে চাপি দুক্কটং. নিমিত্তত্থে চেতং ভুম্মং. কদলিদুস্সাদিসদ্দেন তংধাৰণমধিপ্পেতং, তস্মা তংধাৰণনিমিত্তং দুক্কটং হোতীতি অত্থো. এৱং সব্বত্থ. ‘‘নীলকো চা’’তিআদিনা দ্ৱন্দো. সব্বা নীলক…পে… কণ্হকাতি কম্মধাৰযো. নীলাদিৱণ্ণযোগেন ৱত্থং নীলাদি. নীলকং উমাপুপ্ফৱণ্ণং. মঞ্জেট্ঠং মঞ্জেট্ঠিকৱণ্ণং. পীতং কণিকাৰপুপ্ফৱণ্ণং. লোহিতং জযসুমনপুপ্ফৱণ্ণং. কণ্হকং অদ্দাৰিট্ঠকৱণ্ণং. সব্ব-সদ্দো পনেত্থ পচ্চেকং যোজেতব্বো.
৫৭. মহা…পে… ৰত্তেতি মহাৰঙ্গো চ মহানামৰঙ্গো চ, তেহি ৰত্তে. এত্থাপি পুন সুয্যমানং সব্বসদ্দমনুৱত্তিযং, ‘‘সব্বমহাৰঙ্গৰত্তে’’তিআদিনা অত্থো ৱেদিতব্বো. ইমিনা চ অসব্বনীলকাদি কপ্পিযৰজনৰজিতং পৰিভুঞ্জন্তস্স নত্থি দোসোতি দীপেতি. তত্থ মহাৰঙ্গো সতপদিপিট্ঠিৱণ্ণো. মহানামৰঙ্গো সম্ভিন্নৱণ্ণো, সো পন পণ্ডুপলাসৱণ্ণো হোতি, পদুমৱণ্ণোতিপি ৱদন্তি. তিৰীটকেতি তং নামক ৰুক্খতচে. অচ্ছিন্নদীঘদসকেতি সব্বসো অচ্ছিন্নত্তা অচ্ছিন্না চ মজ্ঝে ছিন্নত্তা দীঘা চ সা দসা চ ৱত্থকোটি যস্সাতি অঞ্ঞপদত্থসমাসো. ফলপুপ্ফদসেতি অঞ্ঞমঞ্ঞং সংসিব্বিত্ৱা কতা ফলসদিসা দসা ‘‘ফলা’’তি ৱুচ্চন্তি, কেতকাদি পুপ্ফসদিসানি ‘‘পুপ্ফানী’’তি চ, ফলা চ পুপ্ফা চ দসা যস্স, ফলসদিসে দসে, পুপ্ফসদিসে দসে চাতি অত্থো. ৱেঠনেতি সীসৱেঠনে. তথাতি ইমিনা সব্বনীলকাদীসু দুক্কটং অতিদিসতি. সব্বন্তি কুসচীৰাদিকং সকলং. অচ্ছিন্নং চীৱৰং যস্স সো লভতীতি সম্বন্ধো.
চীৱৰনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.