২. এড়কলোমৱগ্গো
১. কোসিযসিক্খাপদৱণ্ণনা
কাৰাপেয্যাতি অত্তনো চ পৰস্স চ উভিন্নঞ্চ কোসিযং একতো গণ্হিত্ৱা ৱুত্তং, উভো ৱা একতো কৰোন্তীতি অত্থতো ৱেদিতব্বং. তত্থ অত্তনা কতং চে, ‘‘নিস্সজ্জনকালে সযং কতং নিস্সগ্গিয’’ন্তি ৱত্তব্বং. উভোহি চে কতং, যথাপাড়িমেৱ.
কোসিযসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. সুদ্ধকাড়কসিক্খাপদৱণ্ণনা
যথা পঠমে ‘‘একেনপি কোসিযংসুনা’’তি (কঙ্খা. অট্ঠ. কোসিযসিক্খাপদৱণ্ণনা) ৱুত্তং, তথা ইধ ‘‘একেনপি অঞ্ঞেন অমিস্সিতান’’ন্তি ৱচনাভাৱতো অঞ্ঞেন মিস্সভাৱে সতিপি অপঞ্ঞাযমানৰূপকং চে, ‘‘সুদ্ধকাড়ক’’মিচ্চেৱ ৱুচ্চতীতি ৱদন্তি.
সুদ্ধকাড়কসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. দ্ৱেভাগসিক্খাপদৱণ্ণনা
‘‘তুলযিত্ৱা’’তি ৱচনতো যথা তুলাধাৰণায কাড়কাধিকা ন হোন্তি, তথা কাড়কানং দ্ৱে ভাগা গহেতব্বা উক্কট্ঠপৰিচ্ছেদেন. ‘‘একস্সাপি কাড়কলোমস্স অতিৰেকভাৱে নিস্সগ্গিযন্তি ৱচনং তুলাধাৰণায কিঞ্চাপি ন সমেতি, অচিত্তকত্তা পন সিক্খাপদস্স পুব্বে তুলায ধাৰযিত্ৱা ঠপিতেসু একম্পি লোমং তত্থ পতেয্য, নিস্সগ্গিযন্তি অযমধিপ্পাযোতি নো তক্কো’’তি আচৰিযো. ৱুত্তপৰিচ্ছেদেন অগ্গহণং অকিৰিযা, সন্থতকৰণং কিৰিযা.
দ্ৱেভাগসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. ছব্বস্সসিক্খাপদৱণ্ণনা
‘‘ওৰেন চে ছন্নং ৱস্সান’’ন্তি ৱুত্তত্তা ছব্বস্সে পৰিপুণ্ণে কাতুং ৱট্টতীতি নিট্ঠানদিৱসতো পট্ঠায ছন্নং ৱস্সানং পৰিচ্ছেদো ৱেদিতব্বো. যানি পনেত্থ অতিৰেকছব্বস্সৱসেন ৱা সম্মুতিৱসেন ৱা কতানি, সব্বানি তানি একতো পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টন্তীতি. গিলানস্স চ একং নপ্পহোতীতি অনেকম্পি ৱট্টতি. যতো পট্ঠায ৰোগস্স মন্দতায সন্থতং আদায গন্তুং সক্কোতি, ততো পট্ঠায সম্মুতি ৱা ৰোগো ৱা ন ৰক্খতীতি একে. অপিচ ছৱস্সবুদ্ধনিম্মলং সিক্খাপদং ৱিচাৰেতুং গম্ভীৰত্তা. তস্মা ছৱস্সে কম্মং কতন্তি.
ছব্বস্সসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. নিসীদনসিক্খাপদৱণ্ণনা
কস্মা পনেত্থ ‘‘সন্থতং পন ভিক্খুনা’’তি সিক্খাপদং অপঞ্ঞপেত্ৱা ‘‘নিসীদনসন্থত’’ন্তি পঞ্ঞত্তং, ননু এত্থ কাৰণেন ভৱিতব্বন্তি? অত্থি কাৰণং, চীৱৰসঞ্ঞিতায সন্থতানং উজ্ঝিতত্তা তেসং অচীৱৰভাৱদস্সনত্থং তথা পঞ্ঞত্তং ভগৱতাতি ৱুত্তং হোতি. তস্মা তে ভিক্খূ তেচীৱৰিকধুতঙ্গভেদভযা সন্থতে চতুত্থচীৱৰসঞ্ঞিতায সন্থতানি উজ্ঝিত্ৱা তেৰস ধুতঙ্গানি সমাদযিংসু, ভগৱা চ তেসং সন্থতং অনুজানি. ততো তেসং ভিক্খূনং এৱং হোতি ‘‘নিসীদনচীৱৰসণ্ঠানম্পেতং নিসীদনসন্থতং নো ভগৱতা অনুঞ্ঞাতং চতুত্থচীৱৰভাৱেন, পগেৱ কতসন্থতং ৱা’’তি. ততো ‘‘সন্থতে তেসং চীৱৰসঞ্ঞিতা ন ভৱিস্সতী’’তি তদত্থং ভগৱতা ‘‘সন্থত’’ন্তি অপঞ্ঞপেত্ৱা ‘‘নিসীদনসন্থত’’ন্তি পঞ্ঞত্তন্তি অধিপ্পাযো. ইমেসু পন পঞ্চসু সন্থতেসু পুৰিমানি তীণি ৱিনযকম্মং কত্ৱা পটিলভিত্ৱাপি পৰিভুঞ্জিতুং ন ৱট্টন্তি অকপ্পিযত্তা, পচ্ছিমানি দ্ৱে ৱট্টন্তীতি (ৱজিৰ. টী. পাৰাজিক ৫৬৬-৫৬৭) লিখিতং. কথং পঞ্ঞাযতীতি চে? ‘‘অনাপত্তি অঞ্ঞেন কতং পটিলভিত্ৱা পৰিভুঞ্জতী’’তি (পাৰা. ৫৭০) ৱচনতোতি ৱেদিতব্বং.
নিসীদনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. এড়কলোমসিক্খাপদৱণ্ণনা
‘‘অদ্ধানমগ্গপ্পটিপন্নস্সা’’তি ইমিনা পকতিযা দীঘমগ্গং পটিপন্নস্স উপ্পন্নানিপি তিযোজনপৰমমেৱ হৰিতব্বানি, পগেৱ অপ্পটিপন্নস্সাতি দস্সেতি. পটিপন্নস্স চে, অদ্ধানং নাম পটিপন্নস্স অকামা ৱস্সংৱুট্ঠভিক্খুনিযা মগ্গপ্পটিপত্তি ৱিযাতি দস্সেতি. অদ্ধানমগ্গপ্পটিপন্নস্স নিস্সগ্গিযন্তি ৱা সম্বন্ধো. তেনেৱ ৱাসাধিপ্পাযস্স পটিপ্পস্সদ্ধগমনুস্সাহত্তা ‘‘অপ্পটিপন্নো’’তি সঙ্খং গতস্স অনাপত্তীতি সিদ্ধং. ইমস্মিং পন অত্থৱিকপ্পে ‘‘ভিক্খুনো পনেৱ এড়কলোমানি উপ্পজ্জেয্যুং…পে… অসন্তেপি হাৰকে অদ্ধানমগ্গপ্পটিপন্নস্স নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিয’’ন্তি যোজনা ৱেদিতব্বা. যস্মা ৱা এড়কলোমানং উপ্পত্তিট্ঠানতো পট্ঠায তিযোজনপৰমতা অধিপ্পেতা, মগ্গং অপ্পটিপন্নস্স চ তিযোজনপৰমতা নত্থি, তস্মা ‘‘অদ্ধানমগ্গপ্পটিপন্নস্স উপ্পজ্জেয্যু’’ন্তি ৱুত্তং. তেন অচ্ছিন্নং পটিলভিত্ৱা হৰতো চ অনাপত্তীতি সিদ্ধং. পটিলাভো হি তেসং উপ্পত্তি নামাতি.
‘‘আকঙ্খমানেন ভিক্খুনা পটিগ্গহেতব্বানী’’তি ইমিনা অত্তনা পটিগ্গহিতানংযেৱ তিযোজনাতিক্কমে আপত্তীতি দস্সেতি. তেন অনাকঙ্খমানেন পৰসন্তকানি পটিগ্গহিতানি হৰন্তস্স অনাপত্তীতি সিদ্ধং.
অঙ্গেসু ‘‘অত্তনো সন্তকতা’’তি নত্থি, অযমত্থো ‘‘ভিক্খুনো উপ্পজ্জেয্যু’’ন্তি ইমিনা, ‘‘অচ্ছিন্নং পটিলভিত্ৱা’’তি ইমিনা চ দীপিতো হোতীতি ৱেদিতব্বো. পোৰাণগণ্ঠিপদে চ ‘‘অঞ্ঞং ভিক্খুং হৰাপেন্তো গচ্ছতি চে, দ্ৱিন্নম্পি অনাপত্তী’’তি ৱুত্তং. তস্মা দ্ৱে ভিক্খূ তিযোজনপৰমং পত্ৱা অঞ্ঞমঞ্ঞস্স ভণ্ডং পৰিৱত্তেত্ৱা চে হৰন্তি, অনাপত্তীতি সিদ্ধং.
তিযোজনপৰমং সহত্থা হৰিতব্বানীতি তিযোজনপৰমমেৱ অত্তনা হৰিতব্বানি, তং কিমত্থন্তি? সীমায এতপৰমতো. ৱুত্তঞ্হেতং ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, তিযোজনপৰমং সীমং সম্মন্নিতু’’ন্তি (মহাৱ. ১৪০). ৱাসাধিপ্পাযেন, পচ্চাগমনাধিপ্পাযেন ৱা গচ্ছতো এতপৰমতা চ. ৱুত্তঞ্হেতং ‘‘ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ অতিমহতিযো সীমাযো সম্মন্নন্তি…পে… ভিক্খূ উপোসথং আগচ্ছন্তা উদ্দিস্সমানেপি পাতিমোক্খে আগচ্ছন্তি, উদ্দিট্ঠমত্তেপি আগচ্ছন্তি, অন্তৰাপি পৰিৱসন্তী’’তি (মহাৱ. ১৪০).
অসন্তে হাৰকেতি আণত্তিযা হাৰকে অসতি. কম্বলস্স উপৰি নিসীদিত্ৱা গচ্ছন্তস্স সচে একম্পি লোমং চীৱৰে লগ্গং হোতি, তিযোজনাতিক্কমে আপত্তি এৱ কম্বলতো ৱিজটিতত্তাতি লিখিতং. তং কম্বলস্স পটিগ্গহিতত্তা অত্তনো অত্থায পটিগ্গহিতমেৱ হোতীতি যুত্তং.
এড়কলোমসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. জাতৰূপসিক্খাপদৱণ্ণনা
‘‘নিব্বত্তৰুক্খচ্ছাযাপি ৰুক্খপৰিচ্ছেদং অনতিক্কন্তা’’তি লিখিতং.
জাতৰূপসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. ৰূপিযসংৱোহাৰসিক্খাপদৱণ্ণনা
জাতৰূপৰজতপৰিৱত্তনন্তি উক্কট্ঠপৰিচ্ছেদেন ৱুত্তং.
ৰূপিযসংৱোহাৰসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. কযৱিক্কযসিক্খাপদৱণ্ণনা
অসন্তে পাচিত্তিযং দেসেতব্বমেৱাতি এত্থ কিং সুদ্ধিকং পাচিত্তিযং, উদাহু নিস্সগ্গিযন্তি? নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযমেৱ.
কযৱিক্কযসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
তত্ৰিদং পকিণ্ণকং
অট্ঠমসিক্খাপদং পৰেন অত্তনো অত্থায দিয্যমানস্স ৱা পাৰিৱত্তকভাৱেন দিয্যমানস্স ৱা পংসুকূলস্স ৱা ৰূপিযস্স উগ্গণ্হনউগ্গণ্হাপনসাদিযনানি পটিক্খিপতি.
নৱমং পৰস্স ৱা অত্তনো ৱা ৰূপিযপৰিৱত্তনং পটিক্খিপতি.
দসমং অৰূপিযপৰিৱত্তনং. ‘‘অৰূপিযে অৰূপিযসঞ্ঞী পঞ্চন্নং সহ অনাপত্তী’’তি (পাৰা. ৫৯১; ৱি. ৱি. টী. ১.৫৯১; ৱজিৰ. টী. পাৰাজিক ৫৮৭) চ ৱচনং ইতৰেহি সহ আপত্তীতি দীপেতি. অৰূপিযঞ্চ দুক্কটৱত্থু. তস্মা তস্স পৰিৱত্তনে সতি নিস্সগ্গিযন্তি একন্তেন ৱুত্তং. পঞ্চন্নং সহ দুক্কটৱত্থূনং পৰিৱত্তনে অনাপত্তিপ্পসঙ্গতো অনাপত্তি এৱাতি পোৰাণাতি চে? ন, কপ্পিযৱত্থূনংযেৱ তত্থ আগতত্তা. যদি কপ্পিযৱত্থু নিস্সগ্গিযং, পগেৱ দুক্কটৱত্থূতি চে? ন, আপত্তিগৰুকলহুকভাৱেন ৱত্থুগৰুকলহুকনিযমাভাৱতো.
নিস্সগ্গিযৱত্থুতো হি মুত্তামণিৱেড়ুৰিযাদি মহগ্ঘপ্পহোনকম্পি দুক্কটৱত্থূতি কত্ৱা নিস্সগ্গিযৱত্থুতো মুত্তাদি লহুকং হোতি. লহুকেপি ৱত্থুস্মিং যথেৱ দুক্কটৱত্থুনো পটিগ্গহণে দুক্কটং, তথেৱ তস্স ৱা তেন ৱা চেতাপনেপি দুক্কটং যুত্তন্তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৫৮৯) অট্ঠকথাচৰিযা.
অথ ৱা যং ৱুত্তং ‘‘কপ্পিযৱত্থূনংযেৱ তত্থ আগতত্তা’’তি, তত্থ কিঞ্চাপি দুক্কটৱত্থূনিপি অধিপ্পেতানি, ন পন পাড়িযং ৱুত্তানি অনাপত্তিৱাৰপ্পসঙ্গভযাতি ৱুত্তং হোতি. মুত্তাদীসুপি ৱুত্তেসু অনাপত্তিযং কপ্পিযকাৰকস্স আচিক্খতি, ‘‘ইদং মুত্তাদি অম্হাকং অত্থি, অম্হাকঞ্চ ইমিনা চ ইমিনা চ ৱেড়ুৰিযাদিনা অত্থো’’তি ভণতি, দসমেন আপজ্জতীতি অধিপ্পাযো সিযা. যস্মা চ ইদং কপ্পিযকাৰকস্স আচিক্খনাদিসংৱোহাৰো চ, তস্মা তং নৱমেন ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. কিঞ্চাপি কযৱিক্কযেৱ হোতি কপ্পিযৱত্থূহি অনুঞ্ঞাতং, ইমিনাৱ নযেন কিঞ্চাপি দুক্কটৱত্থুপি দসমে অধিপ্পেতং আপজ্জতি, অট্ঠকথাৱিৰোধতো পন নাধিপ্পেতমিচ্চেৱ গহেতব্বো.
কা পনেত্থ কাৰণচ্ছাযাতি, পঞ্চন্নং সহ তত্থ অনাপত্তিপ্পসঙ্গতো অনাপত্তি এৱাতি চে? ন, তত্থ অনাগতত্তা. অনাগতকাৰণা ৱুত্তন্তি চে? ন, পঞ্চন্নং সহ আপত্তিৱত্থুকস্স অনাপত্তিৱাৰলাভে ৱিসেসকাৰণাভাৱা, অকপ্পিযত্তা পঞ্চন্নং সহাপি আপত্তিযা ভৱিতব্বন্তি সিদ্ধো অট্ঠকথাৱাদো.
অপৰো নযো – যদি দুক্কটৱত্থুনা কযৱিক্কযে নিস্সগ্গিযং, কপ্পিযৱত্থুম্হি ৱুত্তপৰিযাযো তত্থ লব্ভেয্য, ন পন লব্ভতীতি নৱমে এৱ তানি ৱত্তব্বানি. তস্মা সংৱোহাৰো নাম কযৱিক্কযোপি অঞ্ঞথা পৰিৱত্তনং পৰিযাদিযিত্ৱা পৱত্তো, কযৱিক্কযঞ্চ মোচেত্ৱা ‘‘ইমিনা ইমং দেহী’তি চেতাপেতি, ৱট্টতী’’তি অৱত্ৱা দসমস্স অনাপত্তিৱাৰে ৱুত্তনযেনেৱ তেসং পৰিৱত্তনে নিস্সগ্গিযানুমতিৱিৰোধতো অট্ঠকথাযং ৱুত্তনযেনেৱ দুক্কটৱত্থুনা চেতাপনে দুক্কটমেৱ. নেসং কযৱিক্কযেন নিস্সগ্গিযন্তি চে? ন, সব্বস্সপি কযৱিক্কযত্তা. তেনেৱ ৱুত্তং ‘‘অন্ধকট্ঠকথাযং পন ‘সচে কযৱিক্কযং সমাপজ্জেয্য, নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিয’ন্তি ভাসিতং, তং দুব্ভাসিতং. কস্মা? ন হি দানগ্গহণতো অঞ্ঞো কযৱিক্কযো নাম অত্থী’’তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৫৮৯), অত্তনো মতিযা কযৱিক্কযলক্খণসম্মতে দসমস্স অনাপত্তিৱাৰে ৱুত্তনযেনেৱ তেসং পৰিৱত্তনে নিস্সগ্গিযানুমতিৱিৰোধতো চ. ভৱতু ৱা অত্তনো পটিসিদ্ধমিদং কাৰণং, দসমে অৱস্সমেৱ জানিতব্বানীতি তানি কযৱিক্কযানেৱাতি তেসং নিস্সগ্গিযভাৱঞ্চ গতানীতি এৱম্পি সিদ্ধো অট্ঠকথাৱাদো.
এত্থাহু পোৰাণা – ‘‘অত্তনো সন্তকং ৰূপিযং পৰহত্থগতং কৰোতি অজ্ঝাচৰতি, দুক্কটং. পৰস্স ৰূপিযং অত্তনো হত্থগতং কৰোতি, অট্ঠমেন নিস্সগ্গিযং. উগ্গহিতৱত্থুপৰিৱত্তনে কথং জাতং? অব্বোহাৰিকং জাতং. অথ পৰস্স ৰূপিযং অত্তনো হত্থগতং পঠমং কৰোতি, ৰূপিযপ্পটিগ্গহণস্স কতত্তা অট্ঠমেন নিস্সগ্গিযং. অত্তনো সন্তকং ৰূপিযং পৰস্স হত্থগতং পচ্ছা কৰোতি, সংৱোহাৰেন নিস্সগ্গিয’’ন্তি. ‘‘ৰূপিযস্স গহণমত্তেন অট্ঠমেন আপত্তি, পচ্ছা পৰিৱত্তনে নৱমেনা’’তি হি তত্থ ৱুত্তং, তং পন যুত্তং. ‘‘অজ্ঝাচৰতি, দুক্কট’’ন্তি দুৱুত্তং. দুক্কটস্স অনিযমপ্পসঙ্গতো নিস্সজ্জনৱিধানেসু দস্সিতোৱ. কিং ৱুত্তং হোতি – যদি দ্ৱীহি নিস্সগ্গিযেহি ভৱিতব্বং, নিস্সজ্জনৱিধানে ‘‘অহং, ভন্তে, ৰূপিযং পটিগ্গহেসিং, নানাপ্পকাৰকঞ্চ ৰূপিযসংৱোহাৰং সমাপজ্জি’’ন্তি ৱত্তব্বং ভৱেয্য ‘‘ৰূপিযং চেতাপেতী’’তি সব্বত্থ পাড়িযং ৰূপিযপ্পটিগ্গহণস্স ৱুত্তত্তা.
এত্তাৱতা যং পোৰাণগণ্ঠিপদে ৱুত্তং ‘‘দুক্কটৱত্থুনা কযৱিক্কযং পৰিহৰন্তেন চতূসু নিস্সগ্গিযৱত্থূসু একেকস্মিং গহিতে অট্ঠমেন নিস্সগ্গিযং হোতি. দুক্কটৱত্থুনা দুক্কটৱত্থুন্তি ‘‘ইমিনা ইদং দেহী’’তি গহিতে তেনেৱ নিস্সগ্গিযং হোতি. ‘‘কযৱিক্কযম্পি নীহৰিত্ৱা গহিতে দুক্কটং, চেতাপিতৰূপিযগ্গহণে অট্ঠমেন, পৰিৱত্তনে নৱমেনাতিআদিনা অত্তনা অনুগ্গহেত্ৱা কপ্পিযৱসেন নীহৰিত্ৱা পঞ্চহি সহধম্মিকেহি সদ্ধিং পৰিৱত্তেতুং ৱট্টতী’’তি, তং ৱিসোধিতং হোতি. অপৰম্পি তত্থ ৱুত্তং ‘‘নিস্সজ্জিতব্বে অসতি কথং পাচিত্তিযং, দুন্নিস্সট্ঠৰূপিযম্পি ‘ন ছড্ডেতী’তি ৱদন্তস্স ৱিস্সট্ঠো উপাসকো তং গহেত্ৱা অঞ্ঞং চে ভিক্খুনো দেতি, কপ্পতী’’তি, তঞ্চ দুৱুত্তং. ন হি গহিতত্তা ততো অঞ্ঞং ৱত্থু হোতি. পুন অপৰঞ্চ তত্থ ৱুত্তং ‘‘ইমং ‘গণ্হাহী’তি ৱদন্তস্স সদ্ধাদেয্যৱিনিপাতদুক্কটং, ‘এতং দেহী’তি ৱদন্তস্স ৱিঞ্ঞত্তিদুক্কট’’ন্তি, তঞ্চ দুৱুত্তং. তত্থ হি পযোগদুক্কটং যুত্তং ৱিয পঞ্ঞাযতি.
পকিণ্ণকং নিট্ঠিতং.
এড়কলোমৱগ্গো দুতিযো.