৩. অম্বট্ঠসুত্তৱণ্ণনা

অদ্ধানগমনৱণ্ণনা

২৫৪. অপুব্বপদৱণ্ণনাতি অত্থসংৱণ্ণনাৱসেন হেট্ঠা অগ্গহিততায অপুব্বস্স পদস্স ৱণ্ণনা অত্থৱিভজনা. ‘‘হিত্ৱা পুনপ্পুনাগতমত্থ’’ন্তি (দী. নি. অট্ঠ. ১.গন্থাৰম্ভকথা) হি ৱুত্তং. জনপদিনোতি জনপদৱন্তো, জনপদস্স ৱা ইস্সৰা ৰাজকুমাৰা গোত্তৱসেন কোসলা নাম. যদি একো জনপদো, কথং বহুৱচনন্তি আহ ‘‘ৰূড়্হিসদ্দেনা’’তি. অক্খৰচিন্তকা হি ঈদিসেসু ঠানেসু যুত্তে ৱিয ঈদিসলিঙ্গৱচনানি ইচ্ছন্তি, অযমেত্থ ৰূড়্হি যথা অঞ্ঞত্থপি ‘‘কুৰূসু ৱিহৰতি, অঙ্গেসু ৱিহৰতী’’তি চ. তব্বিসেসনেপি জনপদ-সদ্দে জাতি-সদ্দে একৱচনমেৱ. পোৰাণা পনাতি পন-সদ্দো ৱিসেসত্থজোতনো, তেন পুথুঅত্থৱিসযতায এৱঞ্চেতং পুথুৱচনন্তি ৱক্খমানৱিসেসং জোতেতি. বহুপ্পভেদো হি সো পদেসো তিযোজনসতপৰিমাণতায. নঙ্গলানিপি ছড্ডেত্ৱাতি কম্মপ্পহানৱসেন নঙ্গলানিপি পহায, নিদস্সনমত্তঞ্চেতং. ন কেৱলং কস্সকা এৱ, অথ খো অঞ্ঞেপি মনুস্সা অত্তনো অত্তনো কিচ্চং পহায তত্থ সন্নিপতিংসু. ‘‘সো পদেসো’’তি পদেসসামঞ্ঞতো ৱুত্তং, ৱচনৱিপল্লাসেন ৱা, তে পদেসাতি অত্থো. কোসলাতি ৱুচ্চতি কুসলা এৱ কোসলাতি কত্ৱা.

চাৰিকন্তি চৰণং, চৰণং ৱা চাৰো, সো এৱ চাৰিকা. তযিদং মগ্গগমনং ইধাধিপ্পেতং, ন চুণ্ণিকগমনমত্তন্তি আহ ‘‘অদ্ধানগমনং গচ্ছন্তো’’তি. তং ৱিভাগেন দস্সেতুং ‘‘চাৰিকা চ নামেসা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ দূৰেপীতি নাতিদূৰেপি. সহসা গমনন্তি সীঘগমনং. মহাকস্সপপচ্চুগ্গমনাদিং একদেসেন ৱত্ৱা ৱনৱাসীতিস্সসামণেৰস্স ৱত্থুং ৱিত্থাৰেত্ৱা জনপদচাৰিকং কথেতুং ‘‘ভগৱা হী’’তিআদি আৰদ্ধং. আকাসগামীহি এৱ সদ্ধিং গন্তুকামো ‘‘ছড়ভিঞ্ঞানং আৰোচেহী’’তি আহ.

সঙ্ঘকম্মৱসেন সিজ্ঝমানাপি উপসম্পদা সত্থু আণাৱসেনেৱ সিজ্ঝনতো ‘‘বুদ্ধদাযজ্জং তে দস্সামী’’তি ৱুত্তন্তি ৱদন্তি. অপৰে পন অপৰিপুণ্ণৱীসতিৱস্সস্সেৱ তস্স উপসম্পদং অনুজানন্তো ‘‘দস্সামী’’তি অৱোচাতি ৱদন্তি. উপসম্পাদেত্ৱাতি ধম্মসেনাপতিনা উপজ্ঝাযেন উপসম্পাদেত্ৱা.

নৱযোজনসতিকম্পি ঠানং মজ্ঝিমদেসপৰিযাপন্নমেৱ, ততো পৰং নাধিপ্পেতং তুৰিতচাৰিকাৱসেন অগমনতো. সমন্তাতি গতগতট্ঠানস্স চতূসু পস্সেসু সমন্ততো. অঞ্ঞেনপি কাৰণেনাতি ভিক্খূনং সমথৱিপস্সনাতৰুণভাৱতো অঞ্ঞেনপি মজ্ঝিমমণ্ডলে ৱেনেয্যানং ঞাণপৰিপাকাদিকাৰণেন মজ্ঝিমমণ্ডলং ওসৰতি.‘‘সত্তহি ৱা’’তিআদি ‘‘একমাসং ৱা’’তিআদিনা ৱুত্তানুক্কমেন যোজেতব্বং.

সৰীৰফাসুকত্থাযাতি একস্মিংযেৱ ঠানে নিবদ্ধৱাসৱসেন উস্সন্নধাতুকস্স সৰীৰস্স ৱিচৰণেন ফাসুকত্থায. অট্ঠুপ্পত্তিকালাভিকঙ্খনত্থাযাতি অগ্গিক্খন্ধোপমসুত্ত (অ. নি. ৭.৭২) মঘদেৱজাতকাদি (জা. ১.১.৯) দেসনানং ৱিয ধম্মদেসনায অট্ঠুপ্পত্তিকালং আকঙ্খমানেন. সুৰাপানসিক্খাপদপঞ্ঞাপনে (পাচি. ৩২৮) ৱিয সিক্খাপদপঞ্ঞাপনত্থায. বোধনেয্যসত্তে অঙ্গুলিমালাদিকে (ম. নি. ২.৩৪৭) বোধনত্থায. কঞ্চি, কতিপযে ৱা পুগ্গলে উদ্দিস্স চাৰিকা নিবদ্ধচাৰিকা. তদঞ্ঞা অনিবদ্ধচাৰিকা.

দসসহস্সি লোকধাতুযাতি জাতিখেত্তভূতে দসসহস্সচক্কৱাড়ে. তত্থ হি সত্তে পৰিপক্কিন্দ্ৰিযে পস্সিতুং বুদ্ধঞাণং অভিনীহৰিত্ৱা ঠিতো ভগৱা ঞাণজালং পত্থৰতীতি ৱুচ্চতি. সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণজালস্স অন্তো পৱিট্ঠোতি তস্স ঞাণস্স গোচৰভাৱং উপগতো. ভগৱা কিৰ মহাকৰুণাসমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৱা ততো ৱুট্ঠায ‘‘যে সত্তা ভব্বা পৰিপাকঞাণা অজ্জ মযা ৱিনেতব্বা, তে ময্হং ঞাণস্স উপট্ঠহন্তূ’’তি চিত্তং অধিট্ঠায সমন্নাহৰতি. তস্স সহ সমন্নাহাৰা একো ৱা দ্ৱে ৱা বহূ ৱা তদা ৱিনযূপগা ৱেনেয্যা ঞাণস্স আপাথমাগচ্ছন্তি অযমেত্থ বুদ্ধানুভাৱো. এৱম্পি আপাথমাগতানং পন নেসং উপনিস্সযং পুব্বচৰিযং পুব্বহেতুং সম্পতি ৱত্তমানঞ্চ পটিপত্তিং ওলোকেতি, তেনাহ ‘‘অথ ভগৱা’’তিআদি. ৱাদপটিৱাদং কত্ৱাতি ‘‘এৱং নু তে অম্বট্ঠা’’তিআদিনা মযা ৱুত্তৱচনস্স ‘‘যে চ খো তে ভো গোতম মুণ্ডকা সমণকা’’তিআদিনা পটিৱচনং কত্ৱা তিক্খত্তুং ইব্ভৱাদনিপাতনৱসেন নানপ্পকাৰং অসম্ভিৱাক্যং সাধুসভাৱায ৱাচায ৱত্তুং অযুত্তৱচনং ৱক্খতি. নিব্বিসেৱনন্তি ৱিগততুদনং, মানদব্বৱসেন অপগতপৰিপ্ফন্দনন্তি অত্থো.

অৱসৰিতব্বন্তি উপগন্তব্বং. ইচ্ছানঙ্গলেতি ইদং তদা ভগৱতো গোচৰগামনিদস্সনং সমীপত্থে ভুম্মন্তি কত্ৱা. ‘‘ইচ্ছানঙ্গলৱনসণ্ডে’’তি নিৱাসনট্ঠানদস্সনং অধিকৰণে ভুম্মন্তি. তদুভযং ৱিৱৰন্তো ‘‘ইচ্ছানঙ্গলং উপনিস্সাযা’’তিআদিমাহ. ধম্মৰাজস্স ভগৱতো সব্বসো অধম্মনিগ্গণ্হনপৰা পটিপত্তি, সা চ সীলসমাধিপঞ্ঞাৱসেনাতি তং দস্সেতুং ‘‘সীলখন্ধাৱাৰ’’ন্তিআদি ৱুত্তং. যথাভিৰুচিতেনাতি দিব্বৱিহাৰাদীসু যেন যেন অত্তনো অভিৰুচিতেন ৱিহাৰেন.

পোক্খৰসাতিৱত্থুৱণ্ণনা

২৫৫. মন্তেতি ইৰুব্বেদাদিমন্তসত্থে. পোক্খৰে কমলে সযমানো নিসীদীতি পোক্খৰসাতী. সাতি ৱুচ্চতি সমসণ্ঠানং, পোক্খৰে সণ্ঠানাৱযৱে জাতোতি ‘‘পোক্খৰসাতী’’তিপি ৱুচ্চতি. সেতপোক্খৰসদিসোতি সেতপদুমৱণ্ণো. সুৱট্টিতাতি ৱট্টভাৱস্স যুত্তট্ঠানে সুট্ঠু ৱট্টুলা. কাড়ৱঙ্গতিলকাদীনং অভাৱেন সুপৰিসুদ্ধা.

ইমস্স ব্ৰাহ্মণস্স কীদিসো পুব্বযোগো, যেন নং ভগৱা অনুগ্গণ্হিতুং তং ঠানং উপগতোতি আহ ‘‘অযং পনা’’তিআদি. পদুমগব্ভে নিব্বত্তি তেনাযং সংসেদজো জাতো. ন পুপ্ফতীতি ন ৱিকসতি. ৰজতবিম্বকন্তি ৰূপিযমযং ৰূপকং.

অজ্ঝাৱসতীতি এত্থ অধি-সদ্দো ইস্সৰিযত্থদীপনো, আসদ্দো মৰিযাদত্থোতি দস্সেন্তো ‘‘অভিভৱিত্ৱা’’তিআদিমাহ. তেহি যুত্তত্তা হি উক্কট্ঠন্তি উপযোগৱচনং, তেনাহ ‘‘উপসগ্গৱসেনা’’তিআদি. যায মৰিযাদাযাতি যায অৱত্থায.নগৰস্স ৱত্থুন্তি ‘‘অযং খণো, সুমুহুত্তং মা অতিক্কমী’’তি ৰত্তিৱিভাযনং অনুৰক্খন্তা ৰত্তিযং উক্কা ঠপেত্ৱা উক্কাসু জলমানাসু নগৰস্স ৱত্থুং অগ্গহেসুং, তস্মা উক্কাসু ঠিতাতি উক্কট্ঠা, উক্কাসু ৱিজ্জোতযন্তীসু ঠিতা পতিট্ঠিতাতি মূলৱিভুজাদিপক্খেপেন সদ্দসিদ্ধি ৱেদিতব্বা, নিৰুত্তিনযেন ৱা উক্কাসু ঠিতাসু ঠিতা আসীতি উক্কট্ঠা. অপৰে পন ভণন্তি ‘‘ভূমিভাগসম্পত্তিযা, উপকৰণসম্পত্তিযা, মনুস্সসম্পত্তিযা চ তং নগৰং উক্কট্ঠগুণযোগতো উক্কট্ঠাতি নামং লভী’’তি. তস্সাতি ‘‘উক্কট্ঠ’’ন্তি উপযোগৱসেন ৱুত্তপদস্স. অনুপযোগত্তাতি ৱিসেসনভাৱেন অনুপযুত্তত্তা. সেসপদেসূতি ‘‘সত্তুস্সদ’’ন্তিআদিপদেসু. যথাৱিধি হি অনুপযোগো পুৰিমস্মিং. তত্থাতি ‘‘উপসগ্গৱসেনা’’তিআদিনা ৱুত্তৱিধানে. ‘‘সদ্দসত্থতো পৰিযেসিতব্ব’’ন্তি এতেন সদ্দলক্খণানুগতো ৱাযং সদ্দপ্পযোগোতি দস্সেতি. উপঅনুঅধিআইতিএৱংপুব্বকে ৱসনকিৰিযাঠানে উপযোগৱচনমেৱ পাপুণাতীতি সদ্দৱিদূ ইচ্ছন্তি.

উস্সদতা নামেত্থ বহুলতাতি, তং বহুলতং দস্সেতুং ‘‘বহুজন’’ন্তিআদি ৱুত্তং. গহেত্ৱা পোসেতব্বং পোসাৱনিযং. আৱিজ্ঝিত্ৱাতি পৰিক্খিপিত্ৱা.

ৰঞ্ঞা ৱিয ভুঞ্জিতব্বন্তি ৱা ৰাজভোগ্গং. ৰঞ্ঞো দাযভূতন্তি কুলপৰম্পৰায যোগ্যভাৱেন ৰাজতো লদ্ধদাযভূতং. তেনাহ ‘‘দাযজ্জন্তি অত্থো’’তি. ৰাজনীহাৰেন পৰিভুঞ্জিতব্বতো উদ্ধং পৰিভোগলাভস্স সেট্ঠদেয্যতা নাম নত্থীতি আহ ‘‘ছত্তং উস্সাপেত্ৱা ৰাজসঙ্খেপেন ভুঞ্জিতব্ব’’ন্তি. ‘‘সব্বং ছেজ্জভেজ্জ’’ন্তি সৰীৰদণ্ডধনদণ্ডাদি ভেদং সব্বং দণ্ডমাহ. নদীতিত্থপব্বতাদীসূতি নদীতিত্থপব্বতপাদগামদ্ৱাৰঅটৱিমুখাদীসু. ‘‘ৰাজদায’’ন্তি ইমিনাৱ ৰঞ্ঞো দিন্নভাৱে সিদ্ধে ‘‘ৰঞ্ঞা পসেনদিনা কোসলেন দিন্ন’’ন্তি ৱচনং কিমত্থিযন্তি আহ ‘‘দাযকৰাজদীপনত্থ’’ন্তিআদি. নিস্সট্ঠপৰিচ্চত্তন্তি মুত্তচাগৱসেন পৰিচ্চত্তং কত্ৱা. এৱঞ্হি তং সেট্ঠদেয্যং উত্তমদেয্যং জাতং.

উপলভীতি সৱনৱসেন উপলভীতি ইমমত্থং দস্সেন্তো ‘‘সোতদ্ৱাৰ…পে… অঞ্ঞাসী’’তি আহ. অৱধাৰণফলত্তা সব্বম্পি ৱাক্যং অন্তোগধাৱধাৰণন্তি আহ ‘‘পদপূৰণমত্তে নিপাতো’’তি. ‘‘অৱধাৰণত্থে’’তি পন ইমিনা ইট্ঠতোৱধাৰণত্থং খো-সদ্দগ্গহণন্তি দস্সেতি. ‘‘অস্সোসী’’তি পদং খো-সদ্দে গহিতে তেন ফুল্লিতমণ্ডিতং ৱিয হোন্তং পূৰিতং নাম হোতি, তেন চ পুৰিমপচ্ছিমপদানি সিলিট্ঠানি হোন্তি, ন তস্মিং অগ্গহিতেতি আহ ‘‘পদপূৰণেন ব্যঞ্জনসিলিট্ঠতামত্তমেৱা’’তি. মত্ত-সদ্দো ৱিসেসনিৱত্তিঅত্থো, তেনস্স অনত্থন্তৰদীপনতা দস্সিতা হোতি, এৱ-সদ্দেন পন ব্যঞ্জনসিলিট্ঠতায একন্তিকতা.

সমিতপাপত্তাতি অচ্চন্তং অনৱসেসতো সৱাসনং সমিতপাপত্তা. এৱঞ্হি বাহিৰকৱিৰাগসেক্খাসেক্খপাপসমনতো ভগৱতো পাপসমনং ৱিসেসিতং হোতি, তেনাহ ৱুত্তঞ্হেতন্তিআদি. অনেকত্থত্তা নিপাতানং ইধ অনুস্সৱত্থো অধিপ্পেতোতি আহ ‘‘খলূতি অনুস্সৱত্থে নিপাতো’’তি. আলপনমত্তন্তি পিযালাপৱচনমত্তং. পিযসমুদাহাৰো হেতে ‘‘ভো’’তি ৱা ‘‘আৱুসো’’তি ৱা ‘‘দেৱানং পিযা’’তি ৱা. গোত্তৱসেনাতি এত্থ গং তাযতীতি গোত্তং. গোতমোতি হি পৱত্তমানং ৱচনং, বুদ্ধিঞ্চ তাযতি একংসিকৱিসযতায ৰক্খতীতি গোত্তং. যথা হি বুদ্ধি আৰম্মণভূতেন অত্থেন ৱিনা ন ৱত্ততি, এৱং অভিধানং অভিধেয্যভূতেন, তস্মা সো গোত্তসঙ্খাতো অত্থো তানি তাযতি ৰক্খতীতি ৱুচ্চতি. কো পন সোতি? অঞ্ঞকুলপৰম্পৰাসাধাৰণং তস্স কুলস্স আদিপুৰিসসমুদাগতং তংকুলপৰিযাপন্নসাধাৰণং সামঞ্ঞৰূপন্তি দট্ঠব্বং. এত্থ চ ‘‘সমণো’’তি ইমিনা সৰিক্খকজনেহি ভগৱতো বহুমতভাৱো দস্সিতো সমিতপাপতাকিত্তনতো. ‘‘গোতমো’’তি ইমিনা লোকিযজনেহি উড়াৰকুলসম্ভূততাদীপনতো.

উচ্চাকুলপৰিদীপনং উদিতোদিতৱিপুলখত্তিযকুলৱিভাৱনতো. সব্বখত্তিযানঞ্হি আদিভূতমহাসম্মতমহাৰাজতো পট্ঠায অসম্ভিন্নং উড়াৰতমং সক্যৰাজকুলং. কেনচি পাৰিজুঞ্ঞেনাতি ঞাতিপাৰিজুঞ্ঞভোগপাৰিজুঞ্ঞাদিনা কেনচি পাৰিজুঞ্ঞেন পাৰিহানিযা. অনভিভূতো অনজ্ঝোত্থতো. তথা হি তস্স কুলস্স ন কিঞ্চি পাৰিজুঞ্ঞং লোকনাথস্স অভিজাতিযং, অথ খো ৱড্ঢিযেৱ. অভিনিক্খমনে চ ততোপি সমিদ্ধতমভাৱো লোকে পাকটো পঞ্ঞাতো. ইতি ‘‘সক্যকুলা পব্বজিতো’’তি ইদং ৱচনং ভগৱতো সদ্ধাপব্বজিতভাৱদীপনং ৱুত্তং মহন্তং ঞাতিপৰিৱট্টং, মহন্তঞ্চ ভোগক্খন্ধং পহায পব্বজিতভাৱসিদ্ধিতো. সুন্দৰন্তি ভদ্দকং. ভদ্দকতা চ পস্সন্তস্স হিতসুখাৱহভাৱেন ৱেদিতব্বাতি আহ অত্থাৱহং সুখাৱহন্তি. তত্থ অত্থাৱহন্তি দিট্ঠধম্মিকসম্পৰাযিকপৰমত্থসংহিতহিতাৱহং. সুখাৱহন্তি যথাৱুত্ততিৱিধসুখাৱহং. তথাৰূপানন্তি তাদিসানং. যাদিসেহি পন গুণেহি ভগৱা সমন্নাগতো, তেহি চতুপ্পমাণিকস্স লোকস্স সব্বথাপি অচ্চন্তায সদ্ধায পসাদনীযো তেসং যথাভূতসভাৱত্তাতি দস্সেন্তো যথাৰূপোতিআদিমাহ. তত্থ যথাভূতং…পে… অৰহতন্তি ইমিনা ধম্মপ্পমাণানং, লূখপ্পমাণানঞ্চ সত্তানং ভগৱতো পসাদাৱহতং দস্সেতি. তং দস্সনেনেৱ চ ইতৰেসম্পি অত্থতো পসাদাৱহতা দস্সিতা হোতীতি দট্ঠব্বং তদৱিনাভাৱতো. দস্সনমত্তম্পি সাধু হোতীতি এত্থ কোসিযসকুণৱত্থুং (ম. নি. অট্ঠ. ১.১৪৪; খু. পা. অট্ঠ. ১০) কথেতব্বং.

অম্বট্ঠমাণৱকথাৱণ্ণনা

২৫৬. মন্তে পৰিৱত্তেতীতি ৱেদে সজ্ঝাযতি, পৰিযাপুণাতীতি অত্থো. মন্তে ধাৰেতীতি যথাঅধীতে মন্তে অসম্মুট্ঠে কত্ৱা হদযে ঠপেতি ওট্ঠপহতকৰণৱসেন, ন অত্থৱিভাৱনৱসেন.

সনিঘণ্ডুকেটুভানন্তি এত্থ ৱচনীযৱাচকভাৱেন অত্থং সদ্দঞ্চ নিখডতি ভিন্দতি ৱিভজ্জ দস্সেতীতি নিখণ্ডু, সা এৱ ইধ খ-কাৰস্স ঘ-কাৰং কত্ৱা ‘‘নিঘণ্ডূ’’তি ৱুত্তো. কিটযতি গমেতি ঞাপেতি কিৰিযাদিৱিভাগং, তং ৱা অনৱসেসপৰিযাদানতো গমেন্তো পূৰেতীতি কেটুভং. ৱেৱচনপ্পকাসকন্তি পৰিযাযসদ্দদীপকং, একেকস্স অত্থস্স অনেকপৰিযাযৱচনৱিভাৱকন্তি অত্থো. নিদস্সনমত্তঞ্চেতং অনেকেসম্পি অত্থানং একসদ্দৱচনীযতাৱিভাৱনৱসেনপি তস্স গন্থস্স পৱত্তত্তা. ৱচীভেদাদিলক্খণা কিৰিযা কপ্পীযতি এতেনাতি কিৰিযাকপ্পো, সো পন ৱণ্ণপদসম্বন্ধপদত্থাদিৱিভাগতো বহুৱিকপ্পোতি আহ ‘‘কিৰিযাকপ্পৱিকপ্পো’’তি. ইদঞ্চ মূলকিৰিযাকপ্পগন্থং সন্ধায ৱুত্তং. সো হি সতসহস্সপৰিমাণো নযচৰিযাদিপকৰণং. ঠানকৰণাদিৱিভাগতো, নিব্বচনৱিভাগতো চ অক্খৰা পভেদীযন্তি এতেহীতি অক্খৰপ্পভেদা, সিক্খানিৰুত্তিযো. এতেসন্তি ৱেদানং.

তে এৱ ৱেদে পদসো কাযতীতি পদকো. তং তং সদ্দং তদত্থঞ্চ ব্যাকৰোতি ব্যাচিক্খতি এতেনাতি ব্যাকৰণং, সদ্দসত্থং. আযতিং হিতং তেন লোকো ন যততি ন ঈহতীতি লোকাযতং. তঞ্হি গন্থং নিস্সায সত্তা পুঞ্ঞকিৰিযায চিত্তম্পি ন উপ্পাদেন্তি.

ৱযতীতি ৱযো, আদিমজ্ঝপৰিযোসানেসু কত্থচি অপৰিকিলমন্তো অৱিত্থাযন্তো তে গন্থে সন্ধাৰেতি পূৰেতীতি অত্থো. দ্ৱে পটিসেধা পকতিং গমেন্তীতি দস্সেন্তো ‘‘অৱযো ন হোতী’’তি ৱত্ৱা তত্থ অৱযং দস্সেতুং ‘‘অৱযো নাম…পে… ন সক্কোতী’’তি ৱুত্তং. ‘‘অনুঞ্ঞাতো’’তি পদস্স কম্মসাধনৱসেন, ‘‘পটিঞ্ঞাতো’’তি পন পদস্স কত্তুসাধনৱসেন অত্থো ৱেদিতব্বোতি দস্সেন্তো ‘‘আচৰিযেনা’’তিআদিমাহ. আচৰিযপৰম্পৰাভতং আচৰিযকং. গৰূতি ভাৰিযং অত্তানং ততো মোচেত্ৱা গমনং দুক্কৰং হোতি. অনত্থোপি উপ্পজ্জতি নিন্দাব্যাৰোসউপাৰম্ভাদি.

২৫৭. ‘‘অব্ভুগ্গতো’’তি এত্থ অভিসদ্দযোগেন ইত্থম্ভূতাখ্যানত্থৱসেনেৱ উপযোগৱচনং.

২৫৮. লক্খণানীতি লক্খণদীপনানি মন্তপদানি. অন্তৰধাযন্তীতি ন কেৱলং লক্খণমন্তানিযেৱ, অথ খো অঞ্ঞানিপি ব্ৰাহ্মণানং ঞাণবলাভাৱেন অনুক্কমেন অন্তৰধাযন্তি. তথা হি ৱদন্তি ‘‘একসতং অদ্ধৰিযং সাখা সহস্সৱত্তকো সামা’’তিআদি. পণিধি …পে… মহতোতি এত্থ পণিধিমহতো সমাদানমহতোতি আদিনা পচ্চেকং মহন্ত-সদ্দো যোজেতব্বো. পণিধিমহন্ততাদি চস্স বুদ্ধৱংসচৰিযাপিটকৱণ্ণনাদিৱসেন ৱেদিতব্বো. নিট্ঠাতি নিপ্ফত্তিযো. ভৱভেদেতি ভৱৱিসেসে. ইতো চ এত্তো চ ব্যাপেত্ৱা ঠিততা ৱিসটভাৱো.

জাতিসামঞ্ঞতোতি লক্খণজাতিযা লক্খণভাৱমত্তেন সমানভাৱতো. যথা হি বুদ্ধানং লক্খণানি সুৱিসদানি, সুপৰিব্যত্তানি, পৰিপুণ্ণানি চ হোন্তি, ন এৱং চক্কৱত্তীনং, তেনাহ ‘‘ন তেহেৱ বুদ্ধো হোতী’’তি. অভিৰূপতা, দীঘাযুকতা, অপ্পাতঙ্কতা, ব্ৰাহ্মণাদীনং পিযমনাপতাতি ইমেহি চতূহি অচ্ছৰিযসভাৱেহি. দানং, পিযৱচনং, অত্থচৰিযা, সমানত্ততাতি ইমেহি চতূহি সঙ্গহৱত্থূহি. ৰঞ্জনতোতি পীতিজননতো. চক্কং চক্কৰতনং ৱত্তেতি পৱত্তেতীতি চক্কৱত্তী. সম্পত্তিচক্কেহি সযং ৱত্ততি, তেহি চ পৰং সত্তনিকাযং ৱত্তেতি পৱত্তেতীতি চক্কৱত্তী. পৰহিতাৱহো ইৰিযাপথচক্কানং ৱত্তো ৱত্তনং এতস্স, এত্থাতি ৱা চক্কৱত্তী. অপ্পটিহতং ৱা আণাসঙ্খাতং চক্কং ৱত্তেতীতি চক্কৱত্তী. খত্তিযমণ্ডলাদিসঞ্ঞিতং চক্কং সমূহং অত্তনো ৱসে ৱত্তেতীতি চক্কৱত্তী চক্কৱত্তিৱত্তসঙ্খাতং ধম্মং চৰতি, চক্কৱত্তিৱত্তসঙ্খাতো ধম্মো এতস্মিং অত্থীতি ৱা ধম্মিকো. ধম্মতো অনপেতত্তা ধম্মো ৰঞ্জনট্ঠেন ৰাজাতি ধম্মৰাজা. ‘‘ৰাজা হোতি চক্কৱত্তী’’তি ৱুত্তত্তা ‘‘চাতুৰন্তো’’তি পদং চতুদীপিস্সৰতং ৱিভাৱেতীতি আহ ‘‘চতুসমুদ্দঅন্তাযা’’তিআদি. তত্থ ‘‘চতুদ্দীপৱিভূসিতাযা’’তি অৱত্ৱা ‘‘চতুব্বিধা’’তি ৱিধগ্গহণং তংতংপৰিত্তদীপানম্পি সঙ্গহত্থন্তি দট্ঠব্বং. কোপাদীতি আদি-সদ্দেন কামমোহমানমদাদিকে সঙ্গণ্হাতি. ৱিজিতাৱীতি ৱিজিতৱা. কেনচি অকম্পিযট্ঠেন জনপদে থাৱৰিযপ্পত্তো, দড়্হভত্তিভাৱতো ৱা, জনপদো থাৱৰিযং পত্তো এত্থাতি জনপদত্থাৱৰিযপ্পত্তো.

চিত্তীকতভাৱাদিনাপি (খু. পা. অট্ঠ. ৩; দী. নি. অট্ঠ. ২.৩৩; সু. নি. অট্ঠ. ১.২২৬; মহানি. অট্ঠ. ৫০) চক্কস্স ৰতনট্ঠো ৱেদিতব্বো. এস নযো সেসেসুপি. ৰতিনিমিত্ততায ৱা চিত্তীকতাদিভাৱস্স ৰতিজননট্ঠেন একসঙ্গহতায ৱিসুং অগ্গহণং. ইমেহি পন ৰতনেহি ৰাজা চক্কৱত্তী যং যমত্থং পচ্চনুভোতি, তং তং দস্সেতুং ‘‘ইমেসু পনা’’তিআদি ৱুত্তং. অজিতং জিনাতি মহেসক্খতাসংৱত্তনিযকম্মনিস্সন্দভাৱতো. ৱিজিতে যথাসুখং অনুৱিচৰতি হত্থিৰতনং অস্সৰতনঞ্চ অভিৰুহিত্ৱা তেসং আনুভাৱেন অন্তোপাতৰাসেযেৱ সমুদ্দপৰিযন্তং পথৱিং অনুসংযাযিত্ৱা ৰাজধানিমেৱ পচ্চাগমনতো. পৰিণাযকৰতনেন ৱিজিতমনুৰক্খতি তেন তত্থ তত্থ কাতব্বকিচ্চস্স সংৱিধানতো. অৱসেসেহীতি মণিৰতনইত্থিৰতনগহপতিৰতনেহি. তত্থ মণিৰতনেন যোজনপ্পমাণে পদেসে অন্ধকাৰং ৱিধমিত্ৱা আলোকদস্সনাদিনা সুখমনুভৱতি, ইত্থিৰতনেন অতিক্কন্তমানুসকৰূপসম্পত্তিদস্সনাদিৱসেন, গহপতিৰতনেন ইচ্ছিতিচ্ছিতমণিকনকৰজতাদিধনপটিলাভৱসেন.

উস্সাহসত্তিযোগো তেন কেনচি অপ্পটিহতাণাচক্কভাৱসিদ্ধিতো পচ্ছিমেনাতি পৰিণাযকৰতনেন. তঞ্হি সব্বৰাজকিচ্চেসু কুসলং অৱিৰজ্ঝনযোগং, তেনাহ ‘‘মন্তসত্তিযোগো’’তি. হত্থিঅস্সৰতনানং মহানুভাৱতায কোসসম্পত্তিযাপি পভাৱসম্পত্তিসিদ্ধিতো ‘‘হত্থি…পে… যোগো’’তি ৱুত্তং. (কোসো হি নাম সতি উস্সাহসম্পত্তিযং দুগ্গং তেজং কুসুমোৰং পৰক্কমং পব্বতোমুখং অমোসপহৰণং) তিৱিধসত্তিযোগফলং পৰিপুণ্ণং হোতীতি সম্বন্ধো. সেসেহীতি সেসেহি পঞ্চহি ৰতনেহি.

অদোসকুসলমূলজনিতকম্মানুভাৱেনাতি অদোসসঙ্খাতেন কুসলমূলেন সহজাতাদিপচ্চযৱসেন উপ্পাদিতকম্মস্স আনুভাৱেন সম্পজ্জন্তি সোম্মতৰৰতনজাতিকত্তা. মজ্ঝিমানি মণিইত্থিগহপতিৰতনানি. অলোভ…পে… কম্মানুভাৱেন সম্পজ্জন্তি উড়াৰস্স ধনস্স, উড়াৰধনপটিলাভকাৰণস্স চ পৰিচ্চাগসম্পদাহেতুকত্তা. পচ্ছিমন্তি পৰিণাযকৰতনং. তঞ্হি অমোহ…পে… কম্মানুভাৱেন সম্পজ্জতি মহাপঞ্ঞেনেৱ চক্কৱত্তিৰাজকিচ্চস্স পৰিণেতব্বত্তা. উপদেসো নাম সৱিসেসং সত্তন্নং ৰতনানং ৱিচাৰণৱসেন পৱত্তো কথাবন্ধো.

সৰণতো পটিপক্খৱিধমনতো সূৰা, তেনাহ ‘‘অভীৰুকজাতিকা’’তি. অসুৰে ৱিজিনিত্ৱা ঠিতত্তা ৱীৰো, সক্কো দেৱানং ইন্দো. তস্স অঙ্গং দেৱপুত্তো সেনঙ্গভাৱতোতি ৱুত্তং ‘‘ৱীৰঙ্গৰূপাতি দেৱপুত্তসদিসকাযা’’তি. ‘‘একে’’তি সাৰসমাসাচৰিযমাহ. সভাৱোতি সভাৱভূতো অত্থো. ৱীৰকাৰণন্তি ৱীৰভাৱকাৰণং. ৱীৰিযমযসৰীৰা ৱিযাতি সৱিগ্গহৱীৰিযসদিসা, সৱিগ্গহং চে ৱীৰিযং সিযা তংসদিসাতি অত্থো. ননু ৰঞ্ঞো চক্কৱত্তিস্স পটিসেনা নাম নত্থি, য’মস্স পুত্তা পমদ্দেয্যুং, অথ কস্মা পৰসেনপ্পমদ্দনাতি ৱুত্তন্তি চোদনং সন্ধাযাহ সচেতিআদি, তেন পৰসেনা হোতু ৱা মা ৱা তে পন এৱং মহানুভাৱাতি দস্সেতি. ধম্মেনাতি কতুপচিতেন অত্তনো পুঞ্ঞধম্মেন. তেন হি সঞ্চোদিতা পথৱিযং সব্বৰাজানো পচ্চুগ্গন্ত্ৱা ‘‘স্ৱাগতং তে মহাৰাজা’’তি আদিং ৱত্ৱা অত্তনো ৰজ্জং ৰঞ্ঞো চক্কৱত্তিস্স নিয্যাতেন্তি, তেন ৱুত্তং ‘‘সো ইমং…পে… অজ্ঝাৱসতী’’তি. অট্ঠকথাযং পন তস্স যথাৱুত্তস্স ধম্মস্স চিৰতৰং ৱিপচ্চিতুং পচ্চযভূতং চক্কৱত্তিৱত্তসমুদাগতং পযোগসম্পত্তিসঙ্খাতং ধম্মং দস্সেতুং ‘‘পাণো ন হন্তব্বোতিআদিনা পঞ্চসীলধম্মেনা’’তি ৱুত্তং. এৱঞ্হি ‘‘অদণ্ডেন অসত্থেনা’’তি ইদং ৱচনং সুট্ঠুতৰং সমত্থিতং হোতীতি. যস্মা ৰাগাদযো পাপধম্মা উপ্পজ্জমানা সত্তসন্তানং ছাদেত্ৱা পৰিযোনন্ধিত্ৱা তিট্ঠন্তি কুসলপ্পৱত্তিং নিৱাৰেন্তি, তস্মা তে ‘‘ছদনা, ছদা’’তি চ ৱুত্তা. ৱিৱটেত্ৱাতি ৱিগমেত্ৱা. পূজাৰহতা ৱুত্তা ‘‘অৰহতীতি অৰহ’’ন্তি. তস্সা পূজাৰহতায. যস্মা সম্মাসম্বুদ্ধো, তস্মা অৰহন্তি. বুদ্ধত্তহেতুভূতা ৱিৱট্টচ্ছদতা ৱুত্তা সৱাসনসব্বকিলেসপ্পহানপুব্বকত্তা বুদ্ধভাৱস্স.

অৰহং ৱট্টাভাৱেনাতি ফলেন হেতুঅনুমানদস্সনং. সম্মাসম্বুদ্ধো ছদনাভাৱেনাতি হেতুনা ফলানুমানদস্সনং. হেতুদ্ৱযং ৱুত্তং ‘‘ৱিৱট্টো ৱিচ্ছদো চা’’তি. দুতিযেন ৱেসাৰজ্জেনাতি ‘‘খীণাসৱস্স তে পটিজানতো’’তিআদিনা ৱুত্তেন ৱেসাৰজ্জেন. পুৰিমসিদ্ধীতি পুৰিমস্স পদস্স অত্থসিদ্ধীতি অত্থো. পঠমেনাতি ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধস্স তে পটিজানতো’’তিআদিনা (ম. নি. ১.১৫০; অ. নি. ৪.৮) ৱুত্তেন ৱেসাৰজ্জেন. দুতিযসিদ্ধীতি দুতিযস্স পদস্স অত্থসিদ্ধি, বুদ্ধত্থসিদ্ধীতি অত্থো. ততিযচতুত্থেহীতি ‘‘যে খো পন তে অন্তৰাযিকা ধম্মা’’তিআদিনা, (ম. নি. ১.১৫০; অ. নি. ৪.৮) ‘‘যস্স খো পন তে অত্থাযা’’তিআদিনা (ম. নি. ১.১৫০; অ. নি. ৪.৮) চ ৱুত্তেহি ততিযচতুত্থেহি ৱেসাৰজ্জেহি. ততিযসিদ্ধীতি ৱিৱট্টচ্ছদনতাসিদ্ধি যাথাৱতো অন্তৰাযিকনিয্যানিকধম্মাপদেসেন হি সত্থু ৱিৱট্টচ্ছদনভাৱো লোকে পাকটো অহোসি. পুৰিমং ধম্মচক্খুন্তি পুৰিমপদং ভগৱতো ধম্মচক্খুং সাধেতি কিলেসাৰীনং, সংসাৰচক্কস্স চ অৰানং হতভাৱদীপনতো. দুতিযং পদং বুদ্ধচক্খুং সাধেতি সম্মাসম্বুদ্ধস্সেৱ তংসব্ভাৱতো. ততিযং পদং সমন্তচক্খুং সাধেতি সৱাসনসব্বকিলেসপ্পহানদীপনতো. ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো’’তি হি ৱত্ৱা ‘‘ৱিৱট্টচ্ছদো’’তি ৱচনং বুদ্ধভাৱাৱহমেৱ সব্বকিলেসপ্পহানং ৱিভাৱেতি. ‘‘সূৰভাৱ’’ন্তি লক্খণৱিভাৱনে ৱিসদঞাণতং.

২৫৯. এৱং ভোতি এত্থ এৱন্তি ৱচনসম্পটিচ্ছনে নিপাতো. ৱচনসম্পটিচ্ছনঞ্চেত্থ ‘‘তথা মযং তং ভৱন্তং গোতমং ৱেদিস্সাম, ত্ৱং মন্তানং পটিগ্গহেতা’’তি চ এৱং পৱত্তস্স পোক্খৰসাতিনো ৱচনস্স সম্পটিগ্গহোতি আহ. ‘‘সোপি তাযা’’তিআদি. তত্থ তাযাতি তায যথাৱুত্তায সমুত্তেজনায. অযানভূমিন্তি যানস্স অভূমিং. দিৱাপধানিকাতি দিৱাপধানানুযুঞ্জনকা.

২৬০. যদিপি পুব্বে অম্বট্ঠকুলং অপ্পঞ্ঞাতং, তদা পন পঞ্ঞাযতীতি আহ ‘‘তদা কিৰা’’তিআদি. অতুৰিতোতি অৱেগাযন্তো.

২৬১. যথা খমনীযাদীনি পুচ্ছন্তোতি যথা ভগৱা ‘‘কচ্চি ৱো মাণৱা খমনীযং, কচ্চি যাপনীয’’ন্তিআদিনা খমনীযাদীনি পুচ্ছন্তো তেহি মাণৱেহি সদ্ধিং পঠমং পৱত্তমোদো অহোসি পুব্বভাসিতায তদনুকৰণেন এৱং তেপি মাণৱা ভগৱতা সদ্ধিং সমপ্পৱত্তমোদা অহেসুন্তি যোজনা. তং পন সমপ্পৱত্তমোদতং উপমায দস্সেতুং ‘‘সীতোদকং ৱিযা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ সম্মোদিতন্তি সংসন্দিতং. একীভাৱন্তি সম্মোদনকিৰিযায সমানতং. খমনীযন্তি ‘‘ইদং চতুচক্কং নৱদ্ৱাৰং সৰীৰযন্তং দুক্খবহুলতায সভাৱতো দুস্সহং কচ্চি খমিতুং সক্কুণেয্য’’ন্তি পুচ্ছন্তি, যাপনীযন্তি আহাৰাদিপচ্চযপটিবদ্ধৱুত্তিকং চিৰপ্পবন্ধসঙ্খাতায যাপনায কচ্চি যাপেতুং সক্কুণেয্যং. সীসৰোগাদিআবাধাভাৱেন কচ্চি অপ্পাবাধং, দুক্খজীৱিকাভাৱেন কচ্চি অপ্পাতঙ্কং, তংতংকিচ্চকৰণে উট্ঠানসুখতায কচ্চি লহুট্ঠানং, তদনুৰূপবলযোগতো কচ্চি বলং, সুখৱিহাৰসব্ভাৱেন কচ্চি ফাসুৱিহাৰো অত্থীতি সব্বত্থ কচ্চি-সদ্দং যোজেত্ৱা অত্থো ৱেদিতব্বো. বলপ্পত্তা পীতি পীতিযেৱ. তৰুণপীতি পামোজ্জং. সম্মোদনং জনেতি কৰোতীতি সম্মোদনিকং তদেৱ সম্মোদনীযং. সম্মোদিতব্বতো সম্মোদনীযন্তি ইদং পন অত্থং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘সম্মোদিতুং যুত্তভাৱতো’’তি. সৰিতব্বভাৱতো অনুস্সৰিতব্বভাৱতো ‘‘সৰণীয’’ন্তি ৱত্তব্বে ‘‘সাৰণীয’’ন্তি দীঘং কত্ৱা ৱুত্তং. ‘‘সুয্যমানসুখতো’’তি আপাথমধুৰতমাহ, ‘‘অনুস্সৰিযমানসুখতো’’তি ৱিমদ্দৰমণীযতং. ‘‘ব্যঞ্জনপৰিসুদ্ধতাযা’’তি সভাৱনিৰুত্তিভাৱেন তস্সা কথায ৱচনচাতুৰিযমাহ, ‘‘অত্থপৰিসুদ্ধতাযা’’তি অত্থস্স নিৰুপক্কিলেসতং. অনেকেহি পৰিযাযেহীতি অনেকেহি কাৰণেহি.

অপসাদেস্সামীতি মঙ্কুং কৰিস্সামি. কণ্ঠে ওলম্বেত্ৱাতি উভোসু খন্ধেসু সাটকং আসজ্জেত্ৱা কণ্ঠে ওলম্বিত্ৱা. দুস্সকণ্ণং গহেত্ৱাতি নিৱত্থসাটকস্স দসাকোটিং একেন হত্থেন গহেত্ৱা. চঙ্কমং অভিৰুহিত্ৱাতি চঙ্কমিতুং আৰভিত্ৱা. ধাতুসমতাতি ৰসাদিধাতূনং সমাৱত্থতা, অৰোগতাতি অত্থো. অনাচাৰভাৱসাৰণীযন্তি অনাচাৰভাৱেন সৰণীযং. ‘‘অনাচাৰো ৱতায’’ন্তি সৰিতব্বকং.

২৬২. ‘‘ভৱগ্গং গহেতুকামো ৱিযা’’তিআদি অসক্কুণেয্যত্তা দুক্কৰং কিচ্চং আৰভতীতি দস্সেতুং ৱুত্তং. অসক্কুণেয্যঞ্হেতং সদেৱকেনাপি লোকেন, যদিদং ভগৱতো অপসাদনং, তেনাহ ‘‘অট্ঠানে ৱাযমতী’’তি. অযং বালো ‘‘মযি কিঞ্চি অকথেন্তে মযা সদ্ধিং কথেতুম্পি ন ৱিসহতী’’তি মানমেৱ পগ্গণ্হিস্সতি, কথেন্তে পন কথাপসঙ্গেনস্স জাতিগোত্তে ৱিভাৱিতে মাননিগ্গহো ভৱিস্সতীতি ভগৱা ‘‘এৱং নু তে’’তিআদিমাহ. তেন ৱুত্তং ‘‘অথ খো ভগৱা’’তিআদি. আচাৰসমাচাৰসিক্খাপনেন আচৰিযা, তেসং পন আচৰিযানং পকট্ঠা আচৰিযাতি পাচৰিযা যথা পপিতামহোতি, তেনাহ ‘‘আচৰিযেহি চ তেসং পাচৰিযেহি চা’’তি.

পঠমইব্ভৱাদৱণ্ণনা

২৬৩. তীসু ইৰিযাপথেসূতি ঠানগমননিসজ্জাসু. কথাপড়াসন্তি কথাৱসেন যুগগ্গাহং. সযানেন আচৰিযেন সদ্ধিং সযানস্স কথা নাম আচাৰো ন হোতি, তং ইতৰেহি সদিসং কত্ৱা কথনং ইধ কথাপড়াসো.

তস্স পন যং অনাচাৰভাৱৱিভাৱনং সত্থাৰা অম্বট্ঠেন সদ্ধিং কথেন্তেন কতং, তং সঙ্গীতিঅনাৰুড়্হং পৰম্পৰাভতন্তি উপৰি পাড়িযা সম্বন্ধভাৱেন দস্সেন্তো ‘‘ততো কিৰা’’তিআদিমাহ. মুণ্ডকা সমণকাতি চ গৰহাযং ক-সদ্দো, তেনাহ ‘‘হীড়েন্তো’’তি. ইভস্স পযোগো ইভো উত্তৰপদলোপেন, তং ইভং অৰহন্তীতি ইব্ভা. কিং ৱুত্তং হোতি? যথা ইভো হত্থিৱাহনভূতো পৰস্স ৱসেন ৱত্ততি, ন অত্তনো, এৱং এতেপি ব্ৰাহ্মণানং সুস্সুসকা সুদ্দা পৰস্স ৱসেন ৱত্তন্তি, ন অত্তনো, তস্মা ইভসদিসপযোগতায ইব্ভাতি. তে পন কুটুম্বিকতায ঘৰৱাসিনো ঘৰস্সামিকা হোন্তীতি আহ ‘‘গহপতিকা’’তি. কণ্হাতি কণ্হজাতিকা. দিজা এৱ হি সুদ্ধজাতিকা, ন ইতৰেতি তস্স অধিপ্পাযো, তেনাহ ‘‘কাড়কা’’তি. মুখতো নিক্খন্তাতি ব্ৰাহ্মণানং পুব্বপুৰিসা ব্ৰহ্মুনো মুখতো নিক্খন্তা, অযং তেসং পঠমুপ্পত্তীতি অধিপ্পাযো. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো. ‘‘সমণা পিট্ঠিপাদতো’’তি ইদং পনস্স ‘‘মুখতো নিক্খন্তা’’তিআদিৱচনতোপি অতিৱিয অসমৱেক্খিতৱচনং চতুৱণ্ণপৰিযাপন্নস্সেৱ সমণভাৱসম্ভৱতো. অনিযমেত্ৱাতি অৱিসেসেত্ৱা, অনুদ্দেসিকভাৱেনাতি অত্থো.

মানুস্সযৱসেন কথেতীতি মানুস্সযং অৱস্সায অত্তানং উক্কংসেন্তো, পৰে চ ৱম্ভেন্তো ‘‘মুণ্ডকা’’তি আদিং কথেতি. জানাপেমীতি জাতিগোত্তস্স পমাণং যাথাৱতো ৱিভাৱনেন পমাণং জানাপেমীতি. অত্থো এতস্স অত্থীতি অত্থিকং দণ্ডিকঞাযেন.

‘‘যাযেৱ খো পনত্থাযা’’তি ইত্থিলিঙ্গৱসেন ৱুত্তন্তি ৱদন্তি, তং পৰতো ‘‘পুৰিসলিঙ্গৱসেনেৱা’’তি ৱক্খমানত্তা যুত্তং. যায অত্থাযাতি ৱা পুল্লিঙ্গৱসেনেৱ তদত্থে সম্পদানৱচনং, যস্স অত্থস্স অত্থাযাতি অত্থো. অস্সাতি অম্বট্ঠস্স দস্সেত্ৱাতি সম্বন্ধো. অঞ্ঞেসন্তি অঞ্ঞেসং সাধুৰূপানং. সন্তিকং আগতানন্তি গুৰুট্ঠানিযানং সন্তিকং উপগতানং. ৱত্তন্তি তেহি চৰিতব্বআচাৰং. অসিক্খিতোতি আচাৰং অসিক্খিতো. ততো এৱ অপ্পস্সুতো. বাহুসচ্চঞ্হি নাম যাৱদেৱ উপসমত্থং ইচ্ছিতব্বং, তদভাৱতো অম্বট্ঠো অপ্পস্সুতো অসিক্খিতো ‘‘অৱুসিতো’’তি ৱিঞ্ঞাযতি, তেনাহ ‘‘এতস্স হী’’তিআদি.

২৬৪. কোধৱসচিত্ততায অসকমনো. মাননিম্মদনত্থন্তি মানস্স নিম্মদনত্থং. উগ্গিলেত্ৱাতি সিনেহপানেন কিলিন্নং উব্বমনং কত্ৱা. গোত্তেন গোত্তন্তি তেন ৱুত্তেন পুৰাতনগোত্তেন ইদানি তং তং অনৱজ্জসঞ্ঞিতং গোত্তং সাৱজ্জতো উট্ঠাপেত্ৱা উদ্ধৰিত্ৱা. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো. তত্থ গোত্তং আদিপুৰিসৱসেন, কুলাপদোসো, তদন্ৱযে উপ্পন্নঅভিঞ্ঞাতপুৰিসৱসেন ৱেদিতব্বো যথা ‘‘আদিচ্চো, মঘদেৱো’’তি. গোত্তমূলস্স গাৰয্হতায অমানৱত্থুভাৱপৱেদনতো ‘‘মানদ্ধজং মূলে ছেত্ৱা’’তি ৱুত্তং. ঘট্টেন্তোতি ওমসন্তো.

যস্মিং মানুস্সযকোধুস্সযা অঞ্ঞমঞ্ঞূপত্থদ্ধা, সো ‘‘চণ্ডো’’তি ৱুচ্চতীতি আহ ‘‘চণ্ডাতি মাননিস্সিতকোধযুত্তা’’তি. খৰাতি চিত্তেন, ৱাচায চ কক্খড়া. লহুকাতি তৰুণা. ভস্সাতি ‘‘সাহসিকা’’তি কেচি ৱদন্তি, ‘‘সাৰম্ভকা’’তি অপৰে. সমানাতি হোন্তা, ভৱমানাতি অত্থোতি আহ ‘‘সন্তাতি পুৰিমপদস্সেৱ ৱেৱচন’’ন্তি. ন সক্কৰোন্তীতি সক্কাৰং ন কৰোন্তি. অপচিতিকম্মন্তি পণিপাতকম্ম নানুলোমন্তি অত্তনো জাতিযা ন অনুচ্ছৱিকন্তি অত্থো.

দুতিযইব্ভৱাদৱণ্ণনা

২৬৫. কামং সক্যৰাজকুলে যো সব্বেসং বুদ্ধতৰো সমত্থো চ, সো এৱ অভিসেকং লভতি, একচ্চো পন অভিসিত্তো সমানো ‘‘ইদং ৰজ্জং নাম বহুকিচ্চং বহুব্যাপাৰ’’ন্তি ততো নিব্বিজ্জ ৰজ্জং ৱযসা অনন্তৰস্স নিয্যাতেতি, কদাচি সোপি অঞ্ঞস্সাতি তাদিসে সন্ধাযাহ ‘‘সক্যাতি অভিসিত্তৰাজানো’’তি. কুলৱংসং জানন্তীতি কণ্হাযনতো পট্ঠায পৰম্পৰাগতং অনুস্সৱৱসেন জানন্তি. কুলাভিমানিনো হি যেভুয্যেন পৰেসং উচ্চাৱচং কুলং তথা তথা উদাহৰন্তি, অত্তনো চ কুলৱংসং জানন্তি, এৱং অম্বট্ঠোপি. তথা হি সো পৰতো ভগৱতা পুচ্ছিতো ৱজিৰপাণিভযেন যাথাৱতো কথেসি.

ততিযইব্ভৱাদৱণ্ণনা

২৬৬. খেত্তলেড্ডূনন্তি খেত্তে কসনৱসেন নঙ্গলেন উট্ঠাপিতলেড্ডূনং. ‘‘লটুকিকা’’ ইচ্চেৱ পঞ্ঞাতা খুদ্দকসকুণিকা লটুকিকোপমৱণ্ণনাযং ‘‘চাতকসকুণিকা’’তি (ম. নি. অট্ঠ. ৩.১৫০) ৱুত্তা. কোধৱসেন লগ্গিতুন্তি উপনয্হিতুং, আঘাতং বন্ধিতুন্তি অত্থো. ‘‘অম্হে হংসকোঞ্চমোৰসমে কৰোতী’’তি ইমিনা ‘‘ন তং কোচি হংসো ৱা’’তিআদিৱচনং সঙ্গীতিং অনাৰুড়্হং তদা ভগৱতা ৱুত্তমেৱাতি দস্সেতি. ‘‘এৱং নু তে’’তিআদিৱচনং, ‘‘অৱুসিতৱাযেৱা’’তিআদিৱচনঞ্চ মানৱসেন সমণেন গোতমেন ৱুত্তন্তি মঞ্ঞতীতি অধিপ্পাযেনাহ ‘‘নিম্মানো দানি জাতোতি মঞ্ঞমানো’’তি.

দাসিপুত্তৱাদৱণ্ণনা

২৬৭. নিম্মাদেতীতি অ-কাৰস্স আ-কাৰং কত্ৱা নিদ্দেসোতি আহ ‘‘নিম্মদেতী’’তি. কামং গোত্তং নামেতং পিতিতো লদ্ধব্বং, ন মাতিতো ন হি ব্ৰাহ্মণানং সগোত্তায আৱাহৱিৱাহো ইচ্ছিতো, গোত্তনামং পন যস্মা জাতিসিদ্ধং, ন কিত্তিমং, জাতি চ উভযসম্বন্ধিনী, তস্মা ‘‘মাতাপেত্তিকন্তি মাতাপিতূনং সন্তক’’ন্তি ৱুত্তং. নামগোত্তন্তি গোত্তনামং, ন কিত্তিমনামং, ন গুণনামং ৱা. তত্থ ‘‘কণ্হাযনো’’তি নিৰুড়্হা যা নামপণ্ণত্তি, তং সন্ধাযাহ ‘‘পণ্ণত্তিৱসেন নামন্তি. তং পন কণ্হইসিতো পট্ঠায তস্মিং কুলপৰম্পৰাৱসেন আগতং, ন এতস্মিংযেৱ নিৰুড়্হং, তেন ৱুত্তং ‘‘পৱেণীৱসেন গোত্ত’’ন্তি. গোত্ত-পদস্স পন অত্থো হেট্ঠা ৱুত্তোযেৱ. অনুস্সৰতোতি এত্থ ন কেৱলং অনুস্সৰণং অধিপ্পেতং, অথ খো কুলসুদ্ধিৱীমংসনৱসেনাতি আহ ‘‘কুলকোটিং সোধেন্তস্সা’’তি. অয্যপুত্তাতি অয্যিকপুত্তাতি আহ ‘‘সামিনো পুত্তা’’তি. দিসা ওক্কাকৰঞ্ঞো অন্তোজাতা দাসীতি আহ ‘‘ঘৰদাসিযা পুত্তো’’তি. এত্থ চ যস্মা অম্বট্ঠো জাতিং নিস্সায মানত্থদ্ধো, ন চস্স যাথাৱতো জাতিযা অৱিভাৱিতায মাননিগ্গহো হোতি, মাননিগ্গহে চ কতে অপৰভাগে ৰতনত্তযে পসীদিস্সতি, ন ‘‘দাসী’’তি ৱাচা ফৰুসৱাচা নাম হোতি চিত্তস্স সণ্হভাৱতো. অভযসুত্তঞ্চেত্থ (ম. নি. ২.৮৩; অ. নি. ৪.১৮৪) নিদস্সনং. কেচি চ সত্তা অগ্গিনা ৱিয লোহাদযো কক্খড়ায ৱাচায মুদুভাৱং গচ্ছন্তি, তস্মা ভগৱা অম্বট্ঠং নিব্বিসেৱনং কাতুকামো ‘‘অয্যপুত্তা সক্যা ভৱন্তি, দাসিপুত্তো ত্ৱমসি সক্যান’’ন্তি অৱোচ.

ঠপেন্তীতি পঞ্ঞপেন্তি, তেনাহ ‘‘ওক্কাকো’’তিআদি. পভা নিচ্ছৰতি দন্তানং অতিৱিয পভস্সৰভাৱতো.

পঠমকপ্পিকানন্তি পঠমকপ্পস্স আদিকালে নিব্বত্তানং. কিৰ-সদ্দো অনুস্সৱত্থে, তেন যো ৱুচ্চমানায ৰাজপৰম্পৰায কেসঞ্চি মতিভেদো, তং উল্লিঙ্গেতি. মহাসম্মতস্সাতি ‘‘অযং নো ৰাজা’’তি মহাজনেন সম্মন্নিত্ৱা ঠপিতত্তা ‘‘মহাসম্মতো’’তি এৱং সম্মতস্স. যং সন্ধায ৱদন্তি –

‘‘আদিচ্চকুলসম্ভূতো, সুৱিসুদ্ধগুণাকৰো;

মহানুভাৱো ৰাজাসি, মহাসম্মতনামকো.

যো চক্খুভূতো লোকস্স, গুণৰংসিসমুজ্জলো;

তমোনুদো ৱিৰোচিত্থ, দুতিযো ৱিয ভাণুমা.

ঠপিতা যেন মৰিযাদা, লোকে লোকহিতেসিনা;

ৱৱত্থিতা সক্কুণন্তি, ন ৱিলঙ্ঘযিতুং জনা.

যসস্সিনং তেজস্সিনং, লোকসীমানুৰক্খকং;

আদিভূতং মহাৱীৰং, কথযন্তি ‘মনূ’তি য’’ন্তি.

তস্স চ পুত্তপপুত্তপৰম্পৰং সন্ধায –

‘‘তস্স পুত্তো মহাতেজো, ৰোজো নাম মহীপতি;

তস্স পুত্তো ৱৰৰোজো, পৱৰো ৰাজমণ্ডলে.

তস্সাসি কল্যাণগুণো, কল্যাণো নাম অত্ৰজো;

ৰাজা তস্সাসি তনযো, ৱৰকল্যাণনামকো.

তস্স পুত্তো মহাৱীৰো, মন্ধাতা কামভোগিনং;

অগ্গভূতো মহিন্দেন, অড্ঢৰজ্জেন পূজিতো.

তস্স সূনু মহাতেজো, ৱৰমন্ধাতুনামকো;

‘উপোসথো’তি নামেন, তস্স পুত্তো মহাযসো.

ৱৰো নাম মহাতেজো, তস্স পুত্তো মহাৱৰো;

তস্সাসি উপৱৰোতি, পুত্তো ৰাজা মহাবলো.

তস্স পুত্তো মঘদেৱো, দেৱতুল্যো মহীপতি;

চতুৰাসীতিসহস্সানি, তস্স পুত্তপৰম্পৰা.

তেসং পচ্ছিমকো ৰাজা, ‘ওক্কাকো’ ইতি ৱিস্সুতো;

মহাযসো মহাতেজো, অখুদ্দো ৰাজমণ্ডলে’’তি.

আদি তেসং পচ্ছতোতি তেসং মঘদেৱ পৰম্পৰভূতানং কড়াৰজনকপৰিযোসানানং অনেকসতসহস্সানং ৰাজূনং অপৰভাগে ওক্কাকো নাম ৰাজা অহোসি, তস্স পৰম্পৰাভূতানং অনেকসতসহস্সানং ৰাজূনং অপৰভাগে অপৰো ওক্কাকো নাম ৰাজা অহোসি, তস্স পৰম্পৰভূতানং অনেকসতসহস্সানং ৰাজূনং অপৰভাগে পুনাপৰো ওক্কাকো নাম ৰাজা অহোসি, তং সন্ধাযাহ ‘‘তযো ওক্কাকৱংসা অহেসুং. তেসু ততিযওক্কাকস্সা’’তিআদি.

সহসা ৱৰং অদাসিন্তি পুত্তদস্সনেন সোমনস্সপ্পত্তো সহসা অৱীমংসিত্ৱা তুট্ঠিযা ৱসেন ৱৰং অদাসিং, ‘‘যং ইচ্ছসি, তং গণ্হা’’তি. ৰজ্জং পৰিণামেতুং ইচ্ছতীতি সা জন্তুকুমাৰস্স মাতা মম তং ৱৰদানং অন্তৰং কত্ৱা ইমং ৰজ্জং পৰিণামেতুং ইচ্ছতীতি.

নপ্পসহেয্যাতি ন পৰিযত্তো ভৱেয্য.

নিক্খম্মাতি ঘৰাৱাসতো, কামেহি চ নিক্খমিত্ৱা. হেট্ঠা চাতি চ-সদ্দেন ‘‘অসীতিহত্থে’’তি ইদং অনুকড্ঢতি. তেহীতি মিগসূকৰেহি, মণ্ডূকমূসিকেহি চ. তেতি সীহব্যগ্ঘাদযো, সপ্পবিড়াৰা চ.

অৱসেসাহি অত্তনো অত্তনো কনিট্ঠাহি.

ৱড্ঢমানানন্তি অনাদৰে সামিৱচনং. কুট্ঠৰোগো নাম সাসমসূৰীৰোগা ৱিয যেভুয্যেন সঙ্কমনসভাৱোতি ৱুত্তং ‘‘অযং ৰোগো সঙ্কমতীতি চিন্তেত্ৱা’’তি.

মিগসূকৰাদীনন্তি আদি-সদ্দেন ৱনচৰসোণাদিকে সঙ্গণ্হাতি.

তস্মিং নিসিন্নেতি সম্বন্ধো. খত্তিযমাযাৰোচনেন অত্তনো খত্তিযভাৱং জানাপেত্ৱা.

নগৰং মাপেহীতি সাহাৰং নগৰং মাপেহীতি অধিপ্পাযো.

কেসগ্গহণন্তি কেসৱেণিবন্ধনং. দুস্সগ্গহণন্তি ৱত্থস্স নিৱাসনাকাৰো.

২৬৮. অত্তনো উপাৰম্ভমোচনত্থাযাতি আচৰিযেন অম্বট্ঠেন চ অত্তনো অত্তনো উপৰি পাপেতব্বউপৱাদস্স অপনযনত্থং. অস্মিং ৱচনেতি ‘‘চত্তাৰোমে ভো গোতম ৱণ্ণা’’তিআদিনা অত্তনা ৱুত্তে, ভোতা চ গোতমেন ৱুত্তে ‘‘জাতিৱাদে’’তি ইমস্মিং যথাধিকতে ৱচনে. তত্থ পন যস্মা ৱেদে ৱুত্তৱিধিনাৱ তেন পটিমন্তেতব্বং হোতি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘ৱেদত্তযৱচনে’’তি, ‘‘এতস্মিং ৱা দাসিপুত্তৱচনে’’তি চ.

২৭০. ধম্মো নাম কাৰণং ‘‘ধম্মপটিসম্ভিদা’’তিআদীসু (ৱিভ. ৭১৮) ৱিয, সহ ধম্মেনাতি সহধম্মো, সহধম্মো এৱ সহধম্মিকোতি আহ ‘‘সহেতুকো’’তি.

২৭১. তস্মা তদা পটিঞ্ঞাতত্তা. তাসেত্ৱা পঞ্হং ৱিস্সজ্জাপেস্সামীতি আগতো যথা তং সচ্চকসমাগমে. ‘‘ভগৱা চেৱ পস্সতি অম্বট্ঠো চা’’তি এত্থ ইতৰেসং অদস্সনে কাৰণং দস্সেতুং ‘‘যদি হী’’তিআদি ৱুত্তং. আৱাহেত্ৱাতি মন্তবলেন আনেত্ৱা. তস্সাতি অম্বট্ঠস্স. ৱাদসঙ্ঘট্টেতি ৱাচাসঙ্ঘট্টে.

২৭২. তাণন্তি গৱেসমানোতি, ‘‘অযমেৱ সমণো গোতমো ইতো ভযতো মম তাযকো’’তি ভগৱন্তংযেৱ ‘‘তাণ’’ন্তি পৰিযেসন্তো উপগচ্ছন্তো. সেসপদদ্ৱযেপি এসেৱ নযো. তাযতীতি যথাউপট্ঠিতভযতো পালেতি, তেনাহ ‘‘ৰক্খতী’’তি, এতেন তাণ-সদ্দস্স কত্তুসাধনতমাহ. যথুপট্ঠিতেন ভযেন উপদ্দুতো নিলীযতি এত্থাতি লেণং, উপলযনং, এতেন লেণ-সদ্দস্স অধিকৰণসাধনতমাহ. ‘‘সৰতী’’তি এতেন সৰণ-সদ্দস্স কত্তুসাধনতমাহ.

অম্বট্ঠৱংসকথাৱণ্ণনা

২৭৪. গঙ্গায দক্খিণতোতি গঙ্গায নদিযা দক্খিণদিসায. আৱুধং ন পৰিৱত্ততীতি সৰং ৱাসত্তিআদিং ৱা পৰস্স উপৰি খিপিতুকামস্স হত্থং ন পৰিৱত্ততি, হত্থে পন অপৰিৱত্তেন্তে কুতো আৱুধপৰিৱত্তনন্তি আহ ‘‘আৱুধং ন পৰিৱত্ততী’’তি. সো কিৰ ‘‘কথং নামাহং দিসায দাসিযা কুচ্ছিম্হি নিব্বত্তো’’তি তং হীনং জাতিং জিগুচ্ছন্তো ‘‘হন্দাহং যথা তথা ইমং জাতিং সোধেস্সামী’’তি নিগ্গতো, তেনাহ ‘‘ইদানি মে মনোৰথং পূৰেস্সামী’’তিআদি. ৱিজ্জাবলেন ৰাজানং তাসেত্ৱা তস্স ধীতুযা লদ্ধকালতো পট্ঠায ম্যাযং জাতিসোধিতা ভৱিস্সতীতি তস্স অধিপ্পাযো. অম্বট্ঠং নাম ৱিজ্জন্তি সত্তানং সৰীৰে অব্ভঙ্গং ঠপেতীতি অম্বট্ঠাতি এৱং লদ্ধনামং ৱিজ্জং, মন্তন্তি অত্থো. যতো অম্বট্ঠা এতস্মিং অত্থীতি অম্বট্ঠোতি কণ্হো ইসি পঞ্ঞাযিত্থ, তংবংসজাততায অযং মাণৱো ‘‘অম্বট্ঠো’’তি ৱোহৰীযতি.

সেট্ঠমন্তে ৱেদমন্তেতি অধিপ্পাযো. মন্তানুভাৱেন ৰঞ্ঞো বাহুক্খম্ভমত্তং জাতং তেন পনস্স বাহুক্খম্ভেন ৰাজা, ‘‘কো জানাতি, কিং ভৱিস্সতী’’তি ভীতো উস্সঙ্কী উত্ৰাসো অহোসি, তেনাহ ‘‘ভযেন ৱেধমানো অট্ঠাসী’’তি. সোত্থি ভদ্দন্তেতি আদিৱচনং অৱোচুং. ‘‘অযং মহানুভাৱো ইসী’’তি মঞ্ঞমানা.

উন্দ্ৰিযিস্সতীতি ৱিপ্পকিৰিযিস্সতি, তেনাহ ‘‘ভিজ্জিস্সতী’’তি. মন্তে পৰিৱত্তিতেতি বাহুক্খম্ভকমন্তস্স পটিপ্পস্সম্ভকৱিজ্জাসঙ্খাতে মন্তে ‘‘সৰো ওতৰতূ’’তি পৰিৱত্তিতে. এৱৰূপানঞ্হি মন্তানং একংসেনেৱ পটিপ্পস্সম্ভকৱিজ্জা হোন্তিযেৱ যথা তং কুসুমাৰকৱিজ্জানং. অত্তনো ধীতু অপৱাদমোচনত্থং তস্স ভুজিস্সকৰণং. তস্সানুৰূপে ইস্সৰিযে ঠপনত্থং উড়াৰে চ নং ঠানে ঠপেসি.

খত্তিযসেট্ঠভাৱৱণ্ণনা

২৭৫. সমস্সাসনত্থমাহ কৰুণাযন্তো, ন কুলীনভাৱদস্সনত্থং, তেনাহ ‘‘অথ খো ভগৱা’’তিআদি. ব্ৰাহ্মণেসূতি ব্ৰাহ্মণানং সমীপে, ততো ব্ৰাহ্মণেহি লদ্ধব্বং আসনাদিং সন্ধায ‘‘ব্ৰাহ্মণানং অন্তৰে’’তি ৱুত্তং. কেৱলং সদ্ধায কাতব্বং সদ্ধং, পৰলোকগতে সন্ধায ন ততো কিঞ্চি অপত্থেন্তেন কাতব্বন্তি অত্থো, তেনাহ ‘‘মতকে উদ্দিস্স কতভত্তে’’তি. মঙ্গলাদিভত্তেতি আদি-সদ্দেন উস্সৱদেৱতাৰাধনাদিং সঙ্গণ্হাতি. যঞ্ঞভত্তেতি পাপসঞ্ঞমাদিৱসেন কতভত্তে. পাহুনকানন্তি অতিথীনং. খত্তিযভাৱং অপ্পত্তো উভতো সুজাততাভাৱতো, তেনাহ ‘‘অপৰিসুদ্ধোতি অত্থো’’তি.

২৭৬. ইত্থিং কৰিত্ৱাতি এত্থ কৰণং কিৰিযাসামঞ্ঞৱিসযন্তি আহ ‘‘ইত্থিং পৰিযেসিত্ৱা’’তি. ব্ৰাহ্মণকঞ্ঞং ইত্থিং খত্তিযকুমাৰস্স ভৰিযাভূতং গহেত্ৱাপি খত্তিযাৱ সেট্ঠা, হীনা ব্ৰাহ্মণাতি যোজনা. পুৰিসেন ৱা পুৰিসং কৰিত্ৱাতি এত্থাপি এসেৱ নযো. পকৰণেতি ৰাগাদিৱসেন পদুট্ঠে পক্খলিতে কাৰণে, তেনাহ ‘‘দোসে’’তি. ভস্সতি নিৰত্থকভাৱেন খিপীযতীতি ভস্সং, ছাৰিকা.

২৭৭. জনিতস্মিন্তি কম্মকিলেসেহি নিব্বত্তে. জনে এতস্মিন্তি ৱা জনেতস্মিং, মনুস্সেসূতি অত্থো, তেনাহ ‘‘গোত্তপটিসাৰিনো’’তি. সংসন্দিত্ৱাতি ঘটেত্ৱা, অৱিৰুদ্ধং কত্ৱাতি অত্থো.

পঠমভাণৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ৱিজ্জাচৰণকথাৱণ্ণনা

২৭৮. ইদং ৱট্টতীতি ইদং অজ্ঝেনাদি কত্তুং লব্ভতি. জাতিৱাদৱিনিবদ্ধাতি জাতিসন্নিস্সিতৱাদে ৱিনিবদ্ধা. ব্ৰাহ্মণস্সেৱ অজ্ঝেনজ্ঝাপনযজনযাজনাদযোতি এৱং যে অত্তুক্কংসনপৰৱম্ভনৱসেন পৱত্তা, ততো এৱ তে মানৱাদপটিবদ্ধা চ হোন্তি. যে পন আৱাহৱিৱাহৱিনিবদ্ধা, তে এৱ সম্বন্ধত্তযৱসেন ‘‘অৰহসি ৱা মং ত্ৱং, ন ৱা মং ত্ৱং অৰহসী’’তি এৱং পৱত্তনকা.

যত্থাতি যস্সং ৱিজ্জাচৰণসম্পত্তিযং. লগ্গিস্সামাতি ওলগ্গা অন্তোগধা ভৱিস্সামাতি চিন্তযিম্হ. পৰমত্থতো অৱিজ্জাচৰণানিযেৱ ‘‘ৱিজ্জাচৰণানী’’তি গহেত্ৱা ঠিতো পৰমত্থতো ৱিজ্জাচৰণেসু ৱিভজিযমানেসু সো ততো দূৰতো অপনীতো নাম হোতীতি আহ ‘‘দূৰমেৱ অৱক্খিপী’’তি. সমুদাগমতো পভুতীতিআদিসমুট্ঠানতো পট্ঠায.

২৭৯. তিৱিধং সীলন্তি খুদ্দকাদিভেদং তিৱিধং সীলং. সীলৱসেনেৱাতি সীলপৰিযাযেনেৱ. কিঞ্চি কিঞ্চীতি অহিংসনাদিযমনিযমলক্খণং কিঞ্চি কিঞ্চি সীলং অত্থি. তত্থ তত্থেৱ লগ্গেয্যাতি তস্মিং তস্মিংযেৱ ব্ৰাহ্মণসমযসিদ্ধে সীলমত্তে ‘‘চৰণ’’ন্তি লগ্গেয্য. অট্ঠপি সমাপত্তিযো চৰণন্তি নিয্যাতিতা হোন্তি ৰূপাৱচৰচতুত্থজ্ঝাননিদ্দেসেনেৱ অৰূপজ্ঝানানম্পি নিদ্দিট্ঠভাৱাপত্তিতো নিয্যাতিতা নিদস্সিতা.

চতুঅপাযমুখকথাৱণ্ণনা

২৮০. অসম্পাপুণন্তোতি আৰভিত্ৱা সম্পত্তুং অসক্কোন্তো. অৱিসহমানোতি আৰভিতুমেৱ অসক্কোন্তো. খাৰিন্তি পৰিক্খাৰং. তং পন ৱিভজিত্ৱা দস্সেতুং ‘‘অৰণী’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ অৰণীতি অগ্গিধমনকং অৰণীদ্ৱযং. সুজাতি দব্বি. আদি-সদ্দেন তিদণ্ডতিঘটিকাদিং সঙ্গণ্হাতি খাৰিভৰিতন্তি খাৰীহি পুণ্ণং. ননু উপসম্পন্নস্স ভিক্খুনো সাসনিকোপি যো কোচি অনুপসম্পন্নো অত্থতো পৰিচাৰকোৱ, কিং অঙ্গং পন বাহিৰকপব্বজিতেতি তত্থ ৱিসেসং দস্সেতুং ‘‘কামঞ্চা’’তিআদি ৱুত্তং. ৱুত্তনযেনাতি ‘‘কপ্পিযকৰণ…পে… ৱত্তকৰণৱসেনা’’তি এৱং ৱুত্তেন নযেন. পৰিচাৰকো হোতি উপসম্পন্নভাৱস্স ৱিসিট্ঠভাৱতো. ‘‘নৱকোটিসহস্সানী’’তিআদিনা (ৱিসুদ্ধি. ১.২০; পটি. ম. অট্ঠ. ৩৭) ৱুত্তপ্পভেদানং অনেকসহস্সানং সংৱৰৱিনযানং সমাদিযিত্ৱা ৱত্তনেন উপৰিভূতা অগ্গভূতা সম্পদাতি হি ‘‘উপসম্পদা’’তি ৱুচ্চতীতি. গুণাধিকোপীতি গুণেহি উক্কট্ঠোপি. অযং পনাতি ৱুত্তলক্খণো তাপসো.

তাপসা নাম কম্মৱাদিকিৰিযাৱাদিনো, ন সাসনস্স পটাণীভূতা, যতো নেসং পব্বজিতুং আগতানং তিত্থিযপৰিৱাসেন ৱিনাৱ পব্বজ্জা অনুঞ্ঞাতাতি কত্ৱা ‘‘কস্মা পনা’’তি চোদনং সমুট্ঠপেতি চোদকো. আচৰিযো ‘‘যস্মা’’তিআদিনা চোদনং পৰিহৰতি. ‘‘ওসক্কিস্সতী’’তি সঙ্খেপতো ৱুত্তমত্থং ৱিৱৰিতুং ‘‘ইমস্মিঞ্হী’’তিআদি ৱুত্তং. খুৰধাৰূপমন্তি খুৰধাৰানং মত্থকেনেৱ অক্কমিত্ৱা গমনূপমং. অঞ্ঞেতি অঞ্ঞে ভিক্খূ. অগ্গিসালন্তি অগ্গিহুত্তসালং. নানাদাৰূহীতি পলাসদণ্ডাদিনানাৱিধসমিধাদাৰূহি.

ইদন্তি ‘‘চতুদ্ৱাৰং আগাৰং কত্ৱা’’তিআদিনা ৱুত্তং. অস্সাতি অস্স চতুত্থস্স পুগ্গলস্স. পটিপত্তিমুখন্তি কোহঞ্ঞপটিপত্তিযা মুখমত্তং. সো হি নানাৱিধেন কোহঞ্ঞেন লোকং ৱিম্হাপেন্তো তত্থ অচ্ছতি, তেনাহ ‘‘ইমিনা হি মুখেন সো এৱং পটিপজ্জতী’’তি.

খলাদীসু মনুস্সানং সন্তিকে উপতিট্ঠিত্ৱা ৱীহিমুগ্গতিলমাসাদীনি ভিক্খাচৰিযানিযামেন সঙ্কড্ঢিত্ৱা উঞ্ছনং উঞ্ছা, সা এৱ চৰিযা ৱুত্তি এতেসন্তি উঞ্ছাচৰিযা. অগ্গিপক্কেন জীৱন্তীতি অগ্গিপক্কিকা, ন অগ্গিপক্কিকা অনগ্গিপক্কিকা. উঞ্ছাচৰিযা হি খলেসু গন্ত্ৱা খলগ্গং নাম মনুস্সেহি দিয্যমানং ধঞ্ঞং গণ্হন্তি, তং ইমে ন গণ্হন্তীতি অনগ্গিপক্কিকা নাম জাতা. অসামপাকাতি অসযংপাচকা. অস্মমুট্ঠিনা মুট্ঠিপাসাণেন ৱত্তন্তীতি অস্মমুট্ঠিকা. দন্তেন উপ্পাটিতং ৱক্কলং ৰুক্খত্তচো দন্তৱক্কলং, তেন ৱত্তন্তীতি দন্তৱক্কলিকা. পৱত্তং ৰুক্খাদিতো পাতিতং ফলং ভুঞ্জন্তীতি পৱত্তফলভোজিনো. জিণ্ণপক্কতায পণ্ডুভূতং পলাসং, তংসদিসঞ্চ পণ্ডুপলাসং, তেন ৱত্তন্তীতি পণ্ডুপলাসিকা, সযংপতিতপুপ্ফফলপত্তভোজিনো.

ইদানি তে অট্ঠৱিধেপি সৰূপতো দস্সেতুং ‘‘তত্থা’’তিআদি ৱুত্তং. সঙ্কড্ঢিত্ৱাতি ভিক্খাচৰিযাৱসেন লদ্ধধঞ্ঞং একজ্ঝং কত্ৱা.

পৰিযেট্ঠি নাম দুক্খাতি পৰেসং গেহতো গেহং গন্ত্ৱা পৰিযেট্ঠি নাম দীনৱুত্তিভাৱেন দুক্খা. পাসাণস্স পৰিগ্গহো দুক্খো পব্বজিতস্সাতি ৱা দন্তেহেৱ উপ্পাটেত্ৱা খাদন্তি.

ইমাহি চতূহিযেৱাতি ‘‘খাৰিৱিধং আদাযা’’তিআদিনা ৱুত্তাহি চতূহি এৱ তাপসপব্বজ্জাহীতি.

২৮২. অপাযে ৱিনাসে নিযুত্তো আপাযিকো. তব্ভাৱং পৰিপূৰেতুং অসক্কোন্তো তেন অপৰিপুণ্ণো অপৰিপূৰমানো, কৰণে চেতং পচ্চত্তৱচনং, তেনাহ ‘‘আপাযিকেনাপি অপৰিপূৰমানেনা’’তি.

পুব্বকইসিভাৱানুযোগৱণ্ণনা

২৮৩. দীযতীতি দত্তি, দত্তিযেৱ দত্তিকন্তি আহ ‘‘দিন্নক’’ন্তি. যদি ব্ৰাহ্মণস্স সম্মুখীভাৱো ৰঞ্ঞো ন দাতব্বো, কস্মাস্স উপসঙ্কমনং ন পটিক্খিত্তন্তি আহ ‘‘যস্মা পনা’’তিআদি. খেত্তৱিজ্জাযাতি নীতিসত্থে. পযাতন্তি সদ্ধং, সস্সতিকং ৱা, তেনাহ ‘‘অভিহৰিত্ৱা দিন্ন’’ন্তি. কস্মা ভগৱা ‘‘ৰঞ্ঞো পসেনদিস্স কোসলস্স দত্তিকং ভুঞ্জতী’’তিআদিনা ব্ৰাহ্মণস্স মম্মৱচনং অৱোচাতি তত্থ কাৰণং দস্সেতুং ‘‘ইদং পন কাৰণ’’ন্তিআদি ৱুত্তং.

২৮৪. ৰথূপত্থৰেতি ৰথস্স উপৰি অত্থৰিতপদেসে. পাকটমন্তনন্তি পকাসভূতং মন্তনং. তঞ্হি সুদ্দাদীহি ঞাযতীতি ন ৰহস্সমন্তনং. ভণতীতি অপি নু ভণতি.

২৮৫. পৱত্তাৰোতি পাৱচনভাৱেন ৱত্তাৰো, যস্মা তে তেসং মন্তানং পৱত্তকা, তস্মা আহ ‘‘পৱত্তযিতাৰো’’তি. সুদ্দে বহি কত্ৱা ৰহো ভাসিতব্বট্ঠেন মন্তা এৱ, তংতংঅত্থপটিপত্তিহেতুতায পদন্তি মন্তপদং, অনুপনীতাসাধাৰণতায ৱা ৰহস্সভাৱেন ৱত্তব্বং হিতকিৰিযায অধিগমুপাযং. সজ্ঝাযিতন্তি গাযনৱসেন সজ্ঝাযিতং, তং পন উদত্তানুদত্তাদীনং সৰানং সম্পাদনৱসেনেৱ ইচ্ছিতন্তি আহ ‘‘সৰসম্পত্তিৱসেনা’’তি. অঞ্ঞেসং ৱুত্তন্তি পাৱচনভাৱেন অঞ্ঞেসং ৱুত্তং. সমুপব্যূড়্হন্তি সঙ্গহেত্ৱা উপৰূপৰি সঞ্ঞূড়্হং. ৰাসিকতন্তি ইৰুৱেদযজুৱেদসামৱেদাদিৱসেন, তত্থাপি পচ্চেকং মন্তব্ৰহ্মাদিৱসেন, অজ্ঝাযানুৱাকাদিৱসেন চ ৰাসিকতং.

তেসন্তি মন্তানং কত্তূনং. দিব্বেন চক্খুনা ওলোকেত্ৱাতি দিব্বচক্খুপৰিভণ্ডেন যথাকম্মূপগঞাণেন সত্তানং কম্মস্সকতাদিং পচ্চক্খতো দস্সনট্ঠেন দিব্বচক্খুসদিসেন পুব্বেনিৱাসঞাণেন অতীতকপ্পে ব্ৰাহ্মণানং মন্তজ্ঝেনৱিধিঞ্চ ওলোকেত্ৱা. পাৱচনেন সহ সংসন্দিত্ৱাতি কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধস্স যং ৱচনং ৱট্টসন্নিস্সিতং, তেন সহ অৱিৰুদ্ধং কত্ৱা. ন হি তেসং ৱিৱট্টসন্নিস্সিতো অত্থো পচ্চক্খো হোতি. অপৰাপৰে পনাতি অট্ঠকাদীহি অপৰা পৰে পচ্ছিমা ওক্কাকৰাজকালাদীসু উপ্পন্না. পক্খিপিত্ৱাতি অট্ঠকাদীহি গন্থিতমন্তপদেসু কিলেসসন্নিস্সিতপদানং তত্থ তত্থ পদে পক্খিপনং কত্ৱা. ৱিৰুদ্ধে অকংসূতি ব্ৰাহ্মণধম্মিকসুত্তাদীসু আগতনযেন সংকিলেসিকত্থদীপনতো পচ্চনীকভূতে অকংসু. ইধাতি ‘‘ত্যাহং মন্তে অধীযামী’’তি এতস্মিং ঠানে. পটিঞ্ঞং অগ্গহেত্ৱাতি ‘‘তং কিং মঞ্ঞসী’’তি এৱং পটিঞ্ঞং অগ্গহেত্ৱাৱ.

২৮৬. নিৰামগন্ধাতি কিলেসাসুচিৱসেন ৱিস্সগন্ধৰহিতা. অনিত্থিগন্ধাতি ইত্থীনং গন্ধমত্তস্সপি অৱিসহনেন ইত্থিগন্ধৰহিতা. এত্থ চ ‘‘নিৰামগন্ধা’’তি এতেন তেসং পোৰাণানং ব্ৰাহ্মণানং ৱিক্খম্ভিতকিলেসতং দস্সেতি, ‘‘অনিত্থিগন্ধা ব্ৰহ্মচাৰিনো’’তি এতেন একৱিহাৰিতং, ‘‘ৰজোজল্লধৰা’’তি এতেন মণ্ডনৱিভূসনানুযোগাভাৱং, ‘‘অৰঞ্ঞাযতনে পব্বতপাদেসু ৱসিংসূ’’তি এতেন মনুস্সূপচাৰং পহায ৱিৱিত্তৱাসং, ‘‘ৱনমূলফলাহাৰা ৱসিংসূ’’তি এতেন সালিমংসোদনাদিপণীতাহাৰপটিক্খেপং, ‘‘যদা’’তিআদিনা যানৱাহনপটিক্খেপং, ‘‘সব্বদিসাসূ’’তিআদিনা ৰক্খাৱৰণপটিক্খেপং, এৱঞ্চ ৱদন্তো মিচ্ছাপটিপদাপক্খিকং সাচৰিযস্স অম্বট্ঠস্স ৱুত্তিং উপাদায সম্মাপটিপদাপক্খিকাপি তেসং ব্ৰাহ্মণানং ৱুত্তি অৰিযৱিনযে সম্মাপটিপত্তিং উপাদায মিচ্ছাপটিপদাযেৱ. কুতস্স সল্লেখপটিপত্তিযুত্ততাতি. ‘‘এৱং সুতে’’তিআদিনা ভগৱা অম্বট্ঠং সন্তজ্জেন্তো নিগ্গণ্হাতীতি দস্সেতি.

ৱেঠকেহীতি ৱেঠকপট্টকাহি. সমন্তানগৰন্তি নগৰস্স সমন্ততো. কতসুধাকম্মং পাকাৰস্স অধোভাগে ঠানং ৱুচ্চতীতি অধিপ্পাযো.

দ্ৱেলক্খণদস্সনৱণ্ণনা

২৮৭. ন সক্কোতিসঙ্কুচিতে ইৰিযাপথে অনৱসেসতো তেসং দুব্বিভাৱনতো. গৱেসীতি ঞাণেন পৰিযেসনমকাসি. সমানযীতি ঞাণেন সঙ্কলেন্তো সম্মা আনযি সমাহৰি. ‘‘কঙ্খতী’’তি পদস্স আকঙ্খতীতি অযমত্থোতি আহ ‘‘অহো ৱত পস্সেয্যন্তি পত্থনং উপ্পাদেতী’’তি. কিচ্ছতীতি কিলমতি. ‘‘কঙ্খতী’’তি পদস্স পুব্বে আসিসনত্থতং ৱত্ৱা ইদানিস্স সংসযত্থতমেৱ ৱিকপ্পন্তৰৱসেন দস্সেন্তো ‘‘কঙ্খায ৱা দুব্বলা ৱিমতি ৱুত্তা’’তি আহ. তীহি ধম্মেহীতি তিপ্পকাৰেহি সংসযধম্মেহি. কালুসিযভাৱোতি অপ্পসন্নতায হেতুভূতো আৱিলভাৱো.

যস্মা ভগৱতো কোসোহিতং সব্ববুদ্ধানং আৱেণিকং অঞ্ঞেহি অসাধাৰণং ৱত্থগুয্হং সুৱিসুদ্ধকঞ্চনমণ্ডলসন্নিকাসং, অত্তনো সণ্ঠানসন্নিৱেসসুন্দৰতায আজানেয্যগন্ধহত্থিনো ৱৰঙ্গপৰমচাৰুভাৱং, ৱিকসমানতপনিযাৰৱিন্দসমুজ্জলকেসৰাৱত্তৱিলাসং, সঞ্ঝাপভানুৰঞ্জিতজলৱনন্তৰাভিলক্খিতসম্পুণ্ণচন্দমণ্ডলসোভঞ্চ অত্তনো সিৰিযা অভিভুয্য ৱিৰাজতি, যং বাহিৰব্ভন্তৰমলেহি অনুপক্কিলিট্ঠতায, চিৰকালং সুপৰিচিতব্ৰহ্মচৰিযাধিকাৰতায, সুসণ্ঠিতসণ্ঠানসম্পত্তিযা চ, কোপীনম্পি সন্তং অকোপীনমেৱ, তস্মা ৱুত্তং ‘‘ভগৱতো হী’’তিআদি. পহূতভাৱন্তি পুথুলভাৱং. এত্থেৱ হি তস্স সংসযো, তনুমুদুসুকুমাৰতাদীসু পনস্স গুণেসু ৱিচাৰণা এৱ নাহোসি.

২৮৮. হিৰিকৰণোকাসন্তি হিৰিযিতব্বট্ঠানং. ছাযন্তি পটিবিম্বং. কথং কীদিসন্তি আহ ‘‘ইদ্ধিযা’’তিআদি. ছাযাৰূপকমত্তন্তি ভগৱতো পটিবিম্বৰূপং. তঞ্চ খো বুদ্ধসন্তানতো ৱিনিমুত্তত্তা ৰূপকমত্তং ভগৱতো সৰীৰৱণ্ণসণ্ঠানাৱযৱং ইদ্ধিমযং বিম্বকমত্তং. তং পন ৰূপকমত্তং দস্সেন্তো ভগৱা যথা অত্তনো বুদ্ধৰূপং ন দিস্সতি, তথা কত্ৱা দস্সেতি. নিন্নেত্ৱাতি নীহৰিত্ৱা. কল্লোসীতি পুচ্ছাৱিস্সজ্জনে কুসলো ছেকো অসি. তথাকৰণেনাতি কথিনসূচিং ৱিয কৰণেন. এত্থাতি পহূতজিৱ্হায. মুদুভাৱো পকাসিতো অমুদুনো ঘনসুখুমভাৱাপাদনত্থং অসক্কুণেয্যত্তা দীঘভাৱো, তনুভাৱো চাতি দট্ঠব্বং.

২৯১. ‘‘অত্থচৰকেনা’’তি ইমিনা ব্যতিৰেকমুখেন অনত্থচৰকতংযেৱ ৱিভাৱেতি. ন অঞ্ঞত্ৰাতি ন অঞ্ঞস্মিং সুগতিযন্তি অত্থো. উপনেত্ৱা উপনেত্ৱাতি তং তং দোসং উপনেত্ৱা উপনেত্ৱা, তেনাহ ‘‘সুট্ঠুদাসাদিভাৱং আৰোপেত্ৱা’’তি. পাতেসীতি পৱট্টনৱসেন পাতেসি.

পোক্খৰসাতিবুদ্ধূপসঙ্কমনৱণ্ণনা

২৯৩-৬. আগমা নূতি আগতো নু. খোতি নিপাতমত্তং. ইধাতি এত্থ, তুম্হাকং সন্তিকন্তি অত্থো. অধিৱাসেতূতি সাদিযতু, তং পন সাদিযনং মনসা সম্পটিগ্গহো হোতীতি আহ ‘‘সম্পটিচ্ছতূ’’তি.

২৯৭. যাৱদত্থন্তি যাৱ অত্থো, তাৱ ভোজনেন তদা কতন্তি অত্থো. ওণিত্তন্তি আমিসাপনযনেন সুচিকতং, তেনাহ ‘‘হত্থে চ পত্তঞ্চ ধোৱিত্ৱা’’তি.

২৯৮. অনুপুব্বিং কথন্তি অনুপুব্বং কথেতব্বকথং, তেনাহ ‘‘অনুপটিপাটিকথ’’ন্তি. কা পন সা? দানাদিকথাতি আহ ‘‘দানানন্তৰং সীল’’ন্তিআদি. তেন দানকথা তাৱ পচুৰজনেসুপি পৱত্তিযা সব্বসাধাৰণত্তা, সুকৰত্তা, সীলে পতিট্ঠানস্স উপাযভাৱতো চ আদিতো কথেতব্বা. পৰিচ্চাগসীলো হি পুগ্গলো পৰিগ্গহিতৱত্থূসু নিস্সঙ্গভাৱতো সুখেনেৱ সীলানি সমাদিযতি, তত্থ চ সুপ্পতিট্ঠিতো হোতি. সীলেন দাযকপটিগ্গাহকসুদ্ধিতো পৰানুগ্গহং ৱত্ৱা পৰপীড়ানিৱত্তিৱচনতো, কিৰিযধম্মং ৱত্ৱা অকিৰিযধম্মৱচনতো, ভোগসম্পত্তিহেতুং ৱত্ৱা ভৱসম্পত্তিহেতুৱচনতো চ দানকথানন্তৰং সীলকথা কথেতব্বা, তঞ্চে দানসীলং ৱট্টনিস্সিতং, অযং ভৱসম্পত্তি তস্স ফলন্তি দস্সনত্থং ইমেহি চ দানসীলমযেহি পণীতপণীততৰাদিভেদভিন্নেহি পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থূহি এতা চাতুমহাৰাজিকাদীসু পণীতপণীততৰাদিভেদভিন্না অপৰিমেয্যা দিব্বভোগসম্পত্তিযো লদ্ধব্বাতি দস্সনত্থং তদনন্তৰং সগ্গকথা. স্ৱাযং সগ্গো ৰাগাদীহি উপক্কিলিট্ঠো, সব্বথানুপক্কিলিট্ঠো অৰিযমগ্গোতি দস্সনত্থং সগ্গানন্তৰং মগ্গো কথেতব্বো. মগ্গঞ্চ কথেন্তেন তদধিগমুপাযসন্দস্সনত্থং সগ্গপৰিযাপন্নাপি, পগেৱ ইতৰে সব্বেপি কামা নাম বহ্ৱাদীনৱা অনিচ্চা অদ্ধুৱা ৱিপৰিণামধম্মাতি কামানং আদীনৱো, হীনা গম্মা পোথুজ্জনিকা অনৰিযা অনত্থসঞ্হিতাতি তেসং ওকাৰো লামকভাৱো, সব্বেপি ভৱা কিলেসানং ৱত্থুভূতাতি তত্থ সংকিলেসো, সব্বসংকিলেসৱিপ্পমুত্তং নিব্বানন্তি নেক্খম্মে আনিসংসো চ কথেতব্বোতি অযমত্থো বোধিতোতি ৱেদিতব্বো. মগ্গোতি চেত্থ ইতি-সদ্দেন আদিঅত্থদীপনতো ‘‘কামানং আদীনৱো’’তি এৱমাদীনং সঙ্গহোতি এৱমযং অত্থৱণ্ণনা কতাতি ৱেদিতব্বা. ‘‘তস্স উপ্পত্তিআকাৰদস্সনত্থ’’ন্তি কস্মা ৱুত্তং, ননু মগ্গঞাণং অসঙ্খতধম্মাৰম্মণং, ন সঙ্খতধম্মাৰম্মণন্তি চোদনং সন্ধাযাহ ‘‘তঞ্হী’’তিআদি. তত্থ পটিৱিজ্ঝন্তন্তি অসম্মোহপটিৱেধৱসেন পটিৱিজ্ঝন্তং, তেনাহ ‘‘কিচ্চৱসেনা’’তি.

পোক্খৰসাতিউপাসকত্তপটিৱেদনাকথাৱণ্ণনা

২৯৯. এত্থ চ ‘‘দিট্ঠধম্মো’’তিআদি পাড়িযং দস্সনং নাম ঞাণদস্সনতো অঞ্ঞম্পি অত্থি, তন্নিৱত্তনত্থং ‘‘পত্তধম্মো’’তি ৱুত্তং. পত্তি চ ঞাণসম্পত্তিতো অঞ্ঞম্পি ৱিজ্জতীতি ততো ৱিসেসদস্সনত্থং ‘‘ৱিদিতধম্মো’’তি ৱুত্তং. সা পনেসা ৱিদিতধম্মতা একদেসতোপি হোতীতি নিপ্পদেসতো ৱিদিতভাৱং দস্সেতুং ‘‘পৰিযোগাড়্হধম্মো’’তি ৱুত্তং. তেনস্স সচ্চাভিসম্বোধংযেৱ দীপেতি. মগ্গঞাণঞ্হি একাভিসমযৱসেন পৰিঞ্ঞাদিকিচ্চং সাধেন্তং নিপ্পদেসেন চতুসচ্চধম্মং সমন্ততো ওগাড়্হং নাম হোতি, তেনাহ ‘‘দিট্ঠো অৰিযসচ্চধম্মো এতেনাতি দিট্ঠধম্মো’’তি. তিণ্ণা ৱিচিকিচ্ছাতি সপ্পটিভযকন্তাৰসদিসা সোড়সৱত্থুকা, অট্ঠৱত্থুকা চ তিণ্ণা ৱিতিণ্ণা ৱিচিকিচ্ছা. ৱিগতা কথঙ্কথাতি পৱত্তিআদীসু. ‘‘এৱং নু খো, ন নু খো’’তি এৱং পৱত্তিকা ৱিগতা সমুচ্ছিন্না কথঙ্কথা. ৱেসাৰজ্জপ্পত্তোতি সাৰজ্জকৰানং পাপধম্মানং পহীনত্তা, তপ্পটিপক্খেসু চ সীলাদিগুণেসু সুপ্পতিট্ঠিতত্তা ৱেসাৰজ্জং ৱিসাৰদভাৱং ৱেয্যত্তিযং পত্তো অধিগতো. সাযং ৱেসাৰজ্জপ্পত্তি সুপ্পতিট্ঠিতভাৱোতি কত্ৱা আহ ‘‘সত্থুসাসনে’’তি. অত্তনা পচ্চক্খতো দিট্ঠত্তা অধিগতত্তা ন পৰং পচ্চেতি, ন তস্স পৰো পচ্চেতব্বো অত্থীতি অপৰপ্পচ্চযো. যং পনেত্থ ৱত্তব্বং অৱুত্তং, তং পৰতো আগমিস্সতি. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.

অম্বট্ঠসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা.