২. সামঞ্ঞফলসুত্তৱণ্ণনা

ৰাজামচ্চকথাৱণ্ণনা

১৫০. ৰাজগহেতি এত্থ দুগ্গজনপদট্ঠানৱিসেসসম্পদাদিযোগতো পধানভাৱেন ৰাজূহি গহিতন্তি ৰাজগহন্তি আহ ‘‘মন্ধাতু…পে… ৱুচ্চতী’’তি. তত্থ মহাগোৱিন্দেন মহাসত্তেন পৰিগ্গহিতং ৰেণুআদীহি ৰাজূহি পৰিগ্গহিতমেৱ হোতীতি মহাগোৱিন্দগ্গহণং. মহাগোৱিন্দোতি মহানুভাৱো একো পুৰাতনো ৰাজাতি কেচি. পৰিগ্গহিতত্তাতি ৰাজধানীভাৱেন পৰিগ্গহিতত্তা. পকাৰেতি নগৰমাপনেন ৰঞ্ঞা কাৰিতসব্বগেহত্তা ৰাজগহং, গিজ্ঝকূটাদীহি পৰিক্খিত্তত্তা পব্বতৰাজেহি পৰিক্খিত্তগেহসদিসন্তিপি ৰাজগহং, সম্পন্নভৱনতায ৰাজমানং গেহন্তি পি ৰাজগহং, সংৱিহিতাৰক্খতায অনত্থাৱহভাৱেন উপগতানং পটিৰাজূনং গহং গেহভূতন্তিপি ৰাজগহং, ৰাজূহি দিস্ৱা সম্মা পতিট্ঠাপিতত্তা তেসং গহং গেহভূতন্তিপি ৰাজগহং, আৰামৰামণেয্যকাদীহি ৰাজতে, নিৱাসসুখতাদিনা সত্তেহি মমত্তৱসেন গয্হতি, পৰিগ্গয্হতীতি ৱা ৰাজগহন্তি এদিসে পকাৰে সো পদেসো ঠানৱিসেসভাৱেন উড়াৰসত্তপৰিভোগোতি আহ ‘‘তং পনেত’’ন্তিআদি. তেসন্তি যক্খানং. ৱসনৱনন্তি আপানভূমিভূতং উপৱনং.

অৱিসেসেনাতি ‘‘পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতো ৱিহৰতি’’ (ম. নি. ১.৬৯; ৩.৭৫; ৱিভ. ৫০৮), ‘‘পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, (দী. নি. ১.২২৬; সং. নি. ২.১৫২; অ. নি. ৪.১২৩; পাৰা. ১১) ‘‘মেত্তাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি’’, (দী. নি. ১.৫৫৬; ৩.৩০৮; ম. নি. ১.৭৭, ৪৫৯, ৫০৯; ২.৩০৯, ৩১৫, ৪৫১, ৪৭১; ৩.২৩০; ৱিভ. ৬৪২) ‘‘সব্বনিমিত্তানং অমনসিকাৰা অনিমিত্তং চেতোসমাধিং সমাপজ্জিত্ৱা ৱিহৰতী’’তিআদীসু (ম. নি. ১.৪৫৯) ৱিয সদ্দন্তৰসন্নিধানসিদ্ধেন ৱিসেসপৰামসনেন ৱিনা. ইৰিযায কাযিককিৰিযায পৱত্তনূপাযভাৱতো পথোতি ইৰিযাপথো. ঠানাদীনঞ্হি গতিনিৱত্তি আদিঅৱত্থাহি ৱিনা ন কঞ্চি কাযিককিৰিযং পৱত্তেতুং সক্কা. ৱিহৰতি পৱত্ততি এতেন, ৱিহৰণঞ্চাতি ৱিহাৰো, দিব্বভাৱাৱহো ৱিহাৰো দিব্বৱিহাৰো, মহগ্গতজ্ঝানানি. নেত্তিযং পন ‘‘চতস্সো আৰুপ্পসমাপত্তিযো আনেঞ্জা ৱিহাৰা’’তি ৱুত্তং. তং তাসং মেত্তাঝানাদীনং ব্ৰহ্মৱিহাৰতা ৱিয ভাৱনাৱিসেসভাৱং সন্ধায ৱুত্তং. অট্ঠকথাসু পন দিব্বভাৱাৱহসামঞ্ঞতো তাপি ‘‘দিব্বৱিহাৰা’’ ত্ৱেৱ ৱুত্তা. হিতূপসংহাৰাদিৱসেন পৱত্তিযা ব্ৰহ্মভূতা সেট্ঠভূতা ৱিহাৰাতি ব্ৰহ্মৱিহাৰা, মেত্তাঝানাদিকা. অনঞ্ঞসাধাৰণত্তা অৰিযানং ৱিহাৰাতি অৰিযৱিহাৰা, চতস্সোপি ফলসমাপত্তিযো. সমঙ্গীপৰিদীপনন্তি সমঙ্গিভাৱপৰিদীপনং. ইৰিযাপথসমাযোগপৰিদীপনং ইতৰৱিহাৰসমাযোগপৰিদীপনস্স ৱিসেসৱচনস্স অভাৱতো, ইৰিযাপথসমাযোগপৰিদীপনস্স চ অত্থসিদ্ধত্তা. ৱিহৰতীতি এত্থ ৱি-সদ্দো ৱিচ্ছেদত্থজোতনো, হৰতীতি নেতি, পৱত্তেতীতি অত্থো. তত্থ কস্স কেন ৱিচ্ছিন্দনং, কথং কস্স পৱত্তনন্তি অন্তোলীনং চোদনং সন্ধাযাহ ‘‘সো হী’’তিআদি.

গোচৰগামদস্সনত্থং ‘‘ৰাজগহে’’তি ৱত্ৱা বুদ্ধানং অনুৰূপনিৱাসনট্ঠানদস্সনত্থং ‘‘অম্বৱনে’’তি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘ইদমস্সা’’তিআদি. এতন্তি এতং ‘‘ৰাজগহে’’তি ভুম্মৱচনং সমীপত্থে ‘‘গঙ্গায গাৱো চৰন্তি, কূপে গগ্গকুল’’ন্তি চ যথা. কুমাৰেন ভতোতি কুমাৰভতো, সো এৱ কোমাৰভচ্চো যথা ভিসগ্গমেৱ ভেসজ্জং. দোসাভিসন্নন্তি ৱাতপিত্তাদিৱসেন উস্সন্নদোসং. ৱিৰেচেত্ৱাতি দোসপকোপতো ৱিৱেচেত্ৱা.

অড্ঢতেড়সহীতি অড্ঢেন তেৰসহি অড্ঢতেৰসহি ভিক্খুসতেহি. তানি পন পঞ্ঞাসায ঊনানি তেৰসভিক্খুসতানি হোন্তীতি আহ ‘‘অড্ঢসতেনা’’তিআদি.

ৰাজতীতি দিব্বতি, সোভতীতি অত্থো. ৰঞ্জেতীতি ৰমেতি. ৰঞ্ঞোতি পিতু বিম্বিসাৰৰঞ্ঞো. সাসনট্ঠেন হিংসনট্ঠেন সত্তু.

ভাৰিযেতি গৰুকে অঞ্ঞেসং অসক্কুণেয্যে ৱা. সুৱণ্ণসত্থকেনাতি সুৱণ্ণমযেন সত্থকেন. অযোমযঞ্হি ৰঞ্ঞো সৰীৰং উপনেতুং অযুত্তন্তি ৱদতি. সুৱণ্ণসত্থকেনাতি ৱা সুৱণ্ণপৰিক্খতেন সত্থকেন বাহুং ফালাপেত্ৱাতি সিৰাৱেধৱসেন বাহুং ফলাপেত্ৱা উদকেন সম্ভিন্দিত্ৱা পাযেসি কেৱলস্স লোহিতস্স গব্ভিনিত্থিযা দুজ্জীৰভাৱতো. ধুৰাতি ধুৰভূতা, গণস্স, ধোৰয্হাতি অত্থো. ধুৰং নীহৰামীতি গণধুৰং গণবন্ধিযং নিব্বত্তেমি. ‘‘পুব্বে খো’’তিআদি খন্ধকপাড়ি এৱ.

পোত্থনিযন্তি ছুৰিকং, যং ‘‘নখৰ’’ন্তিপি [পোথনিকন্তি ছুৰিকং, যং খৰন্তিপি (সাৰত্থ. টী. ৩.৩৩৯) পোথনিকন্তি ছুৰিকং, খৰন্তিপি (ৱি. ৱি. টী. ২.চূড়ৱগ্গৱণ্ণনা ৩৩৯)] ৱুচ্চতি. দিৱা দিৱস্সাতি দিৱস্সপি দিৱা, মজ্ঝন্হিকৱেলাযন্তি অত্থো.

তস্সা সৰীৰং লেহিত্ৱা যাপেতি অত্তূপক্কমেন মৰণং ন যুত্তন্তি. ন হি অৰিযসাৱকা অত্তানং ৱিনিপাতেন্তীতি. মগ্গফলসুখেনাতি মগ্গফলসুখাৱহেন সোতাপত্তিমগ্গফলসুখূপসঞ্হিতেন চঙ্কমেন যাপেতি.চেতিযঙ্গণেতি গন্ধপুপ্ফাদীহি পূজনট্ঠানভূতে চেতিযঙ্গণে. নিসজ্জনত্থাযাতি ভিক্খুসঙ্ঘনিসীদনত্থায. চাতুমহাৰাজিকদেৱলোকে…পে… যক্খো হুত্ৱা নিব্বত্তি তত্থ বহুলং নিব্বত্তপুব্বতায চিৰপৰিচিতনিকন্তিৱসেন.

খোভেত্ৱাতি পুত্তসিনেহস্স বলৱভাৱতো, সহজাতপীতিৱেগস্স চ সৱিপ্ফাৰতায তংসমুট্ঠানৰূপধম্মেহি ফৰণৱসেন সকলসৰীৰং আলোড়েত্ৱা. তেনাহ ‘‘অট্ঠিমিঞ্জং আহচ্চ অট্ঠাসী’’তি. পিতুগুণন্তি পিতু অত্তনি সিনেহগুণং. মুঞ্চাপেত্ৱাতি এত্থ ইতি-সদ্দো পকাৰত্থো, তেন ‘‘অভিমাৰকপুৰিসপেসনাদিপ্পকাৰেনা’’তি ৱুত্তে এৱ পকাৰে পচ্চামসতি. ৱিত্থাৰকথানযোতি অজাতসত্তুপসাদনাদিৱসেন ৱিত্থাৰতো ৱত্তব্বায কথায নযমত্তং. কস্মা পনেত্থ ৱিত্থাৰনযা কথা ন ৱুত্তাতি আহ ‘‘আগতত্তা পন সব্বং ন ৱুত্ত’’ন্তি.

কোসলৰঞ্ঞোতি মহাকোসলৰঞ্ঞো. পণ্ডিতাধিৱচনন্তি পণ্ডিতৱেৱচনং. ৱিদন্তীতি জানন্তি. ৱেদেন ঞাণেন কৰণভূতেন ঈহতি পৱত্ততীতি ৱেদেহি.

এত্থাতি এতস্মিং দিৱসে. অনসনেন ৱাতি ৱা-সদ্দো অনিযমত্থো, তেন একচ্চমনোদুচ্চৰিতদুস্সীল্যাদীনি সঙ্গণ্হাতি. তথা হি গোপালকূপোসথো অভিজ্ঝাসহগতচিত্তস্স ৱসেন ৱুত্তো, নিগণ্ঠুপোসথো মোসৱজ্জাদিৱসেন. যথাহ ‘‘সো তেন অভিজ্ঝাসহগতেন চেতসা দিৱসং অতিনামেতী’’তি (অ. নি. ১.৭১), ‘‘ইতি যস্মিং সমযে সচ্চে সমাদপেতব্বা, মুসাৱাদে তস্মিং সমযে সমাদপেন্তী’’তি (অ. নি. ১.৭১) চ আদি. এত্থাতি উপোসথসদ্দে. অত্থুদ্ধাৰোতি ৱত্তব্বঅত্থানং উদ্ধাৰণং.

ননু চ অত্থমত্তং পতি সদ্দা অভিনিৱিসন্তীতি ন একেন সদ্দেন অনেকে অত্থা অভিধীযন্তীতি? সচ্চমেতং সদ্দৱিসেসে অপেক্খিতে, তেসং পন অত্থানং উপোসথসদ্দৱচনীযতা সামঞ্ঞং উপাদায ৱুচ্চমানো অযং ৱিচাৰো উপোসথসদ্দস্স অত্থুদ্ধাৰোতি ৱুত্তো. হেট্ঠা ‘‘এৱং মে সুত’’ন্তিআদীসু আগতে অত্থুদ্ধাৰেপি এসেৱ নযো. কামঞ্চ পাতিমোক্খুদ্দেসাদিৱিসযোপি উপোসথসদ্দো সামঞ্ঞৰূপো এৱ ৱিসেসসদ্দস্স অৱাচকভাৱতো, তাদিসং পন সামঞ্ঞং অনাদিযিত্ৱা অযমত্থো ৱুত্তোতি ৱেদিতব্বং. সীলসুদ্ধিৱসেন উপেতেহি সমগ্গেহি ৱসীযতি অনুট্ঠীযতীতি উপোসথো, পাতিমোক্খুদ্দেসো. সমাদানৱসেন অধিট্ঠানৱসেন ৱা উপেচ্চ অৰিযৱাসাদিঅত্থং ৱসিতব্বতো উপোসথো, সীলং. অনসনাদিৱসেন উপেচ্চ ৱসিতব্বতো অনুৱসিতব্বতো উপোসথো. উপৱাসোতি সমাদানং. উপোসথকুলভূততায নৱমহত্থিনিকাযপৰিযাপন্নে হত্থিনাগে কিঞ্চি কিৰিযং অনপেক্খিত্ৱা ৰূড়্হিৱসেন সমঞ্ঞামত্তং উপোসথোতি আহ ‘‘উপোসথো নাগৰাজাতিআদীসু পঞ্ঞত্তী’’তি. দিৱসে পন উপোসথসদ্দপ্পৱত্তি অট্ঠকথাযং ৱুত্তা এৱ. সুদ্ধস্স ৱে সদা ফগ্গূতি এত্থ পন সুদ্ধস্সাতি সব্বসো কিলেসমলাভাৱেন সুদ্ধস্স. ৱেতি নিপাতমত্তং. ৱেতি ৱা ব্যত্তন্তি অত্থো. সদা ফগ্গূতি নিচ্চকালম্পি ফগ্গুণনক্খত্তমেৱ. যস্স হি ফগ্গুণমাসে উত্তৰফগ্গুণদিৱসে তিত্থন্হানং কৰোন্তস্স সংৱচ্ছৰিকপাপপৱাহনং হোতীতি লদ্ধি, তং ততো ৱিৱেচেতুং ইদং ভগৱতা ৱুত্তং. সুদ্ধস্সুপোসথো সদাতি যথাৱুত্তসুদ্ধিযা সুদ্ধস্স উপোসথঙ্গানি ৱতসমাদানানি চ অসমাদিযতোপি নিচ্চং উপোসথো, উপোসথৱাসো এৱাতি অত্থো. পঞ্চদসন্নং তিথীনং পূৰণৱসেন পন্নৰসো.

বহুসো, অতিসযতো ৱা কুমুদানি এত্থ সন্তীতি কুমুদৱতী, তিস্সং কুমুদৱতিযা. চতুন্নং মাসানং পাৰিপূৰিভূতাতি চাতুমাসী. সা এৱ পাড়িযং চাতুমাসিনীতি ৱুত্তাতি আহ ‘‘ইধ পন চাতুমাসিনীতি ৱুচ্চতী’’তি. তদা কত্তিকমাসস্স পুণ্ণতায মাসপুণ্ণতা. ৱস্সানস্স উতুনো পুণ্ণতায উতুপুণ্ণতা. কত্তিকমাসলক্খিতস্স সংৱচ্ছৰস্স পুণ্ণতায সংৱচ্ছৰপুণ্ণতা. ‘‘মা’’ ইতি চন্দো ৱুচ্চতি তস্স গতিযা দিৱসস্স মিনিতব্বতো. এত্থ পুণ্ণোতি এতিস্সা ৰত্তিযা সব্বকলাপাৰিপূৰিযা পুণ্ণো. তদা হি চন্দো সব্বসো পৰিপুণ্ণো হুত্ৱা দিস্সতি. এত্থ চ ‘‘তদহুপোসথে পন্নৰসে’’তি পদানি দিৱসৱসেন ৱুত্তানি, ‘‘কোমুদিযা’’তিআদীনি ৰত্তিৱসেন.

ৰাজামচ্চপৰিৱুতোতি ৰাজকুলসমুদাগতেহি অমচ্চেহি পৰিৱুতো. অথ ৱা অনুযুত্তকৰাজূহি চেৱ অমচ্চেহি চ পৰিৱুতো. চতুৰুপক্কিলেসাতি অব্ভা মহিকা ধূমৰজো ৰাহূতি ইমেহি চতূহি উপক্কিলেসেহি. সন্নিট্ঠানং কতং অট্ঠকথাযং.

পীতিৱচনন্তি পীতিসমুট্ঠানং ৱচনং. যঞ্হি ৱচনং পটিগ্গাহকনিৰপেক্খং কেৱলং উড়াৰায পীতিযা ৱসেন সৰসতো সহসাৱ মুখতো নিচ্ছৰতি, তং ইধ ‘‘উদান’’ন্তি অধিপ্পেতং. তেনাহ ‘‘যং পীতিৱচনং হদযং গহেতুং ন সক্কোতী’’তিআদি.

দোসেহি ইতা গতা অপগতাতি দোসিনা ত-কাৰস্স ন-কাৰং কত্ৱা যথা ‘‘কিলেসে জিতো ৱিজিতাৱীতি জিনো’’তি. অনীয-সদ্দো কত্তুঅত্থে ৱেদিতব্বোতি আহ ‘‘মনং ৰমযতী’’তি ‘‘ৰমণীযা’’তি যথা ‘‘নিয্যানিকা ধম্মা’’তি. জুণ্হৱসেন ৰত্তিযা সুৰূপতাতি আহ ‘‘ৱুত্তদোসৱিমুত্তাযা’’তিআদি. তত্থ অব্ভাদযো ৱুত্তদোসা, তব্বিগমেনেৱ চস্সা দস্সনীযতা, তেন, উতুসম্পত্তিযা চ পাসাদিকতা ৱেদিতব্বা. লক্খণং ভৱিতুং যুত্তাতি এতিস্সা ৰত্তিযা যুত্তো দিৱসো মাসো উতু সংৱচ্ছৰোতি এৱং দিৱসমাসউতুসংৱচ্ছৰানং সল্লক্খণং ভৱিতুং যুত্তা লক্খঞ্ঞা, লক্খণীযাতি অত্থো.

‘‘যং নো পযিৰুপাসতো চিত্তং পসীদেয্যা’’তি ৱুত্তত্তা ‘‘সমণং ৱা ব্ৰাহ্মণং ৱা’’তি এত্থ পৰমত্থসমণো চ পৰমত্থব্ৰাহ্মণো চ অধিপ্পেতো, ন পব্বজ্জামত্তসমণো, ন জাতিমত্তব্ৰাহ্মণো চাতি আহ ‘‘সমিতপাপতায সমণং. বাহিতপাপতায ব্ৰাহ্মণ’’ন্তি. বহুৱচনে ৱত্তব্বে একৱচনং, একৱচনে ৱা ৱত্তব্বে বহুৱচনং ৱচনব্যতযো. অট্ঠকথাযং পন একৱচনৱসেনেৱ ব্যতযো দস্সিতো. অত্তনি, গৰুট্ঠানিযে চ একস্মিম্পি বহুৱচনপ্পযোগো নিৰূড়্হোতি. সব্বেনপীতি ‘‘ৰমণীযা ৱতা’’তিআদিনা সব্বেন ৱচনেন. ওভাসনিমিত্তকম্মন্তি ওভাসভূতনিমিত্তকম্মং পৰিব্যত্তং নিমিত্তকৰণন্তি অত্থো. দেৱদত্তো চাতি. চ-সদ্দো অত্তূপনযনে, তেন যথা ৰাজা অজাতসত্তু অত্তনো পিতু অৰিযসাৱকস্স সত্থুউপট্ঠাকস্স ঘাতনেন মহাপৰাধো, এৱং ভগৱতো মহাঅনত্থকৰস্স দেৱদত্তস্স অৱস্সযভাৱেন পীতি ইমমত্থং উপনেতি. তস্স পিট্ঠিছাযাযাতি তস্স জীৱকস্স পিট্ঠিঅপস্সযেন, তং পমুখং কত্ৱা তং অপস্সাযাতি অত্থো. ৱিক্খেপপচ্ছেদনত্থন্তি ভাৱিনিযা অত্তনো কথায উপ্পজ্জনকৱিক্খেপনস্স পচ্ছিন্দনত্থং, অনুপ্পত্তিঅত্থন্তি অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘তস্সং হী’’তিআদি.

১৫১. ‘‘সো কিৰা’’তিআদি পোৰাণট্ঠকথায আগতনযো. এসেৱ নযো পৰতো মক্খলিপদনিব্বচনেপি. উপসঙ্কমন্তীতি উপগতা. তদেৱ পব্বজ্জং অগ্গহেসীতি তদেৱ নগ্গৰূপং পব্বজ্জং কত্ৱা গণ্হি.

পব্বজিতসমূহসঙ্খাতো সঙ্ঘোতি পব্বজিতসমূহতামত্তেন সঙ্ঘো, ন নিয্যানিকদিট্ঠিসুৱিসুদ্ধসীলসামঞ্ঞৱসেন সংহতত্তাতি অধিপ্পাযো. অস্স অত্থীতি অস্স সত্থুপটিঞ্ঞস্স পৰিৱাৰভূতো অত্থি. স্ৱেৱাতি পব্বজিতসমূহসঙ্খাতোৱ. কেচি পন ‘‘পব্বজিতসমূহৱসেন সঙ্ঘী, গহট্ঠসমূহৱসেন গণী’’তি ৱদন্তি, তং তেসং মতিমত্তং গণে এৱ লোকে সঙ্ঘ-সদ্দস্স নিৰূড়্হত্তা. আচাৰসিক্খাপনৱসেনাতি অচেলক ৱতচৰিযাদিআচাৰসিক্খাপনৱসেন. পাকটোতি সঙ্ঘীআদিভাৱেন পকাসিতো. ‘‘অপ্পিচ্ছো’’তি ৱত্ৱা তত্থ লব্ভমানং অপ্পিচ্ছত্তং দস্সেতুং ‘‘অপ্পিচ্ছতায ৱত্থম্পি ন নিৱাসেতী’’তি ৱুত্তং. ন হি তস্মিং সাসনিকে ৱিয সন্তগুণনিগূহণলক্খণা অপ্পিচ্ছতা লব্ভতীতি. যসোতি কিত্তিসদ্দো. ‘‘তৰন্তি এতেন সংসাৰোঘ’’ন্তি এৱং সম্মতত্তা তিত্থং ৱুচ্চতি লদ্ধীতি আহ ‘‘তিত্থকৰোতি লদ্ধিকৰো’’তি. সাধুসম্মতোতি ‘‘সাধূ’’তি সম্মতো, ন সাধূহি সম্মতোতি আহ ‘‘অযং সাধূ’’তিআদি. ‘‘ইমানি মে ৱতসমাদানানি এত্তকং কালং সুচিণানী’’তি পব্বজিততো পট্ঠায অতিক্কন্তা বহূ ৰত্তিযো জানাতীতি ৰত্তঞ্ঞূ. তা পনস্স ৰত্তিযো চিৰকালভূতাতি কত্ৱা চিৰং পব্বজিতস্স অস্সাতি চিৰপব্বজিতো. তত্থ চিৰপব্বজিততাগহণেন বুদ্ধিসীলতং দস্সেতি, ৰত্তঞ্ঞুতাগহণেন তত্থ সম্পজানতং. অদ্ধানন্তি দীঘকালং. কিত্তকো পন সোতি আহ ‘‘দ্ৱে তযো ৰাজপৰিৱট্টে’’তি, দ্ৱিন্নং তিণ্ণং ৰাজূনং ৰজ্জং অনুসাসনপটিপাটিযোতি অত্থো. ‘‘অদ্ধগতো’’তি ৱত্ৱা কতং ৱযোগহণং ওসানৱযাপেক্খন্তি আহ ‘‘পচ্ছিমৱযং অনুপ্পত্তো’’তি. উভযন্তি ‘‘অদ্ধগতো, ৱযোঅনুপ্পত্তো’’তি পদদ্ৱযং.

পুব্বে পিতৰা সদ্ধিং সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা দেসনায সুতপুব্বতং সন্ধাযাহ ‘‘ঝানাভিঞ্ঞাদি…পে… সোতুকামো’’তি. দস্সনেনাতি ন দস্সনমত্তং, দিস্ৱা পন তেন সদ্ধিং আলাপসল্লাপং কত্ৱা ততো অকিৰিযৱাদং সুত্ৱা তেসং অনত্তমনো অহোসি. গুণকথাযাতি অভূতগুণকথায. তেনাহ ‘‘সুট্ঠুতৰং অনত্তমনো হুত্ৱা’’তি. যদি অনত্তমনো, কস্মা তুণ্হী অহোসীতি আহ ‘‘অনত্তমনো সমানোপী’’তিআদি.

১৫২. গোসালাযাতি এৱং নামকে গামে. ৱস্সানকালে গুন্নং তিট্ঠনসালাতি একে.

১৫৩. পটিকিট্ঠতৰন্তি নিহীনতৰং. তন্তাৱুতানীতি তন্তে পসাৰেত্ৱা ৱীতানি. ‘‘সীতে সীতো’’তিআদিনা ছহাকাৰেহি তস্স নিহীনস্স নিহীনতৰতং দস্সেতি.

১৫৪. ৱচ্চং কত্ৱাপীতি পি-সদ্দেন ভোজনং ভুঞ্জিত্ৱাপি কেনচি অসুচিনা মক্খিতো পীতি ইমমত্থং সম্পিণ্ডেতি. ৱালিকথূপং কত্ৱাতি ৱত্তৱসেন ৱালিকায থূপং কত্ৱা.

১৫৬. পলিবুদ্ধনকিলেসোতি সংসাৰে পলিবুদ্ধনকিচ্চো ৰাগাদিকিলেসো খেত্তৱত্থুপুত্তদাৰাদিৱিসযো.

কোমাৰভচ্চজীৱককথাৱণ্ণনা

১৫৭. ন যথাধিপ্পাযং ৱত্ততীতি কত্ৱা ৱুত্তং ‘‘অনত্থো ৱত মে’’তি. জীৱকস্স তুণ্হীভাৱো মম অধিপ্পাযস্স মদ্দনসদিসো, তস্মা তং পুচ্ছিত্ৱা কথাপনেন মম অধিপ্পাযো পূৰেতব্বোতি অযমেত্থ ৰঞ্ঞো অজ্ঝাসযোতি দস্সেন্তো ‘‘হত্থিম্হি নু খো পনা’’তিআদিমাহ. কিং তুণ্হীতি কিং কাৰণা তুণ্হী, কিং তং কাৰণং, যেন তুৱং তুণ্হীতি ৱুত্তং হোতি. তেনাহ ‘‘কেন কাৰণেন তুণ্হী’’তি.

কামং সব্বাপি তথাগতস্স পটিপত্তি অনঞ্ঞসাধাৰণা অচ্ছৰিযঅব্ভুতৰূপা চ, তথাপি গব্ভোক্কন্তি- অভিজাতিঅভিনিক্খমনঅভিসম্বোধিধম্মচক্কপ্পৱত্তন- যমকপাটিহাৰিযদেৱোৰোহণানি সদেৱকে লোকে অতিৱিয সুপাকটানি, ন সক্কা কেনচি পটিবাহিতুন্তি তানিযেৱেত্থ উদ্ধটানি. ইত্থম্ভূতাখ্যানত্থেতি ইত্থং এৱং পকাৰো ভূতো জাতোতি এৱং কথনত্থে. উপযোগৱচনন্তি. ‘‘অব্ভুগ্গতো’’তি এত্থ অভীতি উপসগ্গো ইত্থম্ভূতাখ্যানত্থজোতকো, তেন যোগতো ‘‘তং খো পন ভগৱন্ত’’ন্তি ইদং সামিঅত্থে উপযোগৱচনং, তেনাহ ‘‘তস্স খো পন ভগৱতোতি অত্থো’’তি. কল্যাণগুণসমন্নাগতোতি কল্যাণেহি গুণেহি যুত্তো, তং নিস্সিতো তব্বিসযতাযাতি অধিপ্পাযো. সেট্ঠোতি এত্থাপি এসেৱ নযো. কিত্তেতব্বতো কিত্তি, সা এৱ সদ্দনীযতো সদ্দোতি আহ ‘‘কিত্তিসদ্দোতি কিত্তিযেৱা’’তি. অভিত্থৱনৱসেন পৱত্তো সদ্দো থুতিঘোসো. অনঞ্ঞসাধাৰণগুণে আৰব্ভ পৱত্তত্তা সদেৱকং লোকং অজ্ঝোত্থৰিত্ৱা অভিভৱিত্ৱা উগ্গতো.

সো ভগৱাতি যো সো সমতিং সপাৰমিযো পূৰেত্ৱা সব্বকিলেসে ভঞ্জিত্ৱা অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো দেৱানং অতিদেৱো সক্কানং অতিসক্কো ব্ৰহ্মানং অতিব্ৰহ্মা লোকনাথো ভাগ্যৱন্ততাদীহি কাৰণেহি সদেৱকে লোকে ‘‘ভগৱা’’তি সব্বত্থ পত্থটকিত্তিসদ্দো, সো ভগৱা. ‘‘ভগৱা’’তি চ ইদং সত্থু নামকিত্তনং. তেনাহ আযস্মা ধম্মসেনাপতি ‘‘ভগৱাতি নেতং নামং মাতৰা কত’’ন্তিআদি (মহানি. ৮৪). পৰতো পন ভগৱাতি গুণকিত্তনং.

যথা কম্মট্ঠানিকেন ‘‘অৰহ’’ন্তিআদীসু নৱট্ঠানেসু পচ্চেকং ইতি-সদ্দং যোজেত্ৱা বুদ্ধগুণা অনুস্সৰীযন্তি, এৱং বুদ্ধগুণসঙ্কিত্তকেনাপীতি দস্সেন্তো ‘‘ইতিপি অৰহং, ইতিপি সম্মাসম্বুদ্ধো…পে… ইতিপি ভগৱা’’তি আহ. ‘‘ইতিপেতং অভূতং, ইতিপেতং অতচ্ছ’’ন্তিআদীসু (দী. নি. ১.৫) ৱিয ইধ ইতি-সদ্দো আসন্নপচ্চক্খকৰণত্থো, পি-সদ্দো সম্পিণ্ডনত্থো, তেন চ তেসং গুণানং বহুভাৱো দীপিতো. তানি চ সঙ্কিত্তেন্তেন ৱিঞ্ঞুনা চিত্তস্স সম্মুখীভূতানেৱ কত্ৱা সঙ্কিত্তেতব্বানীতি দস্সেন্তো ‘‘ইমিনা চ ইমিনা চ কাৰণেনাতি ৱুত্তং হোতী’’তি আহ. এৱঞ্হি নিৰূপেত্ৱা কিত্তেন্তে যস্স সঙ্কিত্তেতি, তস্স ভগৱতি অতিৱিয অভিপ্পসাদো হোতি. আৰকত্তাতি সুৱিদূৰত্তা. অৰীনন্তি কিলেসাৰীনং. অৰানন্তি সংসাৰচক্কস্স অৰানং. হতত্তাতি ৱিহতত্তা. পচ্চযাদীনন্তি চীৱৰাদিপচ্চযানঞ্চেৱ পূজাৱিসেসানঞ্চ. ততোতি ৱিসুদ্ধিমগ্গতো. যথা চ ৱিসুদ্ধিমগ্গতো, এৱং তংসংৱণ্ণনতোপি নেসং ৱিত্থাৰো গহেতব্বো.

যস্মা জীৱকো বহুসো সত্থুসন্তিকে বুদ্ধগুণে সুত্ৱা ঠিতো, দিট্ঠসচ্চতায চ সত্থুসাসনে ৱিগতকথংকথো ৱেসাৰজ্জপ্পত্তো, তস্মা আহ ‘‘জীৱকো পনা’’তিআদি. পঞ্চৱণ্ণাযাতি খুদ্দিকাদিৱসেন পঞ্চপ্পকাৰায. নিৰন্তৰং ফুটং অহোসি কতাধিকাৰভাৱতো. কম্মন্তৰাযৱসেন হিস্স ৰঞ্ঞো গুণসৰীৰং খতুপহতং অহোসি.

১৫৮. ‘‘উত্তম’’ন্তি ৱত্ৱা ন কেৱলং সেট্ঠভাৱো এৱেত্থ কাৰণং, অথ খো অপ্পসদ্দতাপি কাৰণন্তি দস্সেতুং ‘‘অস্সযানৰথযানানী’’তিআদি ৱুত্তং. হত্থিযানেসু নিব্বিসেৱনমেৱ গণ্হন্তো হত্থিনিযোৱ কপ্পাপেসি. ৰঞ্ঞো আসঙ্কানিৱত্তনত্থং আসন্নচাৰীভাৱেন তত্থ ইত্থিযোৱ নিসজ্জাপিতা. ৰঞ্ঞো পৰেসং দুৰুপসঙ্কমনভাৱদস্সনত্থং তা পুৰিসৱেসং গাহাপেত্ৱা আৱুধহত্থা কাৰিতা. পটিৱেদেসীতি ঞাপেসি. তদেৱাতি গমনং, অগমনমেৱ ৱা.

১৫৯. মহঞ্চাতি কৰণত্থে পচ্চত্তৱচনন্তি আহ ‘‘মহতাচা’’তি. মহচ্চাতি মহতিযা, লিঙ্গৱিপল্লাসৱসেন ৱুত্তং, মহন্তেনাতি ৱুত্তং হোতি. তেনাহ ‘‘ৰাজানুভাৱেনা’’তি ‘‘দ্ৱিন্নং মহাৰট্ঠানং ইস্সৰিযসিৰী’’তি অঙ্গমগধৰট্ঠানং আধিপচ্চমাহ. আসত্তখগ্গানীতি অংসে ওলম্বনৱসেন সন্নদ্ধঅসীনি. কুলভোগইস্সৰিযাদিৱসেন মহতী মত্তা এতেসন্তি মহামত্তা, মহানুভাৱা ৰাজপুৰিসা. ৱিজ্জাধৰতৰুণা ৱিযাতি ৱিজ্জাধৰকুমাৰা ৱিয. ৰট্ঠিযপুত্তাতি ভোজপুত্তা. হত্থিঘটাতি হত্থিসমূহা. অঞ্ঞমঞ্ঞসঙ্ঘট্টনাতি অৱিচ্ছেদৱসেন গমনেন অঞ্ঞমঞ্ঞসম্বন্ধা.

চিত্তুত্ৰাসো সযং ভাযনট্ঠেন ভযং যথা তথা ভাযতীতি কত্ৱা. ঞাণং ভাযিতব্বে এৱ ৱত্থুস্মিং ভযতো উপট্ঠিতে ‘‘ভাযিতব্বমিদ’’ন্তি ভযতো তীৰণতো ভযং. তেনেৱাহ ‘‘ভযতুপট্ঠানঞাণং পন ভাযতি নভাযতীতি? ন ভাযতি. তঞ্হি অতীতা সঙ্খাৰা নিৰুদ্ধা, পচ্চুপ্পন্না নিৰুজ্ঝন্তি, অনাগতা নিৰুজ্ঝিস্সন্তীতি তীৰণমত্তমেৱ হোতী’’তি (ৱিসুদ্ধি. ২.৭৫১). আৰম্মণং ভাযতি এতস্মাতি ভযং. ওতপ্পং পাপতো ভাযতি এতেনাতি ভযং. ভযানকন্তি ভাযনাকাৰো. ভযন্তি ঞাণভযং. সংৱেগন্তি সহোত্তপ্পঞাণং সন্তাসন্তি সব্বসো উব্বিজ্জনং. ভাযিতব্বট্ঠেন ভযং ভীমভাৱেন ভেৰৱন্তি ভযভেৰৱং, ভীতব্বৱত্থু. তেনাহ ‘‘আগচ্ছতী’’তি.

ভীৰুং পসংসন্তীতি পাপতো ভাযনতো উত্তসনতো ভীৰুং পসংসন্তি পণ্ডিতা. ন হি তত্থ সূৰন্তি তস্মিং পাপকৰণে সূৰং পগব্ভধংসিনং ন হি পসংসন্তি. তেনাহ ‘‘ভযা হি সন্তো ন কৰোন্তি পাপ’’ন্তি. তত্থ ভযাতি পাপুত্ৰাসতো, ওত্তপ্পহেতূতি অত্থো. সৰীৰচলনন্তি ভযৱসেনসৰীৰসংকম্পো. একেতি উত্তৰৱিহাৰৱাসিনো. ‘‘ৰাজগহে’’তিআদি তেসং অধিপ্পাযৱিৱৰণং. কামং ৱযতুল্যো ‘‘ৱযস্সো’’তি ৱুচ্চতি, ৰূড়্হিৰেসো, যো কোচি পন সহাযো ৱযস্সো, তস্মা ৱযস্সাভিলাপোতি সহাযাভিলাপো. ন ৱিপ্পলম্ভেসীতি ন ৱিসংৱাদেসি. ৱিনস্সেয্যাতি চিত্তৱিঘাতেন ৱিহঞ্ঞেয্য.

সামঞ্ঞফলপুচ্ছাৱণ্ণনা

১৬০. ভগৱতো তেজোতি বুদ্ধানুভাৱো. ৰঞ্ঞো সৰীৰং ফৰি যথা তং সোণদণ্ডস্স ব্ৰাহ্মণস্স ভগৱতো সন্তিকং গচ্ছন্তস্স অন্তোৱনসণ্ডগতস্স. একেতি উত্তৰৱিহাৰৱাসিনো.

১৬১. যেন, তেনাতি চ ভুম্মত্থে কৰণৱচনন্তি আহ ‘‘যত্থ ভগৱা, তত্থ গতো’’তি. তদা তস্মিং ভিক্খুসঙ্ঘে তুণ্হীভাৱস্স অনৱসেসতো ব্যাপিভাৱং দস্সেতুং ‘‘তুণ্হীভূতং তুণ্হীভূত’’ন্তি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘যতো যতো…পে… মেৱাতি অত্থো’’তি. হত্থস্স কুকতত্তা অসংযমো অসম্পজঞ্ঞকিৰিযা হত্থকুক্কুচ্চন্তি ৱেদিতব্বো. ৱা-সদ্দো অৱুত্তৱিকপ্পত্থো, তেন তদঞ্ঞো অসংযমভাৱো ৱিভাৱিতোতি দট্ঠব্বং. তত্থ পন চক্খুঅসংযমো সব্বপঠমো, দুন্নিৱাৰো চাতি তদভাৱং দস্সেতুং ‘‘সব্বালঙ্কাৰপটিমণ্ডিত’’ন্তিআদি ৱুত্তং. কাযিকৱাচসিকেন উপসমেন লদ্ধেন ইতৰোপি অনুমানতো লদ্ধো এৱ হোতীতি আহ ‘‘মানসিকেন চা’’তি. উপসমন্তি সংযমং, আচাৰসম্পত্তিন্তি অত্থো. পঞ্চপৰিৱট্টেতি পঞ্চপুৰিসপৰিৱট্টে. পঞ্চহাকাৰেহীতি ‘‘ইট্ঠানিট্ঠে তাদী’’তি (মহানি. ৩৮, ১৯২) এৱং আদিনা আগতেহি, পঞ্চৱিধঅৰিযিদ্ধিসিদ্ধেহি চ পঞ্চহি পকাৰেহি. তাদিলক্খণেতি তাদিভাৱে.

১৬২. ন মে পঞ্হৱিস্সজ্জনে ভাৰো অত্থীতি সত্থু সব্বত্থ অপ্পটিহতঞাণচাৰতাদস্সনং. যদাকঙ্খসীতি ন ৱদন্তি, কথং পন ৱদন্তীতি আহ ‘‘সুত্ৱা ৱেদিস্সামা’’তি পদেসঞাণে ঠিতত্তা. বুদ্ধা পন সব্বঞ্ঞুপৱাৰণং পৱাৰেন্তীতি সম্বন্ধো. ‘‘যক্খনৰিন্দদেৱসমণব্ৰাহ্মণপৰিব্বাজকান’’ন্তি ইদং ‘‘পুচ্ছাৱুসো যদাকঙ্খসী’’তিআদীনি (সং. নি. ১.২৩৭, ২৪৬; সু. নি. আড়ৱকসুত্তে) সুত্তপদানি পুচ্ছন্তানং যেসং পুগ্গলানং ৱসেন আগতানি, তং দস্সনত্থং. ‘‘পুচ্ছাৱুসো যদাকঙ্খসী’’তি ইদং আড়ৱকস্স যক্খস্স ওকাসকৰণং, সেসানি নৰিন্দাদীনং. মনসিচ্ছসীতি মনসা ইচ্ছসি. পুচ্ছৱ্হো, যং কিঞ্চি মনসিচ্ছথাতি বাৱৰিস্স সংসযং মনসা পুচ্ছৱ্হো. তুম্হাকং পন সব্বেসং যং কিঞ্চি সব্বসংসযং মনসা, অঞ্ঞথা চ, যথা ইচ্ছথ, তথা পুচ্ছৱ্হোতি অধিপ্পাযো.

সাধুৰূপাতি সাধুসভাৱা. ধম্মোতি পৱেণীধম্মো. ৱুদ্ধন্তি সীলাদীহি বুদ্ধিপ্পত্তং, গৰুন্তি অত্থো. এস ভাৰোতি এস সংসযূপচ্ছেদনসঙ্খাতো ভাৰো, আগতো ভাৰো অৱস্সং আৱহিতব্বোতি অধিপ্পাযো. ঞত্ৱা সযন্তি পৰূপদেসেন ৱিনা সযমেৱ ঞত্ৱা.

সুচিৰতেনাতি এৱং নামকেন ব্ৰাহ্মণেন. তগ্ঘাতি একংসেন. যথাপি কুসলো তথাতি যথা সব্বধম্মকুসলো সব্বৱিদূ জানাতি কথেতি, তথা অহমক্খিস্সং. ৰাজা চ খো তং যদি কাহতি ৱা ন ৱাতি যো তং ইধ পুচ্ছিতুং পেসেসি, সো ৰাজানং তযা পুচ্ছিতং কৰোতু ৱা মা ৱা, অহং পন তে অক্খিস্সং অক্খিস্সামি, আচিক্খিস্সামীতি অত্থো.

১৬৩. সিপ্পনট্ঠেন সিক্খিতব্বতায চ সিপ্পমেৱ সিপ্পাযতনং জীৱিকায কাৰণভাৱতো. সেয্যথিদন্তি নিপাতো, তস্স তে কতমেতি অত্থো. পুথু সিপ্পাযতনানীতি হি সাধাৰণতো সিপ্পানি উদ্দিসিত্ৱা উপৰি তংতংসিপ্পূপজীৱিনো নিদ্দিট্ঠা পুগ্গলাধিট্ঠানকথায পপঞ্চং পৰিহৰিতুং. অঞ্ঞথা যথাধিপ্পেতানি তাৱ সিপ্পাযতনানি দস্সেত্ৱা পুন তংতংসিপ্পূপজীৱীসু দস্সিযমানেসু পপঞ্চো সিযাতি. তেনাহ ‘‘হত্থাৰোহা’’তিআদি.

হত্থিং আৰোহন্তি, আৰোহাপযন্তি চাতি হত্থাৰোহা. যেহি পযোগেহি পুৰিসো হত্থিনো আৰোহনযোগ্গো হোতি, হত্থিস্স তং পযোগং ৱিধাযতং সব্বেসং পেতেসং গহণং. তেনাহ ‘‘সব্বেপী’’তিআদি. তত্থ হত্থাচৰিযা নাম যে হত্থিনো হত্থাৰোহকানঞ্চ সিক্খপকা. হত্থিৱেজ্জা নাম হত্থিভিসক্কা. হত্থিমেণ্ডা নাম হত্থীনং পাদৰক্খকা. আদি-সদ্দেন হত্থীনং যৱসদাযকাদিকে সঙ্গণ্হাতি. অস্সাৰোহা ৰথিকাতি এত্থাপি এসেৱ নযো. ৰথে নিযুত্তা ৰথিকা. ৰথৰক্খা নাম ৰথস্স আণিৰক্খকা. ধনুং গণ্হন্তি, গণ্হাপেন্তি চাতি ধনুগ্গহা, ইস্সাসা ধনুসিপ্পস্স সিক্খাপকা চ. তেনাহ ‘‘ধনুআচৰিযা ইস্সাসা’’তি. চেলেন চেলপটাকায যুদ্ধে অকন্তি গচ্ছন্তীতি চেলকাতি আহ ‘‘যে যুদ্ধে জযধজং গহেত্ৱা পুৰতো গচ্ছন্তী’’তি. যথা তথা ঠিতে সেনিকে ব্যূহকৰণৱসেন ততো চলযন্তি উচ্চালেন্তীতি চলকা. সকুণগ্ঘিআদযো ৱিয মংসপিণ্ডং পৰসেনাসমূহং সাহসিকমহাযোধতায ছেত্ৱা ছেত্ৱা দযন্তি উপ্পতিত্ৱা উপ্পতিত্ৱা গচ্ছন্তীতি পিণ্ডদাযকা. দুতিযৱিকপ্পে পিণ্ডে দযন্তি জনসম্মদ্দে উপ্পতন্তা ৱিয গচ্ছন্তীতি পিণ্ডদাযকাতি অত্থো ৱেদিতব্বো. উগ্গতুগ্গতাতি থামজৱপৰক্কমাদিৱসেন অতিৱিয উগ্গতা উগ্গাতি অত্থো. পক্খন্দন্তীতি অত্তনো ৱীৰসূৰভাৱেন অসজ্জমানা পৰসেনং অনুপৱিসন্তীতি অত্থো. থামজৱবলপৰক্কমাদিসম্পত্তিযা মহানাগা ৱিয মহানাগা. একন্তসূৰাতি একাকিসূৰা অত্তনো সূৰভাৱেনেৱ একাকিনো হুত্ৱা যুজ্ঝনকা. সজালিকাতি সৱম্মিকা. সৰপৰিত্তাণচম্মন্তি চম্মপৰিসিব্বিতং খেটকং, চম্মমযং ৱা ফলকং. ঘৰদাসযোধাতি অন্তোজাতযোধা.

আড়াৰং ৱুচ্চতি মহানসং, তত্থ নিযুত্তাতি আড়াৰিকা, ভত্তকাৰা. পূৱিকাতি পূৱসম্পাদকা, যে পূৱমেৱ নানপ্পকাৰতো সম্পাদেত্ৱা ৱিক্কিণন্তা জীৱন্তি. কেসনখলিখনাদিৱসেন মনুস্সানং অলঙ্কাৰৱিধিং কপ্পেন্তি সংৱিদহন্তীতি কপ্পকা. ন্হাপকাতি চুণ্ণৱিলেপনাদীহি মলহৰণৱণ্ণসম্পাদনৱিধিনা ন্হাপেন্তীতি ন্হাপকা. নৱন্তাদিৱিধিনা পৱত্তো গণনগন্থো অন্তৰা ছিদ্দাভাৱেন অচ্ছিদ্দকোতি ৱুচ্চতি, তং গণনং উপনিস্সায জীৱন্তা অচ্ছিদ্দকপাঠকা. হত্থেন অধিপ্পাযৱিঞ্ঞাপনং হত্থমুদ্দা হত্থ-সদ্দো চেত্থ তদেকদেসেসু অঙ্গুলীসু দট্ঠব্বো. ‘‘ন ভুঞ্জমানো সব্বং হত্থং মুখে পক্খিপিস্সামী’’তিআদীসু ৱিয, তস্মা অঙ্গুলিসঙ্কোচনাদিনা গণনা হত্থমুদ্দায গণনা. চিত্তকাৰাদীনীতি. আদি-সদ্দেন ভমকাৰকোট্টকলেখক ৱিলীৱকাৰাদীনং সঙ্গহো দট্ঠব্বো. দিট্ঠেৱ ধম্মেতি ইমস্মিংযেৱ অত্তভাৱে. সন্দিট্ঠিকমেৱাতি অসম্পৰাযিকতায সামং দট্ঠব্বং, সযং অনুভৱিতব্বং অত্তপচ্চক্খং দিট্ঠধম্মিকন্তি অত্থো. সুখিতন্তি সুখপ্পত্তং. উপৰীতি দেৱলোকে. সো হি মনুস্সলোকতো উপৰিমো. কম্মস্স কতত্তা নিব্বত্তনতো তস্স ফলং তস্স অগ্গিসিখা ৱিয হোতি, তঞ্চ উদ্ধং দেৱলোকেতি আহ ‘‘উদ্ধং অগ্গং অস্সা অত্থীতি উদ্ধগ্গিকা’’তি. সগ্গং অৰহতীতি অত্তনো ফলভূতং সগ্গং অৰহতি, তত্থ সা নিব্বত্তনাৰহোতি অত্থো. সুখৱিপাকাতি ইট্ঠৱিপাকৱিপচ্চনীকা. সুট্ঠু অগ্গেতি অতিৱিয উত্তমে উড়াৰে. দক্খন্তি ৱড্ঢন্তি এতাযাতি দক্খিণা, পৰিচ্চাগমযং পুঞ্ঞন্তি আহ ‘‘দক্খিণং দান’’ন্তি.

মগ্গো সামঞ্ঞং সমিতপাপসমণভাৱোতি কত্ৱা. যস্মা অযং ৰাজা পব্বজিতানং দাসকস্সকাদীনং লোকতো অভিৱাদনাদিলাভো সন্দিট্ঠিকং সামঞ্ঞফলন্তি চিন্তেত্ৱা ‘‘অত্থি নু খো কোচি সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা ঈদিসমত্থং জানন্তো’’তি ৱীমংসন্তো পূৰণাদিকে পুচ্ছিত্ৱা তেসং কথায অনাৰাধিতচিত্তো ভগৱন্তম্পি তমত্থং পুচ্ছি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘উপৰি আগতং পন দাসকস্সকোপমং সন্ধায পুচ্ছতী’’তি.

কণ্হপক্খন্তি যথাপুচ্ছিতে অত্থে লব্ভমানং দিট্ঠিগতূপসঞ্হিতং সংকিলেসপক্খং. সুক্কপক্খন্তি তব্বিধুৰং উপৰিসুত্তাগতং ৱোদানপক্খং. সমণকোলাহলন্তি সমণকোতূহলং তংতংসমণৱাদানং অঞ্ঞমঞ্ঞৱিৰোধং. সমণভণ্ডনন্তি তেনেৱ ৱিৰোধেন ‘‘এৱংৱাদীনং তেসং সমণব্ৰাহ্মণানং অযং দোসো, এৱংৱাদীনং অযং দোসো’’তি এৱং তংতংৱাদস্স পৰিভাসনং. ৰঞ্ঞো ভাৰং কৰোন্তো অত্তনো দেসনাকোসল্লেনাতি অধিপ্পাযো.

১৬৪. পণ্ডিতপতিৰূপকানন্তি আমং ৱিয পক্কানং পণ্ডিতাভাসানং.

পূৰণকস্সপৱাদৱণ্ণনা

১৬৫. একং ইদাহন্তি একাহং. ইধ-সদ্দো চেত্থ নিপাতমত্তং, একাহং সমযং তিচ্চেৱ অত্থো. সৰিতব্বযুত্তন্তি অনুস্সৰণানুচ্ছৱিকং.

১৬৬. সহত্থা কৰোন্তস্সাতি সহত্থেনেৱ কৰোন্তস্স. নিস্সগ্গিযথাৱৰাদযোপি ইধ সহত্থকৰণেনেৱ সঙ্গহিতা. হত্থাদীনীতি হত্থপাদকণ্ণনাসাদীনি. পচনং দহনং ৱিবাধনন্তি আহ ‘‘দণ্ডেন উপ্পীড়েন্তস্সা’’তি. পপঞ্চসূদনিযং ‘‘তজ্জেন্তস্স ৱা’’তি অত্থো ৱুত্তো, ইধ পন তজ্জনং পৰিভাসনং দণ্ডেনেৱ সঙ্গহেত্ৱা ‘‘দণ্ডেন উপ্পীড়েন্তস্স’’ ইচ্চেৱ ৱুত্তং. সোকং সযং কৰোন্তস্সাতি পৰস্স সোককাৰণং সযং কৰোন্তস্স, সোকং ৱা উপ্পাদেন্তস্স. পৰেহীতি অত্তনো ৱচনকৰেহি. সযম্পি ফন্দতোতি পৰস্স ৱিবাধনপযোগেন সযম্পি ফন্দতো. ‘‘অতিপাতাপযতো’’তি পদং সুদ্ধকত্তুঅত্থে হেতুকত্তুঅত্থে চ ৱত্ততীতি আহ ‘‘হনন্তস্সাপি হনাপেন্তস্সাপী’’তি. কাৰণৱসেনাতি কাৰাপনৱসেন.

ঘৰস্স ভিত্তি অন্তো বহি চ সন্ধিতা হুত্ৱা ঠিতা ঘৰসন্ধি. কিঞ্চিপি অসেসেত্ৱা নিৰৱসেসো লোপো নিল্লোপো. একাগাৰে নিযুত্তো ৱিলোপো একাগাৰিকো. পৰিতো সব্বসো পন্থে হননং পৰিপন্থো. পাপং ন কৰীযতি পুব্বে অসঞ্ঞতো উপ্পাদেতুং অসক্কুণেয্যত্তা, তস্মা নত্থি পাপং. যদি এৱং কথং সত্তা পাপে পটিপজ্জন্তীতি আহ ‘‘সত্তা পন পাপং কৰোমাতি এৱং সঞ্ঞিনো হোন্তী’’তি. এৱং কিৰস্স হোতি – ইমেসঞ্হি সত্তানং হিংসাদিকিৰিযা ন অত্তানং ফুসতি তস্স নিচ্চতায নিব্বিকাৰত্তা সৰীৰং পন অচেতনং কট্ঠকলিঙ্গৰূপমং, তস্মিং ৱিকোপিতেপি ন কিঞ্চি পাপন্তি. খুৰনেমিনাতি নিসিতখুৰমযনেমিনা.

গঙ্গায দক্খিণা দিসা অপ্পতিৰূপদেসো, উত্তৰা দিসা পতিৰূপদেসোতি অধিপ্পাযেন‘‘দক্খিণঞ্চ’’তিআদি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘দক্খিণতীৰে মনুস্সা কক্খড়া’’তিআদি. মহাযাগন্তি মহাৱিজিতযঞ্ঞসদিসং মহাযাগং. উপোসথকম্মেন ৱাতি উপোসথকম্মেন চ. দম-সদ্দো হি ইন্দ্ৰিযসংৱৰস্স উপোসথসীলস্স চ ৱাচকো ইধাধিপ্পেতো. কেচি পন ‘‘উপোসথকম্মেনাতি ইদং ইন্দ্ৰিযদমনস্স ৱিসেসনং, তস্মা ‘উপোসথকম্মভূতেন ইন্দ্ৰিযদমনেনা’’তি অত্থং ৱদন্তি. সীলসংযমেনাতি কাযিকৱাচসিকসংৱৰেন. সচ্চৱজ্জেনাতি সচ্চৱাচায, তস্সা ৱিসুং ৱচনং লোকে গৰুতৰপুঞ্ঞসম্মতভাৱতো. যথা হি পাপধম্মেসু মুসাৱাদো গৰু, এৱং পুঞ্ঞধম্মেসু সচ্চৱাচা. তেনাহ ভগৱা ‘‘একং ধম্মং অতীতস্সা’’তিআদি. পৱত্তীতি যো ‘‘কৰোতী’’তি ৱুচ্চতি, তস্স সন্তানে ফলুপ্পত্তিপচ্চযভাৱেন উপ্পত্তি. সব্বথাতি ‘‘কৰোতো’’তিআদিনা ৱুত্তেন সব্বপ্পকাৰেন. কিৰিযমেৱ পটিক্খিপতি, ন ৰঞ্ঞা পুট্ঠং সন্দিট্ঠিকং সামঞ্ঞফলং ব্যাকৰোতীতি অধিপ্পাযো. ইদং অৱধাৰণং ৱিপাকপটিক্খেপনিৱত্তনত্থং. যো হি কম্মং পটিক্খিপতি, তেন অত্থতো ৱিপাকোপি পটিক্খিত্তো এৱ নাম হোতি. তথা হি ৱক্খতি ‘‘কম্মং পটিবাহন্তেনাপী’’তিআদি (দী. নি. অট্ঠ. ১.১৭০-১৭২).

পটিৰাজূহি অনভিভৱনীযভাৱেন ৱিসেসতো জিতন্তি ৱিজিতং, আণাপৱত্তিদেসো. ‘‘মা ময্হং ৱিজিতে ৱসথা’’তি অপসাদনা পব্বজিতস্স ৱিহেঠনা পব্বাজনাতি কত্ৱা ৱুত্তং ‘‘অপসাদেতব্বন্তি ৱিহেঠেতব্ব’’ন্তি. উগ্গণ্হনং তেন ৱুত্তস্স অত্থস্স ‘‘এৱমেত’’ন্তি উপধাৰণং সল্লক্খণং, নিকুজ্জনং তস্স অদ্ধনিযভাৱাপাদনৱসেন চিত্তেন সন্ধাৰণং. তদুভযং পটিক্খিপন্তো আহ ‘‘অনুগ্গণ্হন্তো অনিকুজ্জন্তো’’তি. তেনাহ ‘‘সাৰৱসেন অগ্গণ্হন্তো’’তিআদি.

মক্খলিগোসালৱাদৱণ্ণনা

১৬৮. উভযেনাতি হেতুপচ্চযপটিসেধনৱচনেন. সংকিলেসপচ্চযন্তি সংকিলিস্সনস্স মলীনভাৱস্স কাৰণং. ৱিসুদ্ধিপচ্চযন্তি সঙ্কিকিলেসতো ৱিসুদ্ধিযা ৱোদানস্স কাৰণং. অত্তকাৰোতি তেন তেন সত্তেন অত্তনা কাতব্বকম্মং অত্তনা নিপ্ফাদেতব্বপযোগো. পৰকাৰন্তি পৰস্স ৱাহসা ইজ্ঝনকপযোজনং. তেনাহ ‘‘যেনা’’তিআদি. মহাসত্তন্তি অন্তিমভৱিকং মহাবোধিসত্তং, পচ্চেকবোধিসত্তস্সপি এত্থেৱ সঙ্গহো ৱেদিতব্বো. মনুস্সসোভগ্যতন্তি মনুস্সেসু সুভগভাৱং. এৱন্তি ৱুত্তপ্পকাৰেন. কম্মৱাদস্স কিৰিযৱাদস্স পটিক্খিপনেন ‘‘অত্থি ভিক্খৱে কম্মং কণ্হং কণ্হৱিপাক’’ন্তিআদি (অ. নি. ৪.২৩২) নযপ্পৱত্তে জিনচক্কে পহাৰং দেতি নাম. নত্থি পুৰিসকাৰেতি যথাৱুত্তঅত্তকাৰপৰকাৰাভাৱতো এৱ সত্তানং পচ্চত্তপুৰিসকাৰো নাম কোচি নত্থীতি অত্থো. তেনাহ ‘‘যেনা’’তিআদি. নত্থি বলন্তি সত্তানং দিট্ঠধম্মিকসম্পৰাযিকনিব্বানসম্পত্তিআৱহং বলং নাম কিঞ্চি নত্থি. তেনাহ ‘‘যম্হী’’তিআদি. নিদস্সনমত্তঞ্চেতং, সংকিলেসিকম্পি চাযং বলং পটিক্খিপতেৱ. যদি ৱীৰিযাদীনি পুৰিসকাৰৱেৱচনানি, কস্মা ৱিসুং গহণন্তি আহ ‘‘ইদং নো ৱীৰিযেনা’’তিআদি. সদ্দত্থতো পন তস্সা তস্সা কিৰিযায উস্সন্নট্ঠেন বলং. সূৰৱীৰভাৱাৱহট্ঠেন ৱীৰিযং. তদেৱ দড়্হভাৱতো, পোৰিসধুৰং ৱহন্তেন পৱত্তেতব্বতো চ পুৰিসথামো. পৰং পৰং ঠানং অক্কমনপ্পৱত্তিযা পুৰিসপৰক্কমোতি ৱুত্তোতি ৱেদিতব্বং.

সত্তযোগতো ৰূপাদীসু সত্তৱিসত্ততায সত্তা. পাণনতো অস্সসনপস্সসনৱসেন পৱত্তিযা পাণা. তে পন সো একিন্দ্ৰিযাদিৱসেন ৱিভজিত্ৱা ৱদতীতি আহ ‘‘একিন্দ্ৰিযো’’তিআদি. অণ্ডকোসাদীসু ভৱনতো ‘‘ভূতা’’তি ৱুচ্চন্তীতি আহ ‘‘অণ্ডকোস…পে… ৱদতী’’তি. জীৱনতো পাণং ধাৰেন্তা ৱিয ৱড্ঢনতো জীৱা. তেনাহ ‘‘সালিযৱা’’তিআদি. নত্থি এতেসং সংকিলেসৱিসুদ্ধীসু ৱসোতি অৱসা. নত্থি নেসং বলং ৱীৰিযং চাতি অবলা অৱীৰিযা. নিযতাতি অচ্ছেজ্জসুত্তাৱুতাভেজ্জমণিনো ৱিয নিযতপ্পৱত্তিতায গতিজাতিবন্ধাপৱগ্গৱসেন নিযামো. তত্থ তত্থ গমনন্তি ছন্নং অভিজাতীনং তাসু তাসু গতীসু উপগমনং সমৱাযেন সমাগমো. সভাৱোযেৱাতি যথা কণ্টকস্স তিখিণতা, কপিত্থফলানং পৰিমণ্ডলতা, মিগপক্খীনং ৱিচিত্তাকাৰতা, এৱং সব্বস্সাপি লোকস্স হেতুপচ্চযেন ৱিনা তথা তথা পৰিণামো অযং সভাৱো এৱ অকিত্তিমোযেৱ. তেনাহ ‘‘যেন হী’’তিআদি. ছড়াভিজাতিযো পৰতো ৱিত্থাৰীযন্তি. ‘‘সুখঞ্চ দুক্খঞ্চ পটিসংৱেদেন্তী’’তি ৱদন্তো অদুক্খমসুখভূমিং সব্বেন সব্বং ন জানাতীতি উল্লিঙ্গন্তো ‘‘অঞ্ঞা অদুক্খমসুখভূমি নত্থীতি দস্সেতী’’তি আহ.

পমুখযোনীনন্তি মনুস্সতিৰচ্ছানাদীসু খত্তিযব্ৰাহ্মণাদিসীহব্যগ্ঘাদিৱসেন পধানযোনীনং. সট্ঠিসতানীতি ছসহস্সানি. ‘‘পঞ্চ চ কম্মুনো সতানী’’তি পদস্স অত্থদস্সনং ‘‘পঞ্চকম্মসতানি চা’’তি. ‘‘এসেৱ নযো’’তি ইমিনা ‘‘কেৱলং তক্কমত্তকেন নিৰত্থকং দিট্ঠিং দীপেতী’’তি ইমমেৱত্থং অতিদিসতি. এত্থ চ ‘‘তক্কমত্তকেনা’’তি ইমিনা যস্মা তক্কিকা নিৰঙ্কুসতায পৰিকপ্পনস্স যং কিঞ্চি অত্তনো পৰিকপ্পিতং সাৰতো মঞ্ঞমানা তথেৱ অভিনিৱিস্স তক্কদিট্ঠিগাহং গণ্হন্তি, তস্মা ন তেসং দিট্ঠিৱত্থুস্মিং ৱিঞ্ঞূহি ৱিচাৰণা কাতব্বাতি দস্সেতি. কেচীতি উত্তৰৱিহাৰৱাসিনো. তে হি ‘‘পঞ্চ কম্মানীতি চক্খুসোতঘানজিৱ্হাকাযা ইমানি পঞ্চিন্দ্ৰিযানি ‘পঞ্চ কম্মানী’তি পঞ্ঞাপেন্তী’’তি ৱদন্তি. কম্মন্তি লদ্ধীতি ওড়াৰিকভাৱতো পৰিপুণ্ণকম্মন্তি লদ্ধি. মনোকম্মং অনোড়াৰিকত্তা উপড্ঢকম্মন্তি লদ্ধীতি যোজনা. দ্ৱট্ঠিপটিপদাতি ‘‘দ্ৱাসট্ঠি পটিপদা’’তি ৱত্তব্বে সভাৱনিৰুত্তিং অজানন্তো ‘‘দ্ৱট্ঠিপটিপদা’’তি ৱদতি. একস্মিং কপ্পেতি একস্মিং মহাকপ্পে, তত্থাপি চ ৱিৱট্টট্ঠাযীসঞ্ঞিতে একস্মিং অসঙ্খ্যেয্যেকপ্পে.

উৰব্ভে হনন্তীতি ওৰব্ভিকা. এৱং সূকৰিকাদযো ৱেদিতব্বা. লুদ্দাতি অঞ্ঞেপি যে কেচি মাগৱিকনেসাদা. তে পাপকম্মপসুততায ‘‘কণ্হাভিজাতীতি ৱদতি. ভিক্খূ’’তি বুদ্ধসাসনে ভিক্খূ. তে কিৰ ‘‘সছন্দৰাগা পৰিভুঞ্জন্তী’’তি অধিপ্পাযেন ‘‘চতূসু পচ্চযেসু কণ্টকে পক্খিপিত্ৱা খাদন্তী’’তি ৱদতি. কস্মাতি চে? যস্মা ‘‘তে পণীতপণীতে পচ্চযে পটিসেৱন্তী’’তি তস্স মিচ্ছাগাহো, তস্মা ঞাযলদ্ধেপি পচ্চযে ভুঞ্জমানা আজীৱকসমযস্স ৱিলোমগাহিতায পচ্চযেসু কণ্টকে পক্খিপিত্ৱা খাদন্তি নামাতি ৱদতীতি অপৰে. একে পব্বজিতা, যে সৱিসেসং অত্তকিলমথানুযোগং অনুযুত্তা. তথা হি তে কণ্টকে ৱত্তন্তা ৱিয হোন্তীতি ‘‘কণ্টকৱুত্তিকা’’তি ৱুত্তা. ঠত্ৱা ভুঞ্জননহানপটিক্খেপাদিৱতসমাযোগেন পণ্ডৰতৰা. ‘‘অচেলকসাৱকা’’তি আজীৱকসাৱকে ৱদতি. তে কিৰ আজীৱকলদ্ধিযা ৱিসুদ্ধচিত্ততায নিগণ্ঠেহিপি পণ্ডৰতৰা. নন্দাদযো হি তথাৰূপং আজীৱকপটিপত্তিং উক্কংসং পাপেত্ৱা ঠিতা. তস্মা নিগণ্ঠেহি আজীৱকসাৱকেহি চ পণ্ডৰতৰা পৰমসুক্কাভিজাতীতি অযং তস্স লদ্ধি.

পুৰিসভূমিযোতি পধানপুগ্গলেন নিদ্দেসো. ইত্থীনম্পি তা ভূমিযো ইচ্ছন্তেৱ. ‘‘ভিক্খু চ পন্নকো’’তিআদি তেসং পাড়িযেৱ. তত্থ পন্নকোতি ভিক্খায ৱিচৰণকো, তেসং ৱা পটিপত্তিযা পটিপন্নকো. জিনোতি জিণ্ণো জৰাৱসেন হীনধাতুকো, অত্তনো ৱা পটিপত্তিযা পটিপক্খং জিনিত্ৱা ঠিতো. সো কিৰ তথাভূতো ধম্মম্পি কস্সচি ন কথেসি. তেনাহ ‘‘ন কিঞ্চি আহা’’তি. ওট্ঠৱদনাদিৱিপ্পকাৰে কতেপি খমনৱসেন ন কিঞ্চি ৱদতীতিপি ৱদন্তি. অলাভিন্তি ‘‘সো ন কুম্ভিমুখা পটিগ্গণ্হাতী’’তিআদিনা (দী. নি. ১.৩৯৪) নযেন ৱুত্তঅলাভহেতুসমাযোগেন অলাভিং, ততোযেৱ জিঘচ্ছাদুব্বলপৰেততায সযনপৰাযনং ‘‘সমণং পন্নভূমী’’তি ৱদতি.

আজীৱৱুত্তিসতানীতি সত্তানং আজীৱভূতানি জীৱিকাৱুত্তিসতানি. পসুগ্গহণেন এড়কজাতি গহিতা, মিগগ্গহণেন ৰুৰুগৱযাদিসব্বমিগজাতি. বহূ দেৱাতি চাতুমহাৰাজিকাদিব্ৰহ্মকাযিকাদিৱসেন, তেসং অন্তৰভেদৱসেন বহূ দেৱা. তত্থ চাতুমহাৰাজিকানং একচ্চভেদো মহাসমযসুত্তৱসেন (দী. নি. ২.৩৩১) দীপেতব্বো. মনুস্সাপি অনন্তাতি দীপদেসকুলৱংসাজীৱাদিৱিভাগৱসেন মনুস্সাপি অনন্তভেদা. পিসাচা এৱ পেসাচা. তে অপৰপেতাদযো মহন্তমহন্তা. ছদ্দন্তদহমন্দাকিনিযো কুৱাড়িযমুচলিন্দনামেন ৱদতি.

পৱুটাতি পব্বগণ্ঠিকা. পণ্ডিতোপি …পে… উদ্ধং ন গচ্ছতি, কস্মা? সত্তানং সংসৰণকালস্স নিযতভাৱতো. অপৰিপক্কং সংসৰণনিমিত্তং সীলাদিনা পৰিপাচেতি নাম সীঘংযেৱ ৱিসুদ্ধিপ্পত্তিযা. পৰিপক্কং কম্মং ফুস্স ফুস্স পত্ৱা পত্ৱা কালেন পৰিপক্কভাৱানাপাদনেন ব্যন্তিং কৰোতি নাম.

সুত্তগুড়েতি সুত্তৱট্টিযং. ‘‘নিব্বেঠিযমানমেৱ পলেতী’’তি উপমায সত্তানং সংসাৰো অনুক্কমেন খীযতেৱ, ন তস্স ৱড্ঢতীতি দস্সেতি পৰিচ্ছিন্নৰূপত্তা.

অজিতকেসকম্বলৱাদৱণ্ণনা

১৭১. দিন্নন্তি দেয্যধম্মসীসেন দানং ৱুত্তন্তি আহ ‘‘দিন্নস্স ফলাভাৱং ৱদতী’’তি, দিন্নং পন অন্নাদিৱত্থুং কথং পটিক্খিপতি. এসেৱ নযো যিট্ঠং হুতন্তি এত্থাপি. মহাযাগোতি সব্বসাধাৰণং মহাদানং. পাহুনকসক্কাৰোতি পাহুনভাৱেন কাতব্বসক্কাৰো. ফলন্তি আনিসংসফলং, নিস্সন্দফলঞ্চ. ৱিপাকোতি সদিসফলং. পৰলোকে ঠিতস্স অযং লোকো নত্থীতি পৰলোকে ঠিতস্স কম্মুনা লদ্ধব্বো অযং লোকো ন হোতি. ইধলোকে ঠিতস্সাপি পৰলোকো নত্থীতি ইধলোকে ঠিতস্স কম্মুনা লদ্ধব্বো পৰলোকো ন হোতি. তত্থ কাৰণমাহ ‘‘সব্বে তত্থ তত্থেৱ উচ্ছিজ্জন্তী’’তি. ইমে সত্তা যত্থ যত্থ ভৱে, যোনিআদীসু চ ঠিতা তত্থ তত্থেৱ উচ্ছিজ্জন্তি নিৰুদযৱিনাসৱসেন ৱিনস্সন্তি. ফলাভাৱৱসেনাতি মাতাপিতূসু সম্মাপটিপত্তিমিচ্ছাপটিপত্তীনং ফলস্স অভাৱৱসেন ‘‘নত্থি মাতা, নত্থি পিতা’’তি ৱদতি, ন মাতাপিতূনং, নাপি তেসু ইদানি কযিৰমানসক্কাৰাসক্কাৰানং অভাৱৱসেন তেসং লোকপচ্চক্খত্তা. পুব্বুড়কস্স ৱিয ইমেসং সত্তানং উপ্পাদো নাম কেৱলো, ন চৱিত্ৱা আগমনপুব্বকোতি দস্সনত্থং ‘‘নত্থি সত্তা ওপপাতিকা’’তি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘চৱিত্ৱা উপপজ্জনকসত্তা নাম নত্থীতি ৱদতী’’তি. সমণেন নাম যাথাৱতো জানন্তেন কস্সচি কিঞ্চি অকথেত্ৱা সঞ্ঞতেন ভৱিতব্বং, অঞ্ঞথা আহোপুৰিসিকা নাম সিযা. কিঞ্হি পৰো পৰস্স কৰিস্সতি? তথা চ অত্তনো সম্পাদনস্স কস্সচি অৱস্সযো এৱ ন সিযা তত্থ তত্থেৱ উচ্ছিজ্জনতোতি আহ ‘‘যে ইমঞ্চ…পে… পৱেদেন্তী’’তি.

চতূসু মহাভূতেসু নিযুত্তোতি চাতুমহাভূতিকো. যথা পন মত্তিকায নিব্বত্তং ভাজনং মত্তিকামযং, এৱং অযং চতূহি মহাভূতেহি নিব্বত্তোতি আহ ‘‘চতুমহাভূতমযো’’তি. অজ্ঝত্তিকপথৱীধাতূতি সত্তসন্তানগতা পথৱীধাতু. বাহিৰপথৱীধাতুন্তি বহিদ্ধা মহাপথৱিং. উপগচ্ছতীতি বাহিৰপথৱিকাযতো তদেকদেসভূতা পথৱী আগন্ত্ৱা অজ্ঝত্তিকভাৱপ্পত্তিযা সত্তভাৱেন সণ্ঠিতা ইদানি ঘটাদিগতপথৱী ৱিয তমেৱ বাহিৰপথৱিকাযং উপেতি উপগচ্ছতি সব্বসো তেন নিব্বিসেসতং একীভাৱমেৱ গচ্ছতি. আপাদীসুপি এসেৱ নযোতি এত্থ পজ্জুন্নেন মহাসমুদ্দতো গহিতআপো ৱিয ৱস্সোদকভাৱেন পুনপি মহাসমুদ্দমেৱ, সূৰিযৰস্মিতো গহিতং ইন্দগ্গিসঙ্খাততেজো ৱিয পুন সূৰিযৰস্মিং, মহাৱাযুখন্ধতো নিগ্গতমহাৱাতো ৱিয তমেৱ ৱাযুখন্ধং উপেতি উপগচ্ছতীতি দিট্ঠিগতিকস্স অধিপ্পাযো. মনচ্ছট্ঠানি ইন্দ্ৰিযানি আকাসং পক্খন্দন্তি তেসং ৱিসযাভাৱাতি ৱদন্তি. ৱিসযিগহণেন হি ৱিসযাপি গহিতা এৱ হোন্তীতি. গুণাগুণপদানীতি গুণদোসকোট্ঠাসা. সৰীৰমেৱ পদানীতি অধিপ্পেতং সৰীৰেন তংতংকিৰিযায পজ্জিতব্বতো. দব্বন্তি মুয্হন্তীতি দত্তূ, মূড়্হপুগ্গলা. তেহি দত্তূহি বালমনুস্সেহি. ‘‘পৰলোকো অত্থী’’তি মতি যেসং, তে অত্থিকা, তেসং ৱাদোতি অত্থিকৱাদো, তং অত্থিকৱাদং.

কম্মং পটিবাহতি অকিৰিযৱাদিভাৱতো. ৱিপাকং পটিবাহতি সব্বেন সব্বং আযতিং উপপত্তিযা পটিক্খিপনতো. উভযং পটিবাহতি সব্বসো হেতুপটিবাহনেনেৱ ফলস্সপি পটিক্খিত্তত্তা. উভযন্তি হি কম্মং ৱিপাকঞ্চাতি উভযং. সো হি ‘‘অহেতূ অপ্পচ্চযা সত্তা সংকিলিস্সন্তি, ৱিসুজ্ঝন্তি চা’’তি (দী. নি. ১.১৬৮; ম. নি. ২.১০০, ২২৭; সং. নি. ৩.২১২) ৱদন্তো কম্মস্স ৱিয ৱিপাকস্সাপি সংকিলেসৱিসুদ্ধীনং পচ্চযত্তাভাৱৱচনতো তদুভযং পটিবাহতি নাম. ৱিপাকো পটিবাহিতো হোতি অসতি কম্মে ৱিপাকাভাৱতো. কম্মং পটিবাহিতং হোতি অসতি ৱিপাকে কম্মস্স নিৰত্থকভাৱাপত্তিতো. অত্থতোতি সৰূপেন. উভযপ্পটিবাহকাতি ৱিসুং ৱিসুং তংতংদিট্ঠিদীপকভাৱেন পাড়িযং আগতাপি পচ্চেকং তিৱিধদিট্ঠিকা এৱ উভযপটিবাহকত্তা. উভযপ্পটিবাহকাতি হি হেতুৱচনং. ‘‘অহেতুকৱাদা চেৱা’’তিআদি পটিঞ্ঞাৱচনং. যো হি ৱিপাকপটিবাহনেন নত্থিকদিট্ঠিকো উচ্ছেদৱাদী, সো অত্থতো কম্মপটিবাহনেন অকিৰিযদিট্ঠিকো, উভযপটিবাহনেন অহেতুকদিট্ঠিকো চ হোতি. সেসদ্ৱযেপি এসেৱ নযো.

সজ্ঝাযন্তীতি তং দিট্ঠিদীপকং গন্থং উগ্গহেত্ৱা পঠন্তি. ৱীমংসন্তীতি তস্স অত্থং ৱিচাৰেন্তি. ‘‘তেস’’ন্তিআদি ৱীমংসনাকাৰদস্সনং. তস্মিং আৰম্মণেতি যথাপৰিকপ্পিতকম্মফলাভাৱাদিকে ‘‘কৰোতো ন কৰীযতি পাপ’’ন্তি আদিনযপ্পৱত্তায লদ্ধিযা আৰম্মণে. মিচ্ছাসতি সন্তিট্ঠতীতি ‘‘কৰোতো ন কৰীযতি পাপ’’ন্তিআদিৱসেন অনুস্সৱূপলদ্ধে অত্থে তদাকাৰপৰিৱিতক্কনেহি সৱিগ্গহে ৱিয সৰূপতো চিত্তস্স পচ্চুপট্ঠিতে চিৰকালপৰিচযেন এৱমেতন্তি নিজ্ঝানক্খমভাৱূপগমনেন নিজ্ঝানক্খন্তিযা তথাগহিতে পুনপ্পুনং তথেৱ আসেৱন্তস্স বহুলীকৰোন্তস্স মিচ্ছাৱিতক্কেন সমাদিযমানা মিচ্ছাৱাযামূপত্থম্ভিতা অতংসভাৱং ‘‘তংসভাৱ’’ন্তি গণ্হন্তী মিচ্ছাসতীতি লদ্ধনামা তংলদ্ধিসহগতা তণ্হা সন্তিট্ঠতি. চিত্তং একগ্গং হোতীতি যথাসকং ৱিতক্কাদিপচ্চযলাভেন তস্মিং আৰম্মণে অৱট্ঠিততায অনেকগ্গতং পহায একগ্গং অপ্পিতং ৱিয হোতি. চিত্তসীসেন মিচ্ছাসমাধি এৱ ৱুত্তো. সোপি হি পচ্চযৱিসেসেহি লদ্ধভাৱনাবলো ঈদিসে ঠানে সমাধানপতিৰূপকিচ্চকৰোযেৱ, ৱাড়ৱিজ্ঝনাদীসু ৱিযাতি দট্ঠব্বং. জৱনানি জৱন্তীতি অনেকক্খত্তুং তেনাকাৰেন পুব্বভাগিযেসু জৱনৱাৰেসু পৱত্তেসু সব্বপচ্ছিমে জৱনৱাৰে সত্ত জৱনানি জৱন্তি. পঠমে জৱনে সতেকিচ্ছা হোন্তি. তথা দুতিযাদীসূতি ধম্মসভাৱদস্সনমত্তমেতং, ন পন তস্মিং খণে তেসং তিকিচ্ছা কেনচি সক্কা কাতুং.

তত্থাতি তেসু তীসু মিচ্ছাদস্সনেসু. কোচি একং দস্সনং ওক্কমতীতি যস্স একস্মিংযেৱ অভিনিৱেসো আসেৱনা চ পৱত্তা, সো একমেৱ দস্সনং ওক্কমতি. যস্স পন দ্ৱীসু তীসুপি ৱা অভিনিৱেসো আসেৱনা চ পৱত্তা, সো দ্ৱে তীণিপি ওক্কমতি, এতেন যা পুব্বে উভযপটিবাহকতামুখেন দীপিতা অত্থসিদ্ধা সব্বদিট্ঠিকতা, সা পুব্বভাগিযা. যা পন মিচ্ছত্তনিযামোক্কন্তিভূতা, সা যথাসকং পচ্চযসমুদাগমসিদ্ধিতো ভিন্নাৰম্মণানং ৱিয ৱিসেসাধিগমানং একজ্ঝং অনুপ্পত্তিযা অসঙ্কিণ্ণা এৱাতি দস্সেতি. ‘‘একস্মিং ওক্কন্তেপী’’তিআদিনা তিস্সন্নম্পি দিট্ঠীনং সমানবলতং সমানফলতঞ্চ দস্সেতি. তস্মা তিস্সোপি চেতা একস্স উপ্পন্না অব্বোকিণ্ণা এৱ, একায ৱিপাকে দিন্নে ইতৰা অনুবলপ্পদাযিকাযো হোন্তি. ‘‘ৱট্টখাণু নামেসা’’তি ইদং ৱচনং নেয্যত্থং, ন নীতত্থং. তথা হি পপঞ্চসূদনিযং ‘‘কিং পনেস একস্মিংযেৱ অত্তভাৱে নিযতো হোতি, উদাহু অঞ্ঞস্মিং পীতি? একস্মিংযেৱ নিযতো, আসেৱনৱসেন পন ভৱন্তৰেপি তং তং দিট্ঠিং ৰোচেতি যেৱা’’তি (ম. নি. অট্ঠ. ৩.১২৯) ৱুত্তং. অকুসলঞ্হি নামেতং অবলং দুব্বলং, ন কুসলং ৱিয সবলং মহাবলং. তস্মা ‘‘একস্মিংযেৱ অত্তভাৱে নিযতো’’তি ৱুত্তং. অঞ্ঞথা সম্মত্তনিযামো ৱিয মিচ্ছত্তনিযামোপি অচ্চন্তিকো সিযা, ন চ অচ্চন্তিকো. যদি এৱং ৱট্টখাণুজোতনা কথন্তি আহ ‘‘আসেৱনৱসেন পনা’’তিআদি. তস্মা যথা ‘‘সকিং নিমুগ্গোপি নিমুগ্গো এৱ বালো’’তি ৱুত্তং, এৱং ৱট্টখাণুজোতনা. যাদিসে হি পচ্চযে পটিচ্চ অযং তং তং দস্সনং ওক্কন্তো পুন কদাচি তপ্পটিপক্খে পচ্চযে পটিচ্চ ততো সীসুক্খিপনমস্স ন হোতীতি ন ৱত্তব্বং, তস্মা ‘‘যেভুয্যেন হি এৱৰূপস্স ভৱতো ৱুট্ঠানং নাম নত্থী’’তি ৱুত্তং.

তস্মাতি যস্মা এৱং সংসাৰখাণুভাৱস্সপি পচ্চযো অপণ্ণকজাতো, তস্মা. ভূতিকামোতি দিট্ঠধম্মিকসম্পৰাযিকপৰমত্থানং ৱসেন অত্তনো গুণেহি ৱড্ঢিকামো.

পকুধকচ্চাযনৱাদৱণ্ণনা

১৭৪. অকতাতি সমেন ৱিসমেন ৱা কেনচি হেতুনা ন কতা ন ৱিহিতা. কতৱিধো কৰণৱিধি নত্থি এতেসন্তি অকতৱিধানা. পদদ্ৱযেনাপি লোকে কেনচি হেতুপচ্চযেন নেসং অনিব্বত্তনভাৱং দস্সেতি. ইদ্ধিযাপি ন নিম্মিতাতি কস্সচি ইদ্ধিমতো চেতোৱসিপ্পত্তস্স দেৱস্স, ইস্সৰাদিনো ৱা ইদ্ধিযাপি ন নিম্মিতা. অনিম্মাপিতা কস্সচি অনিম্মাপিতা. ৱুত্তত্থমেৱাতি ব্ৰহ্মজালৱণ্ণনাযং (দী. নি. অট্ঠ. ১.৩০) ৱুত্তত্থমেৱ. ৱঞ্ঝাতি ৱঞ্ঝপসুৱঞ্ঝতালাদযো ৱিয অফলা, কস্সচি অজনকাতি অত্থো, এতেন পথৱিকাযাদীনং ৰূপাদিজনকভাৱং পটিক্খিপতি. ৰূপসদ্দাদযো হি পথৱিকাযাদীহি অপ্পটিবদ্ধৱুত্তিকাতি তস্স লদ্ধি. পব্বতকূটং ৱিয ঠিতাতি কূটট্ঠা, যথা পব্বতকূটং কেনচি অনিব্বত্তিতং, কস্সচি চ অনিব্বত্তকং, এৱমেতে পীতি অধিপ্পাযো. যমিদং ‘‘বীজতো অঙ্কুৰাদি জাযতী’’তি ৱুচ্চতি, তং ৱিজ্জমানমেৱ ততো নিক্খমতি, ন অৱিজ্জমানং, অঞ্ঞথা অঞ্ঞতোপি অঞ্ঞস্স উপলদ্ধি সিযাতি অধিপ্পাযো. ঠিতত্তাতি নিব্বিকাৰাভাৱেন ঠিতত্তা. ন চলন্তীতি ৱিকাৰং নাপজ্জন্তি. ৱিকাৰাভাৱতো হি তেসং সত্তন্নং কাযানং এসিকট্ঠাযিট্ঠিততা. অনিঞ্জনঞ্চ অত্তনো পকতিযা অৱট্ঠানমেৱ. তেনাহ ‘‘ন ৱিপৰিণমন্তী’’তি. অৱিপৰিণামধম্মত্তা এৱ হি তে অঞ্ঞমঞ্ঞং ন ব্যাবাধেন্তি. সতি হি ৱিকাৰং আপাদেতব্বতায ব্যাবাধকতাপি সিযা, তথা অনুগ্গহেতব্বতায অনুগ্গাহকতাতি তদভাৱং দস্সেতুং পাড়িযং নালন্তিআদি ৱুত্তং. পথৱী এৱ কাযেকদেসত্তা পথৱিকাযো. জীৱসত্তমানং কাযানং নিচ্চতায নিব্বিকাৰভাৱতো ন হন্তব্বতা, ন ঘাতেতব্বতা চাতি নেৱ কোচি হন্তা ৱা ঘাতেতা ৱা, তেনেৱাহ ‘‘সত্তন্নং ত্ৱেৱ কাযান’’ন্তিআদি. যদি কোচি হন্তা নত্থি, কথং সত্থপ্পহাৰোতি আহ ‘‘যথা মুগ্গৰাসি আদীসূ’’তিআদি. কেৱলং সঞ্ঞামত্তমেৱ হোতি. হননঘাতনাদি পন পৰমত্থতো নত্থেৱ কাযানং অৱিকোপনীযভাৱতোতি অধিপ্পাযো.

নিগণ্ঠনাটপুত্তৱাদৱণ্ণনা

১৭৭. চত্তাৰো যামা ভাগা চতুযামা, চতুযামা এৱ চাতুযামা, ভাগত্থো হি ইধ যাম-সদ্দো যথা ‘‘ৰত্তিযা পঠমো যামো’’তি. সো পনেত্থ ভাগো সংৱৰলক্খণোতি আহ ‘‘চাতুযামসংৱুতোতি চতুকোট্ঠাসেন সংৱৰেন সংৱুতো’’তি. পটিক্খিত্তসব্বসীতোদকোতি পটিক্খিত্তসব্বসীতোদকপৰিভোগো. সব্বেন পাপৱাৰণেন যুত্তোতি সব্বপ্পকাৰেন সংৱৰলক্খণেন সমন্নাগতো. ধুতপাপোতি সব্বেন নিজ্জৰলক্খণেন পাপৱাৰণেন ৱিধুতপাপো. ফুট্ঠোতি অট্ঠন্নম্পি কম্মানং খেপনেন মোক্খপ্পত্তিযা কম্মক্খযলক্খণেন সব্বেন পাপৱাৰণেন ফুট্ঠো তং পত্ৱা ঠিতো. কোটিপ্পত্তচিত্তোতি মোক্খাধিগমেনেৱ উত্তমমৰিযাদপ্পত্তচিত্তো. যতত্তোতি কাযাদীসু ইন্দ্ৰিযেসু সংযমেতব্বস্স অভাৱতো সংযতচিত্তো. সুপ্পতিট্ঠিতচিত্তোতি নিস্সেসতো সুট্ঠু পতিট্ঠিতচিত্তো. সাসনানুলোমং নাম পাপৱাৰণেন যুত্ততা. তেনাহ ‘‘ধুতপাপো’’তিআদি. অসুদ্ধলদ্ধিতাযাতি ‘‘অত্থি জীৱো, সো চ সিযা নিচ্চো, সিযা অনিচ্চো’’তি এৱমাদিঅসুদ্ধলদ্ধিতায. সব্বাতি কম্মপকতিৱিভাগাদিৱিসযা সব্বা নিজ্ঝানক্খন্তিযো. দিট্ঠিযে ৱাতি মিচ্ছাদিট্ঠিযো এৱ জাতা.

সঞ্চযবেলট্ঠপুত্তৱাদৱণ্ণনা

১৭৯-১৮১. অমৰাৱিক্খেপে ৱুত্তনযো এৱাতি ব্ৰহ্মজালে অমৰাৱিক্খেপৱাদসংৱণ্ণনাযং (দী. নি. অট্ঠ. ১.৬১-৬৩) ৱুত্তনযো এৱ ৱিক্খেপব্যাকৰণভাৱতো, তথেৱ চেত্থ ৱিক্খেপৱাদস্স আগতত্তা.

পঠমসন্দিট্ঠিকসামঞ্ঞফলৱণ্ণনা

১৮৩. যথা তে ৰুচ্চেয্যাতি ইদানি মযা পুচ্ছিযমানো অত্থো যথা তৱ চিত্তে ৰোচেয্য. ঘৰদাসিযা কুচ্ছিস্মিং জাতো অন্তোজাতো. ধনেন কীতো ধনক্কীতো. বন্ধগ্গাহগহিতো কৰমৰানীতো. সামন্তি সযমেৱ. দাসব্যন্তি দাসভাৱং. কোচি দাসোপি সমানো অলসো কম্মং অকৰোন্তো ‘‘কম্মকাৰো’’তি ন ৱুচ্চতীতি আহ ‘‘অনলসো কম্মকৰণসীলোযেৱা’’তি. পঠমমেৱাতি আসন্নতৰট্ঠানূপসঙ্কমনতো পগেৱ পুৰেতৰমেৱ. পচ্ছাতি সামিকস্স নিপজ্জায পচ্ছা. সযনতো অৱুট্ঠিতেতি ৰত্তিযা ৱিভাযনৱেলায সেয্যতো অৱুট্ঠিতে. পচ্চূসকালতো পট্ঠাযাতি অতীতায ৰত্তিযা পচ্চূসকালতো পট্ঠায. যাৱ সামিনো ৰত্তিং নিদ্দোক্কমনন্তি অপৰায পদোসৱেলাযং যাৱ নিদ্দোক্কমনং. কিং কাৰন্তি কিং কৰণীযং, কিংকাৰভাৱতো পুচ্ছিত্ৱা কাতব্বৱেয্যাৱচ্চন্তি অত্থো.

দেৱো ৱিযাতি আধিপচ্চপৰিৱাৰাদিসম্পত্তিসমন্নাগতো পধানদেৱো ৱিয. সো ৱতস্সাহন্তি সো ৱত অস্সং অহং. সো ৰাজা ৱিয অহম্পি ভৱেয্যং, কথং পুঞ্ঞানি কৰেয্যং, যদি পুঞ্ঞানি উড়াৰানি কৰেয্যন্তি যোজনা. ‘‘সো ৱতস্স’স্স’’ন্তি পাঠে সো ৰাজা অস্স অহং অস্সং ৱত, যদি পুঞ্ঞানি কৰেয্যন্তি যোজনা. তেনাহ ‘‘অযমেৱত্থো’’তি. অস্সন্তি উত্তমপুৰিসপ্পযোগে অহং-সদ্দো অপ্পযুত্তোপি পযুত্তো এৱ হোতি. যাৱজীৱং ন সক্খিস্সামি দাতুন্তি যাৱজীৱং দানত্থায উস্সাহং কৰোন্তোপি যং ৰাজা একং দিৱসং দেতি, ততো সতভাগম্পি দাতুং ন সক্খিস্সামি. তস্মা পব্বজিস্সামীতি পব্বজ্জাযং উস্সাহং কত্ৱাতি যোজনা.

কাযেন সংৱুতোতি কাযেন সংৱৰিতব্বং কাযদ্ৱাৰেন পৱত্তনকং পাপধম্মং সংৱৰিত্ৱা ৱিহৰেয্যাতি অযমেত্থ অত্থোতি আহ ‘‘কাযেন পিহিতো হুত্ৱা’’তিআদি. ঘাসচ্ছাদনেন পৰমতাযাতি ঘাসচ্ছাদনপৰিযেসনে সল্লেখৱসেন পৰমতায, উক্কট্ঠভাৱে সণ্ঠিতো ঘাসচ্ছাদনমেৱ ৱা পৰমং পৰা কোটি এতস্স, ন ততো পৰং কিঞ্চি আমিসজাতং পৰিযেসতি পচ্চাসিসতি চাতি ঘাসচ্ছাদনপৰমো, তব্ভাৱো ঘাসচ্ছাদনপৰমতা, তস্সা ঘাসচ্ছাদনপৰমতায. ৱিৱেকট্ঠকাযানন্তি গণসঙ্গণিকতো পৱিৱিত্তে ঠিতকাযানং. নেক্খম্মাভিৰতানন্তি ঝানাভিৰতানং. তায এৱ ঝানাভিৰতিযা পৰমং উত্তমং ৱোদানং ৱিসুদ্ধিং পত্ততায পৰমৱোদানপ্পত্তানং. কিলেসূপধিঅভিসঙ্খাৰূপধীনং অচ্চন্তৱিগমেন নিৰুপধীনং. ৱিসঙ্খাৰগতানন্তি অধিগতনিব্বানানং. এত্থ চ পঠমো ৱিৱেকো ইতৰেহি দ্ৱীহি ৱিৱেকেহি সহাপি পত্তব্বো ৱিনাপি, তথা দুতিযো. ততিযো পন ইতৰেহি দ্ৱীহি সহেৱ পত্তব্বো, ন ৱিনাতি দট্ঠব্বং. গণে জনসমাগমে সন্নিপতনং গণসঙ্গণিকা, তং পহায একো ৱিহৰতি চৰতি পুগ্গলৱসেন অসহাযত্তা. চিত্তে কিলেসানং সন্নিপতনং চিত্তকিলেসসঙ্গণিকা, তং পহায একো ৱিহৰতি কিলেসৱসেন অসহাযত্তা. মগ্গস্স একচিত্তক্খণিকত্তা, গোত্ৰভুআদীনঞ্চ আৰম্মণমত্তত্তা ন তেসং ৱসেন সাতিসযা নিব্বুতিসুখসম্ফুসনা, ফলসমাপত্তিনিৰোধসমাপত্তিৱসেন সাতিসযাতি আহ ‘‘ফলসমাপত্তিং ৱা নিৰোধসমাপত্তিং ৱা পৱিসিত্ৱা’’তি. ফলপৰিযোসানো হি নিৰোধোতি.

১৮৪. অভিহৰিত্ৱাতি অভিমুখীভাৱেন নেত্ৱা. ‘‘অহং চীৱৰাদীহি পযোজনং সাধেস্সামী’’তি ৱচনসেসো. সপ্পাযন্তি সব্বগেলঞ্ঞপহৰণৱসেন উপকাৰাৱহং. ভাৱিনা অনত্থতো পৰিপালনৱসেন গোপনা ৰক্খাগুত্তি. পচ্চুপ্পন্নস্স নিসেধৱসেন আৱৰণগুত্তি.

দুতিযসন্দিট্ঠিকসামঞ্ঞফলৱণ্ণনা

১৮৬. কসতীতি কসিং কৰোতি. গহপতিকোতি এত্থ ক-সদ্দো অপ্পত্থোতি আহ ‘‘একগেহমত্তে জেট্ঠকো’’তি, তেন অনেককুলজেট্ঠকভাৱং পটিক্খিপতি. কৰং কৰোতীতি কৰং সম্পাদেতি. ৱড্ঢেতীতি উপৰূপৰি সম্পাদনেন ৱড্ঢেতি. এৱং অপ্পম্পি পহায পব্বজিতুং দুক্কৰন্তি অযমত্থো লটুকিকোপমসুত্তেন (ম. নি. ২.১৫১, ১৫২) দীপেতব্বো. তেনাহ ‘‘সেয্যথাপি, উদাযি, পুৰিসো দলিদ্দো অস্সকো অনাড়্হিযো, তস্সস্স একং অগাৰকং ওলুগ্গৱিলুগ্গং কাকাতিদাযিং নপৰমৰূপ’’ন্তি ৱিত্থাৰো. যদি অপ্পম্পি ভোগং পহায পব্বজিতুং দুক্কৰং, কস্মা দাসৱাৰে ভোগগ্গহণং ন কতন্তি আহ ‘‘দাসৱাৰে পনা’’তিআদি. যথা চ দাসস্স ভোগাপি অভোগা পৰাযত্তভাৱতো, এৱং ঞাতযো পীতি দাসৱাৰে ঞাতিপৰিৱট্টগ্গহণম্পি ন কতন্তি দট্ঠব্বং.

পণীততৰসামঞ্ঞফলৱণ্ণনা

১৮৯. এৱৰূপাহীতি যথাৱুত্তদাসকস্সকূপমাসদিসাহি উপমাহি সামঞ্ঞফলং দীপেতুং পহোতি ভগৱা সকলম্পি ৰত্তিন্দিৱং ততো ভিয্যোপি অনন্তপটিভানতায ৱিচিত্তনযদেসনভাৱতো. তথাপীতি সতিপি দেসনায উত্তৰুত্তৰাধিকনানানযৱিচিত্তভাৱে.

একত্থমেতং পদং সাধুসদ্দস্সেৱ ক-কাৰেন ৱড্ঢিত্ৱা ৱুত্তত্তা, তেনেৱ সাধুক-সদ্দস্স অত্থং ৱদন্তেন অত্থুদ্ধাৰৱসেন সাধু-সদ্দো উদাহটো. আযাচনেতি অভিমুখযাচনে, অভিপত্থনাযন্তি অত্থো. সম্পটিচ্ছনেতি পটিগ্গণ্হনে. সম্পহংসনেতি সংৱিজ্জমানগুণৱসেন হংসনে তোসনে, উদগ্গতাকৰণেতি অত্থো. ধম্মৰুচীতি পুঞ্ঞকামো. পঞ্ঞাণৱাতি পঞ্ঞৱা. অদ্দুব্ভোতি অদূসকো, অনুপঘাতকোতি অত্থো. ইধাপীতি ইমস্মিং সামঞ্ঞফলেপি. অযং সাধু-সদ্দো. দড়্হীকম্মেতি সক্কচ্চ কিৰিযাযং. আণত্তিযন্তি আণাপনে. ‘‘সুণোহি সাধুকং মনসি কৰোহী’’তি হি ৱুত্তে সাধুক-সদ্দেন সৱনমনসিকাৰানং সক্কচ্চকিৰিযা ৱিয তদাণাপনম্পি জোতিতং হোতি, আযাচনত্থতা ৱিয চস্স আণাপনত্থতা ৱেদিতব্বা. সুন্দৰেপীতি সুন্দৰত্থেপি. ইদানি যথাৱুত্তেন সাধুক-সদ্দস্স অত্থত্তযেন পকাসিতং ৱিসেসং দস্সেতুং ‘‘দড়্হীকম্মত্থেন হী’’তিআদি ৱুত্তং.

মনসি কৰোহীতি এত্থ মনসিকাৰো ন আৰম্মণপটিপাদনলক্খণো, অথ খো ৱীথিপটিপাদনজৱনপটিপাদনমনসিকাৰপুব্বকং চিত্তে ঠপনলক্খণোতি দস্সেন্তো ‘‘আৱজ্জা’’তিআদিমাহ. সোতিন্দ্ৰিযৱিক্খেপৱাৰণং সৱনে নিযোজনৱসেন কিৰিযন্তৰপটিসেধনভাৱতো, সোতং ওদহাতি অত্থো. মনিন্দ্ৰিযৱিক্খেপৱাৰণং অঞ্ঞচিন্তাপটিসেধনতো. ব্যঞ্জনৱিপল্লাসগ্গাহৱাৰণং ‘‘সাধুক’’ন্তি ৱিসেসেত্ৱা ৱুত্তত্তা. পচ্ছিমস্স অত্থৱিপল্লাসগ্গাহৱাৰণেপি এসেৱ নযো. ধাৰণূপপৰিক্খাদীসূতি আদি-সদ্দেন তুলনতীৰণাদিকে, দিট্ঠিযা সুপ্পটিৱিধে চ সঙ্গণ্হাতি. সব্যঞ্জনোতি এত্থ যথাধিপ্পেতমত্থং ব্যঞ্জযতীতি ব্যঞ্জনং, সভাৱনিৰুত্তি. সহ ব্যঞ্জনেনাতি সব্যঞ্জনো, ব্যঞ্জনসম্পন্নোতি অত্থো. সাত্থোতি অৰণীযতো উপগন্তব্বতো অনুধাতব্বতো অত্থো, চতুপাৰিসুদ্ধিসীলাদিকো. তেন সহ অত্থেনাতি সাত্থো, অত্থসম্পন্নোতি অত্থো. ধম্মগম্ভীৰোতিআদীসু ধম্মো নাম তন্তি. দেসনা নাম তস্সা মনসা ৱৱত্থাপিতায তন্তিযা দেসনা. অত্থো নাম তন্তিযা অত্থো. পটিৱেধো নাম তন্তিযা, তন্তিঅত্থস্স চ যথাভূতাৱবোধো. যস্মা চেতে ধম্মদেসনা অত্থপ্পটিৱেধা সসাদীহি ৱিয মহাসমুদ্দো মন্দবুদ্ধীহি দুক্খোগাহা, অলব্ভনেয্যপতিট্ঠা চ, তস্মা গম্ভীৰা. তেন ৱুত্তং ‘‘যস্মা অযং ধম্মো…পে… সাধুকং মনসি কৰোহী’’তি. এত্থ চ পটিৱেধস্স দুক্কৰভাৱতো ধম্মত্থানং, দেসনাঞাণস্স দুক্কৰভাৱতো দেসনায দুক্খোগাহতা, পটিৱেধস্স পন উপ্পাদেতুং অসক্কুণেয্যতায, ঞাণুপ্পত্তিযা চ দুক্কৰভাৱতো দুক্খোগাহতা ৱেদিতব্বা. দেসনং নাম উদ্দিসনং, তস্স নিদ্দিসনং ভাসনন্তি ইধাধিপ্পেতন্তি আহ ‘‘ৱিত্থাৰতো ভাসিস্সামী’’তি. পৰিব্যত্তং কথনঞ্হি ভাসনং, তেনাহ ‘‘দেসেস্সামীতি…পে… ৱিত্থাৰদীপন’’ন্তি.

যথাৱুত্তমত্থং সুত্তপদেন সমত্থেতুং ‘‘তেনাহা’’তিআদি ৱুত্তং. সাড়িকাযিৱ নিগ্ঘোসোতি সাড়িকায আলাপো ৱিয মধুৰো কণ্ণসুখো পেমনীযো. পটিভানন্তি সদ্দো. উদীৰযীতি উচ্চাৰীযতি, ৱুচ্চতি ৱা.

এৱং ৱুত্তে উস্সাহজাতোতি এৱং ‘‘সুণোহি সাধুকং মনসি কৰোহি ভাসিস্সামী’’তি ৱুত্তে ‘‘ন কিৰ ভগৱা সঙ্খেপেনেৱ দেসেস্সতি, ৱিত্থাৰেনপি ভাসিস্সতী’’তি সঞ্জাতুস্সাহো হট্ঠতুট্ঠো হুত্ৱা.

১৯০. ‘‘ইধা’’তি ইমিনা ৱুচ্চমানং অধিকৰণং তথাগতস্স উপ্পত্তিট্ঠানভূতং অধিপ্পেতন্তি আহ ‘‘দেসাপদেসে নিপাতো’’তি. ‘‘স্ৱায’’ন্তি সামঞ্ঞতো ইধসদ্দমত্তং গণ্হাতি, ন যথাৱিসেসিতব্বং ইধ-সদ্দং. তথা হি ৱক্খতি ‘‘কত্থচি পদপূৰণমত্তমেৱা’’তি (দী. নি. অট্ঠ. ১.১৯০). লোকং উপাদায ৱুচ্চতি লোক-সদ্দেন সমানাধিকৰণভাৱেন ৱুত্তত্তা. সেসপদদ্ৱযে পন পদন্তৰসন্নিধানমত্তেন তং তং উপাদায ৱুত্ততা দট্ঠব্বা. ইধ তথাগতো লোকেতি হি জাতিখেত্তং, তত্থাপি অযং চক্কৱাড়ো ‘‘লোকো’’তি অধিপ্পেতো. সমণোতি সোতাপন্নো. দুতিযো সমণোতি সকদাগামী. ৱুত্তঞ্হেতং ‘‘কতমো চ ভিক্খৱে সমণো? ইধ ভিক্খৱে ভিক্খু তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা সোতাপন্নো হোতী’’তিআদি (অ. নি. ৪.২৪১). ‘‘কতমো চ ভিক্খৱে দুতিযো সমণো? ইধ ভিক্খৱে ভিক্খু তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা ৰাগদোসমোহানং তনুত্তা’’তিআদি (অ. নি. ৪.২৪১). ওকাসন্তি কঞ্চি পদেসং. ইধেৱ তিট্ঠমানস্সাতি ইমিস্সা এৱ ইন্দসালগুহাযং তিট্ঠমানস্স.

পদপূৰণমত্তমেৱ ওকাসাপদিসনস্সাপি অসম্ভৱতো অত্থন্তৰস্স অবোধনতো. অৰহন্তি আদযো সদ্দা ৱিত্থাৰিতাতি যোজনা. অত্থতো ৱিত্থাৰণং সদ্দমুখেনেৱ হোতীতি সদ্দগ্গহণং. যস্মা. ‘‘অপৰেহিপি অট্ঠহি কাৰণেহি ভগৱা তথাগতো’’তিআদিনা উদানট্ঠকথাদীসু, (উদা. অট্ঠ. ১৮; ইতিৱু. অট্ঠ. ৩৮) অৰহন্তি আদযো ৱিসুদ্ধিমগ্গটীকাযং অপৰেহি পকাৰেহি ৱিত্থাৰিতা, তস্মাতেসু ৱুত্তানযেনপি সো (ৱিসুদ্ধি. টী. ১.১২৯, ১৩০) অত্থো ৱেদিতব্বো. তথাগতস্স সত্তনিকাযন্তোগধতায ‘‘ইধ পন সত্তলোকো অধিপ্পেতো’’তি ৱত্ৱা তত্থাযং যস্মিং সত্তনিকাযে যস্মিঞ্চ ওকাসে উপ্পজ্জতি, তং দস্সেতুং ‘‘সত্তলোকে উপ্পজ্জমানোপি চা’’তিআদি ৱুত্তং. ‘‘তথাগতো ন দেৱলোকে উপ্পজ্জতী’’তিআদীসু যং ৱত্তব্বং, তং পৰতো আগমিস্সতি. সাৰপ্পত্তাতি কুলভোগিস্সৰিযাদিৱসেন সাৰভূতা. ব্ৰাহ্মণগহপতিকাতি ব্ৰহ্মাযুপোক্খৰসাতিআদিব্ৰাহ্মণা চেৱ অনাথপিণ্ডিকাদিগহপতিকা চ.

‘‘সুজাতাযা’’তিআদিনা ৱুত্তেসু চতূসু ৱিকপ্পেসু পঠমো ৱিকপ্পো বুদ্ধভাৱায আসন্নতৰপটিপত্তিদস্সনৱসেন ৱুত্তো. আসন্নতৰায হি পটিপত্তিযা ঠিতো ‘‘উপ্পজ্জতীতি’’ ৱুচ্চতি উপ্পাদস্স একন্তিকত্তা, পগেৱ পটিপত্তিযা মত্থকে ঠিতো. দুতিযো বুদ্ধভাৱাৱহপব্বজ্জতো পট্ঠায আসন্নপটিপত্তিদস্সনৱসেন, ততিযো বুদ্ধকৰধম্ম পাৰিপূৰিতো পট্ঠায বুদ্ধভাৱায পটিপত্তিদস্সনৱসেন. ন হি মহাসত্তানং উপ্পতিভৱূপপত্তিতো পট্ঠায বোধিসম্ভাৰসম্ভৰণং নাম অত্থি. চতুত্থো বুদ্ধকৰধম্মসমাৰম্ভতো পট্ঠায. বোধিযা নিযতভাৱপ্পত্তিতো পভুতি হি ৱিঞ্ঞূহি ‘‘বুদ্ধো উপ্পজ্জতী’’তি ৱত্তুং সক্কা উপ্পাদস্স একন্তিকত্তা. যথা পন সন্দন্তি নদিযোতি সন্দনকিৰিযায অৱিচ্ছেদমুপাদায ৱত্তমানপ্পযোগো, এৱং উপ্পাদত্থায পটিপজ্জনকিৰিযায অৱিচ্ছেদমুপাদায চতূসু ৱিকপ্পেসু ‘‘উপ্পজ্জতি নামা’’তি ৱুত্তং. সব্বপঠমং উপ্পন্নভাৱন্তি চতূসু ৱিকপ্পেসু সব্বপঠমং ৱুত্তং তথাগতস্স উপ্পন্নতাসঙ্খাতং অত্থিভাৱং. তেনাহ ‘‘উপ্পন্নো হোতীতি অযঞ্হেত্থ অত্থো’’তি.

সো ভগৱাতি যো ‘‘তথাগতো অৰহ’’ন্তিআদিনা কিত্তিতগুণো, সো ভগৱা. ‘‘ইমং লোক’’ন্তি নযিদং মহাজনস্স সম্মুখমত্তং সন্ধায ৱুত্তং, অথ খো অনৱসেসং পৰিযাদাযাতি দস্সেতুং ‘‘সদেৱক’’ন্তিআদি ৱুত্তং, তেনাহ ‘‘ইদানি ৱত্তব্বং নিদস্সেতী’’তি. পজাতত্তাতি যথাসকং কম্মকিলেসেহি নিব্বত্তত্তা. পঞ্চকামাৱচৰদেৱগ্গহণং পাৰিসেসঞাযেন ইতৰেসং পদন্তৰেহি সঙ্গহিতত্তা. সদেৱকন্তি চ অৱযৱেন ৱিগ্গহো সমুদাযো সমাসত্থো. ছট্ঠকামাৱচৰদেৱগ্গহণং পচ্চাসত্তিঞাযেন. তত্থ হি সো জাতো, তংনিৱাসী চ. ব্ৰহ্মকাযিকাদিব্ৰহ্মগ্গহণন্তি এত্থাপি এসেৱ নযো. পচ্চত্থিক …পে… সমণব্ৰাহ্মণগ্গহণন্তি নিদস্সনমত্তমেতং অপচ্চত্থিকানং, অসমিতাবাহিতপাপানঞ্চ সমণব্ৰাহ্মণানং সস্সমণব্ৰাহ্মণীৱচনেন গহিতত্তা. কামং ‘‘সদেৱক’’ন্তিআদি ৱিসেসনানং ৱসেন সত্তৱিসযো লোকসদ্দোতি ৱিঞ্ঞাযতি তুল্যযোগৱিসযত্তা তেসং, ‘‘সলোমকো সপক্খকো’’তিআদীসু পন অতুল্যযোগেপি অযং সমাসো লব্ভতীতি ব্যভিচাৰদস্সনতো পজাগহণন্তি আহ ‘‘পজাৱচনেন সত্তলোকগ্গহণ’’ন্তি.

অৰূপিনো সত্তা অত্তনো আনেঞ্জৱিহাৰেন ৱিহৰন্তা দিব্বন্তীতি দেৱাতি ইমং নিব্বচনং লভন্তীতি আহ ‘‘সদেৱকগ্গহণেন অৰূপাৱচৰলোকো গহিতো’’তি. তেনাহ ‘‘আকাসানঞ্চাযতনূপগানং দেৱানং সহব্যত’’ন্তি (অ. নি. ৩.১১৭). সমাৰকগ্গহণেন ছকামাৱচৰদেৱলোকো গহিতো তস্স সৱিসেসং মাৰস্স ৱসে ৱত্তনতো. ৰূপী ব্ৰহ্মলোকো গহিতো অৰূপীব্ৰহ্মলোকস্স ৱিসুং গহিতত্তা. চতুপৰিসৱসেনাতি খত্তিযাদিচতুপৰিসৱসেন, ইতৰা পন চতস্সো পৰিসা সমাৰকাদিগ্গহণেন গহিতা এৱাতি. অৱসেসসব্বসত্তলোকো নাগগৰুড়াদিভেদো.

এত্তাৱতা চ ভাগসো লোকং গহেত্ৱা যোজনং দস্সেত্ৱা ইদানি তেন তেন ৱিসেসেন অভাগসো লোকং গহেত্ৱা যোজনং দস্সেতুং ‘‘অপি চেত্থা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ উক্কট্ঠপৰিচ্ছেদতোতি উক্কংসগতিৱিজাননেন. পঞ্চসু হি গতীসু দেৱগতিপৰিযাপন্নাৱ সেট্ঠা, তত্থাপি অৰূপিনো দূৰসমুস্সাৰিতকিলেসদুক্খতায, সন্তপণীতআনেঞ্জৱিহাৰসমঙ্গিতায, অতিদীঘাযুকতাযাতি এৱমাদীহি ৱিসেসেহি অতিৱিয উক্কট্ঠা. ‘‘ব্ৰহ্মা মহানুভাৱো’’তিআদি দসসহস্সিযং মহাব্ৰহ্মুনো ৱসেন ৱদতি. ‘‘উক্কট্ঠপৰিচ্ছেদতো’’তি হি ৱুত্তং. অনুত্তৰন্তি সেট্ঠং নৱ লোকুত্তৰং. ভাৱানুক্কমোতি ভাৱৱসেন পৰেসং অজ্ঝাসযৱসেন ‘‘সদেৱক’’ন্তিআদীনং পদানং অনুক্কমো.

তীহাকাৰেহীতি দেৱমাৰব্ৰহ্মসহিততাসঙ্খাতেহি তীহি পকাৰেহি. তীসু পদেসূতি ‘‘সদেৱক’’ন্তিআদীসু তীসু পদেসু. তেন তেনাকাৰেনাতি সদেৱকত্তাদিনা তেন তেন পকাৰেন. তেধাতুকমেৱ পৰিযাদিন্নন্তি পোৰাণা পনাহূতি যোজনা.

অভিঞ্ঞাতি য-কাৰলোপেনাযং নিদ্দেসো, অভিজানিত্ৱাতি অযমেত্থ অত্থোতি আহ ‘‘অভিঞ্ঞায অধিকেন ঞাণেন ঞত্ৱা’’তি. অনুমানাদিপটিক্খেপোতি অনুমানউপমানঅত্থাপত্তিআদিপটিক্খেপো একপ্পমাণত্তা. সব্বত্থ অপ্পটিহতঞাণচাৰতায হি সব্বপচ্চক্খা বুদ্ধা ভগৱন্তো.

অনুত্তৰং ৱিৱেকসুখন্তি ফলসমাপত্তিসুখং, তেন ঠিতিমিস্সাপি [ৱীথিমিস্সাপি (সাৰত্থ. টী. ১.ৱেৰঞ্জকণ্ডৱণ্ণনাযং) ধিতিমিস্সাপি (ক)] কদাচি ভগৱতো ধম্মদেসনা হোতীতি হিত্ৱাপীতি পি-সদ্দগ্গহণং. ভগৱা হি ধম্মং দেসেন্তো যস্মিং খণে পৰিসা সাধুকাৰং ৱা দেতি, যথাসুতং ৱা ধম্মং পচ্চৱেক্খতি, তং খণং পুব্বভাগেন পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা ফলসমাপত্তিং সমাপজ্জতি, যথাপৰিচ্ছেদঞ্চ সমাপত্তিতো ৱুট্ঠায ঠিতট্ঠানতো পট্ঠায ধম্মং দেসেতি. উগ্ঘটিতঞ্ঞুস্স ৱসেন অপ্পং ৱা ৱিপঞ্চিতঞ্ঞুস্স, নেয্যস্স ৱা ৱসেন বহুং ৱা দেসেন্তো. ধম্মস্স কল্যাণতা নিয্যানিকতায, নিয্যানিকতা চ সব্বসো অনৱজ্জভাৱেনেৱাতি আহ ‘‘অনৱজ্জমেৱ কত্ৱা’’তি. দেসকাযত্তেন আণাদিৱিধিনা অভিসজ্জনং পবোধনং দেসনাতি সা পৰিযত্তিধম্মৱসেন ৱেদিতব্বাতি আহ ‘‘দেসনায তাৱ চতুপ্পদিকাযপি গাথাযা’’তিআদি. নিদাননিগমনানিপি সত্থুনো দেসনায অনুৱিধানতো তদন্তোগধানি এৱাতি আহ ‘‘নিদানমাদি, ইদং এৱোচাতি পৰিযোসান’’ন্তি.

সাসিতব্বপুগ্গলগতেন যথাপৰাধাদিসাসিতব্বভাৱেন অনুসাসনং তদঙ্গৱিনযাদিৱসেন ৱিনযনং সাসনন্তি তং পটিপত্তিধম্মৱসেন ৱেদিতব্বন্তি আহ ‘‘সীলসমাধিৱিপস্সনা’’তিআদি. কুসলানং ধম্মানন্তি অনৱজ্জধম্মানং সীলস্স, সমথৱিপস্সনানঞ্চ সীলদিট্ঠীনং আদিভাৱো তং মূলকত্তা উত্তৰিমনুস্সধম্মানং. অৰিযমগ্গস্স অন্তদ্ৱযৱিগমেন মজ্ঝিমপটিপদাভাৱো ৱিয, সম্মাপটিপত্তিযা আৰব্ভনিপ্ফত্তীনং ৱেমজ্ঝত্তাপি মজ্ঝভাৱোতি ৱুত্তং. ‘‘অত্থি ভিক্খৱে…পে… মজ্ঝং নামা’’তি. ফলং পৰিযোসানং নাম সউপাদিসেসতাৱসেন, নিব্বানং পৰিযোসানং নাম অনুপাদিসেসতাৱসেন. ইদানি তেসং দ্ৱিন্নম্পি সাসনস্স পৰিযোসানতং আগমেন দস্সেতুং ‘‘এতদত্থমিদ’’ন্তিআদি আহ. ইধ দেসনায আদিমজ্ঝপৰিযোসানং অধিপ্পেতং ‘‘সব্যঞ্জন’’ন্তিআদি ৱচনতো. তস্মিং তস্মিং অত্থে কতাৱধিসদ্দপ্পবন্ধো গাথাৱসেন, সুত্তৱসেন চ ৱৱত্থিতো পৰিযত্তিধম্মো, যো ইধ ‘‘দেসনা’’তি ৱুত্তো, তস্স পন অত্থো ৱিসেসতো সীলাদি এৱাতি আহ ‘‘ভগৱা হি ধম্মং দেসেন্তো…পে… দস্সেতী’’তি. তত্থ সীলং দস্সেত্ৱাতি সীলগ্গহণেন সসম্ভাৰং সীলং গহিতং, তথা মগ্গগ্গহণেন সসম্ভাৰো মগ্গোতি তদুভযৱসেন অনৱসেসতো পৰিযত্তি অত্থং পৰিযাদিযতি. তেনাতি সীলাদিদস্সনেন. অত্থৱসেন হি ইধ দেসনায আদিকল্যাণাদিভাৱো অধিপ্পেতো. কথিকসণ্ঠিতীতি কথিকস্স সণ্ঠানং কথনৱসেন সমৱট্ঠানং.

ন সো সাত্থং দেসেতি নিয্যানত্থৱিৰহতো তস্সা দেসনায. একব্যঞ্জনাদিযুত্তা ৱাতি সিথিলাদিভেদেসু ব্যঞ্জনেসু একপ্পকাৰেমেৱ, দ্ৱিপকাৰেমেৱ ৱা ব্যঞ্জনেন যুত্তা ৱা দমিড়ভাসা ৱিয. ৱিৱটকৰণতায ওট্ঠে অফুসাপেত্ৱা উচ্চাৰেতব্বতো সব্বনিৰোট্ঠব্যঞ্জনা ৱা কিৰাতভাসা ৱিয. সব্বস্সেৱ [সব্বত্থেৱ (সাৰত্থ. টী. ১.ৱেৰঞ্জকণ্ডৱণ্ণনাযং ১)] ৱিস্সজ্জনীযযুত্ততায সব্বৱিস্সট্ঠব্যঞ্জনা ৱা সৱৰভাসা [যৱনভাসা (সাৰত্থ. টী. ১.ৱেৰঞ্জকণ্ডৱণ্ণনাযং)] ৱিয. সব্বস্সেৱ [সব্বত্থেৱ (সাৰত্থ. টী. ১.ৱেৰঞ্জকণ্ডৱণ্ণনাযং)] সানুসাৰতায সব্বনিগ্গহিতব্যঞ্জনা ৱা পাৰসিকাদিমিলক্খুভাসা ৱিয. সব্বাপেসা ব্যঞ্জনেকদেসৱসেন পৱত্তিযা অপৰিপুণ্ণব্যঞ্জনাতি কত্ৱা ‘‘অব্যঞ্জনা’’তি ৱুত্তা.

ঠানকৰণানি সিথিলানি কত্ৱা উচ্চাৰেতব্বং অক্খৰং পঞ্চসু ৱগ্গেসু পঠমততিযন্তি এৱমাদি সিথিলং. তানি অসিথিলানি কত্ৱা উচ্চাৰেতব্বং অক্খৰং ৱগ্গেসু দুতিযচতুত্থন্তি এৱমাদি ধনিতং. দ্ৱিমত্তকালং দীঘং. একমত্তকালং ৰস্সং তদেৱ লহুকং. লহুকমেৱ সংযোগপৰং, দীঘঞ্চ গৰুকং. ঠানকৰণানি নিগ্গহেত্ৱা উচ্চাৰেতব্বং নিগ্গহিতং. পৰেন সম্বন্ধং কত্ৱা উচ্চাৰেতব্বং সম্বন্ধং. তথা নসম্বন্ধং ৱৱত্থিতং. ঠানকৰণানি নিস্সট্ঠানি কত্ৱা উচ্চাৰেতব্বং ৱিমুত্তং. দসধাতি এৱং সিথিলাদিৱসেন ব্যঞ্জনবুদ্ধিযা অক্খৰুপ্পাদকচিত্তস্স সব্বাকাৰেন পভেদো. সব্বানি হি অক্খৰানি চিত্তসমুট্ঠানানি যথাধিপ্পেতত্থং ব্যঞ্জনতো ব্যঞ্জনানি চাতি.

অমক্খেত্ৱাতি অমিলেচ্ছেত্ৱা, অৱিনাসেত্ৱা, অহাপেত্ৱাতি ৱা অত্থো. ভগৱা যমত্থং ঞাপেতুং একং গাথং, একং ৱাক্যং ৱা দেসেতি, তমত্থং তায দেসনায পৰিমণ্ডলপদব্যঞ্জনায এৱ দেসেতীতি আহ ‘‘পৰিপুণ্ণব্যঞ্জনমেৱ কত্ৱা ধম্মং দেসেতী’’তি. ইধ কেৱলসদ্দো অনৱসেসৱাচকো, ন অৱোমিস্সকাদিৱাচকোতি আহ ‘‘সকলাধিৱচন’’ন্তি. পৰিপুণ্ণন্তি সব্বসো পুণ্ণং, তং পন কেনচি ঊনং, অধিকং ৱা ন হোতীতি ‘‘অনূনাধিকৱচন’’ন্তি ৱুত্তং. তত্থ যদত্থং দেসিতো, তস্স সাধকত্তা অনূনতা ৱেদিতব্বা, তব্বিধুৰস্স পন অসাধকত্তা অনধিকতা. সকলন্তি সব্বভাগৱন্তং. পৰিপুণ্ণন্তি সব্বসো পৰিপুণ্ণমেৱ, তেনাহ ‘‘একদেসনাপি অপৰিপুণ্ণা নত্থী’’তি. অপৰিসুদ্ধা দেসনা হোতি তণ্হায সংকিলিট্ঠত্তা. লোকামিসং চীৱৰাদযো পচ্চযা তত্থ অগধিতচিত্ততায লোকামিসনিৰপেক্খো. হিতফৰণেনাতি হিতূপসংহাৰেন. মেত্তাভাৱনায কৰণভূতায মুদুহদযো. উল্লুম্পনসভাৱসণ্ঠিতেনাতি সকলসংকিলেসতো, ৱট্টদুক্খতো চ উদ্ধৰণাকাৰাৱট্ঠিতেন চিত্তেন, কাৰুণাধিপ্পাযেনাতি অত্থো.

‘‘ইতো পট্ঠায দস্সামেৱ, এৱঞ্চ দস্সামী’’তি সমাদাতব্বট্ঠেন ৱতং. পণ্ডিতপঞ্ঞত্ততায সেট্ঠট্ঠেন ব্ৰহ্মং ব্ৰহ্মানং ৱা চৰিযন্তি ব্ৰহ্মচৰিযং দানং. মচ্ছৰিযলোভাদিনিগ্গণ্হনেন সুচিণ্ণস্স. ইদ্ধীতি দেৱিদ্ধি. জুতীতি পভা, আনুভাৱো ৱা. বলৱীৰিযূপপত্তীতি এৱং মহতা বলেন চ ৱীৰিযেন চ সমন্নাগমো. পুঞ্ঞন্তি পুঞ্ঞফলং. ৱেয্যাৱচ্চং ব্ৰহ্মচৰিযং সেট্ঠা চৰিযাতি কত্ৱা. এস নযো সেসেপি.

তস্মাতি যস্মা সিক্খত্তযসঙ্গহং সকলং সাসনং ইধ ‘‘ব্ৰহ্মচৰিয’’ন্তি অধিপ্পেতং তস্মা. ‘‘ব্ৰহ্মচৰিয’’ন্তি ইমিনা সমানাধিকৰণানি সব্বপদানি যোজেত্ৱা অত্থং দস্সেন্তো ‘‘সো ধম্মং দেসেতি…পে… পকাসেতীতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো’’তি আহ.

১৯১. ৱুত্তপ্পকাৰসম্পদন্তি যথাৱুত্তং আদিকল্যাণতাদিগুণসম্পদং, দূৰসমুস্সাৰিতমানস্সেৱ সাসনে সম্মাপটিপত্তি সম্ভৱতি, ন মানজাতিকস্সাতি আহ ‘‘নিহতমানত্তা’’তি. উস্সন্নত্তাতি বহুলভাৱতো. ভোগাৰোগ্যাদিৱত্থুকা মদা সুপ্পহেয্যা হোন্তি নিমিত্তস্স অনৱত্থানতো, ন তথা কুলৱিজ্জামদা, তস্মা খত্তিযব্ৰাহ্মণকুলানং পব্বজিতানম্পি জাতিৱিজ্জা নিস্সায মানজপ্পনং দুপ্পজহন্তি আহ ‘‘যেভুয্যেন হি…পে… মানং কৰোন্তী’’তি. ৱিজাতিতাযাতি নিহীনজাতিতায. পতিট্ঠাতুং ন সক্কোন্তীতি সুৱিসুদ্ধং কত্ৱা সীলং ৰক্খিতুং ন সক্কোন্তি. সীলৱসেন হি সাসনে পতিট্ঠা, পতিট্ঠাতুন্তি ৱা সচ্চপটিৱেধেন লোকুত্তৰায পতিট্ঠায পতিট্ঠাতুং. সা হি নিপ্পৰিযাযতো সাসনে পতিট্ঠা নাম, যেভুয্যেন চ উপনিস্সযসম্পন্না সুজাতা এৱ হোন্তি, ন দুজ্জাতা.

পৰিসুদ্ধন্তি ৰাগাদীনং অচ্চন্তমেৱ পহানদীপনতো নিৰুপক্কিলেসতায সব্বসো পৰিসুদ্ধং. সদ্ধং পটিলভতীতি পোথুজ্জনিকসদ্ধাৱসেন সদ্দহতি. ৱিঞ্ঞূজাতিকানঞ্হি ধম্মসম্পত্তিগ্গহণপুব্বিকা সদ্ধা সিদ্ধি ধম্মপ্পমাণধম্মপ্পসন্নভাৱতো. ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো ৱত সো ভগৱা, যো এৱং স্ৱাক্খাতধম্মো’’তি সদ্ধং পটিলভতি. জাযম্পতিকাতি ঘৰণীপতিকা. কামং ‘‘জাযম্পতিকা’’তি ৱুত্তে ঘৰসামিকঘৰসামিনীৱসেন দ্ৱিন্নংযেৱ গহণং ৱিঞ্ঞাযতি. যস্স পন পুৰিসস্স অনেকা পজাপতিযো, তত্থ কিং ৱত্তব্বং, একাযাপি সংৱাসো সম্বাধোতি দস্সনত্থং ‘‘দ্ৱে’’তি ৱুত্তং. ৰাগাদিনা সকিঞ্চনট্ঠেন, খেত্তৱত্থু আদিনা সপলিবোধট্ঠেন ৰাগৰজাদীনং আগমনপথতাপি উট্ঠানট্ঠানতা এৱাতি দ্ৱেপি ৱণ্ণনা একত্থা, ব্যঞ্জনমেৱ নানং. অলগ্গনট্ঠেনাতি অস্সজ্জনট্ঠেন অপ্পটিবদ্ধভাৱেন. এৱং অকুসলকুসলপ্পৱত্তীনং ঠানভাৱেন ঘৰাৱাসপব্বজ্জানং সম্বাধব্ভোকাসতং দস্সেত্ৱা ইদানি কুসলপ্পৱত্তিযা এৱ অট্ঠানট্ঠানভাৱেন তেসং তং দস্সেতুং ‘‘অপিচা’’তিআদি ৱুত্তং.

সঙ্খেপকথাতি ৱিসুং ৱিসুং পদুদ্ধাৰং অকত্ৱা সমাসতো অত্থৱণ্ণনা. একম্পি দিৱসন্তি একদিৱসমত্তম্পি. অখণ্ডং কত্ৱাতি দুক্কটমত্তস্সপি অনাপজ্জনেন অখণ্ডিতং কত্ৱা. কিলেসমলেন অমলীনন্তি তণ্হাসংকিলেসাদিনা অসংকিলিট্ঠং কত্ৱা. পৰিযোদাতট্ঠেন নিম্মলভাৱেন সঙ্খং ৱিয লিখিতং ধোতন্তি সঙ্খলিখিতন্তি আহ ‘‘ধোতসঙ্খসপ্পটিভাগ’’ন্তি. ‘‘অজ্ঝাৱসতা’’তি পদপ্পযোগেন ‘‘অগাৰ’’ন্তি ভুম্মত্থে উপযোগৱচনন্তি আহ ‘‘অগাৰমজ্ঝে’’তি. কসাযেন ৰত্তানি ৱত্থানি কাসাযানীতি আহ ‘‘কসাযৰসপীততাযা’’তি. পৰিদহিত্ৱাতি নিৱাসেত্ৱা চেৱ পাৰুপিত্ৱা চ. অগাৰৱাসো অগাৰং উত্তৰপদলোপেন, তস্স ৱড্ঢিআৱহং অগাৰস্স হিতং.

১৯২. ভোগক্খন্ধোতি ভোগসমুদাযো. আবন্ধনট্ঠেনাতি ‘‘পুত্তো নত্তা’’তিআদিনা পেমৱসেন সপৰিচ্ছেদং বন্ধনট্ঠেন. ‘‘অম্হাকমেতে’’তি ঞাযন্তীতি ঞাতী. পিতামহপিতুপুত্তাদিৱসেন পৰিৱত্তনট্ঠেন পৰিৱট্টো.

১৯৩. পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতোতি পাতিমোক্খসংৱৰেন পিহিতকাযৱচীদ্ৱাৰো, তথাভূতো চ যস্মা তেন সংৱৰেন উপেতো নাম হোতি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘পাতিমোক্খসংৱৰেন সমন্নাগতো’’তি. ‘‘আচাৰগোচৰসম্পন্নো’’তিআদি তস্সেৱ পাতিমোক্খসংৱৰসমন্নাগমস্স পচ্চযদস্সনং. অপ্পমত্তকেসূতি অসঞ্চিচ্চ আপন্নঅনুখুদ্দকেসু চেৱ সহসা উপ্পন্নঅকুসলচিত্তুপ্পাদেসু চ. ভযদস্সাৱীতি ভযদস্সনসীলো. সম্মা আদিযিত্ৱাতি সক্কচ্চং যাৱজীৱং অৱীতিক্কমৱসেন আদিযিত্ৱা. তং তং সিক্খাপদন্তি তং তং সিক্খাকোট্ঠাসং. এত্থাতি এতস্মিং ‘‘পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতো’’তি পাঠে. সঙ্খেপোতি সঙ্খেপৱণ্ণনা. ৱিত্থাৰো ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ১.১৪) ৱুত্তো, তস্মা সো তত্থ, তংসংৱণ্ণনায (ৱিসুদ্ধি. টী. ১.১৪) চ ৱুত্তনযেন ৱেদিতব্বো.

আচাৰগোচৰগ্গহণেনেৱাতি ‘‘আচাৰগোচৰসম্পন্নো’’তি ৱচনেনেৱ. তেনাহ ‘‘কুসলে কাযকম্মৱচীকম্মে গহিতেপী’’তি. অধিকৱচনং অঞ্ঞমত্থং বোধেতীতি কত্ৱা তস্স আজীৱপাৰিসুদ্ধিসীলস্স উপ্পত্তিদ্ৱাৰদস্সনত্থং…পে… কুসলেনাতি ৱুত্তং, সব্বসো অনেসনপ্পহানেন অনৱজ্জেনাতি অত্থো. যস্মা ‘‘কতমে চ থপতি কুসলা সীলা কুসলং কাযকম্মং কুসলং ৱচীকম্ম’’ন্তি (ম. নি. ২.২৬৫) সীলস্স কুসলকাযৱচীভাৱং দস্সেত্ৱা ‘‘আজীৱপৰিসুদ্ধম্পি খো অহং থপতি সীলস্মিং ৱদামী’’তি (ম. নি. ২.২৬৫) এৱং পৱত্তায মুণ্ডিকসুত্তদেসনায ‘‘কাযকম্মৱচীকম্মেন সমন্নাগতো কুসলেন, পৰিসুদ্ধাজীৱো’’তি অযং দেসনা একসঙ্গহা অঞ্ঞদত্থু সংসন্দতি সমেতীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘মুণ্ডিকসুত্তৱসেন ৱা এৱং ৱুত্ত’’ন্তি. সীলস্মিং ৱদামীতি ‘‘সীল’’ন্তি ৱদামি, ‘‘সীলস্মিং অন্তোগধং পৰিযাপন্ন’’ন্তি ৱদামীতি ৱা অত্থো. পৰিযাদানত্থন্তি পৰিগ্গহত্থং.

তিৱিধেন সীলেনাতি চূড়সীলং মজ্ঝিমসীলং মহাসীলন্তি এৱং তিৱিধেন সীলেন. মনচ্ছট্ঠেসু ইন্দ্ৰিযেসু, ন কাযপঞ্চমেসু. যথালাভযথাবলযথাসাৰুপ্পপ্পকাৰৱসেন তিৱিধেন সন্তোসেন.

চূড়মজ্ঝিমমহাসীলৱণ্ণনা

১৯৪-২১১. ‘‘সীলস্মি’’ন্তি ইদং নিদ্ধাৰণে ভুম্মন্তি আহ ‘‘একং সীলং হোতীতি অত্থো’’তি. অযমেৱ অত্থোতি পচ্চত্তৱচনত্থো এৱ. ব্ৰহ্মজালেতি ব্ৰহ্মজালৱণ্ণনাযং (দী. নি. অট্ঠ. ১.৭).

২১২. অত্তানুৱাদপৰানুৱাদদণ্ডভযাদীনি অসংৱৰমূলকানি. সীলস্সাসংৱৰতোতি সীলস্স অসংৱৰণতো, সীলসংৱৰাভাৱতোতি অত্থো. ভৱেয্যাতি উপ্পজ্জেয্য. যথাৱিধানৱিহিতেনাতি যথাৱিধানসম্পাদিতেন. অৱিপ্পটিসাৰাদিনিমিত্তং উপ্পন্নচেতসিকসুখসমুট্ঠানেহি পণীতৰূপেহি ফুট্ঠসৰীৰস্স উড়াৰং কাযিকং সুখং ভৱতীতি আহ ‘‘অৱিপ্পটিসাৰ…পে… পটিসংৱেদেতী’’তি.

ইন্দ্ৰিযসংৱৰকথাৱণ্ণনা

২১৩. ৱিসেসো কম্মত্থাপেক্খতায সামঞ্ঞস্স ন তেহি পৰিচত্তোতি আহ ‘‘চক্খু-সদ্দো কত্থচি বুদ্ধচক্খুম্হি ৱত্ততী’’তি. ৱিজ্জমানমেৱ হি অভিধেয্যে ৱিসেসত্থং ৱিসেসন্তৰনিৱত্তনৱসেন ৱিসেসসদ্দো ৱিভাৱেতি, ন অৱিজ্জমানং. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো. অঞ্ঞেহি অসাধাৰণং বুদ্ধানংযেৱ চক্খুদস্সনন্তি বুদ্ধচক্খু, আসযানুসযঞাণং, ইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তঞাণঞ্চ. সমন্ততো সব্বসো দস্সনট্ঠেন সমন্তচক্খু, সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং. অৰিযমগ্গত্তযপঞ্ঞাতি হেট্ঠিমে অৰিযমগ্গত্তযে পঞ্ঞা. ইধাতি ‘‘চক্খুনা ৰূপ’’ন্তি ইমস্মিং পাঠে. অযং চক্খু-সদ্দো পসাদ…পে… ৱত্ততি নিস্সযৱোহাৰে নিস্সিতস্স ৱত্তব্বতো যথা. ‘‘মঞ্চা উক্কুট্ঠিং কৰোন্তী’’তি. অসম্মিস্সন্তি কিলেসদুক্খেন অৱোমিস্সং. তেনাহ ‘‘পৰিসুদ্ধ’’ন্তি. সতি হি সুৱিসুদ্ধে ইন্দ্ৰিযসংৱৰে, পধানভূতপাপধম্মৱিগমেন অধিচিত্তানুযোগো হত্থগতো এৱং হোতীতি আহ ‘‘অধিচিত্তসুখং পটিসংৱেদেতী’’তি.

সতিসম্পজঞ্ঞকথাৱণ্ণনা

২১৪. সমন্ততো, পকট্ঠং ৱা সৱিসেসং জানাতীতি সম্পজানো, সম্পজানস্স ভাৱো সম্পজঞ্ঞং, তথাপৱত্তঞাণং. তস্স ৱিভজনং সম্পজঞ্ঞভাজনীযং, তস্মিং সম্পজঞ্ঞভাজনীযম্হি. অভিক্কমনং অভিক্কন্তন্তি আহ ‘‘অভিক্কন্তং ৱুচ্চতি গমন’’ন্তি. তথা পটিক্কমনং পটিক্কন্তন্তি আহ ‘‘পটিক্কন্তং নিৱত্তন’’ন্তি. নিৱত্তনন্তি চ নিৱত্তিমত্তং. নিৱত্তিত্ৱা পন গমনং গমনমেৱ. অভিহৰন্তোতি গমনৱসেন কাযং উপনেন্তো. ঠাননিসজ্জাসযনেসু যো গমনৱিধুৰো কাযস্স পুৰতো অভিহাৰো, সো অভিক্কমো, পচ্ছতো অপহৰণং পটিক্কমোতি দস্সেন্তো ‘‘ঠানেপী’’তিআদিমাহ. আসনস্সাতি পীঠকাদিআসনস্স. পুৰিমঅঙ্গাভিমুখোতি অটনিকাদিপুৰিমাৱযৱাভিমুখো. সংসৰন্তোতি সংসপ্পন্তো. পচ্চাসংসৰন্তোতি পটিআসপ্পন্তো. ‘‘এসেৱ নযো’’তি ইমিনা নিপন্নস্সেৱ অভিমুখসংসপ্পনপটিআসপ্পনানি নিদস্সেতি.

সম্মা পজাননং সম্পজানং, তেন অত্তনা কাতব্বকিচ্চস্স কৰণসীলো সম্পজানকাৰীতি আহ ‘‘সম্পজঞ্ঞেন সব্বকিচ্চকাৰী’’তি. সম্পজানসদ্দস্স সম্পজঞ্ঞপৰিযাযতা পুব্বে ৱুত্তা এৱ. সম্পজঞ্ঞং কৰোতেৱাতি অভিক্কন্তাদীসু অসম্মোহং উপ্পাদেতি এৱ. সম্পজঞ্ঞস্স ৱা কাৰো এতস্স অত্থীতি সম্পজানকাৰী. ধম্মতো ৱড্ঢিসঙ্খাতেন সহ অত্থেন ৱত্ততীতি সাত্থকং, অভিক্কন্তাদি. সাত্থকস্স সম্পজাননং সাত্থকসম্পজঞ্ঞং. সপ্পাযস্স অত্তনো হিতস্স সম্পজাননং সপ্পাযসম্পজঞ্ঞং. অভিক্কমাদীসু ভিক্খাচাৰগোচৰে, অঞ্ঞত্থাপি চ পৱত্তেসু অৱিজহিতে কম্মট্ঠানসঙ্খাতে গোচৰে সম্পজঞ্ঞং গোচৰসম্পজঞ্ঞং. অভিক্কমাদীসু অসম্মুয্হনমেৱ সম্পজঞ্ঞং অসম্মোহসম্পজঞ্ঞং. পৰিগ্গহেত্ৱাতি তূলেত্ৱা তীৰেত্ৱা পটিসঙ্খাযাতি, অত্থো. সঙ্ঘদস্সনেনেৱ উপোসথপৱাৰণাদিঅত্থং গমনং সঙ্গহিতং. অসুভদস্সনাদীতি আদি-সদ্দেন কসিণপৰিকম্মাদীনং সঙ্গহো দট্ঠব্বো. সঙ্খেপতো ৱুত্তমত্থং ৱিৱৰিতুং ‘‘চেতিযং ৱা বোধিং ৱা দিস্ৱাপি হী’’তিআদি ৱুত্তং. অৰহত্তং পাপুণাতীতি উক্কট্ঠনিদ্দেসো এসো. সমথৱিপস্সনুপ্পাদনম্পি হি ভিক্খুনো ৱড্ঢিযেৱ. কেচীতি অভযগিৰিৱাসিনো.

তস্মিং পনাতি সাত্থকসম্পজঞ্ঞৱসেন পৰিগ্গহিতঅত্থে. ‘‘অত্থোতি ধম্মতো ৱড্ঢী’’তি যং সাত্থকন্তি অধিপ্পেতং, তং সপ্পাযং এৱাতি সিযা কস্সচি আসঙ্কাতি তন্নিৱত্তনত্থং ‘‘চেতিযদস্সনং তাৱা’’তিআদি আৰদ্ধং. চিত্তকম্মৰূপকানি ৱিযাতি চিত্তকম্মকতা পটিমাযো ৱিয, যন্তপযোগেন ৱা ৱিচিত্তকম্মা পটিমাযো ৱিয. অসমপেক্খনং গেহস্সিত অঞ্ঞাণুপেক্খাৱসেন আৰম্মণস্স অযোনিসো গহণং. যং সন্ধায ৱুত্তং. ‘‘চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা উপ্পজ্জতি উপেক্খা বালস্স মূড়্হস্স পুথুজ্জনস্সা’’তিআদি (ম. নি. ৩.৩০৮). হত্থিআদিসম্মদ্দেন জীৱিতন্তৰাযো. ৱিসভাগৰূপদস্সনাদিনা ব্ৰহ্মচৰিযন্তৰাযো.

পব্বজিতদিৱসতো পট্ঠায ভিক্খূনং অনুৱত্তনকথা আচিণ্ণা, অননুৱত্তনকথা পন তস্সা দুতিযা নাম হোতীতি আহ ‘‘দ্ৱে কথা নাম ন কথিতপুব্বা’’তি. এৱন্তি ‘‘সচে পনা’’তিআদিকং সব্বম্পি ৱুত্তাকাৰং পচ্চামসতি, ন ‘‘পুৰিসস্স মাতুগামাসুভ’’ন্তিআদিকং ৱুচ্চমানং.

যোগকম্মস্স পৱত্তিট্ঠানতায ভাৱনায আৰম্মণং ‘‘কম্মট্ঠান’’ন্তি ৱুচ্চতীতি আহ ‘‘কম্মট্ঠানসঙ্খাতং গোচৰ’’ন্তি. উগ্গহেত্ৱাতি যথা উগ্গহনিমিত্তং উপ্পজ্জতি, এৱং উগ্গহকোসল্লস্স সম্পাদনৱসেন উগ্গহেত্ৱা.

হৰতীতি কম্মট্ঠানং পৱত্তেতি, যাৱ পিণ্ডপাতপটিক্কমা অনুযুঞ্জতীতি অত্থো. ন পচ্চাহৰতীতি আহাৰূপযোগতো যাৱ দিৱাঠানুপসঙ্কমনা কম্মট্ঠানং ন পটিনেতি. সৰীৰপৰিকম্মন্তি মুখধোৱনাদিসৰীৰপটিজগ্গনং. দ্ৱে তযো পল্লঙ্কেতি দ্ৱে তযো নিসজ্জাৱাৰে দ্ৱে তীণি উণ্হাসনানি. তেনাহ ‘‘উসুমং গাহাপেন্তো’’তি. কম্মট্ঠানসীসেনেৱাতি কম্মট্ঠানমুখেনেৱ কম্মট্ঠানং অৱিজহন্তো এৱ, তেন ‘‘পত্তোপি অচেতনো’’তিআদিনা (দী. নি. অট্ঠ. ১.২১৪) ৱক্খমানং কম্মট্ঠানং, যথাপৰিহৰিযমানং ৱা অৱিজহিত্ৱাতি দস্সেতি. তথেৱাতি তিক্খত্তুমেৱ. পৰিভোগচেতিযতো সাৰীৰিকচেতিযং গৰুতৰন্তি কত্ৱা ‘‘চেতিযং ৱন্দিত্ৱা’’তি পুব্বকালকিৰিযায ৱসেন ৱুত্তং. তথা হি অট্ঠকথাযং ‘‘চেতিযং বাধযমানা বোধিসাখা হৰিতব্বা’’তি ৱুত্তা. বুদ্ধগুণানুস্সৰণৱসেনেৱ বোধিযং পণিপাতকৰণন্তি আহ ‘‘বুদ্ধস্স ভগৱতো সম্মুখা ৱিয নিপচ্চকাৰং দস্সেত্ৱা’’তি. গামসমীপেতি গামস্স উপচাৰট্ঠানে. জনসঙ্গহত্থন্তি ‘‘মযি অকথেন্তে এতেসং কো কথেস্সতী’’তি ধম্মানুগ্গহেন জনসঙ্গহত্থং. তস্মাতি যস্মা ‘‘ধম্মকথা নাম কথেতব্বা এৱা’’তি অট্ঠকথাচৰিযা ৱদন্তি, যস্মা চ ধম্মকথা কম্মট্ঠানৱিনিমুত্তা নাম নত্থি, তস্মা. কম্মট্ঠানসীসেনেৱাতি অত্তনা পৰিহৰিযমানং কম্মট্ঠানং অৱিজহন্তো তদনুগুণংযেৱ ধম্মকথং কথেত্ৱা. অনুমোদনং ৱত্ৱাতি এত্থাপি ‘‘কম্মট্ঠানসীসেনেৱা’’তি আনেত্ৱা সম্বন্ধিতব্বং.

সম্পত্তপৰিচ্ছেদেনেৱাতি ‘‘পৰিচিতো অপৰিচিতো’’তিআদি ৱিভাগং অকত্ৱা সম্পত্তকোটিযা এৱ, সমাগমমত্তেনেৱাতি অত্থো. ভযেতি পৰচক্কাদিভযে.

‘‘কম্মজতেজো’’তি গহণিং সন্ধাযাহ. কম্মট্ঠানং ৱীথিং নাৰোহতি খুদাপৰিস্সমেন কিলন্তকাযত্তা সমাধানাভাৱতো. অৱসেসট্ঠানেতি যাগুযা অগ্গহিতট্ঠানে. পোঙ্খানুপোঙ্খন্তি কম্মট্ঠানুপট্ঠানস্স অৱিচ্ছেদদস্সনমেতং, যথা পোঙ্খানুপোঙ্খং পৱত্তায সৰপটিপাতিযা অনৱিচ্ছেদো, এৱমেতস্সপীতি.

নিক্খিত্তধুৰো ভাৱনানুযোগে. ৱত্তপটিপত্তিযা অপূৰণেন সব্বৱত্তানি ভিন্দিত্ৱা. ‘‘কামেসু অৱীতৰাগো হোতি, কাযে অৱীতৰাগো, ৰূপে অৱীতৰাগো, যাৱদত্থং উদৰাৱদেহকং ভুঞ্জিত্ৱা সেয্যসুখং পস্সসুখং মিদ্ধসুখং অনুযুত্তো ৱিহৰতি, অঞ্ঞতৰং দেৱনিকাযং পণিধায ব্ৰহ্মচৰিযং চৰতী’’তি (দী. নি. ৩.৩২০; ম. নি. ১.১৮৬) এৱং ৱুত্তপঞ্চৱিধচেতোখিলৱিনিবন্ধচিত্তো. চৰিত্ৱাতি পৱত্তিত্ৱা.

গতপচ্চাগতিকৱত্তৱসেনাতি ভাৱনাসহিতংযেৱ ভিক্খায গতপচ্চাগতং গমনপচ্চাগমনং এতস্স অত্থীতি গতপচ্চাগতিকং, তদেৱ ৱত্তং, তস্স ৱসেন. অত্তকামাতি অত্তনো হিতসুখং ইচ্ছন্তা, ধম্মচ্ছন্দৱন্তোতি অত্থো. ধম্মো হি হিতং তন্নিমিত্তকঞ্চ সুখন্তি. অথ ৱা ৱিঞ্ঞূনং নিব্বিসেসত্তা, অত্তভাৱপৰিযাপন্নত্তা চ অত্তা নাম ধম্মো, তং কামেন্তি ইচ্ছন্তীতি অত্তকামা.

উসভং নাম ৱীসতি যট্ঠিযো. তায সঞ্ঞাযাতি তায পাসাণসঞ্ঞায, এত্তকং ঠানং আগতাতি জানন্তাতি অধিপ্পাযো. সোযেৱ নযোতি ‘‘অযং ভিক্খূ’’তিআদিকো যো ঠানে ৱুত্তো, সো এৱ নিসজ্জাযপি নযো. পচ্ছতো আগচ্ছন্তানং ছিন্নভত্তভাৱভযেনপি যোনিসোমনসিকাৰং পৰিব্ৰূহেতি. মদ্দন্তাতি ধঞ্ঞকৰণট্ঠানে সালিসীসানি মদ্দন্তা.

মহাপধানং পূজেস্সামীতি অম্হাকং অত্থায লোকনাথেন ছৱস্সানি কতং দুক্কৰচৰিযমেৱাহং যথাসত্তি পূজেস্সামীতি. পটিপত্তিপূজা হি সত্থুপূজা, ন আমিসপূজাতি. ‘‘ঠানচঙ্কমমেৱা’’তি অধিট্ঠাতব্বইৰিযাপথৱসেন ৱুত্তং, ন ভোজনাদিকালেসু অৱস্সং কত্তব্বনিসজ্জায পটিক্খেপৱসেন.

ৱীথিং ওতৰিত্ৱা ইতো চিতো চ অনোলোকেত্ৱা পঠমমেৱ ৱীথিযো সল্লক্খেতব্বাতি আহ ‘‘ৱীথিযো সল্লক্খেত্ৱা’’তি. যং সন্ধায ৱুচ্চতি ‘‘পাসাদিকেন অভিক্কন্তেনা’’তি, তং দস্সেতুং ‘‘তত্থ চা’’তিআদি ৱুত্তং. ‘‘আহাৰে পটিক্কূলসঞ্ঞং উপট্ঠপেত্ৱা’’তিআদীসু যং ৱত্তব্বং, তং পৰতো আগমিস্সতি. অট্ঠঙ্গসমন্নাগতন্তি ‘‘যাৱদেৱ ইমস্স কাযস্স ঠিতিযা’’তিআদিনা (ম. নি. ১.২৩; অ. নি. ৬.৫৮; মহানি. ২০৬) ৱুত্তেহি অট্ঠহি অঙ্গেহি সমন্নাগতং কত্ৱা. ‘‘নেৱ দৱাযা’’তিআদি পটিক্খেপদস্সনং.

পচ্চেকবোধিং সচ্ছিকৰোতি, যদি উপনিস্সযসম্পন্নো হোতীতি সম্বন্ধো. এৱং সব্বত্থ ইতো পৰেসুপি. তত্থ পচ্চেকবোধিযা উপনিস্সযসম্পদা কপ্পানং দ্ৱে অসঙ্খ্যেয্যানি, সতসহস্সঞ্চ তজ্জাপুঞ্ঞঞাণসম্ভৰণং. সাৱকবোধিযা অগ্গসাৱকানং অসঙ্খ্যেয্যং, কপ্পসতসহস্সঞ্চ, মহাসাৱকানং (থেৰগা. অট্ঠ. ২.১২৮৮) সতসহস্সমেৱ তজ্জাপুঞ্ঞঞাণসম্ভৰণং. ইতৰেসং অতীতাসু জাতীসু ৱিৱট্টসন্নিস্সযৱসেন নিব্বত্তিতং নিব্বেধভাগিযং কুসলং. বাহিযো দাৰুচীৰিযোতি বাহিযৱিসযে সঞ্জাতসংৱড্ঢতায বাহিযো, দাৰুচীৰপৰিহৰণেন দাৰুচীৰিযোতি চ সমঞ্ঞাতো. সো হি আযস্মা ‘‘তস্মাতিহ তে, বাহিয, এৱং সিক্খিতব্বং ‘দিট্ঠে দিট্ঠমত্তং ভৱিস্সতি, সুতে, মুতে, ৱিঞ্ঞাতে ৱিঞ্ঞাতমত্তং ভৱিস্সতী’তি, এৱঞ্হি তে বাহিয সিক্খিতব্বং. যতো খো তে বাহিয দিট্ঠে দিট্ঠমত্তং ভৱিস্সতি, সুতে, মুতে, ৱিঞ্ঞাতে ৱিঞ্ঞাতমত্তং ভৱিস্সতি, ততো ত্ৱং, বাহিয, ন তেন. যতো ত্ৱং, বাহিয, ন তেন, ততো ত্ৱং, বাহিয, ন তত্থ. যতো ত্ৱং, বাহিয, ন তত্থ, ততো ত্ৱং, বাহিয, নেৱিধ ন হুৰং ন উভযমন্তৰেন. এসেৱন্তো দুক্খস্সা’’তি (উদা. ১০) এত্তকায দেসনায অৰহত্তং সচ্ছাকাসি. এৱং সাৰিপুত্তত্থেৰাদীনং মহাপঞ্ঞতাদিদীপনানি সুত্তপদানি ৱিত্থাৰতো ৱেদিতব্বানি.

তন্তি অসম্মুয্হনং এৱন্তি ইদানি ৱুচ্চমানমাকাৰেনেৱ ৱেদিতব্বং. ‘‘অত্তা অভিক্কমতী’’তি ইমিনা অন্ধপুথুজ্জনস্স দিট্ঠিগাহৱসেন অভিক্কমে সম্মুয্হনং দস্সেতি, ‘‘অহং অভিক্কমামী’’তি পন ইমিনা মানগাহৱসেন. তদুভযং পন তণ্হায ৱিনা ন হোতীতি তণ্হগাহৱসেনপি সম্মুয্হনং দস্সিতমেৱ হোতি. ‘‘তথা অসম্মুয্হন্তো’’তি ৱত্ৱা তং অসম্মুয্হনং যেন ঘনৱিনিব্ভোগেন হোতি, তং দস্সেন্তো ‘‘অভিক্কমামী’’তিআদিমাহ. তত্থ যস্মা ৱাযোধাতুযা অনুগতা তেজোধাতু উদ্ধৰণস্স পচ্চযো. উদ্ধৰণগতিকা হি তেজোধাতূতি. উদ্ধৰণে ৱাযোধাতুযা তস্সা অনুগতভাৱো, তস্মা ইমাসং দ্ৱিন্নমেত্থ সামত্থিযতো অধিমত্ততা, ইতৰাসঞ্চ ওমত্ততাতি দস্সেন্তো ‘‘একেকপাদুদ্ধৰণে…পে… বলৱতিযোতি আহ. যস্মা পন তেজোধাতুযা অনুগতা ৱাযোধাতু অতিহৰণৱীতিহৰণানং পচ্চযো. তিৰিযগতিকায হি ৱাযোধাতুযা অতিহৰণৱীতিহৰণেসু সাতিসযো ব্যাপাৰোতি. তেজোধাতুযা তস্সা অনুগতভাৱো, তস্মা ইমাসং দ্ৱিন্নমেত্থ সামত্থিযতো অধিমত্ততা, ইতৰাসঞ্চ ওমত্ততাতি দস্সেন্তো ‘‘তথা অতিহৰণৱীতিহৰণেসূ’’তি আহ. সতিপি অনুগমকঅনুগন্তব্বতাৱিসেসে তেজোধাতুৱাযোধাতুভাৱমত্তং সন্ধায তথা-সদ্দগ্গহণং,. তত্থ অক্কন্তট্ঠানতো পাদস্স উক্খিপনং উদ্ধৰণং. ঠিতট্ঠানং অতিক্কমিত্ৱা পুৰতো হৰণং অতিহৰণং, খাণুআদিপৰিহৰণত্থং, পতিট্ঠিতপাদঘট্টনপৰিহৰণত্থং ৱা পস্সেন হৰণং ৱীতিহৰণং. যাৱ পতিট্ঠিতপাদো, তাৱ আহৰণং অতিহৰণং, ততো পৰং হৰণং ৱীতিহৰণন্তি অযং ৱা এতেসং ৱিসেসো.

যস্মা পথৱীধাতুযা অনুগতা আপোধাতু ৱোস্সজ্জনস্স পচ্চযো. গৰুতৰসভাৱা হি আপোধাতূতি. ৱোস্সজ্জনে পথৱীধাতুযা তস্সা অনুগতভাৱো, তস্মা তাসং দ্ৱিন্নমেত্থ সামত্থিযতো অধিমত্ততা, ইতৰাসঞ্চ ওমত্ততাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘ৱোস্সজ্জনে…পে… বলৱতিযো’’তি. যস্মা পন আপোধাতুযা অনুগতা পথৱীধাতু সন্নিক্খেপনস্স পচ্চযো, পতিট্ঠাভাৱে ৱিয পতিট্ঠাপনেপি তস্সা সাতিসযকিচ্চত্তা আপোধাতুযা তস্সা অনুগতভাৱো, তথা ঘট্টনকিৰিযায পথৱীধাতুযা ৱসেন সন্নিৰুজ্ঝনস্স সিজ্ঝনতো তত্থাপি পথৱীধাতুযা আপোধাতুঅনুগতভাৱো, তস্মা ৱুত্তং ‘‘তথা সন্নিক্খেপনসন্নিৰুজ্ঝনেসূ’’তি.

তত্থাতি তস্মিং অভিক্কমনে, তেসু ৱা ৱুত্তেসু উদ্দৰণাদীসু কোট্ঠাসেসু. উদ্ধৰণেতি উদ্ধৰণক্খণে. ৰূপাৰূপধম্মাতি উদ্ধৰণাকাৰেন পৱত্তা ৰূপধম্মা, তংসমুট্ঠাপকা অৰূপধম্মা চ. অতিহৰণং ন পাপুণন্তি খণমত্তাৱট্ঠানতো. তত্থ তত্থেৱাতি যত্থ যত্থ উপ্পন্না, তত্থ তত্থেৱ. ন হি ধম্মানং দেসন্তৰসঙ্কমনং অত্থি. ‘‘পব্বং পব্ব’’তিআদি উদ্ধৰণাদিকোট্ঠাসে সন্ধায সভাগসন্ততিৱসেন ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. অতিইত্তৰো হি ৰূপধম্মানম্পি পৱত্তিক্খণো, গমনস্সাদীনং, দেৱপুত্তানং হেট্ঠুপৰিযেন পটিমুখং ধাৱন্তানং সিৰসি পাদে চ বন্ধখুৰধাৰা সমাগমতোপি সীঘতৰো. যথা তিলানং ভজ্জিযমানানং পটপটাযনেন ভেদো লক্খীযতি, এৱং সঙ্খতধম্মানং উপ্পাদেনাতি দস্সনত্থং ‘‘পটপটাযন্তা’’তি ৱুত্তং. উপ্পন্না হি একন্ততো ভিজ্জন্তীতি. ‘‘সদ্ধিং ৰূপেনা’’তি ইদং তস্স তস্স চিত্তস্স নিৰোধেন সদ্ধিং নিৰুজ্ঝনকৰূপধম্মানং ৱসেন ৱুত্তং, যং ততো সত্তৰসমচিত্তস্স উপ্পাদক্খণে উপ্পন্নং. অঞ্ঞথা যদি ৰূপাৰূপধম্মা সমানক্খণা সিযুং, ‘‘ৰূপং গৰুপৰিণামং দন্ধনিৰোধ’’ন্তিআদিৱচনেহি ৱিৰোধো সিযা, তথা ‘‘নাহং ভিক্খৱে অঞ্ঞং একধম্মম্পি সমনুপস্সামি, যং এৱং লহুপৰিৱত্তং, যথযিদং চিত্ত’’ন্তি (অ. নি. ১.৪৮) এৱং আদিপাড়িযা. চিত্তচেতসিকা হি সাৰম্মণসভাৱা যথাবলং অত্তনো আৰম্মণপচ্চযভূতমত্থং ৱিভাৱেন্তো এৱ উপ্পজ্জন্তীতি তেসং তংসভাৱনিপ্ফত্তিঅনন্তৰং নিৰোধো. ৰূপধম্মা পন অনাৰম্মণা পকাসেতব্বা, এৱং তেসং পকাসেতব্বভাৱনিপ্ফত্তি সোড়সহি চিত্তেহি হোতীতি তঙ্খণাযুকতা তেসং ইচ্ছিতা, লহুৱিঞ্ঞাণৱিসযসঙ্গতিমত্তপ্পচ্চযতায তিণ্ণং খন্ধানং, ৱিসযসঙ্গতিমত্ততায চ ৱিঞ্ঞাণস্স লহুপৰিৱত্তিতা, দন্ধমহাভূতপ্পচ্চযতায ৰূপধম্মানং দন্ধপৰিৱত্তিতা. নানাধাতুযা যথাভূতঞাণং খো পন তথাগতস্সেৱ, তেন চ পুৰেজাতপচ্চযো ৰূপধম্মোৱ ৱুত্তো, পচ্ছাজাতপচ্চযো চ তথেৱাতি ৰূপাৰূপধম্মানং সমানক্খণতা ন যুজ্জতেৱ. তস্মা ৱুত্তনযেনেৱেত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো.

অঞ্ঞং উপ্পজ্জতে চিত্তং, অঞ্ঞং চিত্তং নিৰুজ্ঝতীতি যং পুৰিমুপ্পন্নং চিত্তং, তং অঞ্ঞং, তং পন নিৰুজ্ঝন্তং অপৰস্স অনন্তৰাদিপচ্চযভাৱেনেৱ নিৰুজ্ঝতীতি তথালদ্ধপচ্চযং অঞ্ঞং উপ্পজ্জতে চিত্তং. যদি এৱং তেসং অন্তৰো লব্ভেয্যাতি? নোতি আহ ‘‘অৱীচি মনুপ্পবন্ধো’’তি, যথা ৱীচি অন্তৰো ন লব্ভতি, ‘‘তদেৱেত’’ন্তি অৱিসেসৱিদূ মঞ্ঞন্তি, এৱং অনু অনু পবন্ধো চিত্তসন্তানো ৰূপসন্তানো চ নদীসোতোৱ নদিযং উদকপ্পৱাহো ৱিয ৱত্ততি.

অভিমুখং লোকিতং আলোকিতন্তি আহ ‘‘পুৰতো পেক্খন’’ন্তি. যস্মা যংদিসাভিমুখো গচ্ছতি, তিট্ঠতি, নিসীদতি ৱা তদভিমুখং পেক্খনং আলোকিতং, তস্মা তদনুগতৱিদিসালোকনং ৱিলোকিতন্তি আহ ‘‘ৱিলোকিতং নাম অনুদিসাপেক্খন’’ন্তি. সম্মজ্জনপৰিভণ্ডাদিকৰণে ওলোকিতস্স, উল্লোকহৰণাদীসু উল্লোকিতস্স, পচ্ছতো আগচ্ছন্তপৰিস্সযস্স পৰিৱজ্জনাদীসু অপলোকিতস্স সিযা সম্ভৱোতি আহ ‘‘ইমিনা ৱা মুখেন সব্বানিপি তানি গহিতানেৱা’’তি.

কাযসক্খিন্তি কাযেন সচ্ছিকতৱন্তং, পচ্চক্খকাৰিনন্তি অত্থো. সো হি আযস্মা ৱিপস্সনাকালে ‘‘যমেৱাহং ইন্দ্ৰিযেসু অগুত্তদ্ৱাৰতং নিস্সায সাসনে অনভিৰতিআদিৱিপ্পকাৰং পত্তো, তমেৱ সুট্ঠু নিগ্গহেস্সামী’’তি উস্সাহজাতো বলৱহিৰোত্তপ্পো, তত্থ চ কতাধিকাৰত্তা ইন্দ্ৰিযসংৱৰে উক্কংসপাৰমিপ্পত্তো, তেনেৱ নং সত্থা ‘‘এতদগ্গং ভিক্খৱে মম সাৱকানং ভিক্খূনং ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰানং, যদিদং নন্দো’’তি (অ. নি. ১.২৩৫) এতদগ্গে ঠপেসি.

সাত্থকতা চ সপ্পাযতা চ ৱেদিতব্বা আলোকিতৱিলোকিতস্সাতি আনেত্ৱা সম্বন্ধো. তস্মাতি কম্মট্ঠানাৱিজহনস্সেৱ গোচৰসম্পজঞ্ঞভাৱতোতি ৱুত্তমেৱত্থং হেতুভাৱেন পচ্চামসতি. অত্তনো কম্মট্ঠানৱসেনেৱ আলোকনৱিলোকনং কাতব্বং, খন্ধাদিকম্মট্ঠানা অঞ্ঞো উপাযো ন গৱেসিতব্বোতি অধিপ্পাযো. আলোকিতাদিসমঞ্ঞাপি যস্মা ধম্মমত্তস্সেৱ পৱত্তিৱিসেসো, তস্মা তস্স যাথাৱতো পজাননং অসম্মোহসম্পজঞ্ঞন্তি দস্সেতুং ‘‘অব্ভন্তৰে’’তিআদি ৱুত্তং. চিত্তকিৰিযৱাযোধাতুৱিপ্ফাৰৱসেনাতি কিৰিযমযচিত্তসমুট্ঠানায ৱাযোধাতুযা চলনাকাৰপ্পৱত্তিৱসেন. অধো সীদতীতি অধো গচ্ছতি. উদ্ধং লঙ্ঘেতীতি লঙ্ঘং ৱিয উপৰি গচ্ছতি.

অঙ্গকিচ্চং সাধযমানন্তি পধানভূতঅঙ্গকিচ্চং নিপ্ফাদেন্তং হুত্ৱাতি অত্থো. ‘‘পঠমজৱনেপি…পে… ন হোতী’’তি ইদং পঞ্চদ্ৱাৰৱীথিযং ‘‘ইত্থী পুৰিসো’’তি ৰজ্জনাদীনং অভাৱং সন্ধায ৱুত্তং. তত্থ হি আৱজ্জন ৱোট্ঠব্বপনানং অযোনিসো আৱজ্জনৱোট্ঠব্বনৱসেন ইট্ঠে ইত্থিৰূপাদিম্হি লোভমত্তং, অনিট্ঠে চ পটিঘমত্তং উপ্পজ্জতি, মনোদ্ৱাৰে পন ‘‘ইত্থী পুৰিসো’’তি ৰজ্জনাদি হোতি. তস্স পঞ্চদ্ৱাৰজৱনং মূলং, যথাৱুত্তং ৱা সব্বং ভৱঙ্গাদি. এৱং মনোদ্ৱাৰজৱনস্স মূলৱসেন মূলপৰিঞ্ঞা ৱুত্তা. আগন্তুকতাৱকালিকতা পন পঞ্চদ্ৱাৰজৱনস্সেৱ অপুব্বভাৱৱসেন, ইত্তৰভাৱৱসেন চ ৱুত্তা. ‘‘হেট্ঠুপৰিযৱসেন ভিজ্জিত্ৱা পতিতেসূ’’তি হেট্ঠিমস্স উপৰিমস্স চ অপৰাপৰং ভঙ্গপ্পত্তিমাহ.

তন্তি জৱনং, তস্স অযুত্তন্তি সম্বন্ধো. আগন্তুকো অব্ভাগতো.

উদযব্বযপৰিচ্ছিন্নো তাৱতকো কালো এতেসন্তি তাৱকালিকানি.

এতং অসম্মোহসম্পজঞ্ঞং. সমৱাযেতি সামগ্গিযং. তত্থাতি পঞ্চক্খন্ধৱসেন আলোকনৱিলোকনে পঞ্ঞাযমানে তব্বিনিমুত্তো কো একো আলোকেতি, কো ৱিলোকেতি.

‘‘উপনিস্সযপচ্চযো’’তি ইদং সুত্তন্তনযেন পৰিযাযতো ৱুত্তং. সহজাতপচ্চযোতি নিদস্সনমত্তমেতং অঞ্ঞমঞ্ঞসম্পযুত্তঅত্থিঅৱিগতাদিপচ্চযানম্পি লব্ভনতো.

কালে সমঞ্ছিতুং যুত্তকালে সমঞ্ছন্তস্স. তথা পসাৰেন্তস্সাতি এত্থাপি. মণিসপ্পো নাম একা সপ্পজাতীতি ৱদন্তি. লড়নন্তি কম্পনং, লীড়াকৰণং ৱা.

উণ্হপকতিকো পৰিড়াহবহুলকাযো. সীলৱিদূসনেন অহিতাৱহত্তা মিচ্ছাজীৱৱসেন উপ্পন্নং অসপ্পাযং. ‘‘চীৱৰম্পি অচেতন’’ন্তিআদিনা চীৱৰস্স ৱিয কাযোপি অচেতনোতি কাযস্স অত্তসুঞ্ঞতাৱিভাৱনেন ‘‘অব্ভন্তৰে’’তিআদিনা ৱুত্তমেৱত্থং পৰিদীপেন্তো ইতৰীতৰসন্তোসস্স কাৰণং দস্সেতি, তেনাহ ‘‘তস্মা’’তিআদি.

চতুপঞ্চগণ্ঠিকাহতোতি আহতচতুপঞ্চগণ্ঠিকো, চতুপঞ্চগণ্ঠিকাহি ৱা আহতো তথা.

অট্ঠৱিধোপি অত্থোতি অট্ঠৱিধোপি পযোজনৱিসেসো মহাসিৱত্থেৰৱাদৱসেন ‘‘ইমস্স কাযস্স ঠিতিযা’’তিআদিনা (ম. নি. ১.২৩, ৪২২; ম. নি. ২.৩৮৭; অ. নি. ২.৩৪১; ৮.৯; ধ. স. ১৩৫৫; ৱিভ. ৫১৮; মহানি. ২০৬) নযেন ৱুত্তো দট্ঠব্বো. ইমস্মিং পক্খে ‘‘নেৱ দৱাযাতিআদিনা (ম. নি. ১.২৩, ৪২২; ম. নি. ২.৩৮৭; অ. নি. ৮.৯; ধ. স. ১৩৫৫; ৱিভ. ৫১৮; মহানি. ২০৬) নযেনা’’তি পন পটিক্খেপঙ্গদস্সনমুখেন দেসনায আগতত্তা ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং.

পথৱিসন্ধাৰকজলস্স তংসন্ধাৰকৱাযুনা ৱিয পৰিভুত্তস্স আহাৰস্স ৱাযোধাতুযাৱ আসযে অৱট্ঠানন্তি আহ ‘‘ৱাযোধাতুৱসেনেৱ তিট্ঠতী’’তি. অতিহৰতীতি যাৱ মুখা অভিহৰতি. ৱীতিহৰতীতি ততো কুচ্ছিযং ৱীমিস্সং কৰোন্তো হৰতি. অতিহৰতীতি ৱা মুখদ্ৱাৰং অতিক্কামেন্তো হৰতি. ৱীতিহৰতীতি কুচ্ছিগতং পস্সতো হৰতি, পৰিৱত্তেতীতি অপৰাপৰং চাৰেতি. এত্থ চ আহাৰস্স ধাৰণপৰিৱত্তনসঞ্চুণ্ণনৱিসোসনানি পথৱীধাতুসহিতা এৱ ৱাযোধাতু কৰোতি, ন কেৱলাতি তানি পথৱীধাতুযাপি কিচ্চভাৱেন ৱুত্তানি. অল্লত্তঞ্চ অনুপালেতীতি যথা ৱাযোধাতু আদীহি অঞ্ঞেহি ৱিসোসনং ন হোতি, তথা অল্লত্তঞ্চ অনুপালেতি. তেজোধাতূতি গহণীসঙ্খাতা তেজোধাতু. সা হি অন্তোপৱিট্ঠং আহাৰং পৰিপাচেতি. অঞ্জসো হোতীতি আহাৰস্স পৱেসনাদীনং মগ্গো হোতি. আভুজতীতি পৰিযেসনৱসেন, অজ্ঝোহৰণজিণ্ণাজিণ্ণতাদিপটিসংৱেদনৱসেন চ আৱজ্জেতি, ৱিজানাতীতি অত্থো. তংতংৱিজাননস্স পচ্চযভূতোযেৱ হি পযোগো ‘‘সম্মাপযোগো’’তি ৱুত্তো. যেন হি পযোগেন পৰিযেসনাদি নিপ্ফজ্জতি, সো তব্বিসযৱিজাননম্পি নিপ্ফাদেতি নাম তদৱিনাভাৱতো. অথ ৱা সম্মাপযোগং সম্মাপটিপত্তি মন্ৱায আগম্ম আভুজতি সমন্নাহৰতি. আভোগপুব্বকো হি সব্বোপি ৱিঞ্ঞাণব্যাপাৰোতি তথা ৱুত্তং.

গমনতোতি ভিক্খাচাৰৱসেন গোচৰগামং উদ্দিস্স গমনতো. পৰিযেসনতোতি গোচৰগামে ভিক্খত্থং আহিণ্ডনতো. পৰিভোগতোতি আহাৰস্স পৰিভুঞ্জনতো. আসযতোতি পিত্তাদিআসযতো. আসযতি এত্থ একজ্ঝং পৱত্তমানোপি কম্মফলৱৱত্থিতো হুত্ৱা মৰিযাদৱসেন অঞ্ঞমঞ্ঞং অসঙ্কৰতো সযতি তিট্ঠতি পৱত্ততীতি আসযো, আমাসযস্স উপৰি তিট্ঠনকো পিত্তাদিকো. মৰিযাদত্থো হি অযমাকাৰো. নিধানন্তি যথাভুত্তো আহাৰো নিচিতো হুত্ৱা তিট্ঠতি এত্থাতি নিধানং, আমাসযো. ততো নিধানতো. অপৰিপক্কতোতি গহণীসঙ্খাতেন কম্মজতেজেন অৱিপক্কতো. পৰিপক্কতোতি যথাভুত্তস্স আহাৰস ৱিপক্কভাৱতো. ফলতোতি নিপ্ফত্তিতো. নিস্সন্দতোতি ইতো চিতো চ নিস্সন্দনতো. সম্মক্খনতোতি সব্বসো মক্খনতো. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰো পন ৱিসুদ্ধিমগ্গসংৱণ্ণনায (ৱিসুদ্ধি. টী. ১.২৯৪) গহেতব্বো.

সৰীৰতো সেদা মুচ্চন্তীতি ৱেগসংধাৰণেন উপ্পন্নপৰিড়াহতো সৰীৰতো সেদা মুচ্চন্তি. অঞ্ঞে চ ৰোগা কণ্ণসূলভগন্দৰাদযো. অট্ঠানেতি মনুস্সামনুস্সপৰিগ্গহিতে অযুত্তট্ঠানে খেত্তদেৱাযতনাদিকে. কুদ্ধা হি অমনুস্সা, মনুস্সাপি ৱা জীৱিতক্খযং পাপেন্তি. নিস্সট্ঠত্তা নেৱ অত্তনো, কস্সচি অনিস্সজ্জিতত্তা, জিগুচ্ছনীযত্তা চ ন পৰস্স. উদকতুম্বতোতি ৱেড়ুনাড়িআদিউদকভাজনতো. তন্তি ছড্ডিতউদকং.