১. সুত্তন্তভাজনীযৱণ্ণনা

৩৯০. কাৰণপ্পধানাতি ‘‘অনুপ্পন্নপাপকানুপ্পাদাদিঅত্থা’’তি গহিতা তথেৱ তে হোন্তীতি তং অত্থং সাধেন্তিযেৱাতি এতস্স অত্থস্স দীপকো সম্মা-সদ্দোতি যথাধিপ্পেতত্থস্স অনুপ্পন্নপাপকানুপ্পাদাদিনো কাৰণভূতা, পধানকাৰণভূতাতি অত্থো. সম্মাসদ্দস্স উপাযযোনিসোঅত্থদীপকতং সন্ধায ‘‘উপাযপ্পধানা যোনিসোপধানা’’তি ৱুত্তং. পটিপন্নকোতি ভাৱনমনুযুত্তো. ভুসং যোগো পযোগো, পযোগোৱ পৰক্কমো পযোগপৰক্কমো. এতানীতি ‘‘ৱাযমতী’’তিআদীনি ‘‘আসেৱমানো ৱাযমতী’’তিআদিনা যোজেতব্বানি.

অনুপ্পন্নাতি অৱত্তব্বতং আপন্নানন্তি ভূমিলদ্ধাৰম্মণাধিগ্গহিতাৱিক্খম্ভিতাসমুগ্ঘাতিতুপ্পন্নানং.

৩৯১. ধম্মচ্ছন্দোতি তণ্হাদিট্ঠিৱীৰিযচ্ছন্দা ৱিয ন অঞ্ঞো ধম্মো, অথ খো ছন্দনিযসভাৱো এৱাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘সভাৱচ্ছন্দো’’তি. তত্থ ‘‘যো কামেসু কামচ্ছন্দো’’তিআদীসু (ধ. স. ১১০৩) তণ্হা ছন্দোতি ৱুত্তাতি ৱেদিতব্বো, ‘‘সব্বেৱ নু খো, মাৰিস, সমণব্ৰাহ্মণা একন্তৱাদা একন্তসীলা একন্তছন্দা একন্তঅজ্ঝোসানা’’তি (দী. নি. ২.৩৬৬) এত্থ দিট্ঠি, পমাদনিদ্দেসে ‘‘নিক্খিত্তছন্দতা নিক্খিত্তধুৰতা’’তি ৱীৰিযন্তি ৱণ্ণেতি.

৩৯৪. ৱাযমতি ৱীৰিযং আৰভতীতি পদদ্ৱযস্সপি নিদ্দেসো ৱীৰিযনিদ্দেসোযেৱাতি অধিপ্পাযেনাহ ‘‘ৱীৰিযনিদ্দেসে’’তি.

৪০৬. সব্বপুব্বভাগেতি সব্বমগ্গানং পুব্বভাগে. পুৰিমস্মিন্তি ‘‘অনুপ্পন্না মে কুসলা ধম্মা অনুপ্পজ্জমানা অনত্থায সংৱত্তেয্যু’’ন্তি এত্থাপি ‘‘সমথৱিপস্সনাৱ গহেতব্বা’’তি ৱুত্তং অট্ঠকথাযং, তং পন মগ্গানুপ্পন্নতায ভাৱতো অনুপ্পজ্জমানে চ তস্মিং ৱট্টানত্থসংৱত্তনতো ন যুত্তন্তি পটিক্খিপতি.

মহন্তং গাৰৱং হোতি, তস্মা ‘‘সঙ্ঘগাৰৱেন যথাৰুচি ৱিন্দিতুং ন সক্কা’’তি সঙ্ঘেন সহ ন নিক্খমি. অতিমন্দানি নোতি ননু অতিমন্দানীতি অত্থো. সন্তসমাপত্তিতো অঞ্ঞং সন্থম্ভনকাৰণং বলৱং নত্থীতি ‘‘ততো পৰিহীনা সন্থম্ভিতুং ন সক্কোন্তী’’তি আহ. ন হি মহাৰজ্জুম্হি ছিন্নে সুত্ততন্তূ সন্ধাৰেতুং সক্কোন্তীতি. সমথে ৱত্থুং দস্সেত্ৱা তেন সমানগতিকা ৱিপস্সনা চাতি ইমিনা অধিপ্পাযেনাহ ‘‘এৱং উপ্পন্না সমথৱিপস্সনা…পে… সংৱত্তন্তী’’তি.

তত্থ অনুপ্পন্নানন্তি এত্থ তত্থ দুৱিধায সম্মপ্পধানকথায, তত্থ ৱা পাড়িযং ‘‘অনুপ্পন্নান’’ন্তি এতস্স অযং ৱিনিচ্ছযোতি অধিপ্পাযো. এতেযেৱাতি অনমতগ্গে সংসাৰে উপ্পন্নাযেৱ.

চুদ্দস মহাৱত্তানি খন্ধকে ৱুত্তানি আগন্তুকআৱাসিকগমিকঅনুমোদন ভত্তগ্গ পিণ্ডচাৰিক আৰঞ্ঞিক সেনাসন জন্তাঘৰৱচ্চকুটি আচৰিযউপজ্ঝাযসদ্ধিৱিহাৰিকঅন্তেৱাসিকৱত্তানি চুদ্দস. ততো অঞ্ঞানি পন কদাচি তজ্জনীযকম্মকতাদিকালে পাৰিৱাসিকাদিকালে চ চৰিতব্বানি দ্ৱাসীতি খুদ্দকৱত্তানীতি কথিতানি দট্ঠব্বানি. ন হি তানি সব্বাসু অৱত্থাসু চৰিতব্বানি, তস্মা মহাৱত্তে অগণিতানি. তত্থ ‘‘পাৰিৱাসিকানং ভিক্খূনং ৱত্তং পঞ্ঞাপেস্সামী’’তি আৰভিত্ৱা ‘‘ন উপসম্পাদেতব্বং…পে… ন ছমাযং চঙ্কমন্তে চঙ্কমে চঙ্কমিতব্ব’’ন্তি (চূড়ৱ. ৭৬) ৱুত্তানি পকতত্তে চৰিতব্বৱত্তাৱসানানি ছসট্ঠি, ততো পৰং ‘‘ন, ভিক্খৱে, পাৰিৱাসিকেন ভিক্খুনা পাৰিৱাসিকৱুড্ঢতৰেন ভিক্খুনা সদ্ধিং, মূলাযপটিকস্সনাৰহেন, মানত্তাৰহেন, মানত্তচাৰিকেন, অব্ভানাৰহেন ভিক্খুনা সদ্ধিং একচ্ছন্নে আৱাসে ৱত্থব্ব’’ন্তিআদীনি (চূড়ৱ. ৮২) পকতত্তে চৰিতব্বেহি অনঞ্ঞত্তা ৱিসুং ৱিসুং অগণেত্ৱা পাৰিৱাসিকৱুড্ঢতৰাদীসু পুগ্গলন্তৰেসু চৰিতব্বত্তা তেসং ৱসেন সম্পিণ্ডেত্ৱা একেকং কত্ৱা গণেতব্বানি পঞ্চাতি একসত্ততি ৱত্তানি, উক্খেপনীযকম্মকতৱত্তেসু ৱত্তপঞ্ঞাপনৱসেন ৱুত্তং ‘‘ন পকতত্তস্স ভিক্খুনো অভিৱাদনং পচ্চুট্ঠানং…পে… নহানে পিট্ঠিপৰিকম্মং সাদিতব্ব’’ন্তি (চূড়ৱ. ৭৫) ইদং অভিৱাদনাদীনং অস্সাদিযনং একং, ‘‘ন পকতত্তো ভিক্খু সীলৱিপত্তিযা অনুদ্ধংসেতব্বো’’তিআদীনি (চূড়ৱ. ৫১) চ দসাতি এৱং দ্ৱাসীতি হোন্তি. এতেস্ৱেৱ কানিচি তজ্জনীযকম্মকতাদিৱত্তানি, কানিচি পাৰিৱাসিকাদিৱত্তানীতি অগ্গহিতগ্গহণেন দ্ৱাসীতিৱত্তন্তি দট্ঠব্বং.

ইধ ৱিপাকানুভৱনৱসেন তদাৰম্মণং, অৱিপক্কৱিপাকস্স সব্বথা অৱিগতত্তা ভৱিত্ৱা ৱিগতমত্তৱসেন কম্মঞ্চ ‘‘ভুত্ৱা ৱিগতুপ্পন্ন’’ন্তি ৱুত্তং, ন অট্ঠসালিনিযং (ধ. স. অট্ঠ. ১) ৱিয ৰজ্জনাদিৱসেন অনুভুত্ৱাপগতং জৱনং, উপ্পজ্জিত্ৱা নিৰুদ্ধতাৱসেন ভূতাপগতসঙ্খাতং সেসসঙ্খতঞ্চ ‘‘ভূতাপগতুপ্পন্ন’’ন্তি, তস্মা ইধ ওকাসকতুপ্পন্নং ৱিপাকমেৱ ৱদতি, ন তত্থ ৱিয কম্মম্পীতি. অনুসযিতকিলেসাতি অপ্পহীনা মগ্গেন পহাতব্বা অধিপ্পেতা. তেনাহ ‘‘অতীতা ৱা…পে… ন ৱত্তব্বা’’তি. তেসঞ্হি অম্বতৰুণোপমায ৱত্তমানাদিতা ন ৱত্তব্বাতি.

আহতখীৰৰুক্খো ৱিয নিমিত্তগ্গাহৱসেন অধিগতং আৰম্মণং, অনাহতখীৰৰুক্খো ৱিয অৱিক্খম্ভিততায অন্তোগধকিলেসং আৰম্মণং দট্ঠব্বং, নিমিত্তগ্গাহকাৱিক্খম্ভিতকিলেসা ৱা পুগ্গলা আহতানাহতখীৰৰুক্খসদিসা. পুৰিমনযেনেৱাতি অৱিক্খম্ভিতুপ্পন্নে ৱিয ‘‘ইমস্মিং নাম ঠানে নুপ্পজ্জিস্সন্তীতি ন ৱত্তব্বা অসমুগ্ঘাটিতত্তা’’তি যোজেত্ৱা ৱিত্থাৰেতব্বং.

পাড়িযন্তি পটিসম্ভিদাপাড়িযং (পটি. ম. ৩.২১). মগ্গেন পহীনকিলেসানমেৱ তিধা নৱত্তব্বতং অপাকটং পাকটং কাতুং অজাতফলৰুক্খো আভতো, অতীতাদীনং অপ্পহীনতাদস্সনত্থম্পি ‘‘জাতফলৰুক্খেন দীপেতব্ব’’ন্তি আহ. তত্থ যথা অচ্ছিন্নে ৰুক্খে নিব্বত্তিৰহানি ফলানি ছিন্নে অনুপ্পজ্জমানানি ন কদাচি সসভাৱানি অহেসুং হোন্তি ভৱিস্সন্তি চাতি অতীতাদিভাৱেন ন ৱত্তব্বানি, এৱং মগ্গেন পহীনকিলেসা চ দট্ঠব্বা. যথা চ ছেদে অসতি ফলানি উপ্পজ্জিস্সন্তি, সতি চ নুপ্পজ্জিস্সন্তীতি ছেদস্স সাত্থকতা, এৱং মগ্গভাৱনায চ সাত্থকতা যোজেতব্বা.

সুত্তন্তভাজনীযৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.