১. সুত্তন্তভাজনীযং

উদ্দেসৱাৰৱণ্ণনা

৩৫৫. তযো সতিপট্ঠানাতি সতিপট্ঠান-সদ্দস্স অত্থুদ্ধাৰং কৰোতি, ন ইধ পাড়িযং ৱুত্তস্স সতিপট্ঠান-সদ্দস্স অত্থদস্সনং. আদীসু হি সতিগোচৰোতি আদি-সদ্দেন ‘‘ফস্সসমুদযা ৱেদনানং সমুদযো, নামৰূপসমুদযা চিত্তস্স সমুদযো, মনসিকাৰসমুদযা ধম্মানং সমুদযো’’তি (সং. নি. ৫.৪০৮) সতিপট্ঠানন্তি ৱুত্তানং সতিগোচৰানং দীপকে সুত্তপ্পদেসে সঙ্গণ্হাতি. এৱং পটিসম্ভিদাপাড়িযম্পি অৱসেসপাড়িপ্পদেসদস্সনত্থো আদি-সদ্দো দট্ঠব্বো. দানাদীনিপি কৰোন্তস্স ৰূপাদীনি কসিণাদীনি চ সতিযা ঠানং হোতীতি তংনিৱাৰণত্থমাহ ‘‘পধানং ঠান’’ন্তি. প-সদ্দো হি পধানত্থদীপকোতি অধিপ্পাযো.

অৰিযোতি অৰিযং সেট্ঠং সম্মাসম্বুদ্ধমাহ. এত্থাতি এতস্মিং সড়াযতনৱিভঙ্গসুত্তেতি অত্থো. সুত্তেকদেসেন হি সুত্তং দস্সেতি. তত্থ হি –

‘‘তযো সতিপট্ঠানা যদৰিযো…পে… অৰহতীতি ইতি খো পনেতং ৱুত্তং, কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? ইধ, ভিক্খৱে, সত্থা সাৱকানং ধম্মং দেসেতি অনুকম্পকো হিতেসী অনুকম্পং উপাদায ‘ইদং ৱো হিতায ইদং ৱো সুখাযা’তি. তস্স সাৱকা ন সুস্সূসন্তি, ন সোতং ওদহন্তি, ন অঞ্ঞা চিত্তং উপট্ঠাপেন্তি, ৱোক্কম্ম চ সত্থুসাসনা ৱত্তন্তি. তত্ৰ, ভিক্খৱে, তথাগতো ন চেৱ অনত্তমনো হোতি, ন চ অনত্তমনতং পটিসংৱেদেতি, অনৱস্সুতো চ ৱিহৰতি সতো সম্পজানো. ইদং, ভিক্খৱে, পঠমং সতিপট্ঠানং. যদৰিযো…পে… অৰহতি.

‘‘পুন চপৰং ভিক্খৱে সত্থা…পে… ইদং ৱো সুখাযাতি. তস্স একচ্চে সাৱকা ন সুস্সূসন্তি…পে… ৱত্তন্তি. একচ্চে সাৱকা সুস্সূসন্তি …পে… ন চ ৱোক্কম্ম সত্থুসাসনা ৱত্তন্তি. তত্ৰ, ভিক্খৱে, তথাগতো ন চেৱ অত্তমনো হোতি, ন চ অত্তমনতং পটিসংৱেদেতি. ন চেৱ অনত্তমনো হোতি, ন চ অনত্তমনতং পটিসংৱেদেতি. অত্তমনতঞ্চ অনত্তমনতঞ্চ তদুভযং অভিনিৱজ্জেত্ৱা উপেক্খকো চ ৱিহৰতি সতো সম্পজানো. ইদং, ভিক্খৱে, দুতিযং…পে….

‘‘পুন চপৰং…পে… সুখাযাতি. তস্স সাৱকা সুস্সূসন্তি…পে… ৱত্তন্তি. তত্ৰ, ভিক্খৱে, তথাগতো অত্তমনো চেৱ হোতি, অত্তমনতঞ্চ পটিসংৱেদেতি, অনৱস্সুতো চ ৱিহৰতি সতো সম্পজানো. ইদং, ভিক্খৱে, ততিয’’ন্তি (ম. নি. ৩.৩১১) –

এৱং পটিঘানুনযেহি অনৱস্সুততা, নিচ্চং উপট্ঠিতসতিতা, তদুভযৱীতিৱত্ততা সতিপট্ঠানন্তি ৱুত্তা. বুদ্ধানমেৱ কিৰ নিচ্চং উপট্ঠিতসতিতা হোতি, ন পচ্চেকবুদ্ধাদীনন্তি.

প-সদ্দো আৰম্ভং জোতেতি, আৰম্ভো চ পৱত্তীতি কত্ৱা আহ ‘‘পৱত্তযিতব্বতোতি অত্থো’’তি. সতিযা কৰণভূতায পট্ঠানং পট্ঠাপেতব্বং সতিপট্ঠানং. অন-সদ্দঞ্হি বহুলং-ৱচনেন কম্মত্থং ইচ্ছন্তি সদ্দৱিদূ, তথেৱ কত্তুঅত্থম্পি ইচ্ছন্তীতি পুন ততিযনযে ‘‘পতিট্ঠাতীতি পট্ঠান’’ন্তি ৱুত্তং. তত্থ প-সদ্দো ভুসত্থং পক্খন্দনং দীপেতীতি ‘‘ওক্কন্তিত্ৱা পক্খন্দিত্ৱা ৱত্ততীতি অত্থো’’তি আহ. পুন ভাৱত্থে সতি-সদ্দং পট্ঠান-সদ্দঞ্চ ৱণ্ণেন্তো ‘‘অথ ৱা’’তিআদিমাহ. তেন পুৰিমত্থে সতি-সদ্দো পট্ঠান-সদ্দো চ কত্তুঅত্থোতি ৱিঞ্ঞাযতি.

ৱিসেসেন কাযো চ ৱেদনা চ অস্সাদস্স কাৰণন্তি তপ্পহানত্থং তেসং তণ্হাৱত্থূনং ওড়াৰিকসুখুমানং অসুভদুক্খতাদস্সনানি মন্দতিক্খপঞ্ঞেহি তণ্হাচৰিতেহি সুকৰানীতি তানি তেসং ৱিসুদ্ধিমগ্গোতি ৱুত্তানি, এৱং দিট্ঠিযা ৱিসেসকাৰণেসু চিত্তধম্মেসু অনিচ্চানত্ততাদস্সনানি নাতিপভেদাতিপভেদগতেসু তেসু তপ্পহানত্থং মন্দতিক্খানং দিট্ঠিচৰিতানং সুকৰানীতি তেসং তানি ৱিসুদ্ধিমগ্গোতি. তিক্খো সমথযানিকো ওড়াৰিকাৰম্মণং পৰিগ্গণ্হন্তো তত্থ অট্ঠত্ৱা ঝানং সমাপজ্জিত্ৱা ৱুট্ঠায ৱেদনং পৰিগ্গণ্হাতীতি আহ ‘‘ওড়াৰিকাৰম্মণে অসণ্ঠহনতো’’তি. ৱিপস্সনাযানিকস্স সুখুমে চিত্তে ধম্মেসু চ চিত্তং পক্খন্দতীতি তদনুপস্সনানং তংৱিসুদ্ধিমগ্গতা ৱুত্তা.

তেসং তত্থাতি এত্থ তত্থ-সদ্দস্স পহানত্থন্তি এতেন যোজনা. পঞ্চ কামগুণা সৱিসেসা কাযে লব্ভন্তীতি ৱিসেসেন কাযো কামোঘস্স ৱত্থু, ভৱে সুখগ্গহণৱসেন ভৱস্সাদো হোতীতি ভৱোঘস্স ৱেদনা, সন্ততিঘনগ্গহণৱসেন চিত্তে অত্তাভিনিৱেসো হোতীতি দিট্ঠোঘস্স চিত্তং, ধম্মৱিনিব্ভোগস্স ধম্মানং ধম্মমত্ততায চ দুপ্পটিৱিজ্ঝত্তা সম্মোহো হোতীতি অৱিজ্জোঘস্স ধম্মা, তস্মা তেসু তেসং পহানত্থং চত্তাৰোৱ ৱুত্তা, দুক্খায ৱেদনায পটিঘানুসযো অনুসেতীতি দুক্খদুক্খৱিপৰিণামদুক্খসঙ্খাৰদুক্খভূতা ৱেদনা ৱিসেসেন ব্যাপাদকাযগন্থস্স ৱত্থু, চিত্তে নিচ্চগ্গহণৱসেন সস্সতস্স অত্তনো সীলেন সুদ্ধীতিআদিপৰামসনং হোতীতি সীলব্বতপৰামাসস্স চিত্তং, নামৰূপপৰিচ্ছেদেন ভূতং ভূততো অপস্সন্তস্স ভৱৱিভৱদিট্ঠিসঙ্খাতো ইদংসচ্চাভিনিৱেসো হোতীতি তস্স ধম্মা…পে… সুখৱেদনাস্সাদৱসেন পৰলোকনিৰপেক্খো ‘‘নত্থি দিন্ন’’ন্তিআদিপৰামাসং উপ্পাদেতীতি দিট্ঠুপাদানস্স ৱেদনা. সন্ততিঘনগ্গহণৱসেন সৰাগাদিচিত্তে সম্মোহো হোতীতি মোহাগতিযা চিত্তং, ধম্মসভাৱানৱবোধেন ভযং হোতীতি ভযাগতিযা ধম্মা…পে… অৱুত্তানং ৱুত্তনযেন ৱত্থুভাৱো যোজেতব্বো.

‘‘আহাৰসমুদযা কাযসমুদযো, ফস্সসমুদযা ৱেদনাসমুদযো (সং. নি. ৫.৪০৮), সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং, ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপ’’ন্তি (ম. নি. ৩.১২৬; সং. নি. ২.১; উদা. ১) ৱচনতো কাযাদীনং সমুদযভূতা কবড়ীকাৰাহাৰফস্সমনোসঞ্চেতনাৱিঞ্ঞাণাহাৰা কাযাদিপৰিজাননেন পৰিঞ্ঞাতা হোন্তীতি আহ ‘‘চতুব্বিধাহাৰপৰিঞ্ঞত্থ’’ন্তি. পকৰণনযোতি তম্বপণ্ণিভাসায ৱণ্ণনানযো. নেত্তিপেটকপ্পকৰণে ধম্মকথিকানং যোজনানযোতিপি ৱদন্তি.

সৰণৱসেনাতি কাযাদীনং কুসলাদিধম্মানঞ্চ ধাৰণতাৱসেন. সৰন্তি গচ্ছন্তি এতাযাতি সতীতি ইমস্মিং অত্থে একত্তে নিব্বানে সমাগমো একত্তসমোসৰণং. এতদেৱ হি দস্সেতুং ‘‘যথা হী’’তিআদিমাহ. একনিব্বানপ্পৱেসহেতুভূতো ৱা সমানতায একো সতিপট্ঠানসভাৱো একত্তং, তত্থ সমোসৰণং তংসভাগতা একত্তসমোসৰণং. একনিব্বানপ্পৱেসহেতুভাৱং পন দস্সেতুং ‘‘যথা হী’’তিআদিমাহ. এতস্মিং অত্থে সৰণেকত্তসমোসৰণানি সহ সতিপট্ঠানেকভাৱস্স কাৰণত্তেন ৱুত্তানীতি দট্ঠব্বানি, পুৰিমস্মিং ৱিসুং. সৰণৱসেনাতি ৱা গমনৱসেনাতি অত্থে সতি তদেৱ গমনং সমোসৰণন্তি সমোসৰণে ৱা সতি-সদ্দত্থৱসেন অৱুচ্চমানে ধাৰণতাৱ সতীতি সতি-সদ্দত্থন্তৰাভাৱা পুৰিমং সতিভাৱস্স কাৰণং, পচ্ছিমং একভাৱস্সাতি নিব্বানসমোসৰণেপি সহিতানেৱ তানি সতিপট্ঠানেকভাৱস্স কাৰণানি.

চুদ্দসৱিধেনাতি ইদং মহাসতিপট্ঠানসুত্তে (দী. নি. ২.৩৭২ আদযো; ম. নি. ১.১০৫ আদযো) ৱুত্তানং আনাপানপব্বাদীনং ৱসেন. তথা পঞ্চৱিধেন ধম্মানুপস্সনন্তি এত্থাপি দট্ঠব্বং. এত্থ চ উট্ঠানকভণ্ডসদিসতা তংতংসতিপট্ঠানভাৱনানুভাৱস্স দট্ঠব্বা. ভিক্খুগোচৰা হি এতে. ৱুত্তঞ্হি ‘‘গোচৰে, ভিক্খৱে, চৰথ সকে পেত্তিকে ৱিসযে’’তিআদি (সং. নি. ৫.৩৭২; দী. নি. ৩.৮০).

কাযানুপস্সনাদিপটিপত্তিযা ভিক্খু হোতীতি ভিক্খুং ‘‘কাযানুপস্সী ৱিহৰতী’’তিআদিনা দস্সেতি ভিক্খুম্হি তংনিযমতো. তেনাহ ‘‘পটিপত্তিযা ৱা ভিক্খুভাৱদস্সনতো’’তি.

সমং চৰেয্যাতি কাযাদিৱিসমচৰিযং পহায কাযাদীহি সমং চৰেয্য. ৰাগাদিৱূপসমেন সন্তো, ইন্দ্ৰিযদমনেন দন্তো, চতুমগ্গনিযমেন নিযতো, সেট্ঠচাৰিতায ব্ৰহ্মচাৰী. কাযদণ্ডাদিওৰোপনেন নিধায দণ্ডং. সো এৱৰূপো বাহিতপাপসমিতপাপভিন্নকিলেসতাহি ব্ৰাহ্মণাদিসমঞ্ঞো ৱেদিতব্বো.

কাযানুপস্সনাউদ্দেসৱণ্ণনা

অসম্মিস্সতোতি ৱেদনাদযোপি এত্থ সিতা, এত্থ পটিবদ্ধাতি কাযে ৱেদনাদিঅনুপস্সনাপসঙ্গেপি আপন্নে তদমিস্সতোতি অত্থো. অৱযৱীগাহসমঞ্ঞাতিধাৱনসাৰাদানাভিনিৱেসনিসেধনত্থং কাযং অঙ্গপচ্চঙ্গেহি, তানি চ কেসাদীহি, কেসাদিকে চ ভূতুপাদাযৰূপেহি ৱিনিব্ভুজ্জন্তো ‘‘তথা ন কাযে’’তিআদিমাহ. পাসাদাদিনগৰাৱযৱসমূহে অৱযৱীৱাদিনোপি অৱযৱীগাহং ন কৰোন্তি. নগৰং নাম কোচি অত্থো অত্থীতি পন কেসঞ্চি সমঞ্ঞাতিধাৱনং সিযাতি ইত্থিপুৰিসাদিসমঞ্ঞাতিধাৱনে নগৰনিদস্সনং ৱুত্তং.

যং পস্সতি ইত্থিং ৱা পুৰিসং ৱা, ননু চক্খুনা ইত্থিপুৰিসদস্সনং নত্থীতি? সচ্চং নত্থি, ‘‘ইত্থিং পস্সামি, পুৰিসং পস্সামী’’তি পন পৱত্তসঞ্ঞায ৱসেন ‘‘যং পস্সতী’’তি ৱুত্তং. মিচ্ছাদস্সনে ৱা দিট্ঠিযা যং পস্সতি, ন তং দিট্ঠং, তং ৰূপাযতনং ন হোতি, ৰূপাযতনং ৱা তং ন হোতীতি অত্থো. অথ ৱা তং কেসাদিভূতুপাদাযসমূহসঙ্খাতং দিট্ঠং ন হোতি, দিট্ঠং ৱা যথাৱুত্তং ন হোতীতি অত্থো. যং দিট্ঠং তং ন পস্সতীতি যং ৰূপাযতনং, কেসাদিভূতুপাদাযসমূহসঙ্খাতং ৱা দিট্ঠং, তং পঞ্ঞাচক্খুনা ভূততো ন পস্সতীতি অত্থো.

ন অঞ্ঞধম্মানুপস্সীতি ন অঞ্ঞসভাৱানুপস্সী, অসুভাদিতো অঞ্ঞাকাৰানুপস্সী ন হোতীতি ৱুত্তং হোতি. পথৱীকাযন্তি কেসাদিপথৱিং ধম্মসমূহত্তা কাযোতি ৱদতি, লক্খণপথৱিমেৱ ৱা অনেকপ্পভেদসকলসৰীৰগতং পুব্বাপৰিযভাৱেন পৱত্তমানং সমূহৱসেন গহেত্ৱা কাযোতি ৱদতি, এৱং অঞ্ঞত্থাপি.

অজ্ঝত্তবহিদ্ধাতি অজ্ঝত্তবহিদ্ধাধম্মানং ঘটিতাৰম্মণং একতো আৰম্মণভাৱো নত্থীতি অত্থো, অজ্ঝত্তবহিদ্ধা ধম্মা ৱা ঘটিতাৰম্মণং ইদং নত্থীতি অত্থো. তীসু ভৱেসু কিলেসানন্তি ভৱত্তযৱিসযানং কিলেসানন্তি অত্থো.

সব্বত্থিকন্তি সব্বত্থ ভৱং. সব্বস্মিং লীনে উদ্ধটে চ চিত্তে ইচ্ছিতব্বত্তা, সব্বে ৱা লীনে উদ্ধটে চ ভাৱেতব্বা বোজ্ঝঙ্গা অত্থিকা এতাযাতি সব্বত্থিকা. অন্তোসঙ্খেপোতি অন্তোওলীযনা কোসজ্জন্তি অত্থো.

অৱিসেসেন দ্ৱীহিপি নীৱৰণপ্পহানং ৱুত্তন্তি কত্ৱা পুন একেকেন ৱুত্তপ্পহানৱিসেসং দস্সেতুং ‘‘ৱিসেসেনা’’তি আহ, ‘‘ৱিনেয্য নীৱৰণানী’’তি অৱত্ৱা অভিজ্ঝাদোমনস্সৱিনযস্স ৱা পযোজনং দস্সেন্তো ‘‘ৱিসেসেনা’’তিআদিমাহ. কাযানুপস্সনাভাৱনায উজুৱিপচ্চনীকানং অনুৰোধৱিৰোধাদীনং পহানদস্সনঞ্হি এতস্স পযোজনন্তি. কাযভাৱনাযাতি কাযানুপস্সনাভাৱনা অধিপ্পেতা. তেনাতি অনুৰোধাদিপ্পহানৱচনেন.

সব্বত্থিককম্মট্ঠানং বুদ্ধানুস্সতি মেত্তা মৰণস্সতি অসুভভাৱনা চ. সতিসম্পজঞ্ঞেন এতেন যোগিনা পৰিহৰিযমানং তং সব্বত্থিককম্মট্ঠানং ৱুত্তং সতিসম্পজঞ্ঞবলেন অৱিচ্ছিন্নস্স তস্স পৰিহৰিতব্বত্তা, সতিযা ৱা সমথো ৱুত্তো সমাধিক্খন্ধসঙ্গহিতত্তা.

কাযানুপস্সনাউদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ৱেদনানুপস্সনাদিউদ্দেসৱণ্ণনা

কেৱলং পনিধাতিআদিনা ইধ এত্তকং ৱেদিতব্বন্তি ৱেদিতব্বং পৰিচ্ছেদং দস্সেতি. অদ্দমদক্খীতি দ্ৱেপি একত্থা. সম্মদ্দসোতি সম্মা পস্সকো.

সুখদুক্খতোপি চাতি সুখাদীনং ঠিতিৱিপৰিণামঞাণসুখতায, ৱিপৰিণামট্ঠিতিঅঞ্ঞাণদুক্খতায চ ৱুত্তত্তা তিস্সোপি চ সুখতো তিস্সোপি চ দুক্খতো অনুপস্সিতব্বাতি অত্থো.

ৰূপাদিআৰম্মণছন্দাদিঅধিপতিঞাণাদিসহজাতকামাৱচৰাদিভূমিনানত্তভেদানং কুসলাকুসলতব্বিপাককিৰিযানানত্তভেদস্স চ আদি-সদ্দেন সসঙ্খাৰিকাসঙ্খাৰিকসৱত্থুকাৱত্থুকাদিনানত্তভেদানঞ্চ ৱসেনাতি যোজেতব্বং. সুঞ্ঞতাধম্মস্সাতি ‘‘ধম্মা হোন্তি, খন্ধা হোন্তী’’তিআদিনা (ধ. স. ১২১) সুঞ্ঞতাৱাৰে আগতসুঞ্ঞতাসভাৱস্স ৱসেন. কামঞ্চেত্থাতিআদিনা পুব্বে পহীনত্তা পুন পহানং ন ৱত্তব্বন্তি চোদনং দস্সেতি, মগ্গচিত্তক্খণে ৱা একত্থ পহীনং সব্বত্থ পহীনং হোতীতি ৱিসুং ৱিসুং ন ৱত্তব্বন্তি. তত্থ পুৰিমচোদনায নানাপুগ্গলপৰিহাৰো, পচ্ছিমায নানাচিত্তক্খণিকপৰিহাৰো. লোকিযভাৱনায হি কাযে পহীনং ন ৱেদনাদীসু ৱিক্খম্ভিতং হোতি. যদিপি ন পৱত্তেয্য, ন পটিপক্খভাৱনায তত্থ সা অভিজ্ঝাদোমনস্সস্স অপ্পৱত্তি হোতীতি পুন তপ্পহানং ৱত্তব্বমেৱাতি. উভযত্থ ৱা উভযং সম্ভৱতো যোজেতব্বং. একত্থ পহীনং সেসেসুপি পহীনং হোতীতি মগ্গসতিপট্ঠানভাৱনং, লোকিযভাৱনায ৱা সব্বত্থ অপ্পৱত্তিমত্তং সন্ধায ৱুত্তং. ‘‘পঞ্চপি খন্ধা লোকো’’তি হি চতূসুপি ৱুত্তন্তি.

ৱেদনানুপস্সনাদিউদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

উদ্দেসৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

কাযানুপস্সনানিদ্দেসৱণ্ণনা

৩৫৬. সব্বপ্পকাৰৱচনেন উদ্দেসে দস্সিতা অজ্ঝত্তাদিঅনুপস্সনা পকাৰা চ গহিতা. তত্থ অন্তোগধা চুদ্দস পকাৰা, কাযগতাসতিসুত্তে ৱুত্তা কেসাদিৱণ্ণকসিণাৰম্মণচতুক্কজ্ঝানপ্পকাৰা, লোকিযাদিপ্পকাৰা চাতি তেপি গহিতা এৱ. নিদ্দেসে হি একপ্পকাৰনিদ্দেসেন নিদস্সনমত্তং কতন্তি, সব্বপ্পকাৰগ্গহণঞ্চ বাহিৰেসুপি একদেসসম্ভৱতো কতন্তি দট্ঠব্বং.

তিৰিযং তচপৰিচ্ছিন্নন্তি এত্থ ননু কেসলোমনখানং অতচপৰিচ্ছিন্নতা তচস্স চ অত্থীতি? যদিপি অত্থি, তচপৰিচ্ছিন্নবহুলতায পন তচপৰিচ্ছিন্নতা ন ন হোতি কাযস্সাতি এৱং ৱুত্তং. তচো পৰিযন্তো অস্সাতি তচপৰিযন্তোতি ৱুত্তোতি এতেন পন ৱচনেন কাযেকদেসভূতো তচো গহিতো এৱ. তপ্পটিবদ্ধা চ কেসাদযো তদনুপৱিট্ঠমূলা তচপৰিযন্তাৱ হোন্তীতি দ্ৱত্তিংসাকাৰসমূহো সব্বোপি কাযো তচপৰিযন্তোতি ৱুত্তোতি ৱেদিতব্বো.

‘‘পূৰং নানপ্পকাৰস্সা’’তি ৱুত্তং, কে পন তে পকাৰা? যেহি নানপ্পকাৰং অসুচি ৱুত্তন্তি কেসা লোমাতিআদি ৱুত্তন্তি ইমমত্থং দীপেন্তো আহ ‘‘এতে কেসাদযো আকাৰা’’তি. আকাৰা পকাৰাতি হি একো অত্থো.

নিসিন্নস্স যাৱ অপৰিপ্ফন্দনিসজ্জামূলকং দুক্খং উপ্পজ্জতি, যাৱতা উট্ঠাতি ৱা, তাৱ একো নিসজ্জৱাৰো. যেন ৱিধিনা উগ্গহে কুসলো হোতি, সো সত্তৱিধো ৱিধি ‘‘উগ্গহকোসল্ল’’ন্তি ৱুচ্চতি, তংনিব্বত্তং ৱা ঞাণং.

পথৱীধাতুবহুলভাৱতো মত্থলুঙ্গস্স কৰীসাৱসানে তন্তিআৰোপনমাহ. এত্থ পন মংসং…পে… ৱক্কং…পে… কেসাতি এৱং ৱক্কপঞ্চকাদীসু অনুলোমসজ্ঝাযং ৱত্ৱা পটিলোমসজ্ঝাযো পুৰিমেহি সম্বন্ধো ৱুত্তো. স্ৱাযং যে পৰতো ৱিসুং তিপঞ্চাহং, পুৰিমেহি একতো তিপঞ্চাহন্তি ছপঞ্চাহং সজ্ঝাযা ৱক্খমানা, তেসু আদিঅন্তদস্সনৱসেন ৱুত্তোতি দট্ঠব্বো. অনুলোমপটিলোমসজ্ঝাযেপি হি পটিলোমসজ্ঝাযো অন্তিমোতি. সজ্ঝাযপ্পকাৰন্তৰং ৱা এতম্পীতি ৱেদিতব্বং. হত্থসঙ্খলিকা অঙ্গুলিপন্তি. লক্খণপটিৱেধস্সাতি অসুভলক্খণপটিৱেধস্স, ধাতুলক্খণপটিৱেধস্স ৱা.

অত্তনো ভাগো সভাগো, সভাগেন পৰিচ্ছেদো সভাগপৰিচ্ছেদো, হেট্ঠুপৰিতিৰিযন্তেহি সককোট্ঠাসিককেসন্তৰাদীহি চ পৰিচ্ছেদোতি অত্থো.

ধাতুৱিভঙ্গো (ম. নি. ৩.৩৪২ আদযো) পুক্কুসাতিসুত্তং. সাধাৰণৱসেনাতি এত্তকেনেৱ সিদ্ধে সব্ব-গ্গহণং ৱণ্ণকসিণৱসেন চতুক্কজ্ঝানিকসমথসাধাৰণত্তস্স চ দস্সনত্থং.

ওক্কমনৱিস্সজ্জনন্তি পটিপজ্জিতব্বৱজ্জেতব্বে মগ্গেতি অত্থো. বহিদ্ধা পুথুত্তাৰম্মণেতি এত্থ কাযানুপস্সনং হিত্ৱা সুভাদিৱসেন গয্হমানা কেসাদযোপি বহিদ্ধা পুথুত্তাৰম্মণানেৱাতি ৱেদিতব্বা. উক্কুট্ঠুক্কট্ঠিট্ঠানেযেৱ উট্ঠহিত্ৱাতি পুব্বে ৱিয একত্থ কতায উক্কুট্ঠিযা কমেন সব্বতালেসু পতিত্ৱা উট্ঠহিত্ৱা পৰিযন্ততালং আদিতালঞ্চ অগন্ত্ৱা ততো ততো তত্থ তত্থেৱ কতায উক্কুট্ঠিযা উট্ঠহিত্ৱাতি অত্থো.

অধিচিত্তন্তি সমথৱিপস্সনাচিত্তং. অনুযুত্তেনাতি যুত্তপযুত্তেন, ভাৱেন্তেনাতি অত্থো. সমাধিনিমিত্তং উপলক্খণাকাৰো সমাধিযেৱ. মনসি কাতব্বন্তি চিত্তে কাতব্বং, উপ্পাদেতব্বন্তি অত্থো. সমাধিকাৰণং ৱা আৰম্মণং সমাধিনিমিত্তং আৱজ্জিতব্বন্তি অত্থো. ঠানং অত্থীতি ৱচনসেসো, তং চিত্তং কোসজ্জায সংৱত্তেয্য, এতস্স সংৱত্তনস্স কাৰণং অত্থীতি অত্থো. তং ৱা মনসিকৰণং চিত্তং কোসজ্জায সংৱত্তেয্যাতি এতস্স ঠানং কাৰণন্তি অত্থো. ন চ পভঙ্গূতি কম্মনিযভাৱূপগমনেন চ পভিজ্জনসভাৱন্তি অত্থো.

আলিম্পেতীতি আদীপেতি জালেতি. তঞ্চাতি তং পিড়ন্ধনৱিকতিসঙ্খাতং অত্থং পযোজনং. অস্সাতি সুৱণ্ণকাৰস্স অনুভোতি সম্ভোতি সাধেতি. অস্স ৱা সুৱণ্ণস্স তং অত্থং সুৱণ্ণকাৰো অনুভোতি পাপুণাতি.

অভিঞ্ঞায ইদ্ধিৱিধাদিঞাণেন সচ্ছিকৰণীযস্স ইদ্ধিৱিধপচ্চনুভৱনাদিকস্স অভিঞ্ঞাসচ্ছিকৰণীযস্স. পচ্চক্খং যস্স অত্থি, সো সক্খি, সক্খিনো ভব্বতা সক্খিভব্বতা, সক্খিভৱনতাতি ৱুত্তং হোতি. সক্খি চ সো ভব্বো চাতি ৱা সক্খিভব্বো. অযঞ্হি ইদ্ধিৱিধাদীনং ভব্বো, তত্থ চ সক্খীতি সক্খিভব্বো, তস্স ভাৱো সক্খিভব্বতা, তং পাপুণাতি. আযতনেতি পুব্বহেতাদিকে কাৰণে সতি.

সীতিভাৱন্তি নিব্বানং, কিলেসদৰথৱূপসমং ৱা. সম্পহংসেতীতি সমপৱত্তং চিত্তং তথাপৱত্তিযা পঞ্ঞায তোসেতি উত্তেজেতি. যদা ৱা নিৰস্সাদং চিত্তং ভাৱনায ন পক্খন্দতি, তদা জাতিআদীনি সংৱেগৱত্থূনি পচ্চৱেক্খিত্ৱা সম্পহংসেতি সমুত্তেজেতি.

তিৰিযং অঞ্ঞমঞ্ঞেন পৰিচ্ছিন্না, কথং? দ্ৱে কেসা একতো নত্থীতি. আসযোতি নিস্সযো, পচ্চযোতি অত্থো.

নখা তিৰিযং অঞ্ঞমঞ্ঞেন পৰিচ্ছিন্নাতি ৱিসুং ৱৱত্থিততং সন্ধায ৱুত্তং. তমেৱ হি অত্থং দস্সেতুং ‘‘দ্ৱে নখা একতো নত্থী’’তি আহাতি.

সুখুমম্পীতি যথাৱুত্তওড়াৰিকচম্মতো সুখুমং অন্তোমুখচম্মাদি. কোট্ঠাসেসু ৱা তচেন পৰিচ্ছিন্নত্তা যং দুৰুপলক্খণীযং, তং ‘‘সুখুম’’ন্তি ৱুত্তং. তঞ্হি ৱুত্তনযেন তচং ৱিৱৰিত্ৱা পস্সন্তস্স পাকটং হোতীতি.

তালগুড়পটলং নাম পক্কতালফললসিকং তালপট্টিকায লিম্পিত্ৱা সুক্খাপেত্ৱা উদ্ধৰিত্ৱা গহিতপটলং.

এৱং তিমত্তানীতি এৱং-মত্ত-সদ্দেহি গোপ্ফকট্ঠিকাদীনি অৱুত্তানিপি দস্সেতীতি ৱেদিতব্বং. কীড়াগোড়কানি সুত্তেন বন্ধিত্ৱা অঞ্ঞমঞ্ঞং ঘট্টেত্ৱা কীড়নগোড়কানি.

তত্থ জঙ্ঘট্ঠিকস্স পতিট্ঠিতট্ঠানন্তি জণ্ণুকট্ঠিম্হি পৱিসিত্ৱা ঠিতট্ঠানন্তি অধিপ্পাযো. তেন অট্ঠিনা পতিট্ঠিতট্ঠানং যং কটিট্ঠিনো, তং অগ্গছিন্নমহাপুন্নাগফলসদিসং. সীসকপট্টৱেঠকং ৱেঠেত্ৱা ঠপিতসীসমযং পট্টকং. সুত্তকন্তনসলাকাৱিদ্ধা গোড়কা ৱট্টনাতি ৱুচ্চন্তি, ৱট্টনানং আৱলি ৱট্টনাৱলি. অৱলেখনসত্থকং উচ্ছুতচাৱলেখনসত্থকং.

ৱক্কভাগেন পৰিচ্ছিন্নন্তি ৱক্কপৰিযন্তভাগেন পৰিচ্ছিন্নং.

সক্খৰসুধাৱণ্ণন্তি মৰুম্পেহি কতসুধাৱণ্ণং. ‘‘সেতসক্খৰসুধাৱণ্ণ’’ন্তি চ পাঠং ৱদন্তি, সেতসক্খৰাৱণ্ণং সুধাৱণ্ণঞ্চাতি অত্থো.

যত্থ অন্নপানং নিপতিত্ৱা তিট্ঠতীতি সম্বন্ধো.

ৱিসমচ্ছিন্নকলাপো ৱিসমং উদকং পগ্ঘৰতি, এৱমেৱ সৰীৰং কেসকূপাদিৱিৱৰেহি উপৰি হেট্ঠা তিৰিযঞ্চ ৱিসমং পগ্ঘৰতীতি দস্সেতুং ৱিসমচ্ছিন্ন-গ্গহণং কৰোতি.

অতিকটুকঅচ্চুণ্হাদিকো ৱিসভাগাহাৰো উণ্হকালে পৱত্তমানানং ধাতূনং ৱিসভাগত্তা.

একত্তাৰম্মণবলেনেৱ ৱাতি ৱিক্খম্ভিতনীৱৰণেন সুসমাহিতচিত্তেন উপট্ঠিতস্স নানাৰম্মণৱিপ্ফন্দনৱিৰহেন একসভাৱস্স আৰম্মণস্স ৱসেন. তঞ্হি একত্তাৰম্মণং উপট্ঠহমানমেৱ অত্তনি অভিৰতিং, সাতিসযং ফৰণপীতিং, ইট্ঠাকাৰানুভৱনঞ্চ সোমনস্সং উপ্পাদেতি. ন হি অভিৰতিসোমনস্সেহি ৱিনা অনতিক্কন্তপীতিসুখস্স একত্তুপট্ঠানং অত্থীতি.

অৱিসেসতো পন সাধাৰণৱসেনাতি পটিকূলধাতুৱণ্ণৱিসেসং অকত্ৱা সমথৱিপস্সনাসাধাৰণৱসেনাতি অত্থো. তিৱিধেনাতি অনুলোমাদিনা ৱক্খমানেন. ছ মাসেতি অদ্ধমাসে ঊনেপি মাসপৰিচ্ছেদেন পৰিচ্ছিজ্জমানে সজ্ঝাযে ছ মাসা পৰিচ্ছেদকা হোন্তীতি কত্ৱা ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. পৰিচ্ছিজ্জমানস্স মাসন্তৰগমননিৱাৰণঞ্হি ছমাসগ্গহণং, ন সকলছমাসে পৰিৱত্তদস্সনত্থং. আচৰিযাতি অট্ঠকথাচৰিযা.

লক্খণন্তি ধাতুপটিকূললক্খণং. জনং ন অৰহন্তীতি অজঞ্ঞা, জনে পৱেসেতুং অযুত্তা জিগুচ্ছনীযাতি ৱুত্তং হোতি.

পটিপাটিযা অট্ঠীনীতি পটিপাটিযা অট্ঠীনি কোটিযা ঠিতানি. ন এত্থ কোচি অত্তা নাম অত্থি, অট্ঠীনি এৱ অট্ঠিপুঞ্জমত্তো এৱাযং সঙ্ঘাটোতি দস্সেতি. অনেকসন্ধিযমিতোতি অনেকেহি সন্ধীহি যমিতো সম্বদ্ধো সো অট্ঠিপুঞ্জোতি দস্সেতি. ন কেহিচীতি যমেন্তং অত্তানং পটিসেধেতি. চোদিতো জৰায মৰণাভিমুখগমনেন চোদিতো.

মহাভূতং উপাদাৰূপেন পৰিচ্ছিন্নং ‘‘নীলং পীতং সুগন্ধং দুগ্গন্ধ’’ন্তিআদিনা. উপাদাৰূপং মহাভূতেন তন্নিস্সিতস্স তস্স ততো বহি অভাৱা. ছাযাতপানং আতপপচ্চযছাযুপ্পাদকভাৱো অঞ্ঞমঞ্ঞপৰিচ্ছেদকতা. ৰূপক্খন্ধস্স পৰিগ্গহিতত্তা তদন্তোগধানং চক্খাদিআযতনদ্ৱাৰানং ৱসেন তংতংদ্ৱাৰিকা অৰূপিনো খন্ধা পাকটা হোন্তি, আযতনানি চ দ্ৱাৰানি চ আযতনদ্ৱাৰানীতি ৱা অত্থো. তেন ৰূপাযতনাদীনঞ্চ ৱসেনাতি ৱুত্তং হোতি.

সপ্পচ্চযাতি সপ্পচ্চযভাৱা, পচ্চযাযত্তং হুত্ৱা নিব্বত্তন্তি ৱুত্তং হোতি. সমানো ৱা সদিসো যুত্তো পচ্চযো সপ্পচ্চযো, তস্মা সপ্পচ্চযা.

এত্তকোতি যথাৱুত্তেন আকাৰেন পগুণো কোট্ঠাসো. উগ্গহোৱ উগ্গহসন্ধি. ৱণ্ণাদিমুখেন হি উপট্ঠানং এত্থ সন্ধীযতি সম্বজ্ঝতীতি ‘‘সন্ধী’’তি ৱুচ্চতি.

উপট্ঠাতীতি ৱণ্ণাদিৱসেন উপট্ঠাতীতি অত্থো. পঞ্চঙ্গসমন্নাগতেতি নাতিদূৰনাচ্চাসন্নগমনাগমনসম্পন্নন্তি একঙ্গং, দিৱা অব্বোকিণ্ণং ৰত্তিং অপ্পসদ্দং অপ্পনিগ্ঘোসন্তি একং, অপ্পডংসমকসৱাতাতপসৰীসপসম্ফস্সন্তি একং, তস্মিং খো পন সেনাসনে ৱিহৰন্তস্স অপ্পকসিৰেন উপ্পজ্জতি চীৱৰ…পে… পৰিক্খাৰোতি একং, তস্মিং পন সেনাসনে থেৰা ভিক্খূ ৱিহৰন্তি বহুস্সুতাতি একং (অ. নি. ১০.১১). পঞ্চঙ্গসমন্নাগতেনাতি অপ্পাবাধাসাঠেয্যসদ্ধাপঞ্ঞাৱীৰিযেহি পধানিযঙ্গেহি সমন্নাগতেন.

উট্ঠানকদাযন্তি তেহি খেত্তেহি উট্ঠানকং, তেহি দাতব্বধঞ্ঞন্তি অত্থো. এত্থ চ অট্ঠকুম্ভদাযকখেত্তং ৱিয মুখধোৱনকিচ্চং, সোড়সকুম্ভদাযকং ৱিয খাদনভুঞ্জনকিচ্চং দট্ঠব্বং লহুকগৰুকভাৱতো. ততো পন যং দুক্খং নিব্বত্ততি, তং অঞ্ঞঞ্চ দ্ৱত্তিংসাকাৰমনসিকাৰেন চ নিৱত্ততীতি আহ ‘‘এত্থেৱ কম্মং কাতব্ব’’ন্তি. এত্তাৱতাতি একদিৱসং তিংস ৱাৰে মনসিকাৰট্ঠপনেন.

সহস্সুদ্ধাৰং সাধেত্ৱাতি সহস্সৱড্ঢিতং ইণং যোজেত্ৱা. উদ্ধৰিতব্বোতি উদ্ধাৰোতি হি ৱড্ঢি ৱুচ্চতীতি. সুদ্ধচিত্তেনাতি ৱিক্খেপাদিকিলেসৱিৰহিতচিত্তেন. কেসাদীসু তচে ৰজ্জন্তা সুচ্ছৱিচম্মং তচোতি গহেত্ৱা ‘‘সুৱণ্ণাদিৱণ্ণো মে তচো’’তিআদিনা ৰজ্জন্তি.

তেসু দ্ৱে একমগ্গং পটিপজ্জমানা নাম ন হোন্তীতি যথা তথা ৱা পলাযন্তীতি অত্থো. তত্থ ৰাগাদিৱত্থুভাৱেন দ্ৱত্তিংসাকাৰানং চোৰসদিসতা অনত্থাৱহতা দট্ঠব্বা.

কম্মমেৱ ৱিসেসাধিগমস্স ঠানন্তি কম্মট্ঠানং ভাৱনা ৱুচ্চতি. তেনাহ ‘‘মনসিকৰোন্তস্স অপ্পনং পাপুণাতী’’তি. কম্মস্স ৱা ভাৱনায ঠানং আৰম্মণং অপ্পনাৰম্মণভাৱূপগমনেন অপ্পনং পাপুণাতীতি ৱুত্তং.

মানজাতিকোতি এতেন লঙ্ঘনসমত্থতাযোগেন উপসমৰহিততং দস্সেতি. চিত্তম্পি হি তথা নানাৰম্মণেসু ৱড্ঢিতং উপসমৰহিতন্তি দস্সেতব্বন্তি.

হত্থে গহিতপঞ্হৱত্থু পাকতিকমেৱাতি ৱিসুদ্ধিমগ্গে ৱুত্ততং সন্ধাযাহ. তত্থ হি ৱুত্তং –

‘‘মালকত্থেৰো কিৰ দীঘভাণকঅভযত্থেৰং হত্থে গহেত্ৱা ‘আৱুসো অভয, ইমং তাৱ পঞ্হং উগ্গণ্হাহী’তি ৱত্ৱা আহ ‘মালকত্থেৰো দ্ৱত্তিংসকোট্ঠাসেসু দ্ৱত্তিংসপঠমজ্ঝানলাভী, সচে ৰত্তিং একং, দিৱা একং সমাপজ্জতি, অতিৰেকড্ঢমাসেন পুন সম্পজ্জতি. সচে পন দেৱসিকং একমেৱ সমাপজ্জতি, অতিৰেকমাসেন পুন সম্পজ্জতী’’’তি.

ইদং পন একং মনসিকৰোন্তস্স একং পাটিযেক্কং মনসিকৰোন্তস্স দ্ৱত্তিংসাতি এতস্স সাধনত্থং নিদস্সনৱসেন আনীতন্তি দট্ঠব্বং.

অনুপাদিন্নকপক্খে ঠিতানীতি এতেন চেতিযপব্বতৱাসী মহাতিস্সত্থেৰো ৱিয, সঙ্ঘৰক্খিতত্থেৰুপট্ঠাকসামণেৰো ৱিয চ অনুপাদিন্নকপক্খে ঠপেত্ৱা গহেতুং সক্কোন্তস্স দসৱিধাসুভৱসেন জীৱমানকসৰীৰেপি উপট্ঠিতে উপচাৰপ্পত্তি দস্সিতা হোতীতি ৱেদিতব্বা. ‘‘অত্থিস্স কাযে’’তি পন সত্তৱসেন কেসাদীসু গয্হমানেসু যথা ‘‘ইমস্মিং কাযে’’তি সত্ত-গ্গহণৰহিতে অহংকাৰৱত্থুম্হি ৱিদ্ধস্তাহংকাৰে সদা সন্নিহিতে পাকটে চ অত্তনো কাযে উপট্ঠানং হোতি, ন তথা তত্থাতি অপ্পনং অপ্পত্তা আদীনৱানুপস্সনাৱ তত্থ হোতীতি অধিপ্পাযেনাহ ‘‘অসুভানুপস্সনাসঙ্খাতা পন ৱিপস্সনাভাৱনা হোতীতি ৱেদিতব্বা’’তি.

৩৫৭. আদিম্হি সেৱনা আসেৱনা, ৱড্ঢনং ভাৱনা, পুনপ্পুনং কৰণং বহুলীকম্মন্তি অযমেতেসং ৱিসেসো.

৩৬২. ৱত্থুপৰিঞ্ঞাযাতি অভিজ্ঝাদোমনস্সানং ৱত্থুভূতস্স কাযস্স পৰিজাননেন. অপ্পিতাতি গমিতা, সা চ ৱিনাসিততাতি আহ ‘‘ৱিনাসিতা’’তি. অপ্পৱত্তিযং ঠপিতাতিপি অপ্পিতাতি অযমত্থো নিৰুত্তিসিদ্ধিযা ৱুত্তোতি দট্ঠব্বো. ৱিগতন্তা কতাতি ইদানি কাতব্বো অন্তো এতেসং নত্থীতি ৱিগতন্তা, এৱংভূতা কতাতি অত্থো. কম্মমেৱ ৱিসেসাধিগমস্স ঠানং কম্মট্ঠানং, কম্মে ৱা ঠানং ভাৱনাৰম্ভো কম্মট্ঠানং, তঞ্চ অনুপস্সনাতি আহ ‘‘অনুপস্সনায কম্মট্ঠান’’ন্তি, অনুপস্সনায ৱুত্তন্তি অধিপ্পাযো.

কাযানুপস্সনানিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ৱেদনানুপস্সনানিদ্দেসৱণ্ণনা

৩৬৩. সম্পজানস্স ৱেদিযনং সম্পজানৱেদিযনং. ৱত্থুন্তি সুখাদীনং আৰম্মণমাহ, তেন ৱত্থু আৰম্মণং এতিস্সাতি ৱত্থুআৰম্মণাতি সমাসো দট্ঠব্বো. ৱোহাৰমত্তং হোতীতি এতেন ‘‘সুখং ৱেদনং ৱেদযামী’’তি ইদং ৱোহাৰমত্তেন ৱুত্তন্তি দস্সেতি.

ৱীৰিযসমাধিং যোজেত্ৱাতি অধিৱাসনৱীৰিযস্স অধিমত্ততায তস্স সমতায উভযং সহ যোজেত্ৱা. সহ পটিসম্ভিদাহীতি লোকুত্তৰপটিসম্ভিদাহি সহ. লোকিযানম্পি ৱা সতি উপ্পত্তিকালে তত্থ সমত্থতং সন্ধায ‘‘সহ পটিসম্ভিদাহী’’তি ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং. সমসীসীতি ৱাৰসমসীসী হুত্ৱা পচ্চৱেক্খণৱাৰস্স অনন্তৰৱাৰে পৰিনিব্বাযীতি অত্থো. সঙ্খেপমনসিকাৰৱসেন মহাসতিপট্ঠানে, ৱিত্থাৰমনসিকাৰৱসেন ৰাহুলোৱাদধাতুৱিভঙ্গাদীসু.

ফস্সপঞ্চমকেযেৱাতি এৱ-সদ্দেন ৱুত্তেসু তীসুপি মুখেসু পৰিগ্গহস্স সমানতং দস্সেতি. নামৰূপৱৱত্থানস্স অধিপ্পেতত্তা নিৰৱসেসৰূপপৰিগ্গহস্স দস্সনত্থং ‘‘ৱত্থু নাম কৰজকাযো’’তি আহ, ন চক্খাদীনি ছৱত্থূনীতি. কৰজকাযস্স পন ৱত্থুভাৱসাধনত্থং ‘‘ইদঞ্চ পন মে ৱিঞ্ঞাণং এত্থ সিতং, এত্থ পটিবদ্ধ’’ন্তি (দী. নি. ১.২৩৫; ম. নি. ২.২৫২) সুত্তং আভতং.

ফস্সৱিঞ্ঞাণানং পাকটতা কেসঞ্চি হোতীতি যেসং ন হোতি, তে সন্ধাযাহ ‘‘ফস্সৱসেন ৱা হি…পে… ন পাকটং হোতী’’তি. তেসং পন অঞ্ঞেসঞ্চ সব্বেসং ৱেনেয্যানং ৱেদনা পাকটাতি আহ ‘‘ৱেদনাৱসেন পন পাকটং হোতী’’তি. সতধোতসপ্পি নাম সতৱাৰং ৱিলাপেত্ৱা ৱিলাপেত্ৱা উদকে পক্খিপিত্ৱা উদ্ধৰিত্ৱা গহিতসপ্পি.

ৱিনিৱত্তেত্ৱাতি চতুক্খন্ধসমুদাযতো ৱিসুং উদ্ধৰিত্ৱা. মহাসতিপট্ঠানসুত্তাদীসু কত্থচি পঠমং ৰূপকম্মট্ঠানং ৱত্ৱা পচ্ছা অৰূপকম্মট্ঠানং ৱেদনাৱসেন ৱিনিৱত্তেত্ৱা দস্সিতং. কত্থচি অৰূপকম্মট্ঠানং এৱ ৱেদনাৱসেন অৰূপৰাসিতো, ঞাতপৰিঞ্ঞায পৰিঞ্ঞাততো ৱা ৰূপাৰূপৰাসিতো ৱা ৱিনিৱত্তেত্ৱা দস্সিতং. তত্থাপি যেসু পঠমং ঞাতপৰিঞ্ঞা ৱুত্তা, তেসু তদন্তোগধং. যেসু ন ৱুত্তা, তেসু চ ৱেদনায আৰম্মণমত্তং সংখিত্তং পাড়িঅনাৰুড়্হং ৰূপকম্মট্ঠানং সন্ধায ৰূপকম্মট্ঠানস্স পঠমং কথিততা ৱুত্তাতি ৱেদিতব্বা.

‘‘মনোৱিঞ্ঞেয্যানং ধম্মানং ইট্ঠানং কন্তান’’ন্তিআদিনা (ম. নি. ৩.৩০৬) নযেন ৱুত্তং ছগেহস্সিতসোমনস্সং পঞ্চকামগুণেসু অস্সাদানুপস্সিনো এৱ হোতীতি আহ ‘‘পঞ্চকামগুণামিসনিস্সিতা ছ গেহস্সিতসোমনস্সৱেদনা’’তি.

ৱেদনানুপস্সনানিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

চিত্তানুপস্সনানিদ্দেসৱণ্ণনা

৩৬৫. কিলেসসম্পযুত্তানং ধম্মানং কেহিচি কিলেসেহি ৱিপ্পযোগেপি সতি যেহি সম্পযুত্তা, তেহি সংকিলেসভাৱেন সদিসেহি সংকিলিট্ঠত্তা ইতৰেহিপি ন ৱিসুদ্ধতা হোতীতি আহ ‘‘ন পচ্ছিমপদং ভজন্তী’’তি. দুৱিধন্তি ৱিসুং ৱচনং সৰাগসদোসেহি ৱিসিট্ঠগ্গহণত্থং. অৱিপস্সনুপগত্তা ‘‘ইধ ওকাসোৱ নত্থী’’তি ৱুত্তং.

চিত্তানুপস্সনানিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ধম্মানুপস্সনানিদ্দেসো

ক. নীৱৰণপব্বৱণ্ণনা

৩৬৭. কণ্হসুক্কানং যুগনদ্ধতা নত্থীতি পজাননকালে অভাৱা ‘‘অভিণ্হসমুদাচাৰৱসেনা’’তি আহ.

সুভম্পীতি কামচ্ছন্দোপি. সো হি অত্তনো গহণাকাৰেন ‘‘সুভ’’ন্তি ৱুচ্চতি, তেনাকাৰেন পৱত্তমানকস্স অঞ্ঞস্স কামচ্ছন্দস্স নিমিত্তত্তা ‘‘নিমিত্ত’’ন্তি চাতি. আকঙ্খিতস্স হিতসুখস্স অনুপাযভূতো মনসিকাৰো অনুপাযমনসিকাৰো. তত্থাতি নিপ্ফাদেতব্বে আৰম্মণভূতে চ দুৱিধেপি সুভনিমিত্তে.

অসুভম্পীতি অসুভজ্ঝানম্পি. তং পন দসসু অসুভেসু কেসাদীসু চ পৱত্তং দট্ঠব্বং. কেসাদীসু হি সঞ্ঞা অসুভসঞ্ঞাতি গিৰিমানন্দসুত্তে ৱুত্তাতি. এত্থ চতুব্বিধস্সপি অযোনিসোমনসিকাৰস্স যোনিসোমনসিকাৰস্স চ দস্সনং নিৰৱসেসদস্সনত্থং কতন্তি ৱেদিতব্বং. তেসু পন অসুভে সুভন্তি অসুভন্তি চ মনসিকাৰো ইধাধিপ্পেতো, তদনুকুলত্তা ৱা ইতৰেপীতি.

ভোজনে মত্তঞ্ঞুনো থিনমিদ্ধাভিভৱাভাৱা ওতাৰং অলভমানো কামৰাগো পহীযতীতি ৱদন্তি. ভোজননিস্সিতং পন আহাৰেপটিকূলসঞ্ঞং, তব্বিপৰিণামস্স তদাধাৰস্স তস্স চ উপনিস্সযভূতস্স অসুভতাদিদস্সনং, কাযস্স চ আহাৰট্ঠিতিকতাদিদস্সনং সো উপ্পাদেতীতি তস্স কামচ্ছন্দো পহীযতেৱ, অভিধম্মপৰিযাযেন সব্বোপি লোভো কামচ্ছন্দনীৱৰণন্তি আহ ‘‘অৰহত্তমগ্গেনা’’তি.

ওদিস্সকানোদিস্সকদিসাফৰণানন্তি অত্তগৰুঅতিপ্পিযসহাযমজ্ঝত্তৱসেন ওদিস্সকতা, সীমাভেদে কতে অনোদিস্সকতা, একদিসাফৰণৱসেন দিসাফৰণতা মেত্তায উগ্গহণে ৱেদিতব্বা. ৱিহাৰৰচ্ছাগামাদিৱসেন ৱা ওদিস্সকদিসাফৰণং, ৱিহাৰাদিউদ্দেসৰহিতং পুৰত্থিমাদিদিসাৱসেন অনোদিস্সকদিসাফৰণন্তি এৱং ৱা দ্ৱিধা উগ্গহং সন্ধায ‘‘ওদিস্সকানোদিস্সকদিসাফৰণান’’ন্তি ৱুত্তং. উগ্গহো চ যাৱ উপচাৰা দট্ঠব্বো, উগ্গহিতায আসেৱনা ভাৱনা. তত্থ ‘‘সব্বে সত্তা পাণা ভূতা পুগ্গলা অত্তভাৱপৰিযাপন্না’’তি এতেসং ৱসেন পঞ্চৱিধা, একেকস্মিং ‘‘অৱেৰা হোন্তু, অব্যাপজ্জা, অনীঘা, সুখী অত্তানং পৰিহৰন্তূ’’তি চতুধা পৱত্তিতো ৱীসতিৱিধা ৱা অনোধিসোফৰণা মেত্তা, ‘‘সব্বা ইত্থিযো পুৰিসা অৰিযা অনৰিযা দেৱা মনুস্সা ৱিনিপাতিকা’’তি সত্তোধিকৰণৱসেন পৱত্তা সত্তৱিধা, অট্ঠৱীসতিৱিধা ৱা ওধিসোফৰণা মেত্তা, দসহি দিসাহি দিসোধিকৰণৱসেন পৱত্তা দসৱিধা চ দিসাফৰণা মেত্তা, একেকায ৱা দিসায সত্তাদিইত্থিআদিঅৱেৰাদিযোগেন অসীতাধিকচতুসতপ্পভেদা অনোধিসোওধিসোফৰণা ৱেদিতব্বা.

কাযৱিনামনাতি কাযস্স ৱিৱিধেন আকাৰেন নামনা.

অতিভোজনে নিমিত্তগ্গাহোতি অতিভোজনে থিনমিদ্ধস্স নিমিত্তগ্গাহো, ‘‘এত্তকে ভুত্তে থিনমিদ্ধস্স কাৰণং হোতি, এত্তকে ন হোতী’’তি থিনমিদ্ধস্স কাৰণাকাৰণগ্গাহোতি অত্থো. ধুতঙ্গানং ৱীৰিযনিস্সিতত্তা আহ ‘‘ধুতঙ্গনিস্সিতসপ্পাযকথাযপী’’তি.

কুক্কুচ্চম্পি কতাকতানুসোচনৱসেন পৱত্তমানং উদ্ধচ্চেন সমানলক্খণং অৱূপসমসভাৱমেৱাতি চেতসো অৱূপসমো ‘‘উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চমেৱা’’তি ৱুত্তো.

বহুস্সুতস্স গন্থতো চ অত্থতো চ অত্থাদীনি ৱিচিনন্তস্স চেতসো ৱিক্খেপো ন হোতি যথাৱিধিপটিপত্তিযা যথানুৰূপপতিকাৰপ্পৱত্তিযা কতাকতানুসোচনঞ্চাতি ‘‘বাহুসচ্চেনপি উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং পহীযতী’’তি আহ. ৱুড্ঢসেৱিতা চ ৱুড্ঢসীলিতং আৱহতীতি চেতোৱূপসমকৰত্তা উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চপ্পহানকাৰিতা ৱুত্তা. ৱুড্ঢতং পন অনপেক্খিত্ৱা ৱিনযধৰা কুক্কুচ্চৱিনোদকা কল্যাণমিত্তা ৱুত্তাতি দট্ঠব্বা.

তিট্ঠতি এত্থাতি ঠানীযা, ৱিচিকিচ্ছায ঠানীযা ৱিচিকিচ্ছাঠানীযা. ঠাতব্বাতি ৱা ঠানীযা, ৱিচিকিচ্ছা ঠানীযা এতেসূতি ৱিচিকিচ্ছাঠানীযা.

কামং বহুস্সুততাপৰিপুচ্ছকতাহি অট্ঠৱত্থুকাপি ৱিচিকিচ্ছা পহীযতি, তথাপি ৰতনত্তযৱিচিকিচ্ছামূলিকা সেসৱিচিকিচ্ছাতি কত্ৱা আহ ‘‘তীণি ৰতনানি আৰব্ভা’’তি. ৱিনযে পকতঞ্ঞুতা ‘‘সিক্খায কঙ্খতী’’তি (ধ. স. ১০০৮; ৱিভ. ৯১৫) ৱুত্তায ৱিচিকিচ্ছায পহানং কৰোতীতি আহ ‘‘ৱিনযে চিণ্ণৱসীভাৱস্সপী’’তি. ওকপ্পনিযসদ্ধাসঙ্খাতঅধিমোক্খবহুলস্সাতি অনুপৱিসনসদ্ধাসঙ্খাতঅধিমোক্খেন অধিমুচ্চনবহুলস্স. অধিমুচ্চনঞ্চ অধিমোক্খুপ্পাদনমেৱাতি দট্ঠব্বং. সদ্ধায ৱা নিন্নতা অধিমুত্তি.

নীৱৰণপব্বৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

খ. বোজ্ঝঙ্গপব্বৱণ্ণনা

খন্ধাদিপাড়িযা অত্থো খন্ধাদীনং অত্থোতি কত্ৱা আহ ‘‘খন্ধ…পে… ৱিপস্সনানং অত্থসন্নিস্সিতপৰিপুচ্ছাবহুলতা’’তি. তেন পাড়িমুত্তকপুচ্ছা ন তথা পঞ্ঞাসংৱত্তনিকা, যথা অত্থপটিপুচ্ছাতি দস্সেতি.

মন্দত্তা অগ্গিজালাদীসু আপোধাতুআদীনং ৱিয ৱীৰিযাদীনং সকিচ্চে অসমত্থতা ৱুত্তা.

পত্তং নীহৰন্তোৱ তং সুত্ৱাতি এত্থ পঞ্চাভিঞ্ঞত্তা দিব্বসোতেন অস্সোসীতি ৱদন্তি.

পসাদসিনেহাভাৱেনাতি পসাদসঙ্খাতস্স সিনেহস্স অভাৱেন. গদ্ৰভপিট্ঠে লূখৰজো লূখতৰো হুত্ৱা দিস্সতীতি অতিলূখতায তংসদিসে.

সংৱেজনপসাদনেহি তেজনং তোসনঞ্চ সম্পহংসনাতি.

বোজ্ঝঙ্গপব্বৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

সমথৱিপস্সনাসুদ্ধৱিপস্সনাৱসেন পঠমস্স ইতৰেসঞ্চ কথিতত্তাতি অত্থো. মগ্গসম্পযুত্তা সতি কাযানুপস্সনা নামাতি আগমনৱসেন ৱুত্তং. এৱং তাৱ দেসনা পুগ্গলে তিট্ঠতীতি কাযানুপস্সীআদীনং আগমনৱসেন ৱিসেসেত্ৱা ৱুত্তা সতিপট্ঠানদেসনা পুগ্গলে তিট্ঠতীতি অত্থো. ন হি সক্কা একস্স অনেকসমঙ্গিতা ৱত্তুং একক্খণে অনেকসতিসম্ভৱাৱবোধপসঙ্গা, পুগ্গলং পন আমসিত্ৱা সকিচ্চপৰিচ্ছিন্নে ধম্মে ৱুচ্চমানে কিচ্চভেদেন একিস্সাপি সতিযা অনেকনামতা হোতীতি দস্সেন্তো ‘‘কাযে পনা’’তিআদিমাহ. যথা হি পুগ্গলকিচ্চং ধম্মা এৱাতি ধম্মভেদেন কাযানুপস্সীআদিপুগ্গলভেদোৱ হোতি, ন এৱং ধম্মস্স ধম্মো কিচ্চন্তি ন ধম্মভেদেন তস্স ভেদো, তস্মা একাৱ সতি চতুৱিপল্লাসপ্পহানভূতা মগ্গে সমিদ্ধা অনত্থন্তৰেন তপ্পহানকিচ্চভেদেন চত্তাৰি নামানি লভতীতি অযমেত্থ অধিপ্পাযো.

সুত্তন্তভাজনীযৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.