২. অনুসযৱগ্গো

৪.পুগ্গলসুত্তৱণ্ণনা

১৪. দুতিযস্স চতুত্থে উভতো উভযথা, উভতো উভোহি ভাগেহি ৱিমুত্তোতি উভতোভাগৱিমুত্তো একদেসসৰূপেকসেসনযেন. দ্ৱীহি ভাগেহীতি কৰণে নিস্সক্কে চেতং বহুৱচনং. আৱুত্তিআদিৱসেন অযং নিযমো ৱেদিতব্বোতি আহ ‘‘অৰূপসমাপত্তিযা’’তিআদি. এতেন ‘‘সমাপত্তিযা ৱিক্খম্ভনৱিমোক্খেন, মগ্গেন সমুচ্ছেদৱিমোক্খেন ৱিমুত্তত্তা উভতোভাগৱিমুত্তো’’তি এৱং পৱত্তো তিপিটকচূড়নাগত্থেৰৱাদো, ‘‘নামকাযতো ৰূপকাযতো চ ৱিমুত্তত্তা উভতোভাগৱিমুত্তো’’তি এৱং পৱত্তো তিপিটকমহাৰক্খিতত্থেৰৱাদো, ‘‘সমাপত্তিযা ৱিক্খম্ভনৱিমোক্খেন একৱাৰং, মগ্গেন সমুচ্ছেদৱিমোক্খেন একৱাৰং ৱিমুত্তত্তা উভতোভাগৱিমুত্তো’’তি এৱং পৱত্তো তিপিটকচূড়াভযত্থেৰৱাদো চাতি ইমেসং তিণ্ণম্পি থেৰৱাদানং একজ্ঝং সঙ্গহো কতোতি দট্ঠব্বং. এত্থ চ পঠমৱাদে দ্ৱীহি ভাগেহি ৱিমুত্তো উভতোভাগৱিমুত্তো ৱুত্তো, দুতিযৱাদে উভতো ভাগতো ৱিমুত্তোতি উভতোভাগৱিমুত্তো, ততিযৱাদে দ্ৱীহি ভাগেহি দ্ৱে ৱাৰে ৱিমুত্তোতি অযমেতেসং ৱিসেসোতি. ৱিমুত্তোতি কিলেসেহি ৱিমুত্তো, কিলেসৱিক্খম্ভনসমুচ্ছেদনেহি ৱা কাযতো ৱিমুত্তোহি অত্থো.

সোতি উভতোভাগৱিমুত্তো. কামঞ্চেত্থ ৰূপাৱচৰচতুত্থজ্ঝানম্পি অৰূপাৱচৰজ্ঝানং ৱিয দুৱঙ্গিকং আনেঞ্জপ্পত্তন্তি ৱুচ্চতি. তং পন পদট্ঠানং কত্ৱা অৰহত্তং পত্তো উভতোভাগৱিমুত্তো নাম ন হোতি ৰূপকাযতো অৱিমুত্তত্তা. তঞ্হি কিলেসকাযতোৱ ৱিমুত্তং, ন ৰূপকাযতো, তস্মা ততো ৱুট্ঠায অৰহত্তং পত্তো উভতোভাগৱিমুত্তো ন হোতীতি আহ ‘‘চতুন্নং অৰূপ…পে… পঞ্চৱিধো হোতী’’তি. অৰূপসমাপত্তীনন্তি নিদ্ধাৰণে সামিৱচনং. অৰহত্তং পত্তঅনাগামিনোতি ভূতপুব্বগতিযা ৱুত্তং. ন হি অৰহত্তং পত্তো অনাগামী নাম হোতি. ‘‘ৰূপী ৰূপানি পস্সতী’’তিআদিকে নিৰোধসমাপত্তিঅন্তে অট্ঠ ৱিমোক্খে ৱত্ৱা –

‘‘যতো চ খো, আনন্দ, ভিক্খু ইমে অট্ঠ ৱিমোক্খে কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰতি, পঞ্ঞায চস্স দিস্ৱা আসৱা পৰিক্খীণা হোন্তি. অযং ৱুচ্চতি, আনন্দ, ভিক্খু উভতোভাগৱিমুত্তো’’তি –

যদিপি মহানিদানে (দী. নি. ২.১৩০) ৱুত্তং, তং পন উভতোভাগৱিমুত্তসেট্ঠৱসেন ৱুত্তন্তি, ইধ পন সব্বউভতোভাগৱিমুত্তে সঙ্গহণত্থং ‘‘পঞ্চৱিধো হোতী’’তি ৱত্ৱা ‘‘পাড়ি পনেত্থ…পে… অট্ঠৱিমোক্খলাভিনো ৱসেন আগতা’’তি আহ. মজ্ঝিমনিকাযে পন কীটাগিৰিসুত্তে (ম. নি. ২.১৮২) –

‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, পুগ্গলো উভতোভাগৱিমুত্তো? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো যে তে সন্তা ৱিমোক্খা অতিক্কম্ম ৰূপে আৰুপ্পা, তে কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰতি, পঞ্ঞায চস্স দিস্ৱা আসৱা পৰিক্খীণা হোন্তি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, পুগ্গলো উভতোভাগৱিমুত্তো’’তি –

অৰূপসমাপত্তিৱসেন চত্তাৰো উভতোভাগৱিমুত্তা, সেট্ঠো চ ৱুত্তো ৱুত্তলক্খণূপপত্তিতো. যথাৱুত্তেসু হি পঞ্চসু পুৰিমা চত্তাৰো সমাপত্তিসীসং নিৰোধং ন সমাপজ্জন্তীতি পৰিযাযেন উভতোভাগৱিমুত্তা নাম. অট্ঠসমাপত্তিলাভী অনাগামী তং সমাপজ্জিত্ৱা ততো ৱুট্ঠায ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অৰহত্তং পত্তোতি নিপ্পৰিযাযেন উভতোভাগৱিমুত্তসেট্ঠো নাম.

কতমো চ পুগ্গলোতিআদি পুগ্গলপঞ্ঞত্তিপাড়ি. তত্থ কতমোতি পুচ্ছাৱচনং. পুগ্গলোতি অসাধাৰণতো পুচ্ছিতব্বৱচনং. ইধাতি ইধস্মিং সাসনে. একচ্চোতি একো. অট্ঠ ৱিমোক্খে কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰতীতি অট্ঠ সমাপত্তিযো সমাপজ্জিত্ৱা নামকাযতো পটিলভিত্ৱা ৱিহৰতি. পঞ্ঞায চস্স দিস্ৱা আসৱা পৰিক্খীণা হোন্তীতি ৱিপস্সনাপঞ্ঞায সঙ্খাৰগতং, মগ্গপঞ্ঞায চত্তাৰি সচ্চানি পস্সিত্ৱা চত্তাৰোপি আসৱা পৰিক্খীণা হোন্তি. দিস্ৱাতি দস্সনহেতু. ন হি আসৱে পঞ্ঞায পস্সন্তি, দস্সনকাৰণা পন পৰিক্খীণা দিস্ৱা পৰিক্খীণাতি ৱুত্তা দস্সনাযত্তপৰিক্খযত্তা. এৱঞ্হি দস্সনং আসৱানং খযস্স পুৰিমকিৰিযাভাৱেন ৱুত্তং.

পঞ্ঞাৱিমুত্তোতি ৱিসেসতো পঞ্ঞায এৱ ৱিমুত্তো, ন তস্স অধিট্ঠানভূতেন অট্ঠৱিমোক্খসঙ্খাতেন সাতিসযেন সমাধিনাতি পঞ্ঞাৱিমুত্তো. যো অৰিযো অনধিগতঅট্ঠৱিমোক্খো সব্বসো আসৱেহি ৱিমুত্তো, তস্সেতং অধিৱচনং. অধিগতেপি হি ৰূপজ্ঝানৱিমোক্খে ন সো সাতিসযসমাধিনিস্সিতোতি ন তস্স ৱসেন উভতোভাগৱিমুত্ততা হোতীতি ৱুত্তোৱাযমত্থো. অৰূপজ্ঝানেসু পন একস্মিম্পি সতি উভতোভাগৱিমুত্তোযেৱ নাম হোতি. তেন হি অট্ঠৱিমোক্খেকদেসেন তংনামদানসমত্থেন অট্ঠৱিমোক্খলাভীত্ৱেৱ ৱুচ্চতি. সমুদাযে হি পৱত্তো ৱোহাৰো অৱযৱেপি দিস্সতি যথা তং ‘‘সত্তিসযো’’তি অনৱসেসতো আসৱানং পৰিক্খীণত্তা. অট্ঠৱিমোক্খপটিক্খেপৱসেনেৱ ন একদেসভূতৰূপজ্ঝানপ্পটিক্খেপৱসেন. এৱঞ্হি অৰূপজ্ঝানেকদেসাভাৱেপি অট্ঠৱিমোক্খপটিক্খেপো ন হোতীতি সিদ্ধং হোতি. অৰূপাৱচৰজ্ঝানেসু হি একস্মিম্পি সতি উভতোভাগৱিমুত্তোযেৱ নাম হোতি.

ফুট্ঠন্তং সচ্ছিকতোতি ফুট্ঠানং অন্তো ফুট্ঠন্তো, ফুট্ঠানং অৰূপজ্ঝানানং অনন্তৰো কালোতি অধিপ্পাযো. অচ্চন্তসংযোগে চেতং উপযোগৱচনং. তং ফুট্ঠানন্তৰকালমেৱ সচ্ছিকাতব্বং সচ্ছিকতো সচ্ছিকৰণূপাযেনাতি ৱুত্তং হোতি, ভাৱনপুংসকং ৱা এতং ‘‘একমন্তং নিসীদী’’তিআদীসু ৱিয. যো হি অৰূপজ্ঝানেন ৰূপকাযতো নামকাযেকদেসতো চ ৱিক্খম্ভনৱিমোক্খেন ৱিমুত্তো, তেন নিৰোধসঙ্খাতো ৱিমোক্খো আলোচিতো পকাসিতো ৱিয হোতি, ন পন কাযেন সচ্ছিকতো. নিৰোধং পন আৰম্মণং কত্ৱা একচ্চেসু আসৱেসু খেপিতেসু তেন সো সচ্ছিকতো হোতি, তস্মা সো সচ্ছিকাতব্বং নিৰোধং যথাআলোচিতং নামকাযেন সচ্ছি কৰোতীতি ‘‘কাযসক্খী’’তি ৱুচ্চতি, ন তু ‘‘ৱিমুত্তো’’তি একচ্চানং আসৱানং অপৰিক্খীণত্তা. তেনাহ ‘‘ঝানফস্সং পঠমং ফুসতি, পচ্ছা নিৰোধং নিব্বানং সচ্ছিকৰোতী’’তি. অযং চতুন্নং অৰূপসমাপত্তীনং একেকতো ৱুট্ঠায সঙ্খাৰে সম্মসিত্ৱা কাযসক্খিভাৱং পত্তানং চতুন্নং, নিৰোধা ৱুট্ঠায অগ্গমগ্গপ্পত্তঅনাগামিনো চ ৱসেন উভতোভাগৱিমুত্তো ৱিয পঞ্চৱিধো নাম হোতীতি ৱুত্তং অভিধম্মটীকাযং (পু. প. মূলটী. ২৪) ‘‘কাযসক্খিম্হিপি এসেৱ নযো’’তি. একচ্চে আসৱাতি হেট্ঠিমমগ্গৱজ্ঝা আসৱা.

দিট্ঠন্তং পত্তোতি দস্সনসঙ্খাতস্স সোতাপত্তিমগ্গঞাণস্স অনন্তৰং পত্তোতি ৱুত্তং হোতি. ‘‘দিট্ঠত্তা পত্তো’’তিপি পাঠো. এতেন চতুসচ্চদস্সনসঙ্খাতায দিট্ঠিযা নিৰোধস্স পত্ততং দীপেতি. তেনাহ ‘‘দুক্খা সঙ্খাৰা’’তিআদি. তত্থ পঞ্ঞাযাতি মগ্গপঞ্ঞায. পঠমফলট্ঠতো পট্ঠায যাৱ অগ্গমগ্গট্ঠা দিট্ঠিপ্পত্তো. তেনাহ ‘‘সোপি কাযসক্খী ৱিয ছব্বিধো হোতী’’তি. যথা পন পঞ্ঞাৱিমুত্তো, এৱং অযম্পি সুক্খৱিপস্সকো চতূহি অৰূপজ্ঝানেহি ৱুট্ঠায দিট্ঠিপ্পত্তভাৱপ্পত্তা চত্তাৰো চাতি পঞ্চৱিধো হোতীতি ৱেদিতব্বো. সদ্ধাৱিমুত্তেপি এসেৱ নযো. ইদং দুক্খন্তি এত্তকং দুক্খং, ন ইতো উদ্ধং দুক্খন্তি. যথাভূতং পজানাতীতি ঠপেত্ৱা তণ্হং উপাদানক্খন্ধপঞ্চকং দুক্খসচ্চন্তি যাথাৱতো পজানাতি. যস্মা পন তণ্হা দুক্খং জনেতি নিব্বত্তেতি, ততো তং দুক্খং সমুদেতি, তস্মা নং ‘‘অযং দুক্খসমুদযো’’তি যথাভূতং পজানাতি. যস্মা পন ইদং দুক্খঞ্চ সমুদযো চ নিব্বানং পত্ৱা নিৰুজ্ঝতি, অপ্পৱত্তিং গচ্ছতি, তস্মা ন ‘‘অযং দুক্খনিৰোধো’’তি যথাভূতং পজানাতি. অৰিযো পন অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো তং দুক্খনিৰোধং গচ্ছতি, তেন তং ‘‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’’তি যথাভূতং পজানাতি. এত্তাৱতা নানাক্খণে সচ্চৱৱত্থানং দস্সিতং. ইদানি তং একক্খণে দস্সেতুং ‘‘তথাগতপ্পৱেদিতা’’তিআদি ৱুত্তং. তথাগতপ্পৱেদিতাতি তথাগতেন বোধিমণ্ডে পটিৱিদ্ধা ৱিদিতা পাকটা কতা. ধম্মাতি চতুসচ্চধম্মা. ৱোদিট্ঠা হোন্তীতি সুদিট্ঠা. ৱোচৰিতাতি সুচৰিতা, পঞ্ঞায সুট্ঠু চৰাপিতাতি অত্থো. অযন্তি অযং এৱৰূপো পুগ্গলো দিট্ঠিপ্পত্তোতি.

সদ্ধায ৱিমুত্তোতি সদ্দহনৱসেন ৱিমুত্তো. এতেন সব্বথা অৱিমুত্তস্সপি সদ্ধামত্তেন ৱিমুত্তভাৱং দস্সেতি. সদ্ধাৱিমুত্তোতি ৱা সদ্ধায অধিমুত্তোতি অত্থো. কিং পন নেসং কিলেসপ্পহানে নানত্তং অত্থীতি? নত্থি. অথ কস্মা সদ্ধাৱিমুত্তো দিট্ঠিপ্পত্তং ন পাপুণাতীতি? আগমনীযনানত্তেন. দিট্ঠিপ্পত্তো হি আগমনম্হি কিলেসে ৱিক্খম্ভেন্তো অপ্পদুক্খেন অকসিৰেন অকিলমন্তোৱ সক্কোতি ৱিক্খম্ভিতুং, সদ্ধাৱিমুত্তো পন দুক্খেন কসিৰেন কিলমন্তো সক্কোতি ৱিক্খম্ভিতুং, তস্মা সদ্ধাৱিমুত্তো দিট্ঠিপ্পত্তং ন পাপুণাতি. তেনাহ ‘‘এতস্স হী’’তিআদি. সদ্দহন্তস্সাতি ‘‘একংসতো অযং পটিপদা কিলেসক্খযং আৱহতি সম্মাসম্বুদ্ধেন ভাসিতত্তা’’তি এৱং সদ্দহন্তস্স. যস্মা পনস্স অনিচ্চানুপস্সনাদীহি নিচ্চসঞ্ঞাপহানৱসেন ভাৱনায পুব্বেনাপৰং ৱিসেসং পস্সতো তত্থ তত্থ পচ্চক্খতাপি অত্থি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘সদ্দহন্তস্স ৱিযা’’তি. সেসপদদ্ৱযং তস্সেৱ ৱেৱচনং. এত্থ চ পুব্বভাগমগ্গভাৱনাতি ৱচনেন আগমনীযনানত্তেন দিট্ঠিপ্পত্তসদ্ধাৱিমুত্তানং পঞ্ঞানানত্তং হোতীতি দস্সিতং. অভিধম্মট্ঠকথাযম্পি (পু. প. অট্ঠ. ২৮) ‘‘নেসং কিলেসপ্পহানে নানত্তং নত্থি, পঞ্ঞায নানত্তং অত্থিযেৱা’’তি ৱত্ৱা ‘‘আগমনীযনানত্তেনেৱ সদ্ধাৱিমুত্তো দিট্ঠিপ্পত্তং ন পাপুণাতীতি সন্নিট্ঠানং কত’’ন্তি ৱুত্তং.

আৰম্মণং যাথাৱতো ধাৰেতি অৱধাৰেতীতি ধম্মো, পঞ্ঞা. তং পঞ্ঞাসঙ্খাতং ধম্মং অধিমত্ততায পুব্বঙ্গমং হুত্ৱা পৱত্তং অনুস্সৰতীতি ধম্মানুসাৰী. তেনাহ ‘‘ধম্মো’’তিআদি. পঞ্ঞাপুব্বঙ্গমন্তি পঞ্ঞাপধানং. ‘‘সদ্ধং অনুস্সৰতি, সদ্ধাপুব্বঙ্গমং মগ্গং ভাৱেতী’’তি ইমমত্থং এসেৱ নযোতি অতিদিসতি. পঞ্ঞং ৱাহেতীতি পঞ্ঞাৱাহী, পঞ্ঞং সাতিসযং পৱত্তেতীতি অত্থো. তেনাহ ‘‘পঞ্ঞাপুব্বঙ্গমং অৰিযমগ্গং ভাৱেতী’’তি. পঞ্ঞা ৱা পুগ্গলং ৱাহেতি নিব্বানাভিমুখং গমেতীতি পঞ্ঞাৱাহী. সদ্ধাৱাহীতি এত্থাপি ইমিনা নযেনেৱ অত্থো ৱেদিতব্বো. উভতোভাগৱিমুত্তাদিকথাতি উভতোভাগৱিমুত্তাদীসু আগমনতো পট্ঠায ৱত্তব্বকথা. তস্মাতি ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ২.৭৭৩, ৮৮৯) ৱুত্তত্তা. ততো এৱ ৱিসুদ্ধিমগ্গসংৱণ্ণনাযং (ৱিসুদ্ধি. মহাটী. ২.৭৭৩) ৱুত্তনযেনেৱ চেত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো.

পুগ্গলসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. উদকূপমাসুত্তৱণ্ণনা

১৫. পঞ্চমে একন্তকাড়কেহীতি নত্থিকৱাদঅহেতুকৱাদঅকিৰিযৱাদসঙ্খাতেহি নিযতমিচ্ছাদিট্ঠিধম্মেহি. তেনাহ ‘‘নিযতমিচ্ছাদিট্ঠিং সন্ধায ৱুত্ত’’ন্তি. এৱং পুগ্গলোতি ইমিনা কাৰণেন একৱাৰং নিমুগ্গো নিমুগ্গোযেৱ সো হোতি. এতস্স হি পুন ভৱতো ৱুট্ঠানং নাম নত্থীতি ৱদন্তি মক্খলিগোসালাদযো ৱিয. হেট্ঠা হেট্ঠা নৰকগ্গীনংযেৱ আহাৰো. সাধু সদ্ধা কুসলেসূতি কুসলধম্মেসু সদ্ধা নাম সাহু লদ্ধকাতি উম্মুজ্জতি, সো তাৱত্তকেনেৱ কুসলেন উম্মুজ্জতি নাম. সাধু হিৰীতিআদীসুপি এসেৱ নযো. চঙ্কৱাৰেতি ৰজকানং খাৰপৰিস্সাৱনে, সুৰাপৰিস্সাৱনে ৱা. এৱং পুগ্গলোতি ‘‘এৱং সাধু সদ্ধা’’তি ইমেসং সদ্ধাদীনং ৱসেন একৱাৰং উম্মুজ্জিত্ৱা তেসং পৰিহানিযা পুন নিমুজ্জতিযেৱ দেৱদত্তাদযো ৱিয. দেৱদত্তো হি অট্ঠ সমাপত্তিযো পঞ্চ চ অভিঞ্ঞাযো নিব্বত্তেত্ৱাপি পুন বুদ্ধানং পটিপক্খতায তেহি গুণেহি পৰিহীনো ৰুহিৰুপ্পাদকম্মং সঙ্ঘভেদকম্মঞ্চ কত্ৱা কাযস্স ভেদা দুতিযচিত্তৱাৰেন চুতিচিত্তমনন্তৰা নিৰযে নিব্বত্তো. কোকালিকো দ্ৱে অগ্গসাৱকে উপৱদিত্ৱা পদুমনিৰযে নিব্বত্তো.

নেৱ হাযতি নো ৱড্ঢতীতি অপ্পহোনককালেপি ন হাযতি, পহোনককালেপি ন ৱড্ঢতি. উভযম্পি পনেতং অগাৰিকেনপি অনগাৰিকেনপি দীপেতব্বং. একচ্চো হি অগাৰিকো অপ্পহোনককালে পক্খিকভত্তং ৱস্সিকং ৱা উপনিবন্ধাপেসি, সো পচ্ছা পহোনককালেপি পক্খিকভত্তাদিমত্তমেৱ পৱত্তেতি. অনগাৰিকোপি আদিম্হি অপ্পহোনককালে উদ্দেসং ধুতঙ্গং ৱা গণ্হাতি, মেধাৱী বলৱীৰিযসম্পত্তিযা পহোনককালে ততো উত্তৰিং ন কৰোতি. এৱং পুগ্গলোতি এৱং ইমায সদ্ধাদীনং ঠিতিযা পুগ্গলো উম্মুজ্জিত্ৱা ঠিতো নাম হোতি. উম্মুজ্জিত্ৱা পতৰতীতি সকদাগামিপুগ্গলো কিলেসতনুতায উট্ঠহিত্ৱা গন্তব্বদিসাভিমুখো তৰতি নাম.

পটিগাধপ্পত্তো হোতীতি অনাগামিপুগ্গলং সন্ধায ৱদতি. ইমে পন সত্ত পুগ্গলা উদকোপমেন দীপিতা. সত্ত কিৰ জঙ্ঘৱাণিজা অদ্ধানমগ্গপ্পটিপন্না অন্তৰামগ্গে একং পুণ্ণনদিং পাপুণিংসু. তেসু পঠমং ওতিণ্ণো উদকভীৰুকো পুৰিসো ওতিণ্ণট্ঠানেযেৱ নিমুজ্জিত্ৱা পুন সণ্ঠাতুং নাসক্খি, অৱস্সংৱ মচ্ছকচ্ছপভত্তং জাতো. দুতিযো ওতিণ্ণট্ঠানে নিমুজ্জিত্ৱা সকিং উট্ঠহিত্ৱা পুন নিমুগ্গো উট্ঠাতুং নাসক্খি, অন্তোযেৱ মচ্ছকচ্ছপভত্তং জাতো. ততিযো নিমুজ্জিত্ৱা উট্ঠিতো মজ্ঝে নদিযা ঠত্ৱা নেৱ ওৰতো আগন্তুং, ন পাৰং গন্তুং অসক্খি. চতুত্থো উট্ঠায ঠিতো উত্তৰণতিত্থং ওলোকেসি. পঞ্চমো উত্তৰণতিত্থং ওলোকেত্ৱা পতৰতি. ছট্ঠো তং দিস্ৱা পাৰিমতীৰং গন্ত্ৱা কটিপ্পমাণে উদকে ঠিতো. সত্তমো পাৰিমতীৰং গন্ত্ৱা গন্ধচুণ্ণাদীহি ন্হত্ৱা ৱৰৱত্থাদীনি নিৱাসেত্ৱা সুৰভিৱিলেপনং ৱিলিম্পিত্ৱা নীলুপ্পলমালাদীনি পিলন্ধিত্ৱা নানালঙ্কাৰপ্পটিমণ্ডিতো মহানগৰং পৱিসিত্ৱা পাসাদমাৰুহিত্ৱা উত্তমভোজনং ভুঞ্জতি.

তত্থ জঙ্ঘৱাণিজা ৱিয ইমে সত্ত পুগ্গলা, নদী ৱিয ৱট্টং, পঠমস্স উদকভীৰুকস্স পুৰিসস্স ওতিণ্ণট্ঠানেযেৱ নিমুজ্জনং ৱিয মিচ্ছাদিট্ঠিকস্স ৱট্টে নিমুজ্জনং, উম্মুজ্জিত্ৱা নিমুজ্জনপুৰিসো ৱিয সদ্ধাদীনং উপ্পত্তিমত্থকেন উম্মুজ্জিত্ৱা তাসং হানিযা নিমুগ্গপুগ্গলো, মজ্ঝে নদিযা ঠত্ৱা ৱিয সদ্ধাদীনং ঠিতিযা ঠিতিপুগ্গলো, উত্তৰণতিত্থং ওলোকেন্তো ৱিয সোতাপন্নো, পতৰন্তপুৰিসো ৱিয কিলেসকামাৱট্টতায পতৰন্তো সকদাগামী, তৰিত্ৱা কটিমত্তে উদকে ঠিতপুৰিসো ৱিয অনাৱট্টধম্মত্তা অনাগামী, ন্হত্ৱা পাৰিমতীৰং উত্তৰিত্ৱা থলে ঠিতপুৰিসো ৱিয চত্তাৰো ওঘে অতিক্কমিত্ৱা নিব্বানথলে ঠিতো খীণাসৱব্ৰাহ্মণো, থলে ঠিতপুৰিসস্স নগৰং পৱিসিত্ৱা পাসাদং আৰুয্হ উত্তমভোজনভুঞ্জনং ৱিয খীণাসৱস্স নিব্বানাৰম্মণসমাপত্তিং অপ্পেত্ৱা ৱীতিনামনং ৱেদিতব্বং.

উদকূপমাসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬-৯. অনিচ্চানুপস্সীসুত্তাদিৱণ্ণনা

১৬-১৯. ছট্ঠে ‘‘ইধ সমসীসী কথিতো’’তি ৱত্ৱা এৱং সমসীসিতং ৱিভজিত্ৱা ইধাধিপ্পেতং দস্সেতুং ‘‘সো চতুব্বিধো হোতী’’তিআদিমাহ. ৰোগৱসেন সমসীসী ৰোগসমসীসী. এস নযো সেসেসুপি. একপ্পহাৰেনেৱাতি একৱেলাযমেৱ. যো চক্খুৰোগাদীসু অঞ্ঞতৰস্মিং সতি ‘‘ইতো অনুট্ঠিতো অৰহত্তং পাপুণিস্সামী’’তি ৱিপস্সনং পট্ঠপেসি, অথস্স অৰহত্তঞ্চ ৰোগতো ৱুট্ঠানঞ্চ এককালমেৱ হোতি, অযং ৰোগসমসীসী নাম. ইৰিযাপথস্স পৰিযোসানন্তি ইৰিযাপথন্তৰসমাযোগো. যো ঠানাদীসু ইৰিযাপথেসু অঞ্ঞতৰং অধিট্ঠায ‘‘অৱিকোপেত্ৱাৱ অৰহত্তং পাপুণিস্সামী’’তি ৱিপস্সনং পট্ঠপেসি. অথস্স অৰহত্তপ্পত্তি চ ইৰিযাপথৱিকোপনঞ্চ একপ্পহাৰেনেৱ হোতি, অযং ইৰিযাপথসমসীসী নাম. জীৱিতসমসীসী নামাতি এত্থ ‘‘পলিবোধসীসং মানো, পৰামাসসীসং দিট্ঠি, ৱিক্খেপসীসং উদ্ধচ্চং, কিলেসসীসং অৱিজ্জা, অধিমোক্খসীসং সদ্ধা, পগ্গহসীসং ৱীৰিযং, উপট্ঠানসীসং সতি, অৱিক্খেপসীসং সমাধি, দস্সনসীসং পঞ্ঞা, পৱত্তসীসং জীৱিতিন্দ্ৰিযং, চুতিসীসং ৱিমোক্খো, সঙ্খাৰসীসং নিৰোধো’’তি পটিসম্ভিদাযং (পটি. ম. ৩.৩৩) ৱুত্তেসু সত্তৰসসু সীসেসু পৱত্তসীসং কিলেসসীসন্তি দ্ৱে সীসানি ইধাধিপ্পেতানি – ‘‘অপুব্বং অচৰিমং আসৱপৰিযাদানঞ্চ হোতি জীৱিতপৰিযাদানঞ্চা’’তি ৱচনতো. তেসু কিলেসসীসং অৰহত্তমগ্গো পৰিযাদিযতি, পৱত্তসীসং জীৱিতিন্দ্ৰিযং চুতিচিত্তং পৰিযাদিযতি. তত্থ অৱিজ্জাপৰিযাদাযকং চিত্তং জীৱিতিন্দ্ৰিযং পৰিযাদাতুং ন সক্কোতি, জীৱিতিন্দ্ৰিযপৰিযাদাযকং অৱিজ্জং পৰিযাদাতুং ন সক্কোতি. অঞ্ঞং অৱিজ্জাপৰিযাদাযকং চিত্তং, অঞ্ঞং জীৱিতন্দ্ৰিযপৰিযাদাযকং. যস্স চেতং সীসদ্ৱযং সমং পৰিযাদানং গচ্ছতি, সো জীৱিতসমসীসী নাম.

কথং পনিদং সমং হোতীতি? ৱাৰসমতায. যস্মিঞ্হি ৱাৰে মগ্গৱুট্ঠানং হোতি, সোতাপত্তিমগ্গে পঞ্চ পচ্চৱেক্খণানি, সকদাগামিমগ্গে পঞ্চ, অনাগামিমগ্গে পঞ্চ, অৰহত্তমগ্গে চত্তাৰীতি একূনৱীসতিমে পচ্চৱেক্খণঞাণে পতিট্ঠায ভৱঙ্গং ওতৰিত্ৱা পৰিনিব্বাযতো ইমায ৱাৰসমতায ইদং উভযসীসপৰিযাদানম্পি সমং হোতীতি ইমায ৱাৰসমতায. ৱাৰসমৱুত্তিদাযকেন হি মগ্গচিত্তেন অত্তনো অনন্তৰং ৱিয নিপ্ফাদেতব্বা পচ্চৱেক্খণৱাৰা চ কিলেসপৰিযাদানস্সেৱ ৱাৰাতি ৱত্তব্বতং অৰহতি. ‘‘ৱিমুত্তস্মিং ৱিমুত্তমিতি ঞাণং হোতী’’তি (ম. নি. ১.৭৮; সং. নি. ৩.১২, ১৪) ৱচনতো পচ্চৱেক্খণপৰিসমাপনেন কিলেসপৰিযাদানং সম্পাপিতং নাম হোতীতি ইমায ৱাৰৱুত্তিযা সমতায কিলেসপৰিযাদানজীৱিতপৰিযাদানানং সমতা ৱেদিতব্বা. তেনেৱাহ ‘‘যস্মা পনস্স…পে... তস্মা এৱং ৱুত্ত’’ন্তি.

আযুনো ৱেমজ্ঝং অনতিক্কমিত্ৱা অন্তৰাৱ কিলেসপৰিনিব্বানেন পৰিনিব্বাযতীতি অন্তৰাপৰিনিব্বাযী. তেনাহ ‘‘যো পঞ্চসু সুদ্ধাৱাসেসূ’’তিআদি. ৱেমজ্ঝেতি অৱিহাদীসু যত্থ উপ্পন্নো, তত্থ আযুনো ৱেমজ্ঝে. আযুৱেমজ্ঝং উপহচ্চ অতিক্কমিত্ৱা তত্থ পৰিনিব্বাযতীতি উপহচ্চপৰিনিব্বাযী. তেনাহ ‘‘যো তত্থেৱা’’তিআদি. অসঙ্খাৰেন অপ্পযোগেন অনুস্সাহেন অকিলমন্তো তিক্খিন্দ্ৰিযতায সুখেনেৱ পৰিনিব্বাযতীতি অসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী. তেনাহ ‘‘যো তেসংযেৱা’’তিআদি. তেসংযেৱ পুগ্গলানন্তি নিদ্ধাৰণে সামিৱচনং. অপ্পযোগেনাতি অধিমত্তপ্পযোগেন ৱিনা অপ্পকসিৰেন. সসঙ্খাৰেন সপ্পযোগেন কিলমন্তো দুক্খেন পৰিনিব্বাযতীতি সসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী. উদ্ধংৱাহিভাৱেন উদ্ধমস্স তণ্হাসোতং ৱট্টসোতঞ্চাতি, উদ্ধং ৱা গন্ত্ৱা পটিলভিতব্বতো উদ্ধমস্স মগ্গসোতন্তি উদ্ধংভোতো. পটিসন্ধিৱসেন অকনিট্ঠং গচ্ছতীতি অকনিট্ঠগামী.

এত্থ পন চতুক্কং ৱেদিতব্বং. যো হি অৱিহতো পট্ঠায চত্তাৰো দেৱলোকে সোধেত্ৱা অকনিট্ঠং গন্ত্ৱা পৰিনিব্বাযতি, অযং উদ্ধংসোতো অকনিট্ঠগামী নাম. অযঞ্হি অৱিহেসু কপ্পসহস্সং ৱসন্তো অৰহত্তং পত্তুং অসক্কুণিত্ৱা অতপ্পং গচ্ছতি, তত্ৰাপি দ্ৱে কপ্পসহস্সানি ৱসন্তো অৰহত্তং পত্তুং অসক্কুণিত্ৱা সুদস্সং গচ্ছতি, তত্ৰাপি চত্তাৰি কপ্পসহস্সানি ৱসন্তো অৰহত্তং পত্তুং অসক্কুণিত্ৱা সুদস্সিং গচ্ছতি, তত্ৰাপি অট্ঠ কপ্পসহস্সানি ৱসন্তো অৰহত্তং পত্তুং অসক্কুণিত্ৱা অকনিট্ঠং গচ্ছতি, তত্থ ৱসন্তো অগ্গমগ্গং অধিগচ্ছতি. তত্থ যো অৱিহতো পট্ঠায দুতিযং ৱা চতুত্থং ৱা দেৱলোকং গন্ত্ৱা পৰিনিব্বাযতি, অযং উদ্ধংসোতো ন অকনিট্ঠগামী নাম. যো কামভৱতো চৱিত্ৱা অকনিট্ঠেসু পৰিনিব্বাযতি, অযং ন উদ্ধংসোতো অকনিট্ঠগামী নাম. যো হেট্ঠা চতূসু দেৱলোকেসু তত্থ তত্থেৱ নিব্বত্তিত্ৱা পৰিনিব্বাযতি, অযং ন উদ্ধংসোতো ন অকনিট্ঠগামীতি.

এতে পন অৱিহেসু উপ্পন্নসমনন্তৰআযুৱেমজ্ঝং অপ্পত্ৱাৱ পৰিনিব্বাযনৱসেন তযো অন্তৰাপৰিনিব্বাযিনো, একো উপহচ্চপৰিনিব্বাযী, একো উদ্ধংসোতোতি পঞ্চৱিধো, অসঙ্খাৰসসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযিৱিভাগেন দস হোন্তি, তথা অতপ্পসুদস্সসুদস্সীসূতি চত্তাৰো দসকাতি চত্তাৰীসং. অকনিট্ঠে পন উদ্ধংসোতো নত্থি, তযো অন্তৰাপৰিনিব্বাযিনো, একো উপহচ্চপৰিনিব্বাযীতি চত্তাৰো, অসঙ্খাৰসসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযিৱিভাগেন অট্ঠাতি অট্ঠচত্তাৰীসং অনাগামিনো. সত্তমাদীসু নত্থি ৱত্তব্বং.

অনিচ্চানুপস্সীসুত্তাদিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. নিদ্দসৱত্থুসুত্তৱণ্ণনা

২০. দসমে নিদ্দসৱত্থূনীতি আদিসদ্দলোপেনাযং নিদ্দেসোতি আহ ‘‘নিদ্দসাদিৱত্থূনী’’তি. নত্থি ইদানি ইমস্স দসাতি নিদ্দসো. পঞ্হোতি ঞাতুং ইচ্ছিতো অত্থো. পুন দসৱস্সো ন হোতীতি তেসং মতিমত্তমেতন্তি দস্সেতুং ‘‘সো কিৰা’’তি কিৰসদ্দগ্গহণং. নিদ্দসোতি চেতং ৱচনমত্তং. তস্স নিব্বীসাদিভাৱস্স ৱিয নিন্নৱাদিভাৱস্স চ ইচ্ছিতত্তাতি দস্সেতুং ‘‘ন কেৱলঞ্চা’’তিআদি ৱুত্তং. গামে ৱিচৰন্তোতি গামে পিণ্ডায চৰন্তো. ন ইদং তিত্থিযানং অধিৱচনং তেসু তন্নিমিত্তস্স অভাৱা, সাসনেপি সেখস্সপি ন ইদং অধিৱচনং, কিমঙ্গং পন পুথুজ্জনস্স. যস্স পনেতং অধিৱচনং যেন চ কাৰণেন, তং দস্সেতুং ‘‘খীণাসৱস্সেত’’ন্তিআদি ৱুত্তং. অপ্পটিসন্ধিকভাৱো হিস্স পচ্চক্খতো কাৰণং. পৰম্পৰায ইতৰানি যানি পাড়িযং আগতানিং.

সিক্খায সম্মদেৱ আদানং সিক্খাসমাদানং. তং পনস্সা পাৰিপূৰিযা ৱেদিতব্বন্তি আহ ‘‘সিক্খাত্তযপূৰণে’’তি. সিক্খায ৱা সম্মদেৱ আদিতো পট্ঠায ৰক্খণং সিক্খাসমাদানং. তঞ্চ অত্থতো পূৰণেন পৰিচ্ছিন্নং অৰক্খণে সব্বেন সব্বং অভাৱতো, ৰক্খণে চ পৰিপূৰণতো. বলৱচ্ছন্দোতি দড়্হচ্ছন্দো. আযতিন্তি অনন্তৰানাগতদিৱসাদিকালো অধিপ্পেতো, ন অনাগতভৱোতি আহ ‘‘অনাগতে পুনদিৱসাদীসুপী’’তি. সিক্খং পৰিপূৰেন্তস্স তত্থ নিবদ্ধভত্তিতা অৱিগতপেমতা. তেভূমকধম্মানং অনিচ্চাদিৱসেন সম্মদেৱ নিজ্ঝানং ধম্মনিসামনাতি আহ ‘‘ৱিপস্সনাযেতং অধিৱচন’’ন্তি. তণ্হাৱিনযেতি ভঙ্গানুপস্সনাঞাণানুভাৱসিদ্ধে তণ্হাৱিক্খম্ভনে. একীভাৱেতি গণসঙ্গণিকাকিলেসসঙ্গণিকাৱিগমসিদ্ধে ৱিৱেকৱাসে. ৱীৰিযাৰম্ভেতি সম্মপ্পধানস্স পগ্গণ্হনে. তং পন সব্বসো ৱীৰিযস্স পৰিব্ৰূহনং হোতীতি আহ ‘‘কাযিকচেতসিকস্স ৱীৰিযস্স পূৰণে’’তি. সতিযঞ্চেৱ নিপকভাৱে চাতি সতোকাৰিতায চেৱ সম্পজানকাৰিতায চ. সতিসম্পজঞ্ঞবলেনেৱ হি ৱীৰিযাৰম্ভো ইজ্ঝতি. দিট্ঠিপটিৱেধেতি মগ্গসম্মাদিট্ঠিযা পটিৱিজ্ঝনে. তেনাহ ‘‘মগ্গদস্সনে’’তি.

নিদ্দসৱত্থুসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

অনুসযৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.