৬. মহাৱগ্গো
১. সোণসুত্তৱণ্ণনা
৫৫. ছট্ঠস্স পঠমে নিসীদি ভগৱা পঞ্ঞত্তে আসনেতি এত্থ কিং তং আসনং পঠমমেৱ পঞ্ঞত্তং, উদাহু ভগৱন্তং দিস্ৱা পঞ্ঞত্তন্তি চে? ভগৱতো ধৰমানকালে পধানিকভিক্খূনং ৱত্তমেতং, যদিদং অত্তনো ৱসনট্ঠানে বুদ্ধাসনং পঞ্ঞপেত্ৱাৱ নিসীদনন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘পধানিকভিক্খূ’’তিআদি. বুদ্ধকালে কিৰ যত্থ যত্থ একোপি ভিক্খু ৱিহৰতি, সব্বত্থ বুদ্ধাসনং পঞ্ঞত্তমেৱ হোতি. কস্মা? ভগৱা হি অত্তনো সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা ফাসুকট্ঠানে ৱিহৰন্তে মনসি কৰোতি – ‘‘অসুকো ময্হং সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা গতো, অসক্খি নু খো ৱিসেসং নিব্বত্তেতুং, নো’’তি. অথ নং পস্সতি কম্মট্ঠানং ৱিস্সজ্জেত্ৱা অকুসলৱিতক্কং ৱিতক্কযমানং, ততো ‘‘কথঞ্হি নাম মাদিসস্স সত্থু সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা ৱিহৰন্তং ইমং কুলপুত্তং অকুসলৱিতক্কা অধিভৱিত্ৱা অনমতগ্গে ৱট্টদুক্খে সংসাৰেস্সন্তী’’তি তস্স অনুগ্গহত্থং তত্থেৱ অত্তানং দস্সেত্ৱা তং কুলপুত্তং ওৱদিত্ৱা আকাসং উপ্পতিত্ৱা পুন অত্তনো ৱসনট্ঠানমেৱ গচ্ছতি. অথেৱং ওৱদিযমানা তে ভিক্খূ চিন্তযিংসু ‘‘সত্থা অম্হাকং মনং জানিত্ৱা আগন্ত্ৱা অম্হাকং সমীপে ঠিতংযেৱ অত্তানং দস্সেতি. তস্মিং খণে, ‘ভন্তে, ইধ নিসীদথ নিসীদথা’তি আসনপৰিযেসনং নাম ভাৰো’’তি. তে আসনং পঞ্ঞপেত্ৱাৱ ৱিহৰন্তি. যস্স পীঠং অত্থি, সো তং পঞ্ঞপেতি. যস্স নত্থি, সো মঞ্চং ৱা ফলকং ৱা পাসাণং ৱা ৱালিকাপুঞ্জং ৱা পঞ্ঞপেতি. তং অলভমানা পুৰাণপণ্ণানিপি সংকড্ঢিত্ৱা তত্থ পংসুকূলং পত্থৰিত্ৱা ঠপেন্তি.
সত্ত সৰাতি – ছজ্জো, উসভো, গন্ধাৰো, মজ্ঝিমো, পঞ্চমো, ধেৱতো, নিসাদোতি এতে সত্ত সৰা. তযো গামাতি – ছজ্জগামো, মজ্ঝিমগামো, সাধাৰণগামোতি তযো গামা, সমূহাতি অত্থো. মনুস্সলোকে ৱীণাৱাদনা একেকস্স সৰস্স ৱসেন তযো তযো মুচ্ছনাতি কত্ৱা একৱীসতি মুচ্ছনা. দেৱলোকে ৱীণাৱাদনা পন সমপঞ্ঞাস মুচ্ছনাতি ৱদন্তি. তত্থ হি একেকস্স সৰস্স ৱসেন সত্ত সত্ত মুচ্ছনা, অন্তৰস্স সৰস্স চ একাতি সমপঞ্ঞাস মুচ্ছনা. তেনেৱ সক্কপঞ্হসুত্তসংৱণ্ণনাযং (দী. নি. অট্ঠ. ২.৩৪৫) ‘‘সমপঞ্ঞাস মুচ্ছনা মুচ্ছেত্ৱা’’তি পঞ্চসিখস্স ৱীণাৱাদনং দস্সেন্তেন ৱুত্তং. ঠানা একূনপঞ্ঞাসাতি একেকস্সেৱ সৰস্স সত্ত সত্ত ঠানভেদা, যতো সৰস্স মণ্ডলতাৱৱত্থানং হোতি. একূনপঞ্ঞাসট্ঠানৱিসেসো তিস্সো দুৱে চতস্সো চতস্সো তিস্সো দুৱে চতস্সোতি দ্ৱাৱীসতি সুতিভেদা চ ইচ্ছিতা.
অতিগাড়্হং আৰদ্ধন্তি থিনমিদ্ধছম্ভিতত্তানং ৱূপসমত্থং অতিৱিয আৰদ্ধং. সব্বত্থ নিযুত্তা সব্বত্থিকা. সব্বেন ৱা লীনুদ্ধচ্চপক্খিযেন অত্থেতব্বা সব্বত্থিকা. সমথোযেৱ সমথনিমিত্তং. এৱং সেসেসুপি. খযা ৰাগস্স ৱীতৰাগত্তাতি এত্থ যস্মা বাহিৰকো কামেসু ৱীতৰাগো ন খযা ৰাগস্স ৱীতৰাগো সব্বসো অৱিপ্পহীনৰাগত্তা. ৱিক্খম্ভিতৰাগো হি সো. অৰহা পন খযা এৱ, তস্মা ৱুত্তং ‘‘খযা ৰাগস্স ৱীতৰাগত্তা’’তি. এস নযো দোসমোহেসুপি.
লাভসক্কাৰসিলোকং নিকামযমানোতি এত্থ লব্ভতি পাপুণীযতীতি লাভো, চতুন্নং পচ্চযানমেতং অধিৱচনং. সক্কচ্চং কাতব্বোতি সক্কাৰো. পচ্চযা এৱ হি পণীতপণীতা সুন্দৰসুন্দৰা অভিসঙ্খৰিত্ৱা কতা ‘‘সক্কাৰো’’তি ৱুচ্চতি, যা চ পৰেহি অত্তনো গাৰৱকিৰিযা, পুপ্ফাদীহি ৱা পূজা. সিলোকোতি ৱণ্ণভণনং. তং লাভঞ্চ, সক্কাৰঞ্চ, সিলোকঞ্চ, নিকামযমানো, পৱত্তযমানোতি অত্থো. তেনেৱাহ ‘‘চতুপচ্চযলাভঞ্চ…পে… পত্থযমানো’’তি.
থূণন্তি পসূনং বন্ধনত্থায নিখাতত্থম্ভসঙ্খাতং থূণং. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.
সোণসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. ফগ্গুনসুত্তৱণ্ণনা
৫৬. দুতিযে সমধোসীতি সমন্ততো অধোসি. সব্বভাগেন পৰিফন্দনচলনাকাৰেন অপচিতিং দস্সেতি. ৱত্তং কিৰেতং বাড়্হগিলানেনপি ৱুড্ঢতৰং দিস্ৱা উট্ঠিতাকাৰেন অপচিতি দস্সেতব্বা. তেন পন ‘‘মা চলি মা চলী’’তি ৱত্তব্বো, তং পন চলনং উট্ঠানাকাৰদস্সনং হোতীতি আহ ‘‘উট্ঠানাকাৰং দস্সেতী’’তি. সন্তিমানি আসনানীতি পঠমমেৱ পঞ্ঞত্থাসনং সন্ধায ৱদতি. বুদ্ধকালস্মিঞ্হি একস্সপি ভিক্খুনো ৱসনট্ঠানে – ‘‘সচে সত্থা আগচ্ছিস্সতি, আসনং পঞ্ঞত্তমেৱ হোতূ’’তি অন্তমসো ফলকমত্তম্পি পণ্ণসন্থাৰমত্তম্পি পঞ্ঞত্তমেৱ. খমনীযং যাপনীযন্তি কচ্চি দুক্খং খমিতুং, ইৰিযাপথং ৱা যাপেতুং সক্কাতি পুচ্ছতি. সীসৱেদনাতি কুতোচি নিক্খমিতুং অলভমানেহি ৱাতেহি সমুট্ঠাপিতা বলৱতিযো সীসৱেদনা হোন্তি.
ফগ্গুনসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. ছড়ভিজাতিসুত্তৱণ্ণনা
৫৭. ততিযে অভিজাতিযোতি এত্থ অভি-সদ্দো উপসগ্গমত্তং, ন অত্থৱিসেসজোতকোতি আহ ‘‘ছ জাতিযো’’তি. অভিজাযতীতি এত্থাপি এসেৱ নযো.
উৰব্ভে হনন্তীতি ওৰব্ভিকা. এৱং সূকৰিকাদযো ৱেদিতব্বা. ৰোদেন্তি কুৰুৰকম্মন্ততায সপ্পটিবদ্ধে সত্তে অস্সূনি মোচেন্তীতি ৰুদ্দা, তে এৱ লুদ্দা ৰ-কাৰস্স ল-কাৰং কত্ৱা. ইমিনা অঞ্ঞেপি যে কেচি মাগৱিকা নেসাদা ৱুত্তা, তে পাপকম্মপ্পসুততায ‘‘কণ্হাভিজাতী’’তি ৱদতি.
ভিক্খূতি চ বুদ্ধসাসনে ভিক্খূ. তে কিৰ সচ্ছন্দৰাগেন পৰিভুঞ্জন্তীতি অধিপ্পাযেন চতূসু পচ্চযেসু কণ্টকে পক্খিপিত্ৱা খাদন্তীতি ‘‘কণ্টকৱুত্তিকা’’তি ৱদতি. কস্মাতি চে? যস্মা তে পণীতে পচ্চযে পটিসেৱন্তীতি তস্স মিচ্ছাগাহো. ঞাযলদ্ধেপি পচ্চযে ভুঞ্জমানা আজীৱকসমযস্স ৱিলোমগ্গাহিতায পচ্চযেসু কণ্টকে পক্খিপিত্ৱা খাদন্তি নামাতি ৱদতীতি. অথ ৱা কণ্টকৱুত্তিকা এৱংনামকা একে পব্বজিতা, যে সৱিসেসং অত্তকিলমথানুযোগং অনুযুত্তা. তথা হি তে কণ্টকে ৱত্তন্তা ৱিয হোন্তীতি ‘‘কণ্টকৱুত্তিকা’’তি ৱুত্তা. ইমমেৱ চ অত্থৱিকপ্পং সন্ধাযাহ ‘‘কণ্টকৱুত্তিকাতি সমণা নামেতে’’তি.
লোহিতাভিজাতি নাম নিগণ্ঠা একসাটকাতি ৱুত্তা. তে কিৰ ঠত্ৱা ভুঞ্জননহানপ্পটিক্খেপাদিৱতসমাযোগেন পুৰিমেহি দ্ৱীহি পণ্ডৰতৰা.
অচেলকসাৱকাতি আজীৱকসাৱকে ৱদতি. তে কিৰ আজীৱকলদ্ধিযা সুৱিসুদ্ধচিত্ততায নিগণ্ঠেহিপি পণ্ডৰতৰা. এৱঞ্চ কত্ৱা অত্তনো পচ্চযদাযকে নিগণ্ঠেহিপি জেট্ঠকতৰে কৰোতি.
আজীৱকা আজীৱকিনিযো ‘‘সুক্কাভিজাতী’’তি ৱুত্তা. তে কিৰ পুৰিমেহি চতূহি পণ্ডৰতৰা. নন্দাদযো হি তথাৰূপং আজীৱকপ্পটিপত্তিং উক্কংসং পাপেত্ৱা ঠিতা, তস্মা নিগণ্ঠেহি আজীৱকসাৱকেহি চ পণ্ডৰতৰাতি ‘‘পৰমসুক্কাভিজাতী’’তি ৱুত্তা.
বিলং ওলগ্গেয্যুন্তি মংসভাগং ন্হাৰুনা ৱা কেনচি ৱা গন্থিত্ৱা পুৰিসস্স হত্থে ৱা কেসে ৱা ওলম্বনৱসেন বন্ধেয্যুং. ইমিনা সত্থধম্মং নাম দস্সেতি. সত্থৱাহো কিৰ মহাকন্তাৰং পটিপন্নো অন্তৰামগ্গে গোণে মতে মংসং গহেত্ৱা সব্বেসং সত্থিকানং ‘‘ইদং খাদিত্ৱা এত্তকং মূলং দাতব্ব’’ন্তি কোট্ঠাসং ওলম্বতি. গোণমংসং নাম খাদন্তাপি অত্থি, অখাদন্তাপি অত্থি, খাদন্তাপি মূলং দাতুং সক্কোন্তাপি অসক্কোন্তাপি. সত্থৱাহো যেন মূলেন গোণো গহিতো, তং মূলং সত্থিকেহি ধাৰণত্থং সব্বেসং বলক্কাৰেন কোট্ঠাসং দত্ৱা মূলং গণ্হাতি. অযং সত্থধম্মো.
কণ্হাভিজাতিযো সমানোতি কণ্হে নীচকুলে জাতো হুত্ৱা. কণ্হধম্মন্তি পচ্চত্তে উপযোগৱচনন্তি আহ ‘‘কণ্হসভাৱো হুত্ৱা অভিজাযতী’’তি, তং অন্তোগধহেতুঅত্থং পদং, উপ্পাদেতীতি অত্থো. তস্মা কণ্হং ধম্মং অভিজাযতীতি কাড়কং দসদুস্সীল্যধম্মং উপ্পাদেতি. সুক্কং ধম্মং অভিজাযতীতি এত্থাপি ইমিনা নযেন অত্থো ৱেদিতব্বো. সো হি ‘‘অহং পুব্বেপি পুঞ্ঞানং অকতত্তা নীচকুলে নিব্বত্তো, ইদানি পুঞ্ঞং কৰিস্সামী’’তি পুঞ্ঞসঙ্খাতং পণ্ডৰধম্মং কৰোতি.
অকণ্হং অসুক্কং নিব্বানন্তি সচে কণ্হং ভৱেয্য, কণ্হৱিপাকং দদেয্য যথা দসৱিধং দুস্সীল্যধম্মং. সচে সুক্কং, সুক্কৱিপাকং দদেয্য যথা দানসীলাদিকুসলকম্মং. দ্ৱিন্নম্পি অপ্পদানতো ‘‘অকণ্হং অসুক্ক’’ন্তি ৱুত্তং. নিব্বানঞ্চ নাম ইমস্মিং অত্থে অৰহত্তং অধিপ্পেতং ‘‘অভিজাযতী’’তি ৱচনতো. তঞ্হি কিলেসনিব্বানন্তে জাতত্তা নিব্বানং নাম যথা ‘‘ৰাগাদীনং খযন্তে জাতত্তা ৰাগক্খযো, দোসক্খযো, মোহক্খযো’’তি. পটিপ্পস্সম্ভনৱসেন ৱা কিলেসানং নিব্বাপনতো নিব্বানং. তং এস অভিজাযতি পসৱতি. ইধাপি হি অন্তোগধহেতু অত্থং ‘‘জাযতী’’তি পদং. অট্ঠকথাযং পন ‘‘জাযতী’’তি ইমস্স পাপুণাতীহি অত্থং গহেত্ৱাৱ ‘‘নিব্বানং পাপুণাতী’’তি ৱুত্তং. সুক্কাভিজাতিযো সমানোতি সুক্কে উচ্চকুলে জাতো হুত্ৱা. সেসমেত্থ সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.
ছড়ভিজাতিসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. আসৱসুত্তৱণ্ণনা
৫৮. চতুত্থে সংৱৰেনাতি সংৱৰেন হেতুভূতেন ৱা. ইধাতি অযং ইধ-সদ্দো সব্বাকাৰতো ইন্দিযসংৱৰসংৱুতস্স পুগ্গলস্স সন্নিস্সযভূতসাসনপৰিদীপনো, অঞ্ঞস্স তথাভাৱপ্পটিসেধনো ৱাতি ৱুত্তং ‘‘ইধাতি ইধস্মিং সাসনে’’তি. পটিসঙ্খাতি পটিসঙ্খায. সঙ্খা-সদ্দো ঞাণকোট্ঠাসপঞ্ঞত্তিগণনাদীসু দিস্সতি ‘‘সঙ্খাযেকং পটিসেৱতী’’তিআদীসু (ম. নি. ২.১৬৮) হি ঞাণে দিস্সতি. ‘‘পপঞ্চসঞ্ঞাসঙ্খা সমুদাচৰন্তী’’তিআদীসু (ম. নি. ১.২০২, ২০৪) কোট্ঠাসে. ‘‘তেসং তেসং ধম্মানং সঙ্খা সমঞ্ঞা’’তিআদীসু (ধ. স. ১৩১৩-১৩১৫) পঞ্ঞত্তিযং. ‘‘ন সুকৰং সঙ্খাতু’’ন্তিআদীসু (সং. নি. ২.১২৮) গণনায. ইধ পন ঞাণে দট্ঠব্বো. তেনেৱাহ ‘‘পটিসঞ্জানিত্ৱা পচ্চৱেক্খিত্ৱাতি অত্থো’’তি. আদীনৱপচ্চৱেক্খণা আদীনৱপটিসঙ্খাতি যোজনা. সম্পলিমট্ঠন্তি ঘংসিতং. অনুব্যঞ্জনসোতি হত্থপাদসিতআলোকিতৱিলোকিতাদিপ্পকাৰভাগসো. তঞ্হি অযোনিসোমনসিকৰোতো কিলেসানং অনুব্যঞ্জনতো ‘‘অনুব্যঞ্জন’’ন্তি ৱুচ্চতি. নিমিত্তগ্গাহোতি ইত্থিপুৰিসনিমিত্তস্স সুভনিমিত্তাদিকস্স ৱা কিলেসৱত্থুভূতস্স নিমিত্তস্স গাহো. আদিত্তপৰিযাযেনাতি আদিত্তপৰিযাযে (সং. নি. ৪.২৮; মহাৱ. ৫৪) আগতনযেন ৱেদিতব্বো.
যথা ইত্থিযা ইন্দ্ৰিযং ইত্থিন্দ্ৰিযং, ন এৱমিদং, ইদং পন চক্খুমেৱ ইন্দ্ৰিযন্তি চক্খুন্দ্ৰিযং. তেনাহ ‘‘চক্খুমেৱ ইন্দ্ৰিয’’ন্তি. যথা আৱাটে নিযতট্ঠিতিকো কচ্ছপো ‘‘আৱাটকচ্ছপো’’তি ৱুচ্চতি, এৱং তপ্পটিবদ্ধৱুত্তিতায তং ঠানো সংৱৰো চক্খুন্দ্ৰিযসংৱৰো. তেনাহ ‘‘চক্খুন্দ্ৰিযে সংৱৰো চক্খুন্দ্ৰিযসংৱৰো’’তি. ননু চ চক্খুন্দ্ৰিযে সংৱৰো ৱা অসংৱৰো ৱা নত্থি. ন হি চক্খুপসাদং নিস্সায সতি ৱা মুট্ঠস্সচ্চং ৱা উপ্পজ্জতি. অপিচ যদা ৰূপাৰম্মণং চক্খুস্স আপাথং আগচ্ছতি, তদা ভৱঙ্গে দ্ৱিক্খত্তুং উপ্পজ্জিত্ৱা নিৰুদ্ধে কিৰিযমনোধাতু আৱজ্জনকিচ্চং সাধযমানা উপ্পজ্জিত্ৱা নিৰুজ্ঝতি. ততো চক্খুৱিঞ্ঞাণং দস্সনকিচ্চং, ততো ৱিপাকমনোধাতু সম্পটিচ্ছনকিচ্চং, ততো ৱিপাকমনোৱিঞ্ঞাণধাতু সন্তীৰণকিচ্চং, ততো কিৰিযাহেতুকমনোৱিঞ্ঞাণধাতু ৱোট্ঠব্বনকিচ্চং সাধযমানা উপ্পজ্জিত্ৱা নিৰুজ্ঝতি, তদনন্তৰং জৱনং জৱতি. তত্থাপি নেৱ ভৱঙ্গসমযে, ন আৱজ্জনাদীনং অঞ্ঞতৰসমযে চ সংৱৰো ৱা অসংৱৰো ৱা অত্থি. জৱনক্খণে পন সচে দুস্সীল্যং ৱা মুট্ঠস্সচ্চং ৱা অঞ্ঞাণং ৱা অক্খন্তি ৱা কোসজ্জং ৱা উপ্পজ্জতি, অসংৱৰো হোতি. তস্মিং পন সীলাদীসু উপ্পন্নেসু সংৱৰো হোতি, তস্মা ‘‘চক্খুন্দ্ৰিযে সংৱৰো’’তি কস্মা ৱুত্তন্তি আহ ‘‘জৱনে উপ্পজ্জমানোপি হেস…পে… চক্খুন্দ্ৰিযসংৱৰোতি ৱুচ্চতী’’তি.
ইদং ৱুত্তং হোতি – যথা নগৰে চতূসু দ্ৱাৰেসু অসংৱুতেসু কিঞ্চাপি অন্তোঘৰদ্ৱাৰকোট্ঠকগব্ভাদযো সুসংৱুতা, তথাপি অন্তোনগৰে সব্বং ভণ্ডং অৰক্খিতং অগোপিতমেৱ হোতি. নগৰদ্ৱাৰেন হি পৱিসিত্ৱা চোৰা যদিচ্ছকং কৰেয্যুং, এৱমেৱং জৱনে দুস্সীল্যাদীসু উপ্পন্নেসু তস্মিং অসংৱৰে সতি দ্ৱাৰম্পি অগুত্তং হোতি ভৱঙ্গম্পি আৱজ্জনাদীনি ৱীথিচিত্তানিপি. যথা পন নগৰদ্ৱাৰেসু সংৱুতেসু কিঞ্চাপি অন্তোঘৰাদযো অসংৱুতা, তথাপি অন্তোনগৰে সব্বং ভণ্ডং সুৰক্খিতং সুগোপিতমেৱ হোতি. নগৰদ্ৱাৰেসু হি পিহিতেসু চোৰানং পৱেসো নত্থি, এৱমেৱং জৱনে সীলাদীসু উপ্পন্নেসু দ্ৱাৰম্পি সুগুত্তং হোতি ভৱঙ্গম্পি আৱজ্জনাদীনি ৱীথিচিত্তানিপি, তস্মা জৱনক্খণে উপ্পজ্জমানোপি চক্খুন্দ্ৰিযসংৱৰোতি ৱুত্তোতি.
সংৱৰেন সমন্নাগতো পুগ্গলো সংৱুতোতি আহ ‘‘উপেতো’’তি. অযমেৱেত্থ অত্থো সুন্দৰতৰোতি উপৰি পাড়িযং সন্দিস্সনতো ৱুত্তং. তেনাহ ‘‘তথা হী’’তিআদি.
যন্তি আদেসোতি ইমিনা লিঙ্গৱিপল্লাসেন সদ্ধিং ৱচনৱিপল্লাসো কতোতি দস্সেতি, নিপাতপদং ৱা এতং পুথুৱচনত্থং. ৱিঘাতকৰাতি চিত্তৱিঘাতকৰা, কাযচিত্তদুক্খনিব্বত্তকা ৱা. যথাৱুত্তকিলেসহেতুকা দাহানুবন্ধা ৱিপাকা এৱ ৱিপাকপৰিড়াহা. যথা পনেত্থ আসৱা অঞ্ঞে চ ৱিঘাতকৰা কিলেসপৰিড়াহা সম্ভৱন্তি, তং দস্সেতুং ‘‘চক্খুদ্ৱাৰস্মিঞ্হী’’তিআদি ৱুত্তং. তং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ. এত্থ চ সংৱৰণূপাযো, সংৱৰিতব্বং, সংৱৰো, যতো সো সংৱৰো, যত্থ সংৱৰো, যথা সংৱৰো, যঞ্চ সংৱৰফলন্তি অযং ৱিভাগো ৱেদিতব্বো. কথং? ‘‘পটিসঙ্খা যোনিসো’’তি হি সংৱৰণূপাযো. চক্খুন্দ্ৰিযং সংৱৰিতব্বং. সংৱৰগ্গহণেন গহিতা সতি সংৱৰো. ‘‘অসংৱুতস্সা’’তি সংৱৰণাৱধি. অসংৱৰতো হি সংৱৰণং. সংৱৰিতব্বগ্গহণসিদ্ধো ইধ সংৱৰৱিসযো. চক্খুন্দ্ৰিযঞ্হি সংৱৰণং ঞাণং ৰূপাৰম্মণে সংৱৰযতীতি অৱুত্তসিদ্ধোযমত্থো. আসৱতন্নিমিত্তকিলেসপৰিড়াহাভাৱো ফলং. এৱং সোতদ্ৱাৰাদীসু যোজেতব্বং. সব্বত্থেৱাতি মনোদ্ৱাৰে পঞ্চদ্ৱাৰে চাতি সব্বস্মিং দ্ৱাৰে.
পটিসঙ্খা যোনিসো চীৱৰন্তিআদীসু ‘‘সীতস্স পটিঘাতাযা’’তিআদিনা পচ্চৱেক্খণমেৱ যোনিসো পটিসঙ্খা. ঈদিসন্তি এৱৰূপং ইট্ঠাৰম্মণং. ভৱপত্থনায অস্সাদযতোতি ভৱপত্থনামুখেন ভাৱিতং আৰম্মণং অস্সাদেন্তস্স. চীৱৰন্তি নিৱাসনাদি যং কিঞ্চিচীৱৰং. পটিসেৱতীতি নিৱাসনাদিৱসেন পৰিভুঞ্জতি. যাৱদেৱাতি পযোজনপৰিমাণনিযমনং. সীতপ্পটিঘাতাদিযেৱ হি যোগিনো চীৱৰপ্পটিসেৱনপ্পযোজনং. সীতস্সাতি সীতধাতুক্খোভতো ৱা উতুপৰিণামতো ৱা উপ্পন্নস্স সীতস্স. পটিঘাতাযাতি পটিঘাতনত্থং তপ্পচ্চযস্স ৱিকাৰস্স ৱিনোদনত্থং. উণ্হস্সাতি অগ্গিসন্তাপতো উপ্পন্নস্স উণ্হস্স. ডংসাদযো পাকটাযেৱ. পুন যাৱদেৱাতি নিযতপ্পযোজনপৰিমাণনিযমনং. নিযতঞ্হি পযোজনং চীৱৰং পটিসেৱন্তস্স হিৰিকোপীনপ্পটিচ্ছাদনং, ইতৰং কদাচি. হিৰিকোপীনন্তি সম্বাধট্ঠানং. যস্মিঞ্হি অঙ্গে ৱিৱটে হিৰী কুপ্পতি ৱিনস্সতি, তং হিৰিযা কোপনতো হিৰিকোপীনং, তংপটিচ্ছাদনত্থং চীৱৰং পটিসেৱতি.
পিণ্ডপাতন্তি যং কিঞ্চি আহাৰং. সো হি পিণ্ডোল্যেন ভিক্খুনো পত্তে পতনতো, তত্থ তত্থ লদ্ধভিক্খাপিণ্ডানং পাতো সন্নিপাতোতি ৱা ‘‘পিণ্ডপাতো’’তি ৱুচ্চতি. নেৱ দৱাযাতি ন কীড়নায. ন মদাযাতি ন বলমদমানমদপুৰিসমদত্থং. ন মণ্ডনাযাতি ন অঙ্গপচ্চঙ্গানং পীণনভাৱত্থং. ন ৱিভূসনাযাতি ন তেসংযেৱ সোভত্থং, ছৱিসম্পত্তিঅত্থন্তি অত্থো. ইমানি যথাক্কমং মোহদোসসণ্ঠানৱণ্ণৰাগূপনিস্সযপ্পহানত্থানি ৱেদিতব্বানি. পুৰিমং ৱা দ্ৱযং অত্তনো সংকিলেসুপ্পত্তিনিসেধনত্থং, ইতৰং পৰস্সপি. চত্তাৰিপি কামসুখল্লিকানুযোগস্স পহানত্থং ৱুত্তানীতি ৱেদিতব্বানি. কাযস্সাতি ৰূপকাযস্স. ঠিতিযা যাপনাযাতি পবন্ধট্ঠিতত্থঞ্চেৱ পৱত্তিযা অৱিচ্ছেদনত্থঞ্চ, চিৰকালট্ঠিতত্থং জীৱিতিন্দ্ৰিযস্স পৱত্তাপনত্থং. ৱিহিংসূপৰতিযাতি জিঘচ্ছাদুক্খস্স উপৰমত্থং. ব্ৰহ্মচৰিযানুগ্গহাযাতি সাসনমগ্গব্ৰহ্মচৰিযানং অনুগ্গণ্হনত্থং. ইতীতি এৱং ইমিনা উপাযেন. পুৰাণঞ্চ ৱেদনং পটিহঙ্খামীতি পুৰাণং অভুত্তপচ্চযা উপ্পজ্জনকৱেদনং পটিহনিস্সামি. নৱঞ্চ ৱেদনং ন উপ্পাদেস্সামীতি নৱং ভুত্তপচ্চযা উপ্পজ্জনকৱেদনং ন উপ্পাদেস্সামি. তস্সা হি অনুপ্পজ্জনত্থমেৱ আহাৰং পৰিভুঞ্জতি. এত্থ অভুত্তপচ্চযা উপ্পজ্জনকৱেদনা নাম যথাৱুত্তজিঘচ্ছানিমিত্তা ৱেদনা. সা হি অভুঞ্জন্তস্স ভিয্যো ভিয্যোপৱড্ঢনৱসেন উপ্পজ্জতি, ভুত্তপচ্চযা অনুপ্পজ্জনকৱেদনাপি খুদানিমিত্তাৱ অঙ্গদাহসূলাদিৱেদনা অপ্পৱত্তা. সা হি ভুত্তপচ্চযা অনুপ্পন্নাৱ ন উপ্পজ্জিস্সতি. ৱিহিংসানিমিত্ততা চেতাসং ৱিহিংসায ৱিসেসো.
যাত্ৰা চ মে ভৱিস্সতীতি যাপনা চ মে চতুন্নং ইৰিযাপথানং ভৱিস্সতি. ‘‘যাপনাযা’’তি ইমিনা জীৱিতিন্দ্ৰিযযাপনা ৱুত্তা, ইধ চতুন্নং ইৰিযাপথানং অৱিচ্ছেদসঙ্খাতা যাপনাতি অযমেতাসং ৱিসেসো. অনৱজ্জতা চ ফাসুৱিহাৰো চাতি অযুত্তপৰিযেসনপ্পটিগ্গহণপৰিভোগপৰিৱজ্জনেন অনৱজ্জতা, পৰিমিতপৰিভোগেন ফাসুৱিহাৰো. অসপ্পাযাপৰিমিতভোজনপচ্চযা অৰতিতন্দীৱিজম্ভিতাৱিঞ্ঞুগৰহাদিদোসাভাৱেন ৱা অনৱজ্জতা. সপ্পাযপৰিমিতভোজনপচ্চযা কাযবলসম্ভৱেন ফাসুৱিহাৰো. যাৱদত্থং উদৰাৱদেহকভোজনপৰিৱজ্জনেন ৱা সেয্যসুখপস্সসুখমিদ্ধসুখাদীনং অভাৱতো অনৱজ্জতা. চতুপঞ্চালোপমত্তঊনভোজনেন চতুইৰিযাপথযোগ্যতাপাদনতো ফাসুৱিহাৰো. ৱুত্তঞ্হেতং –
‘‘চত্তাৰো পঞ্চ আলোপে, অভুত্ৱা উদকং পিৱে;
অলং ফাসুৱিহাৰায, পহিতত্তস্স ভিক্খুনো’’তি. (থেৰগা. ৯৮৩; মি. প. ৬.৫.১০);
এত্তাৱতা চ পযোজনপৰিগ্গহো, মজ্ঝিমা চ পটিপদা দীপিতা হোতি. যাত্ৰা চ মে ভৱিস্সতীতি পযোজনপৰিগ্গহদীপনা. যাত্ৰা হি নং আহাৰূপযোগং পযোজেতি. ধম্মিকসুখাপৰিচ্চাগহেতুকো ফাসুৱিহাৰো মজ্ঝিমা পটিপদা অন্তদ্ৱযপৰিৱজ্জনতো.
সেনাসনন্তি সেনঞ্চ আসনঞ্চ. যত্থ ৱিহাৰাদিকে সেতি নিপজ্জতি আসতি নিসীদতি, তং সেনাসনং. উতুপৰিস্সযৱিনোদনপ্পটিসল্লানাৰামত্থন্তি উতুযেৱ পৰিসহনট্ঠেন পৰিস্সযো সৰীৰাবাধচিত্তৱিক্খেপকৰো, তস্স ৱিনোদনত্থং, অনুপ্পন্নস্স অনুপ্পাদনত্থং, উপ্পন্নস্স ৱূপসমনত্থঞ্চাতি অত্থো. অথ ৱা যথাৱুত্তো উতু চ সীহব্যগ্ঘাদিপাকটপৰিস্সযো চ ৰাগদোসাদিপটিচ্ছন্নপৰিস্সযো চ উতুপৰিস্সযো, তস্স ৱিনোদনত্থঞ্চেৱ একীভাৱফাসুকত্থঞ্চ. চীৱৰপ্পটিসেৱনে হিৰীকোপীনপ্পটিচ্ছাদনং ৱিয তং নিযতপযোজনন্তি পুন ‘‘যাৱদেৱা’’তি ৱুত্তং.
গিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰন্তি ৰোগস্স পচ্চনীকপ্পৱত্তিযা গিলানপচ্চযো, ততো এৱ ভিসক্কস্স অনুঞ্ঞাতৱত্থুতায ভেসজ্জং, জীৱিতস্স পৰিৱাৰসম্ভাৰভাৱেহি পৰিক্খাৰো চাতি গিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰো, তং. ৱেয্যাবাধিকানন্তি ৱেয্যাবাধতো ধাতুক্খোভতো চ তংনিব্বত্তকুট্ঠগণ্ডপীড়কাদিৰোগতো উপ্পন্নানং. ৱেদনানন্তি দুক্খৱেদনানং. অব্যাবজ্ঝপৰমতাযাতি নিদ্দুক্খপৰমভাৱায. যাৱ তং দুক্খং সব্বং পহীনং হোতি, তাৱ পটিসেৱামীতি যোজনা. এৱমেত্থ সঙ্খেপেনেৱ পাড়িৱণ্ণনা ৱেদিতব্বা. নৱৱেদনুপ্পাদতোপীতি ন কেৱলং আযতিং এৱ ৱিপাকপৰিড়াহা, অথ খো অতিভোজনপচ্চযা অলংসাটকাদীনং ৱিয নৱৱেদনুপ্পাদতোপি ৱেদিতব্বা.
কম্মট্ঠানিকস্স চলনং নাম কম্মট্ঠানপৰিচ্চাগোতি আহ ‘‘চলতি কম্পতি কম্মট্ঠানং ৱিজহতী’’তি. ‘‘খমো হোতি সীতস্স উণ্হস্সা’’তি এত্থ চ লোমসনাগত্থেৰস্স ৱত্থু কথেতব্বং. থেৰো কিৰ চেতিযপব্বতে পিযঙ্গুগুহায পধানঘৰে ৱিহৰন্তো অন্তৰট্ঠকে হিমপাতসমযে লোকন্তৰিকনিৰযং পচ্চৱেক্খিত্ৱা কম্মট্ঠানং অৱিজহন্তোৱ অব্ভোকাসে ৱীতিনামেসি. গিম্হসমযে চ পচ্ছাভত্তং বহিচঙ্কমে কম্মট্ঠানং মনসিকৰোতো সেদাপিস্স কচ্ছেহি মুচ্চন্তি. অথ নং অন্তেৱাসিকো আহ – ‘‘ইধ, ভন্তে, নিসীদথ, সীতলো ওকাসো’’তি. থেৰো ‘‘উণ্হভযেনেৱম্হি, আৱুসো, ইধ নিসিন্নো’’তি অৱীচিমহানিৰযং পচ্চৱেক্খিত্ৱা নিসীদিযেৱ. উণ্হন্তি চেত্থ অগ্গিসন্তাপোৱ ৱেদিতব্বো সূৰিযসন্তাপস্স পৰতো ৱুচ্চমানত্তা. সূৰিযসন্তাপৱসেন পনেতং ৱত্থু ৱুত্তং.
যো চ দ্ৱে তযো ৱাৰে ভত্তং ৱা পানীযং ৱা অলভমানোপি অনমতগ্গে সংসাৰে অত্তনো পেত্তিৱিসযূপপত্তিং পচ্চৱেক্খিত্ৱা অৱেধন্তো কম্মট্ঠানং ন ৱিজহতিযেৱ. ডংসমকসৱাতাতপসম্ফস্সেহি ফুট্ঠো চেপি তিৰচ্ছানূপপত্তিং পচ্চৱেক্খিত্ৱা অৱেধন্তো কম্মট্ঠানং ন ৱিজহতিযেৱ. সৰীসপসম্ফস্সেন ফুট্ঠো চাপি অনমতগ্গে সংসাৰে সীহব্যগ্ঘাদিমুখেসু অনেকৱাৰং পৰিৱত্তিতপুব্বভাৱং পচ্চৱেক্খিত্ৱা অৱেধন্তো কম্মট্ঠানং ন ৱিজহতিযেৱ পধানিযত্থেৰো ৱিয, অযং ‘‘খমো জিঘচ্ছায…পে… সৰীসপসম্ফস্সান’’ন্তি ৱেদিতব্বো. থেৰং কিৰ খণ্ডচেলৱিহাৰে কণিকাৰপধানিযঘৰে অৰিযৱংসধম্মং সুণন্তঞ্ঞেৱ ঘোৰৱিসো সপ্পো ডংসি. থেৰো জানিত্ৱাপি পসন্নচিত্তো নিসিন্নো ধম্মংযেৱ সুণাতি, ৱিসৱেগো থদ্ধো অহোসি. থেৰো উপসম্পদমাড়ং আদিং কত্ৱা সীলং পচ্চৱেক্খিত্ৱা ‘‘ৱিসুদ্ধসীলোম্হী’’তি পীতিং উপ্পাদেসি, সহ পীতুপ্পাদা ৱিসং নিৱত্তিত্ৱা পথৱিং পাৱিসি. থেৰো তত্থেৱ চিত্তেকগ্গতং লভিত্ৱা ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণি.
যো পন অক্কোসৱসেন দুৰুত্তে দুৰুত্তত্তাযেৱ চ দুৰাগতে অপি অন্তিমৱত্থুসঞ্ঞিতে ৱচনপথে সুত্ৱা খন্তিগুণংযেৱ পচ্চৱেক্খিত্ৱা ন ৱেধতি দীঘভাণকঅভযত্থেৰো ৱিয, অযং ‘‘খমো দুৰুত্তানং দুৰাগতানং ৱচনপথান’’ন্তি ৱেদিতব্বো. থেৰো কিৰ পচ্চযসন্তোসভাৱনাৰামতায মহাঅৰিযৱংসপ্পটিপদং কথেসি, সব্বো মহাগামো আগচ্ছতি, থেৰস্স মহাসক্কাৰো উপ্পজ্জি. তং অঞ্ঞতৰো মহাথেৰো অধিৱাসেতুং অসক্কোন্তো ‘‘দীঘভাণকো ‘অৰিযৱংসং কথেমী’তি সব্বৰত্তিং কোলাহলং কৰোতী’’তিআদীহি অক্কোসি. উভোপি চ অত্তনো অত্তনো ৱিহাৰং গচ্ছন্তা গাৱুতমত্তং একপথেন অগমংসু. সকলগাৱুতম্পি সো তং অক্কোসিযেৱ. ততো যত্থ দ্ৱিন্নং ৱিহাৰানং মগ্গো ভিজ্জতি, তত্থ ঠত্ৱা দীঘভাণকত্থেৰো তং ৱন্দিত্ৱা ‘‘এসো, ভন্তে, তুম্হাকং মগ্গো’’তি আহ. সো অস্সুণন্তো ৱিয অগমাসি. থেৰোপি ৱিহাৰং গন্ত্ৱা পাদে পক্খালেত্ৱা নিসীদি. তমেনং অন্তেৱাসিকো ‘‘কিং, ভন্তে, সকলগাৱুতং পৰিভাসন্তং ন কিঞ্চি অৱোচুত্থা’’তি আহ. থেৰো ‘‘খন্তিযেৱাৱুসো, ময্হং ভাৰো, ন অক্খন্তি, একপদুদ্ধাৰেপি কম্মট্ঠানৱিযোগং ন পস্সামী’’তি আহ.
ৱচনমেৱ তদত্থং ঞাপেতুকামানঞ্চ পথো উপাযোতি আহ ‘‘ৱচনমেৱ ৱচনপথো’’তি. অসুখট্ঠেন ৱা তিব্বা. যঞ্হি ন সুখং, তং অনিট্ঠং তিব্বন্তি ৱুচ্চতি. অধিৱাসকজাতিকো হোতীতি যথাৱুত্তৱেদনানং অধিৱাসকসভাৱো হোতি. চিত্তলপব্বতে পধানিযত্থেৰস্স কিৰ ৰত্তিং পধানেন ৱীতিনামেত্ৱা ঠিতস্স উদৰৱাতো উপ্পজ্জতি. সো তং অধিৱাসেতুং অসক্কোন্তো আৱত্ততি পৰিৱত্ততি. তমেনং চঙ্কমনপস্সে ঠিতো পিণ্ডপাতিযত্থেৰো আহ – ‘‘আৱুসো, পব্বজিতো নাম অধিৱাসনসীলো হোতী’’তি. সো ‘‘সাধু, ভন্তে’’তি অধিৱাসেত্ৱা নিচ্চলো সযি. ৱাতো নাভিতো যাৱ হদযং ফালেসি. থেৰো ৱেদনং ৱিক্খম্ভেত্ৱা ৱিপস্সন্তো মুহুত্তেন অনাগামী হুত্ৱা পৰিনিব্বাযি. এৱং সব্বত্থাতি ‘‘উণ্হেন ফুট্ঠস্স সীতং পত্থযতো’’তিআদিনা সব্বত্থ উণ্হাদিনিমিত্তং কামাসৱুপ্পত্তি ৱেদিতব্বা. নত্থি সুগতিভৱে সীতং ৱা উণ্হং ৱাতি অনিট্ঠং সীতং ৱা উণ্হং ৱা নত্থীতি অধিপ্পাযো. অত্তগ্গাহে সতি অত্তনিযগ্গাহোতি আহ ‘‘ময্হং সীতং উণ্হন্তি গাহো দিট্ঠাসৱো’’তি.
অহং সমণোতি ‘‘অহং সমণো, কিং মম জীৱিতেন ৱা মৰণেন ৱা’’তি এৱং চিন্তেত্ৱাতি অধিপ্পাযো. পচ্চৱেক্খিত্ৱাতি গামপ্পৱেসপ্পযোজনাদিঞ্চ পচ্চৱেক্খিত্ৱা. পটিক্কমতীতি হত্থিআদীনং সমীপগমনতো অপক্কমতি. ঠাযন্তি এত্থাতি ঠানং, কণ্টকানং ঠানং কণ্টকট্ঠানং, যত্থ কণ্টকানি সন্তি, তং ওকাসন্তি ৱুত্তং হোতি. অমনুস্সদুট্ঠানীতি অমনুস্সসঞ্চাৰেন দূসিতানি, সপৰিস্সযানীতি অত্থো. অনিযতৱত্থুভূতন্তি অনিযতসিক্খাপদস্স কাৰণভূতং. ৱেসিযাদিভেদতোতি ৱেসিযাৱিধৱাথুল্লকুমাৰিকাপণ্ডকপানাগাৰভিক্খুনিভেদতো. সমানন্তি সমং, অৱিসমন্তি অত্থো. অকাসি ৱাতি তাদিসং অনাচাৰং অকাসি ৱা. সীলসংৱৰসঙ্খাতেনাতি কথং পৰিৱজ্জনং সীলং? অনাসনপৰিৱজ্জনেন হি অনাচাৰপৰিৱজ্জনং ৱুত্তং. অনাচাৰাগোচৰপৰিৱজ্জনং চাৰিত্তসীলতায সীলসংৱৰো. তথা হি ভগৱতা ‘‘পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতো ৱিহৰতী’’তি (ৱিভ. ৫০৮) সীলসংৱৰৱিভজনে আচাৰগোচৰসম্পত্তিং দস্সেন্তেন ‘‘অত্থি অনাচাৰো, অত্থি অগোচৰো’’তিআদিনা (ৱিভ. ৫১৩-৫১৪) আচাৰগোচৰা ৱিভজিত্ৱা দস্সিতা. ‘‘চণ্ডং হত্থিং পৰিৱজ্জেতী’’তি ৱচনতো হত্থিআদিপৰিৱজ্জনম্পি ভগৱতো ৱচনানুট্ঠানন্তি কত্ৱা আচাৰসীলমেৱাতি ৱেদিতব্বং.
ইতিপীতি ইমিনাপি কাৰণেন অযোনিসোমনসিকাৰসমুট্ঠিতত্তাপি, লোভাদিসহগতত্তাপি, কুসলপ্পটিপক্খতোপীতিআদীহি কাৰণেহি অযং ৱিতক্কো অকুসলোতি অত্থো. ইমিনা নযেন সাৱজ্জোতিআদীসুপি অত্থো ৱেদিতব্বো. এত্থ চ অকুসলোতিআদিনা দিট্ঠধম্মিকং কামৱিতক্কস্স আদীনৱং দস্সেতি, দুক্খৱিপাকোতি ইমিনা সম্পৰাযিকং. অত্তব্যাবাধায সংৱত্ততীতিআদীসুপি ইমিনাৱ নযেন আদীনৱৱিভাৱনা ৱেদিতব্বা. উপ্পন্নস্স কামৱিতক্কস্স অনধিৱাসনং নাম পুন তাদিসস্স অনুপ্পাদনং. তং পনস্স পহানং ৱিনোদনং ব্যন্তিকৰণং অনভাৱগমনন্তি চ ৱত্তুং ৱট্টতীতি পাড়িযং – ‘‘উপ্পন্নং কামৱিতক্কং নাধিৱাসেতী’’তি ৱত্ৱা ‘‘পজহতী’’তিআদি ৱুত্তন্তি তমত্থং দস্সেন্তো ‘‘অনধিৱাসেন্তো কিং কৰোতী’’তিআদিমাহ. পহানঞ্চেত্থ ৱিক্খম্ভনমেৱ, ন সমুচ্ছেদোতি দস্সেতুং ‘‘ৱিনোদেতী’’তিআদি ৱুত্তন্তি ৱিক্খম্ভনৱসেনেৱ অত্থো দস্সিতো. উপ্পন্নুপ্পন্নেতি তেসং পাপৱিতক্কানং উপ্পাদাৱত্থাগহণং ৱা কতং সিযা অনৱসেসগ্গহণং ৱা. তেসু পঠমং সন্ধাযাহ ‘‘উপ্পন্নমত্তে’’তি, সম্পতিজাতেতি অত্থো. অনৱসেসগ্গহণং ব্যাপনিচ্ছাযং হোতীতি দস্সেতুং ‘‘সতক্খত্তুম্পি উপ্পন্নুপ্পন্নে’’তি ৱুত্তং.
ঞাতিৱিতক্কোতি ‘‘অম্হাকং ঞাতযো সুখজীৱিনো সম্পত্তিযুত্তা’’তিআদিনা গেহস্সিতপেমৱসেন ঞাতকে আৰব্ভ উপ্পন্নৱিতক্কো. জনপদৱিতক্কোতি ‘‘অম্হাকং জনপদো সুভিক্খো সম্পন্নসস্সো ৰমণীযো’’তিআদিনা গেহস্সিতপেমৱসেন জনপদং আৰব্ভ উপ্পন্নৱিতক্কো. উক্কুটিকপ্পধানাদীহি দুক্খে নিজ্জিণ্ণে সম্পৰাযে সত্তা সুখী হোন্তি অমৰাতি দুক্কৰকাৰিকায পটিসংযুত্তো অমৰত্থায ৱিতক্কো. তং ৱা আৰব্ভ অমৰাৱিক্খেপদিট্ঠিসহগতো অমৰো চ সো ৱিতক্কো চাতি অমৰাৱিতক্কো. পৰানুদ্দযতাপটিসংযুত্তোতি পৰেসু উপট্ঠাকাদীসু সহনন্দিতাদিৱসেন পৱত্তো অনুদ্দযতাপতিৰূপকো গেহস্সিতপেমপ্পটিসংযুত্তো ৱিতক্কো. লাভসক্কাৰসিলোকপ্পটিসংযুত্তোতি চীৱৰাদিলাভেন চ সক্কাৰেন চ কিত্তিসদ্দেন চ আৰম্মণকৰণৱসেন পটিসংযুত্তো. অনৱঞ্ঞত্তিপ্পটিসংযুত্তোতি ‘‘অহো ৱত মং পৰে ন অৱজানেয্যুং, ন হেট্ঠা কত্ৱা মঞ্ঞেয্যুং, পাসাণচ্ছত্তং ৱিয গৰুং কৰেয্যু’’ন্তি উপ্পন্নৱিতক্কো.
কামৱিতক্কো কামসঙ্কপ্পনসভাৱতো কামাসৱপ্পত্তিযা সাতিসযত্তা চ কামনাকাৰোতি আহ ‘‘কামৱিতক্কো পনেত্থ কামাসৱো’’তি. তব্বিসেসোতি কামাসৱৱিসেসো ভৱসভাৱত্তাতি অধিপ্পাযো. কামৱিতক্কাদিকে ৱিনোদেতি অত্তনো সন্তানতো নীহৰতি এতেনাতি ৱিনোদনং, ৱীৰিযন্তি আহ ‘‘ৱীৰিযসংৱৰসঙ্খাতেন ৱিনোদনেনা’’তি.
‘‘সত্ত বোজ্ঝঙ্গা ভাৱিতা বহুলীকতা ৱিজ্জাৱিমুত্তিযো পৰিপূৰেন্তী’’তি ৱচনতো ৱিজ্জাৱিমুত্তীনং অনধিগমো ততো চ সকলৱট্টদুক্খানতিৱত্তি অভাৱনায আদীনৱো. ৱুত্তৱিপৰিযাযেন ভগৱতো ওৰসপুত্তভাৱাদিৱসেন চ ভাৱনায আনিসংসো ৱেদিতব্বো. থোমেন্তোতি আসৱপহানস্স দুক্কৰত্তা তায এৱ দুক্কৰকিৰিযায তং অভিত্থৱন্তো. সংৱৰেনেৱ পহীনাতি সংৱৰেন পহীনা এৱ. তেন ৱুত্তং ‘‘ন অপ্পহীনেসুযেৱ পহীনসঞ্ঞী’’তি.
আসৱসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. দাৰুকম্মিকসুত্তৱণ্ণনা
৫৯. পঞ্চমে পুত্তসম্বাধসযনন্তি পুত্তেহি সম্বাধসযনং. এত্থ পুত্তসীসেন দাৰপৰিগ্গহং পুত্তদাৰেসু উপ্পিলো ৱিয. তেন তেসং ৰোগাদিহেতু সোকাভিভৱেন চ চিত্তস্স সংকিলিট্ঠতং দস্সেতি. কামভোগিনাতি ইমিনা পন ৰাগাভিভৱন্তি. উভযেনপি ৱিক্খিত্তচিত্ততং দস্সেতি. কাসিকচন্দনন্তি উজ্জলচন্দনং. তং কিৰ ৱণ্ণৱিসেসসমুজ্জলং হোতি পভস্সৰং, তদত্থমেৱ নং সণ্হতৰং কৰোন্তি. তেনেৱাহ ‘‘সণ্হচন্দন’’ন্তি, কাসিকৱত্থঞ্চ চন্দনঞ্চাতি অত্থো. মালাগন্ধৱিলেপনন্তি ৱণ্ণসোভত্থঞ্চেৱ সুগন্ধভাৱত্থঞ্চ মালং, সুগন্ধভাৱত্থায গন্ধং, ছৱিৰাগকৰণত্থঞ্চেৱ সুভত্থঞ্চ ৱিলেপনং ধাৰেন্তেন. জাতৰূপৰজতন্তি সুৱণ্ণঞ্চেৱ অৱসিট্ঠধনঞ্চ সাদিযন্তেন. সব্বেনপি কামেসু অভিগিদ্ধভাৱমেৱ পকাসেতি.
দাৰুকম্মিকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. হত্থিসাৰিপুত্তসুত্তৱণ্ণনা
৬০. ছট্ঠে হত্থিং সাৰেতীতি হত্থিসাৰী, তস্স পুত্তোতি হত্থিসাৰিপুত্তো. সো কিৰ সাৱত্থিযং হত্থিআচৰিযস্স পুত্তো ভগৱতো সন্তিকে পব্বজিত্ৱা তীণি পিটকানি উগ্গহেত্ৱা সুখুমেসু খন্ধধাতুআযতনাদীসু অত্থন্তৰেসু কুসলো অহোসি. তেন ৱুত্তং – ‘‘থেৰানং ভিক্খূনং অভিধম্মকথং কথেন্তানং অন্তৰন্তৰা কথং ওপাতেতী’’তি. তত্থ অন্তৰন্তৰা কথং ওপাতেতীতি থেৰেহি ৱুচ্চমানস্স কথাপবন্ধস্স অন্তৰে অন্তৰে অত্তনো কথং পৱেসেতীতি অত্থো. পঞ্চহি সংসগ্গেহীতি সৱনসংসগ্গো, দস্সনসংসগ্গো, সমুল্লাপসংসগ্গো, সম্ভোগসংসগ্গো, কাযসংসগ্গোতি ইমেহি পঞ্চহি সংসগ্গেহি. কিট্ঠখাদকোতি কিট্ঠট্ঠানে উপ্পন্নসস্সঞ্হি কিট্ঠন্তি ৱুত্তং কাৰণূপচাৰেন. সিপ্পিযো সুত্তিযো. সম্বুকাতি সঙ্খমাহ.
গিহিভাৱে ৱণ্ণং কথেসীতি (দী. নি. অট্ঠ. ১.৪২২) কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধস্স কিৰ সাসনে দ্ৱে সহাযকা অহেসুং, অঞ্ঞমঞ্ঞং সমগ্গা একতোৱ সজ্ঝাযন্তি. তেসু একো অনভিৰতো গিহিভাৱে চিত্তং উপ্পাদেত্ৱা ইতৰস্স আৰোচেসি. সো গিহিভাৱে আদীনৱং, পব্বজ্জায আনিসংসং দস্সেত্ৱা ওৱদি. সো তং সুত্ৱা অভিৰমিত্ৱা পুন একদিৱসং তাদিসে চিত্তে উপ্পন্নে তং এতদৱোচ – ‘‘ময্হং, আৱুসো, এৱৰূপং চিত্তং উপ্পজ্জতি, ইমাহং পত্তচীৱৰং তুয্হং দস্সামী’’তি. সো পত্তচীৱৰলোভেন তস্স গিহিভাৱে আনিসংসং দস্সেত্ৱা পব্বজ্জায আদীনৱং কথেসি. তস্স তং সুত্ৱাৱ গিহিভাৱতো চিত্তং নিৱত্তেত্ৱা পব্বজ্জাযমেৱ অভিৰমি. এৱমেস তদা সীলৱন্তস্স ভিক্খুনো গিহিভাৱে আনিসংসকথায কথিতত্তা ইদানি ছ ৱাৰে ৱিব্ভমিত্ৱা সত্তমৱাৰে পব্বজিত্ৱা মহামোগ্গল্লানস্স মহাকোট্ঠিকত্থেৰস্স চ অভিধম্মকথং কথেন্তানং অন্তৰন্তৰা কথং ওপাতেসি. অথ নং মহাকোট্ঠিকত্থেৰো অপসাদেসি. সো মহাসাৱকস্স কথিতে পতিট্ঠাতুং অসক্কোন্তো ৱিব্ভমিত্ৱা গিহি জাতো. পোট্ঠপাদস্স পনাযং গিহিসহাযকো অহোসি, তস্মা ৱিব্ভমিত্ৱা দ্ৱীহতীহচ্চযেন পোট্ঠপাদস্স সন্তিকং গতো. অথ নং সো দিস্ৱা – ‘‘সম্ম, কিং তযা কতং, এৱৰূপস্স নাম সত্থু সাসনা অপসক্কন্তোসি, এহি পব্বজিতুং দানি তে ৱট্টতী’’তি তং গহেত্ৱা ভগৱতো সন্তিকং অগমাসি. তস্মিং ঠানে পব্বজিত্ৱা অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং ‘‘সত্তমে ৱাৰে পব্বজিত্ৱা অৰহত্তং পাপুণী’’তি.
হত্থিসাৰিপুত্তসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. মজ্ঝেসুত্তৱণ্ণনা
৬১. সত্তমে মন্তাতি য-কাৰলোপেন নিদ্দেসো, কৰণত্থে ৱা এতং পচ্চত্তৱচনং. তেনাহ ‘‘তায উভো অন্তে ৱিদিত্ৱা’’তি. ফস্সৱসেন নিব্বত্তত্তাতি দ্ৱযদ্ৱযসমাপত্তিযং অঞ্ঞমঞ্ঞং সম্ফস্সৱসেন নিব্বত্তত্তা, ‘‘ফস্সপচ্চযা তণ্হা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং, উপাদানপচ্চযা ভৱো, ভৱপচ্চযা জাতী’’তি ইমিনা চানুক্কমেন ফস্সসমুট্ঠানত্তা ইমস্স কাযস্স ফস্সৱসেন নিব্বত্তত্তাতি ৱুত্তং. একো অন্তোতি এত্থ অযং অন্ত-সদ্দো অন্তঅব্ভন্তৰমৰিযাদলামকঅভাৱকোট্ঠাসপদপূৰণসমীপাদীসু দিস্সতি. ‘‘অন্তপূৰো উদৰপূৰো’’তিআদীসু (সু. নি. ১৯৭) হি অন্তে অন্তসদ্দো. ‘‘চৰন্তি লোকে পৰিৱাৰছন্না অন্তো অসুদ্ধা, বহি সোভমানা’’তিআদীসু (সং. নি. ১.১২২) অব্ভন্তৰে. ‘‘কাযবন্ধনস্স অন্তো জীৰতি (চূড়ৱ. ২৭৮) সা হৰিতন্তং ৱা পন্থন্তং ৱা সেলন্তং ৱা উদকন্তং ৱা’’তিআদীসু (ম. নি. ১.৩০৪) মৰিযাদাযং. ‘‘অন্তমিদং, ভিক্খৱে, জীৱিকান’’ন্তিআদীসু (সং. নি. ৩.৮০; ইতিৱু. ৯১) লামকে. ‘‘এসেৱন্তো দুক্খস্সা’’তিআদীসু (ম. নি. ৩.৩৯৩; সং. নি. ২.৫১) অভাৱে. সব্বপচ্চযসঙ্খযো হি দুক্খস্স অভাৱো কোটীতিপি ৱুচ্চতি. ‘‘তযো অন্তা’’তিআদীসু (দী. নি. ৩.৩০৫) কোট্ঠাসে. ‘‘ইঙ্ঘ তাৱ সুত্তন্তং ৱা গাথাযো ৱা অভিধম্মং ৱা পৰিযাপুণস্সু, সুত্তন্তে ওকাসং কাৰাপেত্ৱা’’তি (পাচি. ৪৪২) চ আদীসু পদপূৰণে. ‘‘গামন্তং ৱা ওসটো (পাৰা. ৪০৯-৪১০; চূড়ৱ. ৩৪৩) গামন্তসেনাসন’’ন্তিআদীসু (পাৰা. অট্ঠ. ২.৪১০) সমীপে. স্ৱাযমিধ কোট্ঠাসে ৱত্ততীতি অযমেকো কোট্ঠাসোতি.
সন্তো পৰমত্থতো ৱিজ্জমানো ধম্মসমূহোতি সক্কাযো, পঞ্চুপাদানক্খন্ধা. তেনাহ ‘‘তেভূমকৱট্ট’’ন্তি. সেসমেত্থ সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.
মজ্ঝেসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. পুৰিসিন্দ্ৰিযঞাণসুত্তৱণ্ণনা
৬২. অট্ঠমে নিব্বত্তিৱসেন অপাযসংৱত্তনিযেন ৱা কম্মুনা অপাযেসু নিযুত্তোতি আপাযিকো নেৰযিকোতি এত্থাপি এসেৱ নযো. অৱীচিম্হি উপ্পজ্জিত্ৱা তত্থ আযুকপ্পসঞ্ঞিতং অন্তৰকপ্পং তিট্ঠতীতি কপ্পট্ঠো. নিৰযূপপত্তিপৰিহৰণৱসেন তিকিচ্ছিতুং অসক্কুণেয্যোতি অতেকিচ্ছো. অখণ্ডানীতি একদেসেনপি অখণ্ডিতানি. ভিন্নকালতো পট্ঠায বীজং বীজত্থায ন উপকপ্পতি. অপূতীনীতি উদকতেমনেন অপূতিকানি. পূতিকঞ্হি বীজং বীজত্থায ন উপকপ্পতি. অৱাতাতপহতানীতি ৱাতেন চ আতপেন চ ন হতানি নিৰোজতং ন পাপিতানি. নিৰোজঞ্হি কসটং বীজং বীজত্থায ন উপকপ্পতি. ‘‘সাৰাদানী’’তি ৱত্তব্বে আ-কাৰস্স ৰস্সত্তং কত্ৱা পাড়িযং ‘‘সাৰদানী’’তি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘সাৰাদানী’’তি. তণ্ডুলসাৰস্স আদানতো সাৰাদানি, গহিতসাৰানি পতিট্ঠিতসাৰানি. নিস্সৰঞ্হি বীজং বীজত্থায ন উপকপ্পতি. সুখসযিতানীতি চত্তাৰো মাসে কোট্ঠে পক্খিত্তনিযামেনেৱ সুখসযিতানি সুট্ঠু সন্নিচিতানি. মণ্ডখেত্তেতি ঊসখাৰাদিদোসেহি অৱিদ্ধস্তে সাৰক্খেত্তে. অভিদোতি অভি-সদ্দেন সমানত্থনিপাতপদন্তি আহ ‘‘অভিঅড্ঢৰত্ত’’ন্তি. নত্থি এতস্স ভিদাতি ৱা অভিদো. ‘‘অভিদং অড্ঢৰত্ত’’ন্তি ৱত্তব্বে উপযোগত্থে পচ্চত্তৱচনং. অড্ঢৰত্তন্তি চ অচ্চন্তসংযোগৱচনং, ভুম্মত্থে ৱা. তস্মা অভিদো অড্ঢৰত্তন্তি অভিন্নে অড্ঢৰত্তসমযেতি অত্থো. পুণ্ণমাসিযঞ্হি গগনমজ্ঝস্স পুৰতো ৱা পচ্ছতো ৱা চন্দে ঠিতে অড্ঢৰত্তসমযো ভিন্নো নাম হোতি, মজ্ঝে এৱ পন ঠিতে অভিন্নো নাম.
সুপ্পবুদ্ধসুনক্খত্তাদযোতি এত্থ (ধ. প. অট্ঠ. ২.১২৭ সুপ্পবুদ্ধসক্যৱত্থু) সুপ্পবুদ্ধো কিৰ সাকিযো ‘‘মম ধীতৰং ছড্ডেত্ৱা নিক্খন্তো, মম পুত্তং পব্বাজেত্ৱা তস্স ৱেৰিট্ঠানে ঠিতো চা’’তি ইমেহি দ্ৱীহি কাৰণেহি সত্থৰি আঘাতং বন্ধিত্ৱা একদিৱসং ‘‘ন দানি নিমন্তিতট্ঠানং গন্ত্ৱা ভুঞ্জিতুং দস্সামী’’তি গমনমগ্গং পিদহিত্ৱা অন্তৰৱীথিযং সুৰং পিৱন্তো নিসীদি. অথস্স সত্থৰি ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতে তং ঠানং আগতে ‘‘সত্থা আগতো’’তি আৰোচেসুং. সো আহ – ‘‘পুৰতো গচ্ছাতি তস্স ৱদেথ, নাযং মযা মহল্লকতৰো, নাস্স মগ্গং দস্সামী’’তি. পুনপ্পুনং ৱুচ্চমানোপি তথেৱ নিসীদি. সত্থা মাতুলস্স সন্তিকা মগ্গং অলভিত্ৱা ততোৱ নিৱত্তি. সোপি চৰপুৰিসং পেসেসি – ‘‘গচ্ছ তস্স কথং সুত্ৱা এহী’’তি. সত্থাপি নিৱত্তন্তো সিতং কত্ৱা আনন্দত্থেৰেন – ‘‘কো নু খো, ভন্তে, সিতপাতুকম্মে পচ্চযো’’তি পুট্ঠো আহ – ‘‘পস্সসি, আনন্দ, সুপ্পবুদ্ধ’’ন্তি. পস্সামি, ভন্তে. ভাৰিযং তেন কম্মং কতং মাদিসস্স বুদ্ধস্স মগ্গং অদেন্তেন, ইতো সত্তমে দিৱসে হেট্ঠাপাসাদে পাসাদমূলে পথৱিযা পৱিসিস্সতী’’তি আচিক্খি.
সুনক্খত্তোপি (ম. নি. অট্ঠ. ১.১৪৭) পুব্বে ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা দিব্বচক্খুপৰিকম্মং পুচ্ছি. অথস্স ভগৱা কথেসি. সো দিব্বচক্খুং নিব্বত্তেত্ৱা আলোকং ৱড্ঢেত্ৱা ওলোকেন্তো দেৱলোকে নন্দনৱনচিত্তলতাৱনফাৰুসকৱনমিস্সকৱনেসু দিব্বসম্পত্তিং অনুভৱমানে দেৱপুত্তে চ দেৱধীতৰো চ দিস্ৱা – ‘‘এতেসং এৱৰূপায অত্তভাৱসম্পত্তিযা ঠিতানং কিৰ মধুৰো নু খো সদ্দো ভৱিস্সতী’’তি সদ্দং সোতুকামো হুত্ৱা দসবলং উপসঙ্কমিত্ৱা দিব্বসোতধাতুপৰিকম্মং পুচ্ছি. ভগৱা পনস্স – ‘‘দিব্বসোতধাতুস্স উপনিস্সযো নত্থী’’তি ঞত্ৱা পৰিকম্মং ন কথেসি. ন হি বুদ্ধা যং ন ভৱিস্সতি, তস্স পৰিকম্মং কথেন্তি. সো ভগৱতি আঘাতং বন্ধিত্ৱা চিন্তেসি – ‘‘অহং সমণং গোতমং পঠমং দিব্বচক্খুপৰিকম্মং পুচ্ছিং, সো ময্হং ‘সম্পজ্জতু ৱা মা ৱা সম্পজ্জতূ’তি কথেসি. অহং পন পচ্চত্তপুৰিসকাৰেন তং নিব্বত্তেত্ৱা দিব্বসোতধাতুপৰিকম্মং পুচ্ছিং, তং মে ন কথেসি. অদ্ধা এৱং হোতি ‘অযং ৰাজপব্বজিতো দিব্বচক্খুঞাণং নিব্বত্তেত্ৱা, দিব্বসোতঞাণং নিব্বত্তেত্ৱা, চেতোপৰিযকম্মঞাণং নিব্বত্তেত্ৱা, আসৱানং খযে ঞাণং নিব্বত্তেত্ৱা, মযা সমসমো ভৱিস্সতী’তি ইস্সামচ্ছৰিযৱসেন ময্হং ন কথেতী’’তি ভিয্যোসো আঘাতং বন্ধিত্ৱা কাসাযানি ছড্ডেত্ৱা গিহিভাৱং পত্ৱাপি ন তুণ্হীভূতো ৱিহাসি. দসবলং পন অসতা তুচ্ছেন অব্ভাচিক্খিত্ৱা অপাযূপগো অহোসি. তম্পি ভগৱা ব্যাকাসি. ৱুত্তঞ্হেতং – ‘‘এৱম্পি খো, ভগ্গৱ, সুনক্খত্তো লিচ্ছৱিপুত্তো মযা ৱুচ্চমানো অপক্কমেৱ ইমস্মা ধম্মৱিনযা, যথা তং আপাযিকো’’তি (দী. নি. ৩.৬). তেন ৱুত্তং ‘‘অপৰেপি সুপ্পবুদ্ধসুনক্খত্তাদযো ভগৱতা ঞাতাৱা’’তি. আদি-সদ্দেন কোকালিকাদীনং সঙ্গহো দট্ঠব্বো.
সুসীমো পৰিব্বাজকোতি (সং. নি. অট্ঠ. ২.২.৭০) এৱংনামকো ৱেদঙ্গেসু কুসলো পণ্ডিতো পৰিব্বাজকো. অঞ্ঞতিত্থিযা হি পৰিহীনলাভসক্কাৰসিলোকা ‘‘সমণো গোতমো ন জাতিগোত্তাদীনি আৰব্ভ লাভগ্গপ্পত্তো জাতো, কৱিসেট্ঠো পনেস উত্তমকৱিতায সাৱকানং বন্ধং বন্ধিত্ৱা দেতি. তে তং উগ্গণ্হিত্ৱা উপট্ঠাকানং উপনিসিন্নকথম্পি অনুমোদনম্পি সৰভঞ্ঞম্পীতি এৱমাদীনি কথেন্তি. তে তেসং পসন্নানং লাভং উপসংহৰন্তি. সচে মযং যং সমণো গোতমা জানাতি, ততো থোকং জানেয্যাম, অত্তনো সমযং তত্থ পক্খিপিত্ৱা মযম্পি উপট্ঠাকানং কথেয্যাম. ততো এতেহি লাভিতৰা ভৱেয্যাম. কো নু খো সমণস্স গোতমস্স সন্তিকে পব্বজিত্ৱা খিপ্পমেৱ উগ্গণ্হিতুং সক্খিস্সতী’’তি এৱং চিন্তেত্ৱা ‘‘সুসিমো পটিবলো’’তি দিস্ৱা উপসঙ্কমিত্ৱা এৱমাহংসু ‘‘এহি ত্ৱং, আৱুসো সুসীম, সমণে গোতমে ব্ৰহ্মচৰিযং চৰ, ত্ৱং ধম্মং পৰিযাপুণিত্ৱা অম্হে ৱাচেয্যাসি, তং মযং ধম্মং পৰিযাপুণিত্ৱা গিহীনং ভাসিস্সাম, এৱং মযম্পি সক্কতা ভৱিস্সাম গৰুকতা মানিতা পূজিতা লাভিনো চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰান’’ন্তি (সং. নি. ২.৭০).
অথ সুসীমো পৰিব্বাজকো তেসং ৱচনং সম্পটিচ্ছিত্ৱা যেনানন্দো তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা পব্বজ্জং যাচি. থেৰো চ তং আদায ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা এতমত্থং আৰোচেসি. ভগৱা পন চিন্তেসি ‘‘অযং পৰিব্বাজকো তিত্থিযসমযে ‘অহং পাটিএক্কো সত্থা’তি পটিজানমানো চৰতি, ‘ইধেৱ মগ্গব্ৰহ্মচৰিযং চৰিতুং ইচ্ছামী’তি কিৰ ৱদতি, কিং নু খো মযি পসন্নো, উদাহু ময্হং ৱা মম সাৱকানং ধম্মকথায পসন্নো’’তি. অথস্স একট্ঠানেপি পসাদাভাৱং ঞত্ৱা ‘‘অযং মম সাসনে ‘ধম্মং থেনেস্সামী’তি পব্বজতি, ইতিস্স আগমনং অপৰিসুদ্ধং, নিপ্ফত্তি নু খো কীদিসা’’তি ওলোকেন্তো ‘‘কিঞ্চাপি ‘ধম্মং থেনেস্সামী’তি পব্বজতি, কতিপাহেনেৱ পন ঘটেত্ৱা অৰহত্তং গণ্হিস্সতী’’তি ঞত্ৱা ‘‘তেনহানন্দ, সুসীমং পব্বাজেথা’’তি আহ. তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং ‘‘এৱং ভগৱতা কো ঞাতো? সুসীমো পৰিব্বাজকো’’তি.
সন্ততিমহামত্তোতি (ধ. প. অট্ঠ. ২.১৪১ সন্ততিমহামত্তৱত্থু) সো কিৰ একস্মিং কালে ৰঞ্ঞো পসেনদিস্স পচ্চন্তং কুপিতং ৱূপসমেত্ৱা আগতো. অথস্স ৰাজা তুট্ঠো সত্ত দিৱসানি ৰজ্জং দত্ৱা একং নচ্চগীতকুসলং ইত্থিং অদাসি. সো সত্ত দিৱসানি সুৰামদমত্তো হুত্ৱা সত্তমে দিৱসে সব্বালঙ্কাৰপ্পটিমণ্ডিতো হত্থিক্খন্ধৱৰগতো নহানতিত্থং গচ্ছন্তো সত্থাৰং পিণ্ডায পৱিসন্তং দ্ৱাৰন্তৰে দিস্ৱা হত্থিক্খন্ধৱৰগতোৱ সীসং চালেত্ৱা ৱন্দি. সত্থা সিতং কত্ৱা ‘‘কো নু খো, ভন্তে, সিতপাতুকৰণে হেতূ’’তি আনন্দত্থেৰেন পুট্ঠো সিতকাৰণং আচিক্খন্তো আহ – ‘‘পস্সসি, আনন্দ, সন্ততিমহামত্তং, অজ্জেৱ সব্বাভৰণপ্পটিমণ্ডিতো মম সন্তিকং আগন্ত্ৱা চাতুপ্পদিকগাথাৱসানে অৰহত্তং পত্ৱা পৰিনিব্বাযিস্সতী’’তি. তেন ৱুত্তং ‘‘এৱং কো ঞাতো ভগৱতাতি? সন্ততিমহামত্তো’’তি.
পুৰিসিন্দ্ৰিযঞাণসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. নিব্বেধিকসুত্তৱণ্ণনা
৬৩. নৱমে পৰিহাযতি অত্তনো ফলং পৰিগ্গহেত্ৱা ৱত্ততি, তস্স ৱা কাৰণভাৱং উপগচ্ছতীতি পৰিযাযোতি ইধ কাৰণং ৱুত্তন্তি আহ ‘‘নিব্বিজ্ঝনকাৰণ’’ন্তি.
‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, অহতানং ৱত্থানং দিগুণং সঙ্ঘাটি’’ন্তি এত্থ হি পটলট্ঠো গুণট্ঠো. ‘‘অচ্চেন্তি কালা তৰযন্তি ৰত্তিযো, ৱযোগুণা অনুপুব্বং জহন্তী’’তি (সং. নি. ১.৪) এত্থ ৰাসট্ঠো গুণট্ঠো. ‘‘সতগুণা দক্খিণা পাটিকঙ্খিতব্বা’’তি (ম. নি. ৩.৩৭৯) এত্থ আনিসংসট্ঠো. ‘‘অন্তং অন্তগুণং (দী. নি. ২.৩৭৭; ম. নি. ১.১১০; খু. পা. ৩.দ্ৱত্তিংসাকাৰো), কযিৰা মালাগুণে বহূ’’তি (ধ. প. ৫৩) এত্থ বন্ধনট্ঠো গুণট্ঠো. ইধাপি এসোৱ অধিপ্পেতোতি আহ ‘‘বন্ধনট্ঠেন গুণা’’তি. কামৰাগস্স সংযোজনস্স পচ্চযভাৱেন ৱত্থুকামেসুপি বন্ধনট্ঠো ৰাসট্ঠো ৱা গুণট্ঠো দট্ঠব্বো. চক্খুৱিঞ্ঞেয্যাতি ৱা চক্খুৱিঞ্ঞাণতংদ্ৱাৰিকৱিঞ্ঞাণেহি জানিতব্বা. সোতৱিঞ্ঞেয্যাতিআদীসুপি এসেৱ নযো. ইট্ঠাৰম্মণভূতাতি সভাৱেনেৱ ইট্ঠাৰম্মণজাতিকা, ইট্ঠাৰম্মণভাৱং ৱা পত্তা. কমনীযাতি কামেতব্বা. মনৱড্ঢনকাতি মনোহৰা. এতেন পৰিকপ্পনতোপি ইট্ঠাৰম্মণভাৱং সঙ্গণ্হাতি. পিযজাতিকাতি পিযাযিতব্বসভাৱা. কামূপসঞ্হিতাতি কামৰাগেন উপেচ্চ সম্বন্ধনীযা সম্বন্ধা কাতব্বা. তেনাহ ‘‘আৰম্মণং কত্ৱা’’তিআদি. সঙ্কপ্পৰাগোতি ৱা সুভাদিৱসেন সঙ্কপ্পিতৱুত্থম্হি উপ্পন্নৰাগো. এৱমেত্থ ৱত্থুকামং পটিক্খিপিত্ৱা কিলেসকামো ৱুত্তো তস্সেৱ ৱসেন তেসম্পি কামভাৱসিদ্ধিতো, কিলেসকামস্সপি ইট্ঠৱেদনা দিট্ঠাদিসম্পযোগভেদেন পৱত্তিআকাৰভেদেন চ অত্থি ৱিচিত্তকাতি ততো ৱিসেসেতুং ‘‘চিত্ৰৱিচিত্ৰাৰম্মণানী’’তি আহ, নানপ্পকাৰানি ৰূপাদিআৰম্মণানীতি অত্থো.
অথেত্থ ধীৰা ৱিনযন্তি ছন্দন্তি অথ এতেসু আৰম্মণেসু ধিতিসম্পন্না পণ্ডিতা ছন্দৰাগং ৱিনযন্তি.
তজ্জাতিকন্তি তংসভাৱং, অত্থতো পন তস্স কামস্স অনুৰূপন্তি ৱুত্তং হোতি. পুঞ্ঞস্স ভাগো পুঞ্ঞভাগো, পুঞ্ঞকোট্ঠাসো. তেন নিব্বত্তো, তত্থ ৱা ভৱোতি পুঞ্ঞভাগিযো. অপুঞ্ঞভাগিযোতি এত্থাপি এসেৱ নযো. ৱিপাকোযেৱ ৱেপক্কন্তি আহ ‘‘ৱোহাৰৱিপাক’’ন্তি.
সব্বসঙ্গাহিকাতি কুসলাকুসলসাধাৰণা. সংৱিদহনচেতনাতি সম্পযুত্তধম্মেসু সংৱিদহনলক্খণা চেতনা. উৰত্তাড়িন্তি উৰং তাড়েত্ৱা. একপদন্তি একপদচিতং মন্তং. তেনাহ ‘‘একপদমন্তং ৱা’’তিআদি.
নিব্বেধিকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. সীহনাদসুত্তৱণ্ণনা
৬৪. দসমে তথাগতবলানীতি অঞ্ঞেহি অসাধাৰণানি তথাগতস্সেৱ বলানি. ননু চেতানি সাৱকানম্পি একচ্চানি উপ্পজ্জন্তীতি? কামং উপ্পজ্জন্তি, যাদিসানি পন বুদ্ধানং ঠানাট্ঠানঞাণাদীনি, ন তাদিসানি তদঞ্ঞেসং কদাচি উপ্পজ্জন্তীতি অঞ্ঞেহি অসাধাৰণানি. ইমমেৱ হি যথাৱুত্তং লেসং অপেক্খিত্ৱা সাধাৰণভাৱতো আসযানুসযঞাণাদীসু এৱ অসাধাৰণসমঞ্ঞা নিৰুড়্হা. যথা পুব্ববুদ্ধানং বলানি পুঞ্ঞস্স সম্পত্তিযা আগতানি, তথা আগতবলানীতি ৱা তথাগতবলানি. উসভস্স ইদং আসভং, সেট্ঠট্ঠানং. পমুখনাদন্তি সেট্ঠনাদং. পটিৱেধঞাণঞ্চেৱ দেসনাঞাণঞ্চাতি এত্থ পঞ্ঞায পভাৱিতং অত্তনো অৰিযফলাৱহং পটিৱেধঞাণং. কৰুণায পভাৱিতং সাৱকানং অৰিযফলাৱহং দেসনাঞাণং. তত্থ পটিৱেধঞাণং উপ্পজ্জমানং উপ্পন্নন্তি দুৱিধং. তঞ্হি অভিনিক্খমনতো যাৱ অৰহত্তমগ্গা উপ্পজ্জমানং, ফলক্খণে উপ্পন্নং নাম. তুসিতভৱনতো যাৱ মহাবোধিপল্লঙ্কে অৰহত্তমগ্গা উপ্পজ্জমানং, ফলক্খণে উপ্পন্নং নাম. দীপঙ্কৰতো পট্ঠায যাৱ অৰহত্তমগ্গা উপ্পজ্জমানং, ফলক্খণে উপ্পন্নং নাম. দেসনাঞাণম্পি পৱত্তমানং পৱত্তন্তি দুৱিধং. তঞ্হি যাৱ অঞ্ঞাতকোণ্ডঞ্ঞস্স সোতাপত্তিমগ্গা পৱত্তমানং, ফলক্খণে পৱত্তং নাম. তেসু পটিৱেধঞাণং লোকুত্তৰং, দেসনাঞাণং লোকিযং. উভযম্পি পনেতং অঞ্ঞেহি অসাধাৰণং, বুদ্ধানঞ্ঞেৱ ওৰসঞাণং.
ঠানঞ্চ ঠানতো পজানাতীতি কাৰণঞ্চ কাৰণতো পজানাতি. যস্মা তত্থ ফলং তিট্ঠতি তদাযত্তৱুত্তিতায উপ্পজ্জতি চেৱ পৱত্ততি চ, তস্মা ঠানন্তি ৱুচ্চতি. ভগৱা ‘‘যে যে ধম্মা যেসং যেসং ধম্মানং হেতূ পচ্চযা উপ্পাদায, তং তং ঠানং, যে যে ধম্মা যেযং যেযং ধম্মানং ন হেতূ ন পচ্চযা উপ্পাদায, তং তং অট্ঠান’’ন্তি পজানন্তো ঠানতো অট্ঠানতো যথাভূতং পজানাতি.
সমাদিযন্তীতি সমাদানানি, তানি পন সমাদিযিত্ৱা কতানি হোন্তীতি আহ ‘‘সমাদিযিত্ৱা কতান’’ন্তি. কম্মমেৱ ৱা কম্মসমাদানন্তি এতেন ‘‘সমাদান’’ন্তি সদ্দস্স অপুব্বত্থাভাৱং দস্সেতি মুত্তগতসদ্দে গতসদ্দস্স ৱিয. গতীতি নিৰযাদিগতিযো. উপধীতি অত্তভাৱো. কালোতি কম্মস্স ৱিপচ্চনাৰহকালো. পযোগোতি ৱিপাকুপ্পত্তিযা পচ্চযভূতা কিৰিযা.
চতুন্নং ঝানানন্তি পচ্চনীকজ্ঝাপনট্ঠেন আৰম্মণূপনিজ্ঝানট্ঠেন চ চতুন্নং ৰূপাৱচৰজ্ঝানানং. চতুক্কনযেন হেতং ৱুত্তং. অট্ঠন্নং ৱিমোক্খানন্তি ‘‘ৰূপী ৰূপানি পস্সতী’’তিআদীনং (ম. নি. ২.২৪৮; ৩.৩১২; ধ. স. ২৪৮; পটি. ম. ১.২০৯) অট্ঠন্নং ৱিমোক্খানং. তিণ্ণং সমাধীনন্তি সৱিতক্কসৱিচাৰাদীনং তিণ্ণং সমাধীনং. নৱন্নং অনুপুব্বসমাপত্তীনন্তি পঠমজ্ঝানসমাপত্তিআদীনং নৱন্নং অনুপুব্বসমাপত্তীনং. এত্থ চ পটিপাটিযা অট্ঠন্নং সমাধীতিপি নামং, সমাপত্তীতিপি চিত্তেকগ্গতাসব্ভাৱতো, নিৰোধসমাপত্তিযা তদভাৱতো ন সমাধীতি নামং. হানভাগিযং ধম্মন্তি অপ্পগুণেহি পঠমজ্ঝানাদীহি ৱুট্ঠিতস্স সঞ্ঞামনসিকাৰানং কামাদিপক্খন্দনং. ৱিসেসভাগিযং ধম্মন্তি পগুণেহি পঠমজ্ঝানাদীহি ৱুট্ঠিতস্স সঞ্ঞামনসিকাৰানং দুতিযজ্ঝানাদিপক্খন্দনং. ইতি সঞ্ঞামনসিকাৰানং কামাদিদুতিযজ্ঝানাদিপক্খন্দনানি হানভাগিযৱিসেসভাগিযধম্মাতি দস্সিতানি. তেহি পন ঝানানং তংসভাৱতা ধম্মসদ্দেন ৱুত্তা. তস্মাতি ৱুত্তমেৱত্থং হেতুভাৱেন পচ্চামসতি. ৱোদানন্তি পগুণতাসঙ্খাতং ৱোদানং. তঞ্হি পঠমজ্ঝানাদীহি ৱুট্ঠহিত্ৱা দুতিযজ্ঝানাদীনং অধিগমস্স পচ্চযত্তা ‘‘ৱুট্ঠান’’ন্তি ৱুত্তং. যে পন ‘‘নিৰোধতো ফলসমাপত্তিযা ৱুট্ঠানন্তি পাড়ি নত্থী’’তি ৱদন্তি. তে ‘‘নিৰোধা ৱুট্ঠহন্তস্স নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং ফলসমাপত্তিযা অনন্তৰপচ্চযেন পচ্চযো’’তি ইমায পাড়িযং (পট্ঠা. ১.১.৪১৭) পটিসেধেতব্বা.
সীহনাদসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
মহাৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.