১. পঠমসাৰণীযসুত্তৱণ্ণনা

১১. দুতিযস্স পঠমে সৰিতব্বযুত্তকাতি অনুস্সৰণাৰহা. মিজ্জতি সিনিয্হতি এতাযাতি মেত্তা, মিত্তভাৱো. মেত্তা এতস্স অত্থীতি মেত্তং, কাযকম্মং. তং পন যস্মা মেত্তাসহগতচিত্তসমুট্ঠানং, তস্মা ৱুত্তং ‘‘মেত্তেন চিত্তেন কাতব্বং কাযকম্ম’’ন্তি. এস নযো সেসদ্ৱযেপি. ইমানীতি মেত্তকাযকম্মাদীনি. ভিক্খূনং ৱসেন আগতানি তেসং সেট্ঠপৰিসভাৱতো. যথা পন ভিক্খুনীসুপি লব্ভন্তি, এৱং গিহীসুপি লব্ভন্তি চতুপৰিসসাধাৰণত্তাতি তং দস্সেন্তো ‘‘ভিক্খূনঞ্হী’’তিআদিমাহ. ভিক্খুনো সব্বম্পি অনৱজ্জকাযকম্মং আভিসমাচাৰিককম্মন্তোগধমেৱাতি আহ ‘‘মেত্তেন চিত্তেন…পে… কাযকম্মং নামা’’তি. ভত্তিৱসেন পৱত্তিযমানা চেতিযবোধীনং ৱন্দনা মেত্তাসিদ্ধাতি কত্ৱা তদত্থায গমনং ‘‘মেত্তং কাযকম্ম’’ন্তি ৱুত্তং. আদি-সদ্দেন চেতিযবোধিভিক্খূসু ৱুত্তাৱসেসাপচাযনাদিৱসেন পৱত্তমেত্তাৱসেন পৱত্তং কাযিকং কিৰিযং সঙ্গণ্হাতি.

তেপিটকম্পি বুদ্ধৱচনং কথিযমানন্তি অধিপ্পাযো. তেপিটকম্পি বুদ্ধৱচনং পৰিপুচ্ছনঅত্থকথনৱসেন পৱত্তিযমানমেৱ মেত্তং ৱচীকম্মং নাম হিতজ্ঝাসযেন পৱত্তিতব্বতো. তীণি সুচৰিতানীতি কাযৱচীমনোসুচৰিতানি. চিন্তনন্তি এৱং চিন্তনমত্তম্পি মনোকম্মং, পগেৱ পটিপন্না ভাৱনাতি দস্সেতি.

আৱীতি পকাসং. পকাসভাৱো চেত্থ যং উদ্দিস্স তং কাযকম্মং কৰীযতি, তস্স সম্মুখভাৱতোতি আহ ‘‘সম্মুখা’’তি. ৰহোতি অপ্পকাসং. অপ্পকাসতা চ যং উদ্দিস্স তং কাযকম্মং কৰীযতি, তস্স অপচ্চক্খভাৱতোতি আহ ‘‘পৰম্মুখা’’তি. সহাযভাৱগমনং তেসং পুৰতো. তেসু কৰোন্তেসুযেৱ হি সহাযভাৱগমনং সম্মুখা কাযকম্মং নাম হোতি. উভযেহীতি নৱকেহি থেৰেহি চ. পগ্গয্হাতি পগ্গণ্হিত্ৱা উদ্ধং কত্ৱা কেৱলং ‘‘দেৱো’’তি অৱত্ৱা গুণেহি থিৰভাৱজোতনং ‘‘দেৱত্থেৰো’’তি ৱচনং পগ্গয্হ ৱচনং. মমত্তবোধনং ৱচনং মমাযনৱচনং. একন্তপৰম্মুখস্স মনোকম্মস্স সম্মুখতা নাম ৱিঞ্ঞত্তিসমুট্ঠাপনৱসেন হোতি, তঞ্চ খো লোকে কাযকম্মন্তি পাকটং পঞ্ঞাতং. হত্থৱিকাৰাদীনি অনামসিত্ৱা এৱ দস্সেন্তো ‘‘নযনানি উম্মীলেত্ৱা’’তিআদিমাহ. কামং মেত্তাসিনেহসিনিদ্ধানং নযনানং উম্মীলনা পসন্নেন মুখেন ওলোকনঞ্চ মেত্তং কাযকম্মমেৱ, যস্স পন চিত্তস্স ৱসেন নযনানং মেত্তাসিনেহসিনিদ্ধতা মুখস্স চ পসন্নতা, তং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘মেত্তং মনোকম্মং নামা’’তি.

লাভ-সদ্দো কম্মসাধনো ‘‘লাভা ৱত, ভো, লদ্ধো’’তিআদীসু ৱিয. সো চেত্থ ‘‘ধম্মলদ্ধা’’তি ৱচনতো অতীতকালিকোতি আহ ‘‘চীৱৰাদযো লদ্ধপচ্চযা’’তি. ধম্মতো আগতাতি ধম্মিকা, পৰিসুদ্ধগমনা পচ্চযা. তেনাহ ‘‘ধম্মলদ্ধা’’তি. ইমমেৱ হি অত্থং দস্সেতুং ‘‘কুহনাদী’’তিআদি ৱুত্তং. ন সম্মা গয্হমানা হি ধম্মলদ্ধা নাম ন হোন্তীতি তপ্পটিসেধনত্থং পাড়িযং ‘‘ধম্মলদ্ধা’’তি ৱুত্তং. দেয্যং দক্খিণেয্যঞ্চ অপ্পটিৱিভত্তং কত্ৱা ভুঞ্জতীতি অপ্পটিৱিভত্তভোগী নাম হোতি. তেনাহ ‘‘দ্ৱে পটিৱিভত্তানি নামা’’তিআদি. চিত্তেন ৱিভজনন্তি এতেন চিত্তুপ্পাদমত্তেনপি ৱিভজনং পটিৱিভত্তং নাম, পগেৱ পযোগতোতি দস্সেতি. চিত্তেন ৱিভজনপুব্বকং ৱা কাযেন ৱিভজনন্তি মূলমেৱ দস্সেতুং ‘‘এৱং চিত্তেন ৱিভজন’’ন্তি ৱুত্তং. তেন চিত্তুপ্পাদমত্তেন পটিৱিভাগো কাতব্বোতি দস্সেতি. অপ্পটিৱিভত্তন্তি ভাৱনপুংসকনিদ্দেসো, অপ্পটিৱিভত্তং লাভং ভুঞ্জতীতি কম্মনিদ্দেসো ৱা. তং নেৱ গিহীনং দেতি অত্তনো আজীৱসোধনত্থং. ন অত্তনা পৰিভুঞ্জতি ‘‘ময্হং অসাধাৰণভোগিতা মা হোতূ’’তি. পটিগ্গণ্হন্তো চ…পে… পস্সতীতি ইমিনা আগমনতো পট্ঠায সাধাৰণবুদ্ধিং উপট্ঠাপেতি. এৱং হিস্স সাধাৰণভোগিতা সুকৰা, সাৰণীযধম্মো চস্স পূৰো হোতি.

অথ ৱা পটিগ্গণ্হন্তো চ…পে… পস্সতীতি ইমিনা তস্স লাভস্স তীসু কালেসু সাধাৰণতো ঠপনং দস্সিতং. পটিগ্গণ্হন্তো চ সঙ্ঘেন সাধাৰণং হোতূতি ইমিনা পটিগ্গহণকালো দস্সিতো. গহেত্ৱা…পে… পস্সতীতি ইমিনা পটিগ্গহিতকালো. তদুভযং পন তাদিসেন পুব্বভাগেন ৱিনা ন হোতীতি অত্থসিদ্ধো পুৰিমকালো. তযিদং পটিগ্গহণতো পুব্বেৱস্স হোতি ‘‘সঙ্ঘেন সাধাৰণং হোতূতি পটিগ্গণ্হিস্সামী’’তি, পটিগ্গণ্হন্তস্স হোতি ‘‘সঙ্ঘেন সাধাৰণং হোতূতি পটিগ্গণ্হামী’’তি, পটিগ্গহেত্ৱা হোতি ‘‘সঙ্ঘেন সাধাৰণং হোতূতি হি পটিগ্গহিতং মযা’’তি. এৱং তিলক্খণসম্পন্নং কত্ৱা লদ্ধং লাভং ওসাৰণলক্খণং অৱিকোপেত্ৱা পৰিভুঞ্জন্তো সাধাৰণভোগী অপ্পটিৱিভত্তভোগী চ হোতি.

ইমং পন সাৰণীযধম্মন্তি ইমং চতুত্থং সৰিতব্বযুত্তধমং. ন হি…পে… গণ্হন্তি, তস্মা সাধাৰণভোগিতা দুস্সীলস্স নত্থীতি আৰম্ভোপি তাৱ ন সম্ভৱতি, কুতো পূৰণন্তি অধিপ্পাযো. পৰিসুদ্ধসীলোতি ইমিনা লাভস্স ধম্মিকভাৱং দস্সেতি. ৱত্তং অখণ্ডেন্তোতি ইমিনা অপ্পটিৱিভত্তভোগিতং সাধাৰণভোগিতঞ্চ দস্সেতি. সতি পন তদুভযে সাৰণীযধম্মো পূৰিতো এৱ হোতীতি আহ ‘‘পূৰেতী’’তি. ওদিস্সকং কত্ৱাতি এতেন অনোদিস্সকং কত্ৱা পিতুনো, আচৰিযুপজ্ঝাযাদীনং ৱা থেৰাসনতো পট্ঠায দেন্তস্স সাৰণীযধম্মোযেৱ হোতীতি দস্সেতি. দাতব্বন্তি অৱস্সং দাতব্বং. সাৰণীযধম্মো পনস্স ন হোতি পটিজগ্গট্ঠানে ওদিস্সকং কত্ৱা দিন্নত্তা. তেনাহ ‘‘পলিবোধজগ্গনং নাম হোতী’’তি. মুত্তপলিবোধস্স ৱট্টতি অমুত্তপলিবোধস্স পূৰেতুং অসক্কুণেয্যত্তা. যদি এৱং সব্বেন সব্বং সাৰণীযধম্মং পূৰেন্তস্স ওদিস্সকদানং ৱট্টতি, ন ৱট্টতীতি? নো ন ৱট্টতি যুত্তট্ঠানেতি দস্সেন্তো ‘‘তেন পনা’’তিআদিমাহ. ইমিনা ওদিস্সকদানং পনস্স ন সব্বত্থ ৱাৰিতন্তি দস্সেতি. গিলানাদীনঞ্হি ওদিস্সকং কত্ৱা দানং অপ্পটিৱিভাগপক্খিকং ‘‘অসুকস্স ন দস্সামী’’তি পটিক্খেপস্স অভাৱতো. ব্যতিৰেকপ্পধানো হি পটিভাগো. তেনাহ ‘‘অৱসেস’’ন্তিআদি. অদাতুম্পীতি পি-সদ্দেন দাতুম্পি ৱট্টতীতি দস্সেতি. তঞ্চ খো কৰুণাযনৱসেন, ন ৱত্তপৰিপূৰণৱসেন, তস্মা দুস্সীলস্সপি অত্থিকস্স সতি সম্ভৱে দাতব্বং. দানঞ্হি নাম ন কস্সচি নিৱাৰিতং.

সুসিক্খিতাযাতি সাৰণীযপূৰণৱিধিম্হি সুসিক্খিতায, সুকুসলাযাতি অত্থো. ইদানি তস্স কোসল্লং দস্সেতুং ‘‘সুসিক্খিতায হী’’তিআদি ৱুত্তং. দ্ৱাদসহি ৱস্সেহি পূৰেহি, ন ততো ওৰন্তি ইমিনা তস্স দুপ্পূৰতং দস্সেতি. তথা হি সো মহপ্ফলো মহানিসংসো দিট্ঠধম্মিকেহিপি তাৱগৰুতৰেহি ফলানিসংসেহি অনুগতোতি তংসমঙ্গী চ পুগ্গলো ৱিসেসলাভী অৰিযপুগ্গলো ৱিয লোকে অচ্ছৰিযব্ভুতধম্মসমন্নাগতো হোতি. তথা হি সো দুপ্পজহদানমযস্স সীলমযস্স পুঞ্ঞস্স পটিপক্খধম্মং সুদূৰে ৱিক্খম্ভিতং কত্ৱা ৱিসুদ্ধেন চেতসা লোকে পাকটো পঞ্ঞাতো হুত্ৱা ৱিহৰতি. তস্সিমমত্থং ব্যতিৰেকতো অন্ৱযতো চ ৱিভাৱেতুং ‘‘সচে হী’’তিআদি ৱুত্তং. তং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.

ইদানিস্স সম্পৰাযিকে দিট্ঠধম্মিকে চ আনিসংসে দস্সেতুং ‘‘এৱং পূৰিতসাৰণীযধম্মস্সা’’তিআদি ৱুত্তং. নেৱ ইস্সা ন মচ্ছৰিযং হোতি চিৰকালভাৱনায ৱিধুতভাৱতো. মনুস্সানং পিযো হোতি পৰিচ্চাগসীলতায ৱিস্সুতত্তা. তেনাহ ‘‘দদং পিযো হোতি ভজন্তি নং বহূ’’তিআদি (অ. নি. ৫.৩৪). সুলভপচ্চযো হোতি দানৱসেন উড়াৰজ্ঝাসযানং পচ্চযলাভস্স ইধানিসংসসভাৱতো দানস্স. পত্তগতমস্স দিয্যমানং ন খীযতি পত্তগতস্সেৱ দ্ৱাদসৱস্সিকস্স মহাৱত্তস্স অৱিচ্ছেদেন পূৰিতত্তা. অগ্গভণ্ডং লভতি দেৱসিকং দক্খিণেয্যানং অগ্গতো পট্ঠায দানস্স দিন্নত্তা. ভযে ৱা…পে… আপজ্জন্তি দেয্যপ্পটিগ্গাহকৱিকপ্পং অকত্ৱা অত্তনি নিৰপেক্খচিত্তেন চিৰকালং দানস্স পূৰিততায পসাৰিতচিত্তত্তা.

তত্ৰাতি তেসু আনিসংসেসু ৱিভাৱেতব্বেসু. ইমানি ফলানি ৱত্থূনি কাৰণানি. মহাগিৰিগামো নাম নাগদীপপস্সে একো গামোৱ. অলভন্তাপীতি অপ্পপুঞ্ঞতায অলাভিনো সমানাপি. ভিক্খাচাৰমগ্গসভাগন্তি সভাগং তব্ভাগিযং ভিক্খাচাৰমগ্গং জানন্তি. অনুত্তৰিমনুস্সধম্মত্তা থেৰানং সংসযৱিনোদনত্থঞ্চ ‘‘সাৰণীযধম্মো মে, ভন্তে, পূৰিতো’’তি আহ. তথা হি দুতিযৱত্থুস্মিম্পি থেৰেন অত্তা পকাসিতো. দহৰকালে এৱং কিৰ সাৰণীযধম্মপূৰকো অহোসি. মনুস্সানং পিযতায সুলভপচ্চযতাযপি ইদং ৱত্থুমেৱ. পত্তগতাখীযনস্স পন ৱিসেসং ৱিভাৱনতো ‘‘ইদং তাৱ…পে… এত্থ ৱত্থূ’’তি ৱুত্তং.

গিৰিভণ্ডমহাপূজাযাতি চেতিযগিৰিম্হি সকললঙ্কাদীপে যোজনপ্পমাণে সমুদ্দে চ নাৱাসঙ্ঘাটাদিকে ঠপেত্ৱা দীপপুপ্ফগন্ধাদীহি কৰিযমানায মহাপূজায. তস্সা চ পটিপত্তিযা অৱঞ্ঝভাৱৱিভাৱনত্থং ‘‘এতে ময্হং পাপুণিস্সন্তী’’তি আহ. পৰিযাযেনপি লেসেনপি. অনুচ্ছৱিকন্তি ‘‘সাৰণীযধম্মপূৰকো’’তি যথাভূতপৱেদনং তুম্হাকং অনুচ্ছৱিকন্তি অত্থো.

অনাৰোচেত্ৱাৱ পলাযিংসু চোৰভযেন. ‘‘অত্তনো দুজ্জীৱিকাযা’’তিপি ৱদন্তি. অহং সাৰণীযধম্মপূৰিকা, মম পত্তপৰিযাপন্নেনপি সব্বাপিমা ভিক্খুনিযো যাপেস্সন্তীতি আহ ‘‘মা তুম্হে তেসং গতভাৱং চিন্তযিত্থা’’তি. ৱট্টিস্সতীতি কপ্পিস্সতি. থেৰী সাৰণীযধম্মপূৰিকা অহোসি, থেৰস্স পন সীলতেজেনেৱ দেৱতা উস্সুক্কং আপজ্জি.

নত্থি এতেসং খণ্ডন্তি অখণ্ডানি. তং পন নেসং খণ্ডং দস্সেতুং ‘‘যস্সা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ উপসম্পন্নসীলানং উদ্দেসক্কমেন আদিঅন্তা ৱেদিতব্বা. তেনাহ ‘‘সত্তসূ’’তিআদি. ন হি অঞ্ঞো কোচি আপত্তিক্খন্ধানং অনুক্কমো অত্থি, অনুপসম্পন্নসীলানং সমাদানক্কমেনপি আদিঅন্তা লব্ভন্তি. পৰিযন্তে ছিন্নসাটকো ৱিযাতি তত্ৰন্তে দসন্তে ৱা ছিন্নৱত্থং ৱিয. ৱিসদিসুদাহৰণঞ্চেতং ‘‘অখণ্ডানী’’তি ইমস্স অধিকতত্তা. এৱং সেসানম্পি উদাহৰণানি. খণ্ডিকতা ভিন্নতা খণ্ডং, তং এতস্স অত্থীতি খণ্ডং, সীলং. ছিদ্দন্তিআদীসুপি এসেৱ নযো. ৱেমজ্ঝে ভিন্নং ৱিনিৱিজ্ঝনৱসেন. ৱিসভাগৱণ্ণেন গাৱী ৱিযাতি সম্বন্ধো. ৱিসভাগৱণ্ণেন উপড্ঢং ততিযভাগগতং সম্ভিন্নৱণ্ণং সবলং, ৱিসভাগৱণ্ণেহেৱ বিন্দূহি অন্তৰন্তৰাহি ৱিমিস্সং কম্মাসং. অযং ইমেসং ৱিসেসো. সবলৰহিতানি অসবলানি, তথা অকম্মাসানি. সীলস্স তণ্হাদাসব্যতো মোচনং ৱিৱট্টূপনিস্সযভাৱাপাদনং, তস্মা তণ্হাদাসব্যতো মোচনৱচনেন তেসং সীলানং ৱিৱট্টূপনিস্সযতমাহ. ভুজিস্সভাৱকৰণতোতি ইমিনা ভুজিস্সকৰানি ভুজিস্সানীতি উত্তৰপদলোপেনাযং নিদ্দেসোতি দস্সেতি. যস্মা ৱা তংসমঙ্গিপুগ্গলো সেৰী সযংৱসী ভুজিস্সো নাম হোতি, তস্মাপি ভুজিস্সানি. অৱিঞ্ঞূনং অপ্পমাণতায ‘‘ৱিঞ্ঞুপ্পসত্থানী’’তি ৱুত্তং. সুপৰিসুদ্ধভাৱেন ৱা সম্পন্নত্তা ৱিঞ্ঞূহি পসত্থানীতি ৱিঞ্ঞুপ্পসত্থানি.

তণ্হাদিট্ঠীহি অপৰামট্ঠত্তাতি ‘‘ইমিনাহং সীলেন দেৱো ৱা ভৱিস্সামি দেৱঞ্ঞতৰো ৱা’’তি তণ্হাপৰামাসেন, ‘‘ইমিনাহং সীলেন দেৱো হুত্ৱা তত্থ নিচ্চো ধুৱো সস্সতো ভৱিস্সামী’’তি দিট্ঠিপৰামাসেন চ অপৰামট্ঠত্তা. পৰামট্ঠুন্তি ‘‘অযং তে সীলেসু দোসো’’তি চতূসু ৱিপত্তীসু যায কাযচি ৱিপত্তিযা দস্সনেন পৰামট্ঠুং, অনুদ্ধংসেতুং চোদেতুন্তি অত্থো. সীলং নাম অৱিপ্পটিসাৰাদিপাৰম্পৰিযেন যাৱদেৱ সমাধিসম্পাদনত্থন্তি আহ ‘‘সমাধিসংৱত্তনিকানী’’তি. সমাধিসংৱত্তনপ্পযোজনানি সমাধিসংৱত্তনিকানি.

সমানভাৱো সামঞ্ঞং, পৰিপুণ্ণচতুপাৰিসুদ্ধিভাৱেন মজ্ঝে ভিন্নসুৱণ্ণস্স ৱিয ভেদাভাৱতো সীলেন সামঞ্ঞং সীলসামঞ্ঞং, তং গতো উপগতোতি সীলসামঞ্ঞগতো. তেনাহ ‘‘সমানভাৱূপগতসীলো’’তি, সীলসম্পত্তিযা সমানভাৱং উপগতসীলো সভাগৱুত্তিকোতি অত্থো. কামং পুথুজ্জনানম্পি চতুপাৰিসুদ্ধিসীলে নানত্তং ন সিযা, তং পন ন একন্তিকং, ইদং একন্তিকং নিযতভাৱতোতি আহ ‘‘নত্থি মগ্গসীলে নানত্ত’’ন্তি. তং সন্ধাযেতং ৱুত্তন্তি মগ্গসীলং সন্ধায তং ‘‘যানি তানি সীলানী’’তিআদি ৱুত্তং.

যাযন্তি যা অযং ময্হঞ্চেৱ তুম্হাকঞ্চ পচ্চক্খভূতা. দিট্ঠীতি মগ্গসম্মাদিট্ঠি. নিদ্দোসাতি নিদ্ধুতদোসা, সমুচ্ছিন্নৰাগাদিপাপধম্মাতি অত্থো. নিয্যাতীতি ৱট্টদুক্খতো নিস্সৰতি নিগ্গচ্ছতি. সযং নিয্যন্তীযেৱ হি তংসমঙ্গিপুগ্গলং ৱট্টদুক্খতো নিয্যাপেতীতি ৱুচ্চতি. যা সত্থু অনুসিট্ঠি, তং কৰোতীতি তক্কৰো, তস্স, যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জন্তস্সাতি অত্থো. সমানদিট্ঠিভাৱন্তি সদিসদিট্ঠিভাৱং সচ্চসম্পটিৱেধেন অভিন্নদিট্ঠিভাৱং.

পঠমসাৰণীযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.