২-৭. দুতিযআহুনেয্যসুত্তাদিৱণ্ণনা

২-৭. দুতিযে (ৱিসুদ্ধি. ২.৩৮০) অনেকৱিহিতন্তি অনেকৱিধং নানপ্পকাৰং. ইদ্ধিৱিধন্তি ইদ্ধিকোট্ঠাসং. পচ্চনুভোতীতি পচ্চনুভৱতি, ফুসতি সচ্ছিকৰোতি পাপুণাতীতি অত্থো. ইদানিস্স অনেকৱিহিতভাৱং দস্সেন্তো ‘‘একোপি হুত্ৱা’’তিআদিমাহ. তত্থ ‘‘একোপি হুত্ৱা’’তি ইমিনা কৰণতো পুব্বেৱ পকতিযা একোপি হুত্ৱা. বহুধা হোতীতি বহূনং সন্তিকে চঙ্কমিতুকামো ৱা সজ্ঝাযং কাতুকামো ৱা পঞ্হং পুচ্ছিতুকামো ৱা হুত্ৱা সতম্পি সহস্সম্পি হোতি. আৱিভাৱং তিৰোভাৱন্তি এত্থ আৱিভাৱং কৰোতি, তিৰোভাৱং কৰোতীতি অযমত্থো. ইদমেৱ হি সন্ধায পটিসম্ভিদাযং (পটি. ম. ৩.১১) ৱুত্তং – ‘‘আৱিভাৱন্তি কেনচি অনাৱুটং হোতি অপ্পটিচ্ছন্নং ৱিৱটং, তিৰোভাৱন্তি কেনচি আৱুটং হোতি পটিচ্ছন্নং পিহিতং পটিকুজ্জিত’’ন্তি. তিৰোকুট্টং তিৰোপাকাৰং তিৰোপব্বতং অসজ্জমানো গচ্ছতি সেয্যথাপি আকাসেতি এত্থ তিৰোকুট্টন্তি পৰকুট্টং, কুট্টস্স পৰভাগন্তি ৱুত্তং হোতি. এস নযো ইতৰেসু. কুট্টোতি চ গেহভিত্তিযা এতং অধিৱচনং. পাকাৰোতি গেহৱিহাৰগামাদীনং পৰিক্খেপপাকাৰো. পব্বতোতি পংসুপব্বতো ৱা পাসাণপব্বতো ৱা. অসজ্জমানোতি অলগ্গমানো সেয্যথাপি আকাসে ৱিয.

উম্মুজ্জনিমুজ্জন্তি এত্থ উম্মুজ্জন্তি উট্ঠানং ৱুচ্চতি. নিমুজ্জন্তি সংসীদনং. উম্মুজ্জঞ্চ নিমুজ্জঞ্চ উম্মুজ্জনিমুজ্জং. উদকেপি অভিজ্জমানেতি এত্থ যং উদকং অক্কমিত্ৱা সংসীদতি, তং ভিজ্জমানন্তি ৱুচ্চতি, ৱিপৰীতং অভিজ্জমানং. পল্লঙ্কেন গচ্ছতি. পক্খী সকুণোতি পক্খেহি যুত্তসকুণো. ইমেপি চন্দিমসূৰিযে এৱংমহিদ্ধিকে এৱংমহানুভাৱে পাণিনা পৰামসতীতি এত্থ চন্দিমসূৰিযানং দ্ৱাচত্তালীসযোজনসহস্সস্স উপৰি চৰণেন মহিদ্ধিকতা, তীসু দীপেসু একক্খণে আলোককৰণেন মহানুভাৱতা ৱেদিতব্বা. এৱং উপৰিচৰণআলোককৰণেহি মহিদ্ধিকে মহানুভাৱে. পৰামসতীতি গণ্হাতি, একদেসে ৱা ছুপতি. পৰিমজ্জতীতি সমন্ততো আদাসতলা ৱিয পৰিমজ্জতি. যাৱ ব্ৰহ্মলোকাপীতি ব্ৰহ্মলোকম্পি পৰিচ্ছেদং কত্ৱা. কাযেন ৱসং ৱত্তেতীতি তত্ৰ ব্ৰহ্মলোকে কাযেন অত্তনো ৱসং ৱত্তেতি.

দিব্বায সোতধাতুযাতি এত্থ দিব্বসদিসত্তা দিব্বা. দেৱতানঞ্হি সুচৰিতকম্মনিব্বত্তা পিত্তসেম্হৰুহিৰাদীহি অপলিবুদ্ধা উপক্কিলেসৱিমুত্ততায দূৰেপি আৰম্মণসম্পটিচ্ছনসমত্থা দিব্বা পসাদসোতধাতু হোতি. অযঞ্চাপি ইমস্স ভিক্খুনো ৱীৰিযভাৱনাবলেন নিব্বত্তা ঞাণসোতধাতু তাদিসাযেৱাতি দিব্বসদিসত্তা দিব্বা. অপিচ দিব্বৱিহাৰৱসেন পটিলদ্ধত্তা অত্তনা চ দিব্বৱিহাৰসন্নিস্সিতত্তাপি দিব্বা. সৱনট্ঠেন নিজ্জীৱট্ঠেন চ সোতধাতু. সোতধাতুকিচ্চকৰণেন সোতধাতু ৱিযাতিপি সোতধাতু. তায সোতধাতুযা. ৱিসুদ্ধাযাতি সুদ্ধায নিৰুপক্কিলেসায. অতিক্কন্তমানুসিকাযাতি মনুস্সূপচাৰং অতিক্কমিত্ৱা সদ্দসৱনে মানুসিকং মংসসোতধাতুং অতিক্কন্তায ৱীতিৱত্তেত্ৱা ঠিতায. উভো সদ্দে সুণাতীতি দ্ৱে সদ্দে সুণাতি. কতমে দ্ৱে? দিব্বে চ মানুসে চ, দেৱানঞ্চ মনুস্সানঞ্চ সদ্দেতি ৱুত্তং হোতি. এতেন পদেসপৰিযাদানং ৱেদিতব্বং. যে দূৰে সন্তিকে চাতি যে সদ্দা দূৰে পৰচক্কৱাড়েপি, যে চ সন্তিকে অন্তমসো সদেহসন্নিস্সিতপাণকসদ্দাপি, তে সুণাতীতি ৱুত্তং হোতি. এতেন নিপ্পদেসপৰিযাদানং ৱেদিতব্বং.

পৰসত্তানন্তি অত্তানং ঠপেত্ৱা সেসসত্তানং. পৰপুগ্গলানন্তি ইদম্পি ইমিনা একত্থমেৱ. ৱেনেয্যৱসেন পন দেসনাৱিলাসেন চ ব্যঞ্জননানত্তং কতং. চেতসা চেতোতি অত্তনো চিত্তেন তেসং চিত্তং. পৰিচ্চাতি পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা. পজানাতীতি সৰাগাদিৱসেন নানপ্পকাৰতো জানাতি. সৰাগং ৱা চিত্তন্তিআদীসু পন অট্ঠলোভসহগতচিত্তং সৰাগং চিত্তন্তি ৱেদিতব্বং. অৱসেসং চাতুভূমকং কুসলাব্যাকতচিত্তং ৱীতৰাগং. দ্ৱে দোমনস্সচিত্তানি, দ্ৱে ৱিচিকিচ্ছুদ্ধচ্চচিত্তানীতি ইমানি পন চত্তাৰি চিত্তানি ইমস্মিং দুকে সঙ্গহং ন গচ্ছন্তি. কেচি পন থেৰা তানিপি সঙ্গণ্হন্তি. দুৱিধং পন দোমনস্সচিত্তং সদোসং চিত্তং নাম. সব্বম্পি চাতুভূমকং কুসলাব্যাকতচিত্তং ৱীতদোসং. সেসানি দস অকুসলচিত্তানি ইমস্মিং দুকে সঙ্গহং ন গচ্ছন্তি. কেচি পন থেৰা তানিপি সঙ্গণ্হন্তি. সমোহং ৱীতমোহন্তি এত্থ পন পাটিপুগ্গলিকনযেন ৱিচিকিচ্ছুদ্ধচ্চসহগতদ্ৱযমেৱ সমোহং. মোহস্স পন সব্বাকুসলেসু সম্ভৱতো দ্ৱাদসৱিধম্পি অকুসলচিত্তং সমোহং চিত্তন্তি ৱেদিতব্বং. অৱসেসং ৱীতমোহং. থিনমিদ্ধানুগতং পন সংখিত্তং, উদ্ধচ্চানুগতং ৱিক্খিত্তং. ৰূপাৱচৰাৰূপাৱচৰং মহগ্গতং, অৱসেসং অমহগ্গতং. সব্বম্পি তেভূমকং সউত্তৰং, লোকুত্তৰং অনুত্তৰং. উপচাৰপ্পত্তং অপ্পনাপ্পত্তঞ্চ সমাহিতং, উভযমপ্পত্তং অসমাহিতং. তদঙ্গৱিক্খম্ভনসমুচ্ছেদপ্পটিপ্পস্সদ্ধিনিস্সৰণৱিমুত্তিং পত্তং পঞ্চৱিধম্পি এতং ৱিমুত্তং, ৱিমুত্তিমপ্পত্তং ৱা অৱিমুত্তন্তি ৱেদিতব্বং.

অনেকৱিহিতন্তি (পাৰা. অট্ঠ. ১.১২) অনেকৱিধং, অনেকেহি ৱা পকাৰেহি পৱত্তিতং সংৱণ্ণিতন্তি অত্থো. পুব্বেনিৱাসন্তি সমনন্তৰাতীতভৱং আদিং কত্ৱা তত্থ তত্থ নিৱুত্থসন্তানং. অনুস্সৰতীতি খন্ধপটিপাটিৱসেন, চুতিপটিসন্ধিৱসেন ৱা অনুগন্ত্ৱা অনুগন্ত্ৱা সৰতি. সেয্যথিদং – একম্পি জাতিং…পে… পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতীতি. তত্থ একম্পি জাতিন্তি একম্পি পটিসন্ধিমূলং চুতিপৰিযোসানং একভৱপৰিযাপন্নং খন্ধসন্তানং. এস নযো দ্ৱেপি জাতিযোতিআদীসুপি. অনেকেপি সংৱট্টকপ্পেতিআদীসু পন পৰিহাযমানো কপ্পো সংৱট্টকপ্পো, ৱড্ঢমানো ৱিৱট্টকপ্পোতি ৱেদিতব্বো. তত্থ সংৱট্টেন সংৱট্টট্ঠাযী গহিতো হোতি তংমূলকত্তা, ৱিৱট্টেন ৱিৱট্টট্ঠাযী. এৱঞ্হি সতি যানি তানি ‘‘চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, কপ্পস্স অসঙ্খ্যেয্যানি. কতমানি চত্তাৰি? সংৱট্টো সংৱট্টট্ঠাযী ৱিৱট্টো ৱিৱট্টট্ঠাযী’’তি (অ. নি. ৪.১৫৬) ৱুত্তানি, তানি পৰিগ্গহিতানি হোন্তি.

অমুত্ৰাসিন্তি অমুম্হি সংৱট্টকপ্পে অহং অমুম্হি ভৱে ৱা যোনিযা ৱা গহিযা ৱা ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিযা ৱা সত্তাৱাসে ৱা সত্তনিকাযে ৱা আসিং. এৱংনামোতি তিস্সো ৱা ফুস্সো ৱা. এৱংগোত্তোতি গোতমো ৱা কচ্চাযনো ৱা কস্সপো ৱা. ইদমস্স অতীতভৱে অত্তনো নামগোত্তানুস্সৰণৱসেন ৱুত্তং. সচে পন তস্মিং কালে অত্তনো ৱণ্ণসম্পত্তিলূখপণীতজীৱিকভাৱং সুখদুক্খবহুলতং অপ্পাযুকদীঘাযুকভাৱং ৱা অনুস্সৰিতুকামো হোতি, তম্পি অনুস্সৰতিযেৱ. তেনাহ ‘‘এৱংৱণ্ণো…পে… এৱমাযুপৰিযন্তো’’তি. তত্থ এৱংৱণ্ণোতি ওদাতো ৱা সামো ৱা. এৱমাহাৰোতি সালিমংসোদনাহাৰো ৱা পৱত্তফলভোজনো ৱা. এৱংসুখদুক্খপ্পটিসংৱেদীতি অনেন পকাৰেন কাযিকচেতসিকানং সামিসনিৰামিসাদিপ্পভেদানং সুখদুক্খানং পটিসংৱেদী. এৱমাযুপৰিযন্তোতি এৱং ৱস্সসতপৰিমাণাযুপৰিযন্তো ৱা চতুৰাসীতিকপ্পসহস্সাযুপৰিযন্তো ৱা. সো ততো চুতো অমুত্ৰ উদপাদিন্তি সো অহং ততো ভৱতো যোনিতো গহিতো ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিতো সত্তাৱাসতো সত্তনিকাযতো ৱা চুতো পুনঅমুকস্মিং নাম ভৱে যোনিযা গতিযা ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিযা সত্তাৱাসে সক্কনিকাযে ৱা উদপাদিং. তত্ৰাপাসিন্তি তত্ৰাপি ভৱে যোনিযা গতিযা ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিযা সত্তাৱাসে সত্তনিকাযে ৱা পুন অহোসিং. এৱংনামোতিআদি ৱুত্তনযমেৱ.

অপিচ অমুত্ৰাসিন্তি ইদং অনুপুব্বেন আৰোহন্তস্স যাৱদিচ্ছকং অনুস্সৰণং. সো ততোতি পটিনিৱত্তন্তস্স পচ্চৱেক্খণং, তস্মা ‘‘ইধূপপন্নো’’তি ইমিস্সা ইধূপপত্তিযা অনন্তৰমেৱ উপ্পত্তিট্ঠানং সন্ধায ‘‘অমুত্ৰ উদপাদি’’ন্তি ইদং ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. তত্ৰাপাসিন্তি এৱমাদি পনস্স তত্ৰাপি ইমিস্সা উপপত্তিযা অন্তৰে উপপত্তিট্ঠানে নামগোত্তাদীনং অনুস্সৰণদস্সনত্থং ৱুত্তং. সো ততো চুতো ইধূপপন্নোতি স্ৱাহং ততো অনন্তৰুপ্পত্তিট্ঠানতো চুতো ইধ অমুকস্মিং নাম খত্তিযকুলে ৱা ব্ৰাহ্মণকুলে ৱা নিব্বত্তোতি. ইতীতি এৱং. সাকাৰং সউদ্দেসন্তি নামগোত্তৱসেন সউদ্দেসং, ৱণ্ণাদিৱসেন সাকাৰং. নামগোত্তেন হি সত্তো ‘‘তিস্সো কস্সপো’’তি উদ্দিসীযতি, ৱণ্ণাদীহি ‘‘সামো ওদাতো’’তি নানত্ততো পঞ্ঞাযতি, তস্মা নামগোত্তং উদ্দেসো, ইতৰে আকাৰা.

দিব্বেনাতিআদীসু দিব্বসদিসত্তা দিব্বং. দেৱতানঞ্হি সুচৰিতকম্মনিব্বত্তং পিত্তসেম্হৰুহিৰাদীহি অপলিবুদ্ধং উপক্কিলেসৱিমুত্ততায দূৰেপি আৰম্মণসম্পটিচ্ছনসমত্থং দিব্বং পসাদচক্খু হোতি. ইদঞ্চাপি ৱীৰিযভাৱনাবলেন নিব্বত্তং ঞাণচক্খু তাদিসমেৱাতি দিব্বসদিসত্তা দিব্বং. দিব্বৱিহাৰৱসেন পটিলদ্ধত্তা অত্তনো চ দিব্বৱিহাৰসন্নিস্সিতত্তাপি দিব্বং. আলোকপৰিগ্গহেন মহাজুতিকত্তাপি দিব্বং. তিৰোকুট্টাদিগতৰূপদস্সনেন মহাগতিকত্তাপি দিব্বং. তং সব্বং সদ্দসত্থানুসাৰেন ৱেদিতব্বং. দস্সনট্ঠেন চক্খু. চক্খুকিচ্চকৰণেন চক্খুমিৱাতিপি চক্খু. চুতূপপাতদস্সনেন দিট্ঠিৱিসুদ্ধিহেতুত্তা ৱিসুদ্ধং. যো হি চুতিমেৱ পস্সতি, ন উপপাতং, সো উচ্ছেদদিট্ঠিং গণ্হাতি. যো উপপাতমেৱ পস্সতি, ন চুতিং, সো নৱসত্তপাতুভাৱদিট্ঠিং গণ্হাতি. যো পন তদুভযং পস্সতি, সো যস্মা দুৱিধম্পি তং দিট্ঠিগতং অতিৱত্ততি, তস্মা তং দস্সনং দিট্ঠিৱিসুদ্ধিহেতু হোতি. উভযম্পি চেতং বুদ্ধপুত্তা পস্সন্তি. তেন ৱুত্তং ‘‘চুতূপপাতদস্সনেন দিট্ঠিৱিসুদ্ধিহেতুত্তা ৱিসুদ্ধ’’ন্তি. মনুস্সূপচাৰং অতিক্কমিত্ৱা ৰূপদস্সনেন অতিক্কন্তমানুসকং, মানুসং ৱা মংসচক্খুং অতিক্কন্তত্তা অতিক্কন্তমানুসকন্তি ৱেদিতব্বং. তেন দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন.

সত্তে পস্সতীতি মনুস্সানং মংসচক্খুনা ৱিয সত্তে ওলোকেতি. চৱমানে উপপজ্জমানেতি এত্থ চুতিক্খণে ৱা উপপত্তিক্খণে ৱা দিব্বচক্খুনা দট্ঠুং ন সক্কা. যে পন আসন্নচুতিকা ইদানি চৱিস্সন্তি, তে চৱমানাতি, যে চ গহিতপ্পটিসন্ধিকা সম্পতিনিব্বত্তা চ, তে উপপজ্জমানাতি অধিপ্পেতা. তে এৱৰূপে চৱমানে উপপজ্জমানে চ পস্সতীতি দস্সেতি. হীনেতি মোহনিস্সন্দযুত্তত্তা হীনানং জাতিকুলভোগাদীনং ৱসেন হীড়িতে উঞ্ঞাতে. পণীতেতি অমোহনিস্সন্দযুত্তত্তা তব্বিপৰীতে. সুৱণ্ণেতি অদোসনিস্সন্দযুত্তত্তা ইট্ঠকন্তমনাপৱণ্ণযুত্তে. দুব্বণ্ণেতি দোসনিস্সন্দযুত্তত্তা অনিট্ঠাকন্তামনাপৱণ্ণযুত্তে, ৱিৰূপৱিৰূপেতিপি অত্থো. সুগতেতি সুগতিগতে, অলোভনিস্সন্দযুত্তত্তা ৱা অড্ঢে মহদ্ধনে. দুগ্গতেতি দুগ্গতিগতে, লোভনিস্সন্দযুত্তত্তা ৱা দলিদ্দে অপ্পন্নপানে.

যথাকম্মূপগেতি যং যং কম্মং উপচিতং, তেন তেন উপগতে. কাযদুচ্চৰিতেনাতিআদীসু দুট্ঠু চৰিতং কিলেসপূতিকত্তাতি দুচ্চৰিতং. কাযেন দুচ্চৰিতং, কাযতো ৱা উপ্পন্নং দুচ্চৰিতন্তি কাযদুচ্চৰিতং. ইতৰেসুপি এসেৱ নযো. সমন্নাগতাতি সমঙ্গিভূতা. অৰিযানং উপৱাদকাতি বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধসাৱকানং অৰিযানং অন্তমসো গিহিসোতাপন্নানম্পি অনত্থকামা হুত্ৱা অন্তিমৱত্থুনা ৱা গুণপৰিধংসনেন ৱা উপৱাদকা, অক্কোসকা গৰহকাতি ৱুত্তং হোতি. মিচ্ছাদিট্ঠিকাতি ৱিপৰীতদস্সনা. মিচ্ছাদিট্ঠিকম্মসমাদানাতি মিচ্ছাদিট্ঠিৱসেন সমাদিন্ননানাৱিধকম্মা, যেপি মিচ্ছাদিট্ঠিমূলকেসু কাযকম্মাদীসু অঞ্ঞেপি সমাদাপেন্তি.

কাযস্স ভেদাতি উপাদিন্নক্খন্ধপৰিচ্চাগা. পৰং মৰণাতি তদনন্তৰং অভিনিব্বত্তক্খন্ধগ্গহণা. অথ ৱা কাযস্স ভেদাতি জীৱিতিন্দ্ৰিযস্সূপচ্ছেদা. পৰং মৰণাতি চুতিচিত্ততো উদ্ধং. অপাযন্তি এৱমাদি সব্বং নিৰযৱেৱচনমেৱ. নিৰযো হি সগ্গমোক্খহেতুভূতা পুঞ্ঞসম্মতা অযা অপেতত্তা, সুখানং ৱা আযস্স অভাৱা অপাযো. দুক্খস্স গতি পটিসৰণন্তি দুগ্গতি, দোসবহুলতায ৱা দুট্ঠেন কম্মেন নিব্বত্তা গতীতি দুগ্গতি. ৱিৱসা নিপতন্তি তত্থ দুক্কট্টকাৰিনোতি ৱিনিপাতো, ৱিনস্সন্তা ৱা এত্থ পতন্তি সম্ভিজ্জমানঙ্গপচ্চঙ্গাতি ৱিনিপাতো. নত্থি এত্থ অস্সাদসঞ্ঞিতো অযোতি নিৰযো.

অথ ৱা অপাযগ্গহণেন তিৰচ্ছানযোনিং দীপেতি. তিৰচ্ছানযোনি হি অপাযো সুগতিতো অপেতত্তা, ন দুগ্গতি মহেসক্খানং নাগৰাজাদীনং সম্ভৱতো. দুগ্গতিগ্গহণেন পেত্তিৱিসযঞ্চ. সো হি অপাযো চেৱ দুগ্গতি চ সুগতিতো অপেতত্তা দুক্খস্স চ গতিভূতত্তা, ন তু ৱিনিপাতো অসুৰসদিসং অৱিনিপতিতত্তা. ৱিনিপাতগ্গহণেন অসুৰকাযং. সো হি যথাৱুত্তেন অত্থেন অপাযো চেৱ দুগ্গতি চ সব্বসমুস্সযেহি ৱিনিপতিতত্তা ৱিনিপাতোতি ৱুচ্চতি. নিৰযগ্গহণেন অৱীচিআদিকমনেকপ্পকাৰং নিৰযমেৱাতি. উপপন্নাতি উপগতা, তত্থ অভিনিব্বত্তাতি অধিপ্পাযো. ৱুত্তৱিপৰিযাযেন সুক্কপক্খো ৱেদিতব্বো. অযং পন ৱিসেসো – তত্থ সুগতিগ্গহণেন মনুস্সাগতিপি সঙ্গয্হতি, সগ্গগ্গহণেন দেৱগতিযেৱ. তত্থ সুন্দৰা গতীতি সুগতি. ৰূপাদীহি ৱিসযেহি সুট্ঠু অগ্গোতি সগ্গো. সো সব্বোপি লুজ্জনপ্পলুজ্জনট্ঠেন লোকোতি অযমেত্থ সঙ্খেপো. ৱিত্থাৰো পন সব্বাকাৰেন ৱিসুদ্ধিমগ্গসংৱণ্ণনাতো গহেতব্বো. ততিযাদীনি উত্তানত্থানি.

দুতিযআহুনেয্যসুত্তাদিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.