(৭) ২. যমকৱগ্গো

১-৭. অৱিজ্জাসুত্তাদিৱণ্ণনা

৬১-৬৭. দুতিযস্স পঠমাদীনি উত্তানত্থানি. সত্তমে নড়কপানকেতি এৱংনামকে নিগমে. পুব্বে কিৰ (জা. অট্ঠ. ১.১.১৯ আদযো) অম্হাকং বোধিসত্তো কপিযোনিযং নিব্বত্তো মহাকাযো কপিৰাজা হুত্ৱা অনেকসতৱানৰসহস্সপৰিৱুতো পব্বতপাদে ৱিচৰি, পঞ্ঞৱা খো পন হোতি মহাপঞ্ঞো. সো পৰিসং এৱং ওৱদতি, ‘‘তাতা, ইমস্মিং পব্বতপাদে ৱিসফলানি হোন্তি, অমনুস্সপৰিগ্গহিতা পোক্খৰণিকা নাম হোন্তি, তুম্হে পুব্বে খাদিতপুব্বানেৱ ফলানি খাদথ, পীতপুব্বানেৱ পানীযানি পিৱথ, এত্থ ৱো পটিপুচ্ছিতকিচ্চং নত্থী’’তি. তে অপীতপুব্বং দিস্ৱা সহসাৱ অপিৱিত্ৱা সমন্তা পৰিধাৱিত্ৱা মহাসত্তস্স আগমনং ওলোকযমানা নিসীদিংসু. মহাসত্তো আগন্ত্ৱা ‘‘কিং, তাতা, পানীযং ন পিৱথা’’তি আহ. তুম্হাকং আগমনং ওলোকেমাতি. ‘‘সাধু, তাতা’’তি সমন্তা পদং পৰিযেসমানো ওতিণ্ণপদংযেৱ অদ্দস, ন উত্তিণ্ণপদং. অদিস্ৱা ‘‘সপৰিস্সযা’’তি অঞ্ঞাসি. তাৱদেৱ চ তত্থ অভিনিব্বত্তঅমনুস্সো উদকং দ্ৱেধা কত্ৱা উট্ঠাসি – সেতমুখো, নীলকুচ্ছি, ৰত্তহত্থপাদো, মহাদাঠিকো, ৱন্তদাঠো, ৱিৰূপো, বীভচ্ছো, উদকৰক্খসো. সো এৱমাহ – ‘‘কস্মা পানীযং ন পিৱথ, মধুৰং উদকং পিৱথ, কিং তুম্হে এতস্স ৱচনং সুণাথা’’তি. মহাসত্তো আহ ‘‘ত্ৱং অধিৱত্থো অমনুস্সো’’তি? আমাহন্তি. ‘‘ত্ৱং ইধ ওতিণ্ণে লভসী’’তি আহ. আম, তুম্হে পন সব্বে খাদিস্সামীতি. ন সক্খিস্সসি যক্খাতি. পানীযং পন পিৱিস্সথাতি. আম, পিৱিস্সামাতি. এৱং সন্তে একম্পি ৱানৰং ন মুঞ্চিস্সন্তি. ‘‘পানীযঞ্চ পিৱিস্সাম, ন চ তে ৱসং গমিস্সামা’’তি নড়ং আহৰাপেত্ৱা কোটিযং গহেত্ৱা ধমি. সব্বো একচ্ছিদ্দো অহোসি. তীৰে নিসীদিত্ৱাৱ পানীযং পিৱি. সেসৱানৰানম্পি পাটিযেক্কং নড়ং আহৰাপেত্ৱা ধমিত্ৱা অদাসি. সব্বে তে পস্সন্তস্সেৱ পানীযং পিৱিংসু. ৱুত্তম্পি চেতং –

‘‘দিস্ৱা পদমনুত্তিণ্ণং, দিস্ৱানোতৰিতং পদং;

নড়েন ৱাৰিং পিস্সাম, নেৱ মং ত্ৱং ৱধিস্সসী’’তি. (জা. ১.১.২০);

ততো পট্ঠায যাৱ অজ্জদিৱসা তস্মিং ঠানে নড়া একচ্ছিদ্দাৱ হোন্তি. ইমস্মিঞ্হি কপ্পে কপ্পট্ঠিযপাটিহাৰিযানি নাম চন্দে সসলক্খণং (জা. ১.৪.৬১ আদযো), ৱট্টজাতকে (জা. ১.১.৩৫) সচ্চকিৰিযট্ঠানে অগ্গিজালস্স আগমনুপচ্ছেদো, ঘটীকাৰস্স মাতাপিতূনং ৱসনট্ঠানে অনোৱস্সনং (ম. নি. ২.২৯১), পোক্খৰণিযা তীৰে নড়ানং একচ্ছিদ্দভাৱোতি. ইতি সা পোক্খৰণী নড়েন পানীযস্স পিৱিতত্তা ‘‘নড়কপানকা’’তি নামং লভি. অপৰভাগে তং পোক্খৰণিং নিস্সায নিগমো পতিট্ঠাসি, তস্সপি ‘‘নড়কপান’’ন্ত্ৱেৱ নামং জাতং. তং পন সন্ধায ৱুত্তং ‘‘নড়কপানে’’তি. পলাসৱনেতি কিংসুকৱনে.

তুণ্হীভূতং তুণ্হীভূতন্তি ব্যাপনিচ্ছাযং ইদং আমেডিতৱচনন্তি দস্সেতুং ‘‘যং যং দিস’’ন্তিআদি ৱুত্তং. অনুৱিলোকেত্ৱাতি এত্থ অনু-সদ্দো ‘‘পৰী’’তি ইমিনা সমানত্থোতি আহ ‘‘ততো ততো ৱিলোকেত্ৱা’’তি. কস্মা আগিলাযতি কোটিসহস্সহত্থিনাগানং বলং ধাৰেন্তস্সাতি চোদকস্স অধিপ্পাযো. আচৰিযো পনস্স ‘‘এস সঙ্খাৰানং সভাৱো, যদিদং অনিচ্চতা. যে পন অনিচ্চা, তে একন্তেনেৱ উদযৱযপ্পটিপীড়িততায দুক্খা এৱ. দুক্খসভাৱেসু তেসু সত্থুকাযে দুক্খুপ্পত্তিযা অযং পচ্চযো’’তি দস্সেতুং ‘‘ভগৱতো’’তিআদি ৱুত্তং. পিট্ঠিৱাতো উপ্পজ্জি, সো চ খো পুব্বেকতকম্মপচ্চযা. এত্থাহ ‘‘কিং পন তং কম্মং, যেন অপৰিমাণকালং সক্কচ্চং উপচিতৱিপুলপুঞ্ঞসম্ভাৰো সত্থা এৱৰূপং দুক্খৱিপাকমনুভৱতী’’তি? ৱুচ্চতে – অযমেৱ ভগৱা বোধিসত্তভূতো অতীতজাতিযং মল্লপুত্তো হুত্ৱা পাপজনসেৱী অযোনিসোমনসিকাৰবহুলো চৰতি. সো একদিৱসং নিব্বুদ্ধে ৱত্তমানে একং মল্লপুত্তং গহেত্ৱা গাড়্হতৰং নিপ্পীড়েসি. তেন কম্মেন ইদানি বুদ্ধো হুত্ৱাপি দুক্খমনুভৱি. যথা চেতং, এৱং চিঞ্চমাণৱিকাদীনমিত্থীনং যানি ভগৱতো অব্ভক্খানাদীনি দুক্খানি, সব্বানি পুব্বেকতস্স ৱিপাকাৱসেসানি, যানি কম্মপিলোতিকানীতি ৱুচ্চন্তি. ৱুত্তঞ্হেতং অপদানে (অপ. থেৰ ১.৩৯.৬৪-৯৬) –

‘‘অনোতত্তসৰাসন্নে, ৰমণীযে সিলাতলে;

নানাৰতনপজ্জোতে, নানাগন্ধৱনন্তৰে.

‘‘মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন, পৰেতো লোকনাযকো;

আসীনো ব্যাকৰী তত্থ, পুব্বকম্মানি অত্তনো.

‘‘সুণাথ ভিক্খৱো ময্হং, যং কম্মং পকতং মযা;

পিলোতিকস্স কম্মস্স, বুদ্ধত্তেপি ৱিপচ্চতি.

১. ‘‘মুনাড়ি নামহং ধুত্তো, পুব্বে অঞ্ঞাসু জাতিসু;

পচ্চেকবুদ্ধং সুৰভিং, অব্ভাচিক্খিং অদূসকং.

‘‘তেন কম্মৱিপাকেন, নিৰযে সংসৰিং চিৰং;

বহূ ৱস্সসহস্সানি, দুক্খং ৱেদেসি ৱেদনং.

‘‘তেন কম্মাৱসেসেন, ইধ পচ্ছিমকে ভৱে;

অব্ভক্খানং মযা লদ্ধং, সুন্দৰিকায কাৰণা.

২. ‘‘সব্বাভিভুস্স বুদ্ধস্স, নন্দো নামাসি সাৱকো;

তং অব্ভক্খায নিৰযে, চিৰং সংসৰিতং মযা.

‘‘দস ৱস্সসহস্সানি, নিৰযে সংসৰিং চিৰং;

মনুস্সভাৱং লদ্ধাহং, অব্ভক্খানং বহুং লভিং.

‘‘তেন কম্মাৱসেসেন, চিঞ্চমাণৱিকা মমং;

অব্ভাচিক্খি অভূতেন, জনকাযস্স অগ্গতো.

৩. ‘‘ব্ৰাহ্মণো সুতৱা আসিং, অহং সক্কতপূজিতো;

মহাৱনে পঞ্চসতে, মন্তে ৱাচেসি মাণৱে.

‘‘তত্থাগতো ইসি ভীমো, পঞ্চাভিঞ্ঞো মহিদ্ধিকো;

তঞ্চাহং আগতং দিস্ৱা, অব্ভাচিক্খিং অদূসকং.

‘‘ততোহং অৱচং সিস্সে, কামভোগী অযং ইসি;

ময্হম্পি ভাসমানস্স, অনুমোদিংসু মাণৱা.

‘‘ততো মাণৱকা সব্বে, ভিক্খমানং কুলে কুলে;

মহাজনস্স আহংসু, কামভোগী অযং ইসি.

‘‘তেন কম্মৱিপাকেন, পঞ্চ ভিক্খুসতা ইমে;

অব্ভক্খানং লভুং সব্বে, সুন্দৰিকায কাৰণা.

৪. ‘‘ৱেমাতুভাতৰং পুব্বে, ধনহেতু হনিং অহং;

পক্খিপিং গিৰিদুগ্গস্মিং, সিলায চ অপিংসযিং.

‘‘তেন কম্মৱিপাকেন, দেৱদত্তো সিলং খিপি;

অঙ্গুট্ঠং পিংসযী পাদে, মম পাসাণসক্খৰা.

৫. ‘‘পুৰেহং দাৰকো হুত্ৱা, কীড়মানো মহাপথে;

পচ্চেকবুদ্ধং দিস্ৱান, মগ্গে সকলিকং খিপিং.

‘‘তেন কম্মৱিপাকেন, ইধ পচ্ছিমকে ভৱে;

ৱধত্থং মং দেৱদত্তো, অভিমাৰে পযোজযি.

৬. ‘‘হত্থাৰোহো পুৰে আসিং, পচ্চেকমুনিমুত্তমং;

পিণ্ডায ৱিচৰন্তং তং, আসাদেসিং গজেনহং.

‘‘তেন কম্মৱিপাকেন, ভন্তো নাড়াগিৰী গজো;

গিৰিব্বজে পুৰৱৰে, দাৰুণো সমুপাগমি.

৭. ‘‘ৰাজাহং পত্থিৱো আসিং, সত্তিযা পুৰিসং হনিং;

তেন কম্মৱিপাকেন, নিৰযে পচ্চিসং ভুসং.

‘‘কম্মুনো তস্স সেসেন, ইদানি সকলং মম;

পাদে ছৱিং পকপ্পেসি, ন হি কম্মং ৱিনস্সতি.

৮. ‘‘অহং কেৱট্টগামস্মিং, অহুং কেৱট্টদাৰকো;

মচ্ছকে ঘাতিতে দিস্ৱা, জনযিং সোমনস্সকং.

‘‘তেন কম্মৱিপাকেন, সীসদুক্খং অহূ মম;

সব্বে সক্কা চ হঞ্ঞিংসু, যদা হনি ৱিটটূভো.

৯. ‘‘ফুস্সস্সাহং পাৱচনে, সাৱকে পৰিভাসযিং;

যৱং খাদথ ভুঞ্জথ, মা চ ভুঞ্জথ সালযো.

‘‘তেন কম্মৱিপাকেন, তেমাসং খাদিতং যৱং;

নিমন্তিতো ব্ৰাহ্মণেন, ৱেৰঞ্জাযং ৱসিং তদা.

১০. ‘‘নিব্বুদ্ধে ৱত্তমানম্হি, মল্লপুত্তং নিহেঠযিং;

তেন কম্মৱিপাকেন, পিট্ঠিদুক্খং অহূ মম.

১১. ‘‘তিকিচ্ছকো অহং আসিং, সেট্ঠিপুত্তং ৱিৰেচযিং;

তেন কম্মৱিপাকেন, হোতি পক্খন্দিকা মম.

১২. ‘‘অৱচাহং জোতিপালো, সুগতং কস্সপং তদা;

কুতো নু বোধি মুণ্ডস্স, বোধি পৰমদুল্লভা.

‘‘তেন কম্মৱিপাকেন, অচৰিং দুক্কৰং বহুং;

ছব্বস্সানুৰুৱেলাযং, ততো বোধিমপাপুণিং.

‘‘নাহং এতেন মগ্গেন, পাপুণিং বোধিমুত্তমং;

কুম্মগ্গেন গৱেসিস্সং, পুব্বকম্মেন ৱাৰিতো.

‘‘পুঞ্ঞপাপপৰিক্খীণো, সব্বসন্তাপৱজ্জিতো;

অসোকো অনুপাযাসো, নিব্বাযিস্সমনাসৱো.

‘‘এৱং জিনো ৱিযাকাসি, ভিক্খুসঙ্ঘস্স অগ্গতো;

সব্বাভিঞ্ঞাবলপ্পত্তো, অনোতত্তে মহাসৰে’’তি. (অপ. থেৰ ১.৩৯.৬৪-৯৬);

অৱিজ্জাসুত্তাদিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯-১০. পঠমকথাৱত্থুসুত্তাদিৱণ্ণনা

৬৯-৭০. নৱমে (দী. নি. টী. ১.১৭; দী. নি. অভি. টী. ১.১৭; সং. নি. টী. ২.৫.১০৮০) দুগ্গতিতো সংসাৰতো চ নিয্যাতি এতেনাতি নিয্যানং, সগ্গমগ্গো, মোক্খমগ্গো চ. তং নিয্যানং অৰহতি, নিয্যানে ৱা নিযুত্তা, নিয্যানং ৱা ফলভূতং এতিস্সা অত্থীতি নিয্যানিকা. ৱচীদুচ্চৰিতসংকিলেসতো নিয্যাতীতি ৱা ঈকাৰস্স ৰস্সত্তং, যকাৰস্স চ ককাৰং কত্ৱা নিয্যানিকা, চেতনায সদ্ধিং সম্ফপ্পলাপা ৱেৰমণি. তপ্পটিপক্খতো অনিয্যানিকা, তস্সা ভাৱো অনিয্যানিকত্তং, তস্মা অনিয্যানিকত্তা. তিৰচ্ছানভূতন্তি তিৰোকৰণভূতং. গেহস্সিতকথাতি গেহপ্পটিসংযুত্তা. কম্মট্ঠানভাৱেতি অনিচ্চতাপটিসংযুত্তচতুসচ্চকম্মট্ঠানভাৱে.

সহ অত্থেনাতি সাত্থকং, হিতপ্পটিসংযুত্তন্তি অত্থো. ‘‘সুৰাকথা’’তিপি পাঠোতি আহ ‘‘সুৰাকথন্তি পাড়িযং পনা’’তি. সা পনেসা কথা ‘‘এৱৰূপা নৱসুৰা পীতা ৰতিজননী হোতী’’তি অস্সাদৱসেন ন ৱট্টতি, আদীনৱৱসেন পন ‘‘উম্মত্তকসংৱত্তনিকা’’তিআদিনা নযেন ৱট্টতি. তেনাহ ‘‘অনেকৱিধং…পে… আদীনৱৱসেন ৱট্টতী’’তি. ৱিসিখাতি ঘৰসন্নিৱেসো. ৱিসিখাগহণেন চ তন্নিৱাসিনো গহিতা ‘‘গামো আগতো’’তিআদীসু ৱিয. তেনেৱাহ ‘‘সূৰা সমত্থা’’তি চ ‘‘সদ্ধা পসন্না’’তি চ. কুম্ভট্ঠানপ্পদেসেন কুম্ভদাসিযো ৱুত্তাতি আহ ‘‘কুম্ভদাসিকথা ৱা’’তি.

ৰাজকথাদিপুৰিমকথায, লোকক্খাযিকাদিপচ্ছিমকথায ৱা ৱিনিমুত্তা পুৰিমপচ্ছিমকথা ৱিমুত্তা. উপ্পত্তিঠিতিসংহাৰাদিৱসেন লোকং অক্খাযতীতি লোকক্খাযিকা. অসুকেন নামাতি পজাপতিনা ব্ৰহ্মুনা, ইস্সৰেন ৱা. ৱিতণ্ডসল্লাপকথাতি ‘‘অট্ঠীনং সেতত্তা সেতোতি ন ৱত্তব্বো, পত্তানং কাড়ত্তা কাড়োতি পন ৱত্তব্বো’’তি এৱমাদিকা. আদি-সদ্দেন ‘‘সেলপুপ্ফলকানি ৱিয জীৱিদাৱিৰপাৰযত্তিৱিসালা নত্থি, যং যো কোচি তিৰিযামানা কতত্তা’’তি এৱমাদীনং সঙ্গহো দট্ঠব্বো. সাগৰদেৱেনাতি সাগৰপুত্তৰাজূহি. খতোতি এতং একৱচনং তেহি পচ্চেকং খতত্তা ‘‘সাগৰদেৱেন খতত্তা’’তি ৱুত্তং. সহমুদ্দা সমুদ্দোতি ৱুত্তো. ভৱতি ৱদ্ধতি এতেনাতি ভৱো. ভৱাভৱা হোন্তীতি ইতিভৱাভৱকথা. এত্থ চ ভৱোতি সস্সতং, অভৱোতি উচ্ছেদং. ভৱোতি ৱুদ্ধি, অভৱোতি হানি. ভৱোতি কামসুখং, অভৱোতি অত্তকিলমথোতি ইতি ইমায ছব্বিধায ইতিভৱাভৱকথায সদ্ধিং বাত্তিংস তিৰচ্ছানকথা নাম হোন্তি. অথ ৱা পাড়িযং সৰূপতো অনাগতাপি অৰঞ্ঞপব্বতনদীদীপকথা ইতিসদ্দেন সঙ্গণ্হিত্ৱা বাত্তিংস তিৰচ্ছানকথা ৱুত্তা. দসমে নত্থি ৱত্তব্বং.

পঠমকথাৱত্থুসুত্তাদিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

যমকৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.