১. সীহনাদসুত্তৱণ্ণনা
২১. ততিযস্স পঠমে ৱিসমট্ঠানেসূতি পপাতাদীসু ৱিসমট্ঠানেসু. ‘‘অঞ্ঞেহি অসাধাৰণানী’’তি কস্মা ৱুত্তং, ননু চেতানি সাৱকানম্পি একচ্চানং উপ্পজ্জন্তীতি? কামং উপ্পজ্জন্তি, যাদিসানি পন বুদ্ধানং ঠানাট্ঠানঞাণাদীনি, ন তাদিসানি তদঞ্ঞেসং কদাচিপি উপ্পজ্জন্তীতি অঞ্ঞেহি অসাধাৰণানীতি. তেনাহ ‘‘তথাগতস্সেৱ বলানী’’তি. ইমমেৱ হি যথাৱুত্তলেসং অপেক্খিত্ৱা তদভাৱতো আসযানুসযঞাণাদীসু এৱ অসাধাৰণসমঞ্ঞা নিৰুড়্হা. কামং ঞাণবলানং ঞাণসম্ভাৰো ৱিসেসপচ্চযো, পুঞ্ঞসম্ভাৰোপি পন নেসং পচ্চযো এৱ. ঞাণসম্ভাৰস্সপি ৱা পুঞ্ঞসম্ভাৰভাৱতো ‘‘পুঞ্ঞুস্সযসম্পত্তিযা আগতানী’’তি ৱুত্তং.
পকতিহত্থিকুলন্তি (সং. নি. টী. ২.২.২২) গিৰিচৰনদিচৰৱনচৰাদিপ্পভেদা গোচৰিযকালাৱকনামা সব্বাপি বলেন পাকতিকা হত্থিজাতি. দসন্নং পুৰিসানন্তি থামমজ্ঝিমানং দসন্নং পুৰিসানং. একস্স তথাগতস্স কাযবলন্তি আনেত্ৱা সম্বন্ধো. একস্সাতি চ তথা হেট্ঠা কথাযং আগতত্তা দেসনাসোতেন ৱুত্তং. নাৰাযনসঙ্ঘাতবলন্তি এত্থ নাৰা ৱুচ্চন্তি ৰস্মিযো. তা বহূ নানাৱিধা ইতো উপ্পজ্জন্তীতি নাৰাযনং, ৱজিৰং, তস্মা নাৰাযনসঙ্ঘাতবলন্তি ৱজিৰসঙ্ঘাতবলন্তি অত্থো. ঞাণবলং পন পাড়িযং আগতমেৱ, ন কাযবলং ৱিয অট্ঠকথাৰুড়্হমেৱাতি অধিপ্পাযো.
সংযুত্তকে (সং. নি. ২.৩৩) আগতানি তেসত্ততি ঞাণানি, সত্তসত্ততি ঞাণানীতি ৱুত্তং, তত্থ (ৱিভ. মূলটী. ৭৬০) পন নিদানৱগ্গে সত্তসত্ততি আগতানি চতুচত্তাৰীসঞ্চ. তেসত্ততি পন পটিসম্ভিদামগ্গে (পটি. ম. ১.১) সুতমযাদীনি আগতানি দিস্সন্তি, ন সংযুত্তকে. অঞ্ঞানিপীতি এতেন ঞাণৱত্থুৱিভঙ্গে (ৱিভ. ৭৫১ আদযো) এককাদিৱসেন ৱুত্তানি, অঞ্ঞত্থ চ ‘‘পুব্বন্তে ঞাণ’’ন্তিআদিনা (ধ. স. ১০৬৩) ব্ৰহ্মজালাদীসু চ ‘‘তযিদং তথাগতো পজানাতি ‘ইমানি দিট্ঠিট্ঠানানি এৱং গহিতানী’তি’’আদিনা (দী. নি. ১.৩৬) ৱুত্তানি অনেকানি ঞাণপ্পভেদানি সঙ্গণ্হাতি. যাথাৱপ্পটিৱেধতো সযঞ্চ অকম্পিযং পুগ্গলঞ্চ তংসমঙ্গিনং নেয্যেসু অধিবলং কৰোতীতি আহ ‘‘অকম্পিযট্ঠেন উপত্থম্ভনট্ঠেন চা’’তি.
উসভস্স ইদন্তি আসভং, সেট্ঠট্ঠানং. সব্বঞ্ঞুতাপটিজাননৱসেন অভিমুখং গচ্ছন্তি, অট্ঠ ৱা পৰিসা উপসঙ্কমন্তীতি আসভা, পুব্ববুদ্ধা. ইদং পনাতি বুদ্ধানং ঠানং সব্বঞ্ঞুতমেৱ ৱদতি. তিট্ঠমানোৱাতি অৱদন্তোপি তিট্ঠমানোৱ পটিজানাতি নামাতি অত্থো. উপগচ্ছতীতি অনুজানাতি.
অট্ঠসু পৰিসাসূতি ‘‘অভিজানামি খো পনাহং, সাৰিপুত্ত, অনেকসতং খত্তিযপৰিসং…পে… তত্ৰ ৱত মং ভযং ৱা সাৰজ্জং ৱা ওক্কমিস্সতীতি নিমিত্তমেতং, সাৰিপুত্ত, ন সমনুপস্সামী’’তি (ম. নি. ১.১৫১) ৱুত্তাসু অট্ঠসু পৰিসাসু. অভীতনাদং নদতীতি পৰতো দস্সিতঞাণযোগেন দসবলোহন্তি অভীতনাদং নদতি.
পটিৱেধনিট্ঠত্তা অৰহত্তমগ্গঞাণং পটিৱেধোতি ‘‘ফলক্খণে উপ্পন্নং নামা’’তি ৱুত্তং. তেন পটিলদ্ধস্সপি দেসনাঞাণস্স কিচ্চনিপ্ফত্তি পৰস্স অৱবুজ্ঝনমত্তেন হোতীতি ‘‘অঞ্ঞাসিকোণ্ডঞ্ঞস্স সোতাপত্তিফলক্খণে পৱত্তং নামা’’তি ৱুত্তং. ততো পৰং পন যাৱ পৰিনিব্বানা দেসনাঞাণপৱত্তি তস্সেৱ পৱত্তিতস্স ধম্মচক্কস্স ঠানন্তি ৱেদিতব্বং পৱত্তিতচক্কস্স চক্কৱত্তিনো চক্কৰতনস্স ঠানং ৱিয.
তিট্ঠতীতি ৱুত্তং, কিং ভূমিযং পুৰিসো ৱিয, নোতি আহ ‘‘তদাযত্তৱুত্তিতাযা’’তি. ঠানন্তি চেত্থ অত্তলাভো ধৰমানতা চ, ন গতিনিৱত্তীতি আহ ‘‘উপ্পজ্জতি চেৱ পৱত্ততি চা’’তি. যত্থ পনেতং দসবলঞাণং ৱিত্থাৰিতং, তং দস্সেন্তো ‘‘অভিধম্মে পনা’’তিআদিমাহ. সেসেসুপি এসেৱ নযো.
সমাদিযন্তীতি সমাদানানি, তানি পন সমাদিযিত্ৱা কতানি হোন্তীতি আহ ‘‘সমাদিযিত্ৱা কতান’’ন্তি. কম্মমেৱ ৱা কম্মসমাদানন্তি এতেন সমাদানসদ্দস্স অপুব্বত্থাভাৱং দস্সেতি মুত্তগতসদ্দে গতসদ্দস্স ৱিয. গতীতি নিৰযাদিগতিযো. উপধীতি অত্তভাৱো. কালোতি কম্মস্স ৱিপচ্চনাৰহকালো. পযোগোতি ৱিপাকুপ্পত্তিযা পচ্চযভূতা কিৰিযা.
অগতিগামিনিন্তি নিব্বানগামিনিং. ৱুত্তঞ্হি ‘‘নিব্বানঞ্চাহং, সাৰিপুত্ত, পজানামি নিব্বানগামিনিঞ্চ পটিপদ’’ন্তি (ম. নি. ১.১৫৩). বহূসুপি মনুস্সেসু একমেৱ পাণং ঘাতেন্তেসু কামং সব্বেসম্পি চেতনা তস্সেৱেকস্স জীৱিতিন্দ্ৰিযাৰম্মণা, তং পন কম্মং তেসং নানাকাৰং. তেসু (ৱিভ. অট্ঠ. ৮১১) হি একো আদৰেন ছন্দজাতো কৰোতি, একো ‘‘এহি ত্ৱম্পি কৰোহী’’তি পৰেহি নিপ্পীড়িতো কৰোতি, একো সমানচ্ছন্দো ৱিয হুত্ৱা অপ্পটিবাহমানো ৱিচৰতি. তেসু একো তেনেৱ কম্মেন নিৰযে নিব্বত্ততি, একো তিৰচ্ছানযোনিযং, একো পেত্তিৱিসযে. তং তথাগতো আযূহনক্খণেযেৱ ‘‘ইমিনা নীহাৰেন আযূহিতত্তা এস নিৰযে নিব্বত্তিস্সতি, এস তিৰচ্ছানযোনিযং, এস পেত্তিৱিসযে’’তি জানাতি. নিৰযে নিব্বত্তমানম্পি ‘‘এস মহানিৰযে নিব্বত্তিস্সতি, এস উস্সদনিৰযে’’তি জানাতি. তিৰচ্ছানযোনিযং নিব্বত্তমানম্পি ‘‘এস অপাদকো ভৱিস্সতি, এস দ্ৱিপাদকো, এস চতুপ্পদো, এস বহুপ্পদো’’তি জানাতি. পেত্তিৱিসযে নিব্বত্তমানম্পি ‘‘এস নিজ্ঝামতণ্হিকো ভৱিস্সতি, এস খুপ্পিপাসিকো, এস পৰদত্তূপজীৱী’’তি জানাতি. তেসু চ কম্মেসু ‘‘ইদং কম্মং পটিসন্ধিং আকড্ঢিস্সতি, ইদং অঞ্ঞেন দিন্নায পটিসন্ধিযা উপধিৱেপক্কং ভৱিস্সতী’’তি জানাতি.
তথা সকলগামৱাসিকেসু একতো পিণ্ডপাতং দদমানেসু কামং সব্বেসম্পি চেতনা পিণ্ডপাতাৰম্মণাৱ, তং পন কম্মং তেসং নানাকাৰং. তেসু হি একো আদৰেন কৰোতীতি সব্বং পুৰিমসদিসং, তস্মা তেসু কেচি দেৱলোকে নিব্বত্তন্তি, কেচি মনুস্সলোকে. তং তথাগতো আযূহনক্খণেযেৱ জানাতি. ‘‘ইমিনা নীহাৰেন আযূহিতত্তা এস মনুস্সলোকে নিব্বত্তিস্সতি, এস দেৱলোকে. তত্থাপি এস খত্তিযকুলে, এস ব্ৰাহ্মণকুলে, এস ৱেস্সকুলে, এস সুদ্দকুলে, এস পৰনিম্মিতৱসৱত্তীসু, এস নিম্মানৰতীসু, এস তুসিতেসু, এস যামেসু, এস তাৱতিংসেসু, এস চাতুমহাৰাজিকেসু, এস ভুম্মদেৱেসূ’’তিআদিনা তত্থ তত্থ হীনপণীতসুৱণ্ণদুব্বণ্ণঅপ্পপৰিৱাৰমহাপৰিৱাৰতাদিভেদং তং তং ৱিসেসং আযূহনক্খণেযেৱ জানাতি.
তথা ৱিপস্সনং পট্ঠপেন্তেসুযেৱ ‘‘ইমিনা নীহাৰেন এস কিঞ্চি সল্লক্খেতুং ন সক্খিস্সতি, এস মহাভূতমত্তমেৱ ৱৱত্থপেস্সতি, এস ৰূপপৰিগ্গহেযেৱ ঠস্সতি, এস অৰূপপৰিগ্গহেযেৱ, এস নামৰূপপৰিগ্গহেযেৱ, এস পচ্চযপৰিগ্গহেযেৱ, এস লক্খণাৰম্মণিকৱিপস্সনাযমেৱ, এস পঠমফলেযেৱ, এস দুতিযফলেযেৱ, এস ততিযফলেযেৱ, এস অৰহত্তং পাপুণিস্সতী’’তি জানাতি. কসিণপৰিকম্মং কৰোন্তেসুপি ‘‘ইমস্স পৰিকম্মমত্তমেৱ ভৱিস্সতি, এস নিমিত্তং উপ্পাদেস্সতি, এস অপ্পনং এৱ পাপুণিস্সতি, এস ঝানং পাদকং কত্ৱা ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা অৰহত্তং গণ্হিস্সতী’’তি জানাতি. তেনাহ ‘‘ইমস্স চেতনা’’তিআদি.
কামনতো কামেতব্বতো কামপ্পটিসংযুত্ততো চ ধাতু কামধাতু. আদি-সদ্দেন ব্যাপাদধাতুৰূপধাতুআদীনং সঙ্গহো. ৱিলক্খণতাযাতি ৱিসদিসসভাৱতায. খন্ধাযতনধাতুলোকন্তি অনেকধাতুং নানাধাতুং খন্ধলোকং আযতনলোকং ধাতুলোকং যথাভূতং পজানাতীতি যোজনা. ‘‘অযং ৰূপক্খন্ধো নাম…পে… অযং ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো নাম. তেসুপি একৱিধেন ৰূপক্খন্ধো, একাদসৱিধেন ৰূপক্খন্ধো. একৱিধেন ৱেদনাক্খন্ধো, বহুৱিধেন ৱেদনাক্খন্ধো. একৱিধেন সঞ্ঞাক্খন্ধো…পে… সঙ্খাৰক্খন্ধো…পে… ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো, বহুৱিধেন ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো’’তি এৱং তাৱ খন্ধলোকস্স, ‘‘ইদং চক্খাযতনং নাম…পে… ইদং ধম্মাযতনং নাম. তত্থ দসাযতনা কামাৱচৰা, দ্ৱে চাতুভূমকা’’তিআদিনা আযতনলোকস্স, ‘‘অযং চক্খুধাতু নাম…পে… অযং মনোৱিঞ্ঞাণধাতু নাম. তত্থ সোড়স ধাতুযো কামাৱচৰা, দ্ৱে চাতুভূমকা’’তিআদিনা ধাতুলোকস্স অনেকসভাৱং নানাসভাৱঞ্চ পজানাতি. ন কেৱলং উপাদিন্নসঙ্খাৰলোকস্সেৱ, অথ খো অনুপাদিন্নকসঙ্খাৰলোকস্সপি ‘‘ইমায নাম ধাতুযা উস্সন্নত্তা ইমস্স ৰুক্খস্স খন্ধো সেতো, ইমস্স কাড়ো, ইমস্স মট্ঠো, ইমস্স সকণ্টকো, ইমস্স বহলত্তচো, ইমস্স তনুত্তচো, ইমস্স পত্তং ৱণ্ণসণ্ঠানাদিৱসেন এৱৰূপং, ইমস্স পুপ্ফং নীলং পীতং লোহিতং ওদাতং সুগন্ধং দুগ্গন্ধং, ইমস্স ফলং খুদ্দকং মহন্তং দীঘং ৱট্টং সুসণ্ঠানং দুস্সণ্ঠানং মট্ঠং ফৰুসং সুগন্ধং দুগ্গন্ধং মধুৰং তিত্তকং কটুকং অম্বিলং কসাৱং, ইমস্স কণ্টকো তিখিণো কুণ্ঠো উজুকো কুটিলো তম্বো কাড়ো ওদাতো হোতী’’তিআদিনা পজানাতি. সব্বঞ্ঞুবুদ্ধানং এৱ হি এতং বলং, ন অঞ্ঞেসং.
নানাধিমুত্তিকতন্তি নানজ্ঝাসযতং. অধিমুত্তি নাম অজ্ঝাসযধাতু অজ্ঝাসযসভাৱো. সো পন হীনপণীততাসামঞ্ঞেন পাড়িযং দ্ৱিধাৱ ৱুত্তোপি হীনপণীতাদিভেদেন অনেকৱিধোতি আহ ‘‘হীনাদীহি অধিমুত্তীহি নানাধিমুত্তিকভাৱ’’ন্তি. তত্থ যে যে সত্তা যংযংঅধিমুত্তিকা, তে তে তংতদধিমুত্তিকে এৱ সেৱন্তি ভজন্তি পযিৰুপাসন্তি ধাতুসভাগতো. যথা গূথাদীনং ধাতূনং সভাৱো এসো, যং গূথাদীহি এৱ সংসন্দন্তি সমেন্তি, এৱং হীনজ্ঝাসযা দুস্সীলাদীহেৱ সংসন্দন্তি সমেন্তি, সম্পন্নসীলাদযো চ সম্পন্নসীলাদীহেৱ. তং নেসং নানাধিমুত্তিকতং ভগৱা যথাভূতং পজানাতীতি.
ৱুদ্ধিং হানিঞ্চাতি পচ্চযৱিসেসেন সামত্থিযতো অধিকতং অনধিকতঞ্চ. ইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তঞাণনিদ্দেসে (ৱিভ. ৮১৪; পটি. ম. ১১৩) ‘‘আসযং জানাতি, অনুসযং জানাতী’’তি আসযাদিজাননং কস্মা নিদ্দিট্ঠন্তি? আসযজাননাদিনা যেহি ইন্দ্ৰিযেহি পৰোপৰেহি সত্তা কল্যাণপাপাসযাদিকা হোন্তি, তেসং জাননস্স ৱিভাৱনতো. এৱঞ্চ কত্ৱা ইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তআসযানুসযঞাণানং ৱিসুং অসাধাৰণতা, ইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তনানাধিমুত্তিকতাঞাণানং ৱিসুং বলৱতা চ সিদ্ধা হোতি. তত্থ আসযন্তি যত্থ সত্তা নিৱসন্তি, তং তেসং নিৱাসট্ঠানং, দিট্ঠিগতং ৱা যথাভূতঞাণং ৱা আসযো, অনুসযো অপ্পহীনভাৱেন থামগতো কিলেসো. তং পন ভগৱা সত্তানং আসযং জানন্তো তেসং তেসং দিট্ঠিগতানং ৱিপস্সনামগ্গঞাণানঞ্চ অপ্পৱত্তিক্খণেপি জানাতি. ৱুত্তঞ্হেতং –
‘‘কামং সেৱন্তংযেৱ ভগৱা জানাতি – ‘অযং পুগ্গলো কামগৰুকো কামাসযো কামাধিমুত্তো’তি. কামং সেৱন্তংযেৱ জানাতি – ‘অযং পুগ্গলো নেক্খম্মগৰুকো নেক্খম্মাসযো নেক্খম্মাধিমুত্তো’তি. নেক্খম্মং সেৱন্তংযেৱ জানাতি. ব্যাপাদং, অব্যাপাদং, থিনমিদ্ধং, আলোকসঞ্ঞং সেৱন্তংযেৱ জানাতি – ‘অযং পুগ্গলো থিনমিদ্ধগৰুকো থিনমিদ্ধাসযো থিনমিদ্ধাধিমুত্তো’’’তি (পটি. ম. ১.১১৩).
পঠমাদীনং চতুন্নং ঝানানন্তি ৰূপাৱচৰানং পঠমাদীনং পচ্চনীকজ্ঝাপনট্ঠেন আৰম্মণূপনিজ্ঝাপনট্ঠেন চ ঝানানং. চতুক্কনযেন হেতং ৱুত্তং. অট্ঠন্নং ৱিমোক্খানন্তি এত্থ পটিপাটিযা সত্ত অপ্পিতপ্পিতক্খণে পচ্চনীকধম্মেহি ৱিমুচ্চনতো আৰম্মণে চ অধিমুচ্চনতো ৱিমোক্খা নাম. অট্ঠমো পন সব্বসো সঞ্ঞাৱেদযিতেহি ৱিমুত্তত্তা অপগমৱিমোক্খো নাম. চতুক্কনযপঞ্চকনযেসু পঠমজ্ঝানসমাধি সৱিতক্কসৱিচাৰো নাম. পঞ্চকনযে দুতিযজ্ঝানসমাধি অৱিতক্কৱিচাৰমত্তো. নযদ্ৱযেপি উপৰি তীসু ঝানেসু সমাধি অৱিতক্কঅৱিচাৰো. সমাপত্তীসু পটিপাটিযা অট্ঠন্নং সমাধীতিপি নামং, সমাপত্তীতিপি চিত্তেকগ্গতাসব্ভাৱতো, নিৰোধসমাপত্তিযা তদভাৱতো ন সমাধীতি নামং. হানভাগিযধম্মন্তি অপ্পগুণেহি পঠমজ্ঝানাদীহি ৱুট্ঠিতস্স সঞ্ঞামনসিকাৰানং কামাদিঅনুপক্খন্দনং. ৱিসেসভাগিযধম্মন্তি পগুণেহি পঠমজ্ঝানাদীহি ৱুট্ঠিতস্স সঞ্ঞামনসিকাৰানং দুতিযজ্ঝানাদিপক্খন্দনং. ইতি সঞ্ঞামনসিকাৰানং কামাদিদুতিযজ্ঝানাদিপক্খন্দনানি হানভাগিযৱিসেসভাগিযা ধম্মাতি দস্সিতানি. তেহি পন ঝানানং তংসভাৱতা চ ধম্মসদ্দেন ৱুত্তা. তস্মাতি ৱুত্তমেৱত্থং হেতুভাৱেন পচ্চামসতি. ৱোদানন্তি পগুণতাসঙ্খাতং ৱোদানং. তঞ্হি পঠমজ্ঝানাদীহি ৱুট্ঠহিত্ৱা দুতিযজ্ঝানাদিঅধিগমস্স পচ্চযত্তা ‘‘ৱুট্ঠান’’ন্তি ৱুত্তং. কেচি পন ‘‘নিৰোধতো ফলসমাপত্তিযা ৱুট্ঠানন্তি পাড়ি নত্থী’’তি ৱদন্তি. তে ‘‘নিৰোধা ৱুট্ঠহন্তস্স নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং ফলসমাপত্তিযা অনন্তৰপচ্চযেন পচ্চযো’’তি ইমায পাড়িযা (পট্ঠা. ১.১.৪১৭) পটিসেধেতব্বা. যো সমাপত্তিলাভী সমানো এৱ ‘‘ন লাভীম্হী’’তি, কম্মট্ঠানং সমানং এৱ ‘‘ন কম্মট্ঠান’’ন্তি সঞ্ঞী হোতি, সো সম্পত্তিংযেৱ সমানং ‘‘ৱিপত্তী’’তি পচ্চেতীতি ৱেদিতব্বো.
ন তথা দট্ঠব্বন্তি যথা পৰৱাদিনা ৱুত্তং, তথা ন দট্ঠব্বং. সকসককিচ্চমেৱ জানাতীতি ঠানাট্ঠানজাননাদিসকসকমেৱ কিচ্চং কাতুং জানাতি, যথাসকমেৱ ৱিসযং পটিৱিজ্ঝতীতি অত্থো. তম্পীতি তেহি দসবলঞাণেহি জানিতব্বম্পি. কম্মৱিপাকন্তৰমেৱাতি কম্মন্তৰস্স ৱিপাকন্তৰমেৱ জানাতি. চেতনাচেতনাসম্পযুত্তধম্মে নিৰযাদিনিব্বানগামিনিপ্পটিপদাভূতে কম্মন্তি গহেত্ৱা আহ ‘‘কম্মপৰিচ্ছেদমেৱা’’তি. ধাতুনানত্তঞ্চ ধাতুনানত্তকাৰণঞ্চ ধাতুনানত্তকাৰণন্তি একদেসসৰূপেকসেসো দট্ঠব্বো. তঞ্হি ঞাণং তদুভযম্পি জানাতি. ‘‘ইমায নাম ধাতুযা উস্সন্নত্তা’’তিআদিনা (ৱিভ. অট্ঠ. ৮১২) তথা চেৱ সংৱণ্ণিতং. সচ্চপৰিচ্ছেদমেৱাতি পৰিঞ্ঞাভিসমযাদিৱসেন সচ্চানং পৰিচ্ছিন্নমেৱ. অপ্পেতুং ন সক্কোতি অট্ঠমনৱমবলানি ৱিয তংসদিসং, ইদ্ধিৱিধঞাণমিৱ ৱিকুব্বিতুং. এতেনস্স বলসদিসতঞ্চ নিৱাৰেতি. ঝানাদিঞাণং ৱিয ৱা অপ্পেতুং ৱিকুব্বিতুঞ্চ. যদিপি হি ঝানাদিপচ্চৱেক্খণঞাণং সত্তমবলন্তি তস্স সৱিতক্কসৱিচাৰতা ৱুত্তা, তথাপি ঝানাদীহি ৱিনা পচ্চৱেক্খণা নত্থীতি ঝানাদিসহগতং ঞাণং তদন্তোগধং কত্ৱা এৱং ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. অথ ৱা সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং ঝানাদিকিচ্চং ৱিয ন সব্বং বলকিচ্চং কাতুং সক্কোতীতি দস্সেতুং ‘‘ঝানং হুত্ৱা অপ্পেতুং, ইদ্ধি হুত্ৱা ৱিকুব্বিতুঞ্চ ন সক্কোতী’’তি ৱুত্তং, ন পন কস্সচি বলস্স ঝানইদ্ধিভাৱতোতি দট্ঠব্বং.
এৱং কিচ্চৱিসেসৱসেনপি দসবলঞাণসব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণৱিসেসং দস্সেত্ৱা ইদানি ৱিতক্কত্তিকভূমন্তৰৱসেনপি তং দস্সেতুং ‘‘অপিচা’’তিআদি ৱুত্তং. পটিপাটিযাতিআদিতো পট্ঠায পটিপাটিযা.
অনুপদৱণ্ণনং ঞত্ৱা ৱেদিতব্বানীতি সম্বন্ধো. কিলেসাৱৰণং নিযতমিচ্ছাদিট্ঠি. কিলেসাৱৰণস্স অভাৱো আসৱক্খযঞাণাধিগমস্স ঠানং, তব্ভাৱো অট্ঠানং. অনধিগমস্স পন তদুভযম্পি যথাক্কমং অট্ঠানং ঠানঞ্চাতি তত্থ কাৰণং দস্সেন্তো ‘‘লোকিয…পে… দস্সনতো চা’’তি আহ. তত্থ লোকিযসম্মাদিট্ঠিযা ঠিতি আসৱক্খযাধিগমস্স ঠানং কিলেসাৱৰণাভাৱস্স কাৰণত্তা. সা হি তস্মিং সতি ন হোতি, অসতি চ হোতি. এতেন তস্সা অট্ঠিতিযা তস্স অট্ঠানতা ৱুত্তা এৱ. নেসং ৱেনেয্যসত্তানং. ধাতুৱেমত্তদস্সনতোতি কামধাতুআদীনং পৱত্তিভেদদস্সনতো, যদগ্গেন ধাতুৱেমত্তং জানাতি, তদগ্গেন চৰিযাদিৱিসেসম্পি জানাতি. ধাতুৱেমত্তদস্সনতোতি ৱা ধম্মধাতুৱেমত্তদস্সনতো. সব্বাপি হি চৰিযা ধম্মধাতুপৰিযাপন্না এৱাতি. পযোগং অনাদিযিত্ৱাপি সন্ততিমহামত্তাদীনং ৱিয. দিব্বচক্খানুভাৱতো পত্তব্বেনাতি এত্থ দিব্বচক্খুনা পৰস্স হদযৱত্থুসন্নিস্সযলোহিতৱণ্ণদস্সনমুখেন তদা পৱত্তমানচিত্তজাননত্থং পৰিকম্মকৰণং নাম সাৱকানং, তঞ্চ খো আদিকম্মিকানং, যতো দিব্বচক্খুআনুভাৱতো চেতোপৰিযঞাণস্স পত্তব্বতা সিযা. বুদ্ধানং পন যদিপি আসৱক্খযঞাণাধিগমতো পগেৱ দিব্বচক্খুঞাণাধিগমো, তথাপি তথাপৰিকম্মকৰণং নত্থি ৱিজ্জাত্তযসিদ্ধিযা সিজ্ঝনতো. সেসাভিঞ্ঞাত্তযে চেতোপৰিযঞাণং দিব্বচক্খুঞাণাধিগমেন পত্তন্তি চ ৱত্তব্বতং লভতীতি তথা ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং.
সীহনাদসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.