২. নাথৱগ্গো

১-৪. সেনাসনসুত্তাদিৱণ্ণনা

১১-১৪. দুতিযস্স পঠমে নাতিদূৰন্তি গোচৰট্ঠানতো অড্ঢগাৱুততো ওৰভাগতায নাতিদূৰং. নাচ্চাসন্নন্তি পচ্ছিমেন পমাণেন গোচৰট্ঠানতো পঞ্চধনুসতিকতায ন অতিআসন্নং. তায চ পন নাতিদূৰনাচ্চাসন্নতায গোচৰট্ঠানপটিপৰিস্সযাদিৰহিতমগ্গতায চ গমনস্স চ আগমনস্স চ যুত্তৰূপত্তা গমনাগমনসম্পন্নং. দিৱসভাগে মহাজনসংকিণ্ণতাভাৱেন দিৱা অপ্পাকিণ্ণং. অভাৱত্থো হি অযং অপ্প-সদ্দো ‘‘অপ্পিচ্ছো’’তিআদীসু ৱিয. ৰত্তিযং মনুস্সসদ্দাভাৱেন ৰত্তিং অপ্পসদ্দং. সব্বদাপি জনসন্নিপাতনিগ্ঘোসাভাৱেন অপ্পনিগ্ঘোসং.

অপ্পকসিৰেনাতি অকসিৰেন সুখেনেৱ. সীলাদিগুণানং থিৰভাৱপ্পত্তিযা থেৰা. সুত্তগেয্যাদি বহু সুতং এতেসন্তি বহুস্সুতা. তমুগ্গহধাৰণেন সম্মদেৱ গৰূনং সন্তিকে আগমিতভাৱেন চ আগতো পৰিযত্তিধম্মসঙ্খাতো আগমো এতেসন্তি আগতাগমা. সুত্তাভিধম্মসঙ্খাতস্স ধম্মস্স ধাৰণেন ধম্মধৰা. ৱিনযস্স ধাৰণেন ৱিনযধৰা. তেসং ধম্মৱিনযানং মাতিকায ধাৰণেন মাতিকাধৰা. তত্থ তত্থ ধম্মপৰিপুচ্ছায পৰিপুচ্ছতি. অত্থপৰিপুচ্ছায পৰিপঞ্হতি ৱীমংসতি ৱিচাৰেতি. ইদং, ভন্তে, কথং, ইমস্স কো অত্থোতি পৰিপুচ্ছাপৰিপঞ্হাকাৰদস্সনং. অৱিৱটঞ্চেৱ পাড়িযা অত্থং পদেসন্তৰপাড়িদস্সনেন আগমতো ৱিৱৰন্তি. অনুত্তানীকতঞ্চ যুত্তিৱিভাৱনেন উত্তানিং কৰোন্তি. কঙ্খাঠানিযেসু ধম্মেসু সংসযুপ্পত্তিযা হেতুতায গণ্ঠিট্ঠানভূতেসু পাড়িপ্পদেসেসু যাথাৱতো ৱিনিচ্ছযপ্পদানেন কঙ্খং পটিৱিনোদেন্তি.

এত্থ চ নাতিদূৰং নাচ্চাসন্নং গমনাগমনসম্পন্নন্তি একং অঙ্গং, দিৱা অপ্পাকিণ্ণং, ৰত্তিং অপ্পসদ্দং, অপ্পনিগ্ঘোসন্তি একং, অপ্পডংসমকসৱাতাতপসৰীসপসম্ফস্সন্তি একং, তস্মিং খো পন সেনাসনে ৱিহৰন্তস্স…পে… পৰিক্খাৰাতি একং, তস্মিং খো পন সেনাসনে থেৰা…পে… কঙ্খং পটিৱিনোদেন্তীতি একং. এৱং পঞ্চ অঙ্গানি ৱেদিতব্বানি. দুতিযাদীনি উত্তানত্থানি.

সেনাসনসুত্তাদিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫-৬. অপ্পমাদসুত্তাদিৱণ্ণনা

১৫-১৬. পঞ্চমে কাৰাপকঅপ্পমাদো নাম ‘‘ইমে অকুসলা ধম্মা পহাতব্বা, ইমে কুসলা ধম্মা উপসম্পাদেতব্বা’’তি তংতংপৰিৱজ্জেতব্বৱজ্জনসম্পাদেতব্বসম্পাদনৱসেন পৱত্তো অপ্পমাদো. এসাতি অপ্পমাদো. লোকিযোৱ ন লোকুত্তৰো. অযঞ্চাতি চ এসাতি চ অপ্পমাদমেৱ ৱদতি. তেসন্তি চাতুভূমকধম্মানং. পটিলাভকত্তেনাতি পটিলাভাপনকত্তেন.

জঙ্গলানন্তি জঙ্গলচাৰীনং. জঙ্গল-সদ্দো চেত্থ খৰভাৱসামঞ্ঞেন পথৱীপৰিযাযো, ন অনুপট্ঠানৱিদূৰদেসৱাচী. তেনাহ ‘‘পথৱীতলচাৰীন’’ন্তি. পদানং ৱুচ্চমানত্তা ‘‘সপাদকপাণান’’ন্তি ৱিসেসেত্ৱা ৱুত্তং. সমোধানন্তি অন্তোগধভাৱং. তেনাহ ‘‘ওধানং পক্খেপ’’ন্তি. ‘‘উপক্খেপ’’ন্তিপি পঠন্তি, উপনেত্ৱা পক্খিপিতব্বন্তি অত্থো. ৱস্সিকায পুপ্ফং ৱস্সিকং যথা ‘‘আমলকিযা ফলং আমলক’’ন্তি. মহাতলস্মিন্তি উপৰিপাসাদে. ছট্ঠং উত্তানমেৱ.

অপ্পমাদসুত্তাদিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭-৮. পঠমনাথসুত্তাদিৱণ্ণনা

১৭-১৮. সত্তমে যেহি সীলাদীহি সমন্নাগতো ভিক্খু ধম্মসৰণতায ধম্মেনেৱ নাথতি আসীসতি অভিভৱতীতি নাথো ৱুচ্চতি, তে তস্স নাথভাৱকৰা ধম্মা নাথকৰণাতি ৱুত্তাতি আহ ‘‘অত্তনো সনাথভাৱকৰা পতিট্ঠকৰাতি অত্থো’’তি. তত্থ অত্তনো পতিট্ঠকৰাতি যস্স নাথভাৱকৰা, তস্স অত্তনো পতিট্ঠাৱিধাযিনো. অপ্পতিট্ঠো অনাথো, সপ্পতিট্ঠো সনাথোতি পতিট্ঠত্থো নাথ-সদ্দো. কল্যাণগুণযোগতো কল্যাণাতি দস্সেন্তো ‘‘সীলাদিগুণসম্পন্না’’তি আহ. মিজ্জনলক্খণা মেত্তা এতস্স অত্থীতি মিত্তো. সো ৱুত্তনযেন কল্যাণো অস্স অত্থীতি তস্স অত্থিতামত্তং কল্যাণমিত্তপদেন ৱুত্তং. অস্স তেন সব্বকালং অৱিজহিতৱাসোতি তং দস্সেতুং ‘‘কল্যাণসহাযো’’তি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘তেৱস্সা’’তি. তে এৱ কল্যাণমিত্তা অস্স ভিক্খুনো. সহ অযনতোতি সহ পৱত্তনতো. অসমোধানে চিত্তেন, সমোধানে পন চিত্তেন চেৱ কাযেন চ সম্পৱঙ্কো. সুখং ৱচো এতস্মিং অনুকূলগাহিম্হি আদৰগাৰৱৱতি পুগ্গলেতি সুৱচো. তেনাহ ‘‘সুখেন ৱত্তব্বো’’তিআদি. খমোতি খন্তো. তমেৱস্স খমভাৱং দস্সেতুং ‘‘গাড়্হেনা’’তিআদি ৱুত্তং. ৱামতোতি মিচ্ছা, অযোনিসো ৱা গণ্হাতি. পটিপ্ফৰতীতি পটাণিকভাৱেন তিট্ঠতি. পদক্খিণং গণ্হাতীতি সম্মা, যোনিসো ৱা গণ্হাতি.

উচ্চাৱচানীতি ৱিপুলখুদ্দকানি. তত্ৰুপগমনিযাযাতি তত্ৰ তত্ৰ মহন্তে খুদ্দকে চ কম্মে সাধনৱসেন উপাযেন উপগচ্ছন্তিযা, তস্স তস্স কম্মস্স নিপ্ফাদনে সমত্থাযাতি অত্থো. তত্ৰুপাযাযাতি ৱা তত্ৰ তত্ৰ কম্মে সাধেতব্বে উপাযভূতায.

ধম্মে অস্স কামোতি ধম্মকামোতি ব্যধিকৰণানম্পি বাহিৰত্থো সমাসো হোতীতি কত্ৱা ৱুত্তং. কামেতব্বতো ৱা পিযাযিতব্বতো কামো, ধম্মো. ধম্মো কামো অস্সাতি ধম্মকামো. ধম্মোতি পৰিযত্তিধম্মো অধিপ্পেতোতি আহ ‘‘তেপিটকং বুদ্ধৱচনং পিযাযতীতি অত্থো’’তি. সমুদাহৰণং কথনং সমুদাহাৰো, পিযো সমুদাহাৰো এতস্সাতি পিযসমুদাহাৰো. সযঞ্চাতি এত্থ চ-সদ্দেন ‘‘সক্কচ্চ’’ন্তি পদং অনুকড্ঢতি. তেন সযঞ্চ সক্কচ্চং দেসেতুকামো হোতীতি যোজনা. অভিধম্মো সত্ত পকৰণানি ‘‘অধিকো অভিৱিসিট্ঠো চ পৰিযত্তিধম্মো’’তি কত্ৱা. ৱিনযো উভতোৱিভঙ্গা ৱিনযনতো কাযৱাচানং. অভিৱিনযো খন্ধকপৰিৱাৰা ৱিসেসতো আভিসমাচাৰিকধম্মকিত্তনতো. আভিসমাচাৰিকধম্মপাৰিপূৰিৱসেনেৱ হি আদিব্ৰহ্মচৰিযকধম্মপাৰিপূৰী. ধম্মো এৱ পিটকদ্ৱযস্সপি পৰিযত্তিধম্মভাৱতো. মগ্গফলানি অভিধম্মো ‘‘নিব্বানধম্মস্স অভিমুখো’’তি কত্ৱা. কিলেসৱূপসমকৰণং পুব্বভাগিযা তিস্সো সিক্খা সঙ্খেপতো ৱিৱট্টনিস্সিতো সমথো ৱিপস্সনা চ. উড়াৰপামোজ্জোতি বলৱপামোজ্জো. কাৰণত্থেতি নিমিত্তত্থে. কুসলধম্মনিমিত্তং হিস্স ৱীৰিযাৰম্ভো. তেনাহ ‘‘তেসং অধিগমত্থাযা’’তি. কুসলেসু ধম্মেসূতি ৱা নিপ্ফাদেতব্বে ভুম্মং যথা ‘‘চেতসো অৱূপসমে অযোনিসোমনসিকাৰপদট্ঠান’’ন্তি. অট্ঠমে নত্থি ৱত্তব্বং.

পঠমনাথসুত্তাদিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. পঠমঅৰিযাৱাসসুত্তৱণ্ণনা

১৯. নৱমে অৰিযানং এৱ আৱাসাতি অৰিযাৱাসা অনৰিযানং তাদিসানং অসম্ভৱতো. অৰিযাতি চেত্থ উক্কট্ঠনিদ্দেসেন খীণাসৱা গহিতা. তে চ যস্মা তেহি সব্বকালং অৱিজহিতৱাসা এৱ, তস্মা ৱুত্তং ‘‘তে আৱসিংসু আৱসন্তি আৱসিস্সন্তী’’তি. তত্থ আৱসিংসূতি নিস্সায আৱসিংসু. পঞ্চঙ্গৱিপ্পহীনতাদযো হি অৰিযানং অপস্সযা. তেসু পঞ্চঙ্গৱিপ্পহানপচ্চেকসচ্চপনোদনএসনাওসট্ঠানি, ‘‘সঙ্খাযেকং পটিসেৱতি, অধিৱাসেতি পৰিৱজ্জেতি ৱিনোদেতী’’তি (দী. নি. ৩.৩০৮; ম. নি. ২.১৬৮; অ. নি. ১০.২০) ৱুত্তেসু অপস্সেনেসু ৱিনোদনঞ্চ মগ্গকিচ্চানেৱ, ইতৰে মগ্গেন চ সমিজ্ঝন্তীতি.

পঠমঅৰিযাৱাসসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. দুতিযঅৰিযাৱাসসুত্তৱণ্ণনা

২০. দসমে কস্মা পন ভগৱা কুৰুসু ৱিহৰন্তো ইমং সুত্তং অভাসীতি আহ ‘‘যস্মা’’তিআদি. কুৰুৰট্ঠং কিৰ তদা তন্নিৱাসিসত্তানং যোনিসোমনসিকাৰৱন্ততাদিনা যেভুয্যেন সুপ্পটিপন্নতায পুব্বে চ কতপুঞ্ঞতাবলেন ৱা তদা উতুআদিসম্পত্তিযুত্তমেৱ অহোসি. কেচি পন ‘‘পুব্বে পৱত্তকুৰুৱত্তধম্মানুট্ঠানৱাসনায উত্তৰকুৰু ৱিয যেভুয্যেন উতুআদিসম্পন্নমেৱ হোতি. ভগৱতো কালে সাতিসযং উতুসপ্পাযাদিযুত্তং ৰট্ঠং অহোসী’’তি ৱদন্তি. তত্থ ভিক্খূ ভিক্খুনিযো উপাসকা উপাসিকাযো উতুপচ্চযাদিসম্পন্নত্তা তস্স ৰট্ঠস্স সপ্পাযউতুপচ্চযসেৱনেন নিচ্চং কল্লসৰীৰা কল্লচিত্তা চ হোন্তি. তে চিত্তসৰীৰকল্লতায অনুগ্গহিতপঞ্ঞাবলা গম্ভীৰকথং পটিগ্গহেতুং সমত্থা পটিচ্চসমুপ্পাদনিস্সিতানং গম্ভীৰপঞ্ঞানঞ্চ কাৰকা হোন্তি. তেনাহ ‘‘কুৰুৰট্ঠৱাসিনো ভিক্খূ গম্ভীৰপঞ্ঞাকাৰকা’’তিআদি.

যুত্তপ্পযুত্তাতি সতিপট্ঠানভাৱনায যুত্তা চেৱ পযুত্তা চ. তস্মিঞ্হি (দী. নি. অট্ঠ. ২.৩৭৩; ম. নি. অট্ঠ. ১.১০৬) জনপদে চতস্সো পৰিসা পকতিযাৱ সতিপট্ঠানভাৱনানুযোগমনুযুত্তা ৱিহৰন্তি, অন্তমসো দাসকম্মকৰপৰিজনাপি সতিপট্ঠানপ্পটিসংযুত্তমেৱ কথং কথেন্তি. উদকতিত্থসুত্তকন্তনট্ঠানাদীসুপি নিৰত্থককথা নাম নপ্পৱত্ততি. সচে কাচি ইত্থী, ‘‘অম্ম, ত্ৱং কতৰং সতিপট্ঠানভাৱনং মনসি কৰোসী’’তি পুচ্ছিতা ‘‘ন কিঞ্চী’’তি ৱদতি, তং গৰহন্তি ‘‘ধীৰত্থু তৱ জীৱিতং, জীৱমানাপি ত্ৱং মতসদিসা’’তি. অথ নং ‘‘মা দানি পুন এৱমকাসী’’তি ওৱদিত্ৱা অঞ্ঞতৰং সতিপট্ঠানং উগ্গণ্হাপেন্তি. যা পন ‘‘অহং অসুকং সতিপট্ঠানং নাম মনসি কৰোমী’’তি ৱদতি, তস্সা ‘‘সাধু সাধূ’’তি সাধুকাৰং দত্ৱা ‘‘তৱ জীৱিতং সুজীৱিতং, ত্ৱং নাম মনুস্সত্তং পত্তা, তৱত্থায সম্মাসম্বুদ্ধো উপ্পন্নো’’তিআদীহি পসংসন্তি. ন কেৱলঞ্চেত্থ মনুস্সজাতিকাযেৱ সতিপট্ঠানমনসিকাৰযুত্তা, তে নিস্সায ৱিহৰন্তা তিৰচ্ছানগতাপি.

তত্ৰিদং ৱত্থু – একো কিৰ নটকো সুৱপোতকং গহেত্ৱা সিক্খাপেন্তো ৱিচৰতি. সো ভিক্খুনিউপস্সযং উপনিস্সায ৱসিত্ৱা গমনকালে সুৱপোতকং পমুস্সিত্ৱা গতো. তং সামণেৰিযো গহেত্ৱা পটিজগ্গিংসু, ‘‘বুদ্ধৰক্খিতো’’তি চস্স নামং অকংসু. তং একদিৱসং পুৰতো নিসিন্নং দিস্ৱা মহাথেৰী আহ ‘‘বুদ্ধৰক্খিতা’’তি. কিং, অয্যোতি. অত্থি তে কোচি ভাৱনামনসিকাৰোতি? নত্থয্যেতি. আৱুসো, পব্বজিতানং সন্তিকে ৱসন্তেন নাম ৱিস্সট্ঠঅত্তভাৱেন ভৱিতুং ন ৱট্টতি, কোচিদেৱ মনসিকাৰো ইচ্ছিতব্বো, ত্ৱং পন অঞ্ঞং ন সক্খিস্সসি, ‘‘অট্ঠি অট্ঠী’’তি সজ্ঝাযং কৰোহীতি. সো থেৰিযা ওৱাদে ঠত্ৱা ‘‘অট্ঠি অট্ঠী’’তি সজ্ঝাযন্তো চৰতি.

তং একদিৱসং পাতোৱ তোৰণগ্গে নিসীদিত্ৱা বালাতপং তপমানং একো সকুণো নখপঞ্জৰেন অগ্গহেসি. সো ‘‘কিৰি কিৰী’’তি সদ্দমকাসি. সামণেৰিযো সুত্ৱা, ‘‘অয্যে, বুদ্ধৰক্খিতো সকুণেন গহিতো, মোচেম ন’’ন্তি লেড্ডুআদীনি গহেত্ৱা অনুবন্ধিত্ৱা মোচেসুং. তং আনেত্ৱা পুৰতো ঠপিতং থেৰী আহ, ‘‘বুদ্ধৰক্খিত, সকুণেন গহিতকালে কিং চিন্তেসী’’তি. অয্যে, ন অঞ্ঞং চিন্তেসিং, ‘‘অট্ঠিপুঞ্জোৱ অট্ঠিপুঞ্জং গহেত্ৱা গচ্ছতি, কতৰস্মিং ঠানে ৱিপ্পকিৰিস্সতী’’তি এৱং, অয্যে, অট্ঠিপুঞ্জমেৱ চিন্তেসিন্তি. সাধু সাধু, বুদ্ধৰক্খিত, অনাগতে ভৱক্খযস্স তে পচ্চযো ভৱিস্সতীতি. এৱং তত্থ তিৰচ্ছানগতাপি সতিপট্ঠানমনসিকাৰযুত্তা.

দীঘনিকাযাদীসু মহানিদানাদীনীতি দীঘনিকাযে মহানিদানং (দী. নি. ২.৯৫ আদযো) সতিপট্ঠানং (দী. নি. ২.৩৭২ আদযো) মজ্ঝিমনিকাযে সতিপট্ঠানং (ম. নি. ১.১০৫ আদযো) সাৰোপমং (ম. নি. ১.৩০৭ আদযো) ৰুক্খোপমং ৰট্ঠপালং মাগণ্ডিযং আনেঞ্জসপ্পাযন্তি (ম. নি. ৩.৬৬ আদযো) এৱমাদীনি.

ঞাণাদযোতি ঞাণঞ্চেৱ তংসম্পযুত্তধম্মা চ. তেনাহ ‘‘ঞাণন্তি ৱুত্তে’’তিআদি. ঞাণসম্পযুত্তচিত্তানি লব্ভন্তি তেহি ৱিনা সম্পজানতায অসম্ভৱতো. মহাচিত্তানীতি অট্ঠপি মহাকিৰিযচিত্তানি লব্ভন্তি ‘‘সততৱিহাৰা’’তি ৱচনতো ঞাণুপ্পত্তিপচ্চযৰহিতকালেপি পৱত্তিজোতনতো. দস চিত্তানীতি অট্ঠ মহাকিৰিযচিত্তানি হসিতুপ্পাদৱোট্ঠব্বনচিত্তেহি সদ্ধিং দস চিত্তানি লব্ভন্তি. অৰজ্জনাদুস্সনৱসেন পৱত্তি তেসম্পি সাধাৰণাতি. ‘‘উপেক্খকো ৱিহৰতী’’তি ৱচনতো ছড়ঙ্গুপেক্খাৱসেন আগতানং ইমেসং সততৱিহাৰানং সোমনস্সং কথং লব্ভতীতি আহ ‘‘আসেৱনৱসেন লব্ভতী’’তি. কিঞ্চাপি খীণাসৱো ইট্ঠানিট্ঠেপি আৰম্মণে মজ্ঝত্তো ৱিয বহুলং উপেক্খকো ৱিহৰতি অত্তনো পৰিসুদ্ধপকতিভাৱাৱিজহনতো. কদাচি পন তথা চেতোভিসঙ্খাৰাভাৱে যং তং সভাৱতো ইট্ঠং আৰম্মণং, তত্থ যাথাৱসভাৱগ্গহণৱসেনপি অৰহতো চিত্তং সোমনস্সসহগতং হুত্ৱা পৱত্ততেৱ, তঞ্চ খো পুব্বাসেৱনৱসেন. তেন ৱুত্তং ‘‘আসেৱনৱসেন লব্ভতী’’তি. আৰক্খকিচ্চং সাধেতি সতিৱেপুল্লপ্পত্তত্তা. চৰতোতিআদিনা নিচ্চসমাদানং দস্সেতি, তং ৱিক্খেপাভাৱেন দট্ঠব্বং.

পব্বজ্জূপগতাতি যং কিঞ্চি পব্বজ্জং উপগতা, ন সমিতপাপা. ভোৱাদিনোতি জাতিমত্তব্ৰাহ্মণে ৱদতি. পাটেক্কসচ্চানীতি তেহি তেহি দিট্ঠিগতিকেহি পাটিযেক্কং গহিতানি ‘‘ইদমেৱ সচ্চ’’ন্তি অভিনিৱিট্ঠানি দিট্ঠিসচ্চাদীনি. তানিপি হি ‘‘ইদমেৱ সচ্চ’’ন্তি গহণং উপাদায ‘‘সচ্চানী’’তি ৱোহৰীযন্তি. তেনাহ ‘‘ইদমেৱা’’তিআদি. নীহটানীতি অত্তনো সন্তানতো নীহৰিতানি অপনীতানি. গহিতগ্গহণস্সাতি অৰিযমগ্গাধিগমতো পুব্বে গহিতস্স দিট্ঠিগ্গাহস্স. ৱিস্সট্ঠভাৱৱেৱচনানীতি অৰিযমগ্গেন সব্বসো পৰিচ্চাগভাৱস্স অধিৱচনানি.

নত্থি এতাসং ৱযো ৱেকল্লন্তি অৱযাতি আহ ‘‘অনূনা’’তি, অনৱসেসোতি অত্থো. এসনাতি কামেসনাদযো. মগ্গস্স কিচ্চনিপ্ফত্তি কথিতা ৰাগাদীনং পহীনভাৱদীপনতো. পচ্চৱেক্খণফলং কথিতন্তি পচ্চৱেক্খণমুখেন অৰিযফলং কথিতং. অধিগতে হি অগ্গফলে সব্বসো ৰাগাদীনং অনুপ্পাদধম্মতং পজানাতি, তঞ্চ পজাননং পচ্চৱেক্খণঞাণন্তি.

দুতিযঅৰিযাৱাসসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

নাথৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.