১০. দসমো পৰিচ্ছেদো
ৰূপৱিভাগৱণ্ণনা
৬২২. ৱুত্তমাদিম্হি যং ৰূপং, চিত্তজানমনন্তৰং যং ৰূপং চিত্তচেতসিকানং অনন্তৰং আদিম্হি পকৰণাদিম্হি ‘‘চিত্তং চেতসিকং ৰূপ’’ন্তিআদিনা ৱচনেন আচৰিযেন ৱুত্তং, ইতো পৰং ইদানি তস্স ৰূপস্স ৱিভাৱনং সমাসেন সঙ্খেপেন কৰিস্সং.
৬২৩. যং ৰুপ্পতীতি ৰূপন্তি যং ধম্মজাতং ৰুপ্পতি সীতাদিনা ৱিৰুদ্ধপচ্চযেন ৱিকাৰমাপজ্জতি. তথা ৰূপযতীতি ৰূপং যং ধম্মজাতং ৱণ্ণৱিকাৰমাপজ্জমানং হদযঙ্গতভাৱং অজ্ঝাসযং পকাসেতি, ইতি তস্মা ৰূপং, কিং তং? ৱণ্ণাযতনং. ৰূপাৰূপভৱাতীতো, সুৰূপো ৰূপমব্ৰ্ৱি ভগৱা ৰূপাৰূপভৱঅতীতো সুৰূপো ৰূপং অব্ৰ্ৱি কথেসি.
৬২৫-৬. মহাভূতেনাতি মহন্তো ভূতো উপ্পত্তি এতস্সাতি মহাভূতো, তেন. ৱঞ্চকত্তা মহাভূতসমাতি ৱা.
৬৩০. নিৰুপাদানমানসোতি উপাদানৱিৰহিতচিত্তো.
৬৩৩. তস্স সম্পত্তীতি তস্স কিচ্চস্স সম্পত্তি.
৬৩৪. উপব্ৰূহনৰসাতি ৱড্ঢনকিচ্চা.
৬৩৭. আসযানুসযে ঞাণন্তি এত্থ আসযো নাম
সস্সতুচ্ছেদদিট্ঠী চ, খন্তী সচ্চানুলোমিকং;
যথাভূতঞ্চ যং ঞাণং, এতং আসযসদ্দিতং.
অত্থীতি খো, কচ্চান, অযমেকো অন্তো, অন্তো খো, কচ্চান, অত্থি ইতি অযং একো অন্তো কোট্ঠাসো, অযং সস্সতদিট্ঠি. নত্থীতি খো, কচ্চান, অযং দুতিযো অন্তো, অযং উচ্ছেদদিট্ঠি. খন্তী সচ্চানুলোমিকন্তি চতুন্নং সচ্চানং অনুলোমিকঞাণং, সঙ্খাৰুপেক্খাঞাণন্তি অত্থো. যথাভূতঞ্চ যং ঞাণন্তি সপ্পচ্চযনামৰূপদস্সনং ঞাণং. এতংআসযসদ্দিতন্তি এতং আসযং ইতি কথিতং. এৱং ৱুত্তপ্পকাৰেন আসযে ঞাণং নাম. অনুসযো নাম দিট্ঠানুসযাদযো অনুসযা সত্ত. ইন্দ্ৰিযানং পৰোপৰেতি পৰে অধিকভাৱেন ওপৰে চ তিক্খানুভাৱেন অযং সত্তো তিক্খসদ্ধিন্দ্ৰিযো মুদুসদ্ধিন্দ্ৰিযো হীনসদ্ধিন্দ্ৰিযোতি অত্থো. সমাধিন্দ্ৰিযাদীসুপি এসেৱ নযো. ইতি সত্তানং ইন্দ্ৰিযানং পৰওপৰে ঞাণং.
৬৩৮. সব্বঞ্ঞুতা ঞাণন্তি তিহেতুককামাৱচৰক্ৰিযাচতুক্কং গহেতব্বং.
৬৪১. অক্খিকূটেহি মত্থলুঙ্গেন পৰিচ্ছিন্নো অন্ততো.
৬৪৫. ভাৱসম্ভৱসণ্ঠানাতি ইত্থিপুমসম্ভৱভূতৱণ্ণাযতনং.
৬৪৭. এতে দস চতুসমুট্ঠানা সম্ভাৰা চতূহি পচ্চযেহি চত্তালীস ভৱন্তি.
৬৫২. নিৱিট্ঠেতি পতিট্ঠিতে.
৬৫৮. উব্বিঅধিকানং পথৱীঅধিকানং.
৬৬০-২. ৱিসেসে সতীতি নিস্সযভূতানং চতুন্নং ৱিসেসে সতি, সব্বসো সব্বেসং ৱিসেসপৰিকপ্পনং পহায এৱ কম্মৱিসেসেন পসাদানং ৱিসেসতা ঞেয্যা.
৬৬৩. সদ্দীযতীতি উচ্চাৰীযতে. ৰসন্তীতি অস্সাদেন্তি.
৬৬৮. পৰতোতি পঠমকপ্পতো অপৰভাগে পটিসন্ধিযং ভাৱদ্ৱযং সমুট্ঠাতীতি ৱিঞ্ঞেয্যং. ‘‘পৱত্তেপি সমুট্ঠাযা’’তিআদিকং সোণকুমাৰাদযো সন্ধায ৱুত্তং.
৬৭২. ন তং ব্যঞ্জনকাৰণন্তি তং ইন্দ্ৰিযদ্ৱযং ব্যঞ্জনস্স কাৰণং ন সিযা. তস্সাতি ব্যঞ্জনস্স.
৬৭৪. উব্বাহনন্তি নীহৰণং.
৬৭৬-৭. অন্নপানাদিকং ৱত্থু যং কম্মজং অগ্গিং হৰতি, কেৱলং একং হুত্ৱা তং অন্নপানাদিকং ৱত্থু জীৱিতং পন পালেতুং ন চ সক্কোতি. একতো জীৱিতং পালেতুঞ্চ সক্কোন্তি.
কাযেন ৰূপকাযেন অত্তনো ভাৱং ৱিঞ্ঞাপেন্তানং ভাৱো কাযগ্গহণানুসাৰেন কাযগ্গহণস্স অনুচিন্তনেন গহিতায ৱাযোধাতুৱিকাৰসঙ্খাতায এতায ধম্মজাতিযা পণ্ডিতেহি ৱিঞ্ঞাযতে. ইতিপি তস্মা কাযৱিঞ্ঞত্তি.
৬৮১. একাৱজ্জনৱীথিযং হেট্ঠা ছহি চিত্তেহি ৱাযোধাতুসমুট্ঠিতং উপত্থম্ভং লভিত্ৱা.
৬৮৪. সহ সদ্দেন ৱাতি সদ্দেন সহেৱ.
৬৯০-১. এতাসং পন লহুতাদীনং তিস্সন্নং পৱত্তিযং নিদস্সনং কমতো আৰোগ্যং লহুতা, মদ্দিতং ধম্মং মুদুতা, ধন্তহেমং কম্মঞ্ঞতা হোতি. লহুতাদিত্তযং পন কম্মং কাতুং ন সক্কোতি, আহাৰাদিত্তযংযেৱ লহুতাদিত্তযং কৰোতি যস্মা, ততো তং তিজং নাম.
৬৯৩. ৱুত্তমাকাৰনানত্তাতি এত্থ আকাৰনানত্তা নাম আচযাকাৰঅনুবন্ধতাকাৰৱসেন ৱুত্তং. ৱেনেয্যানং ৱসেন ৱাতি একে ৱেনেয্যা আচযৱসেন জাতিৰূপং জানন্তি, একে অনুবন্ধতাৱসেন জানন্তি. ইতি ৱেনেয্যানং জাননৱসেন জাতিৰূপং দ্ৱিধা ৱুত্তং.
৬৯৪. সভাৱানপগমে অত্তনো সভাৱস্স অনপগমে সতি.
তে মিদ্ধৰূপৱাদাচৰিযা পটিক্খিপিতব্বা. কথং? অদ্ধা মুনিসি সম্বুদ্ধো, নত্থি নীৱৰণা তৱাতি যো ত্ৱং অদ্ধা একন্তেন মুনি অসি সম্বুদ্ধো অসি নীৱৰণা ধম্মা তৱ তুয্হং নত্থি, ইতি ৱচনে সচে মিদ্ধং নীৱৰণং ৰূপে পৱিট্ঠং সিযা. ভগৱতা ৰূপকাযস্স ৱিজ্জমানত্তা ‘‘নত্থি নীৱৰণা তৱা’’তি ৱচনং ৱত্তব্বং সিযা. থিনমিদ্ধনীৱৰণং অৱিজ্জানীৱৰণেন সহ নীৱৰণঞ্চেৱ হোতি, নীৱৰণসম্পযুত্তঞ্চ হোতি. ইতি সম্পযুত্তৱচনতো সম্পযুত্তস্স ৰূপস্স অভাৱতো তম্পি ন ৱত্তব্বং সিযা. ন পুৰেজাতপচ্চযাতি অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযাতি অত্থো. সচে থিনমিদ্ধং ৰূপং সিযা, কথং অৰূপেপি অঞ্ঞমঞ্ঞং সিযা, ন সিযাতি অত্থো. অৰূপেপি কামচ্ছন্দনীৱৰণং পটিচ্চ থিনমিদ্ধনীৱৰণং উপ্পজ্জতি. ইতি ৱচনেন চ ন মিদ্ধৰূপং সিযা, অৰূপে কথং সিযাতি অত্থো. অৰূপমেৱ মিদ্ধং ইতি পটিক্খিপিতব্বা. অৰূপেপি এতস্স মিদ্ধস্স উপ্পত্তিযা সাধকৱচনতো নিট্ঠং এত্থ চ অৱগন্তব্বং ‘‘অৰূপ’’ন্তি ৱিঞ্ঞুনা.
৭০৫-৬. কম্মেন ৱীসতি ৰূপাতি অট্ঠিন্দ্ৰিযৱত্থুঅট্ঠাৱিনিব্ভোগসন্ততূপচযাকাসা কম্মজা. চেতসা ৱিঞ্ঞত্তিদ্ৱযসদ্দলহুতাদিত্তযঅৱিনিব্ভোগসন্ততূপচযাকাসা চিত্তজা. উতুনা সদ্দলহুতাদিত্তযঅৱিনিব্ভোগসন্ততূপচযাকাসা উতুজা. আহাৰতো লহুতাদিত্তযঅৱিনিব্ভোগসন্ততূপচযাকাসা আহাৰজা.
৭০৭-১৭. জাযেয্যুং যদি তানিপীতি তানি জৰতাঅনিচ্চতাৰূপা যদি জাযেয্যুং, এৱং সন্তে তু তেসং জৰতাঅনিচ্চতা ভেদা সিযুং. হি সচ্চং ৱচনং পাকো ন পচ্চতি, ভেদো ৱা ন চ ভিজ্জতি যস্মা, তস্মা তেসং পাকভেদা সিযুন্তি, তং ৱচনং নত্থি. এতং জৰতাঅনিচ্চতাদ্ৱযং জাতস্স নিপ্ফন্নৰূপস্স পাকভেদত্তা ন জাযতি. সিযা কস্সচি বুদ্ধেত্থাতি এত্থ জৰতাঅনিচ্চতাৱিনিচ্ছযাধিকাৰে কস্সচি জনস্স বুদ্ধি ঞাণং যদি সিযা, ‘‘ৰূপস্সূপচযো’’তি ৱচনেন ‘‘জাতি জাযতী’’তি ৱচনং দীপিতং যথা, এৱং তথা পাকোপি পচ্চতু, ভেদোপি পৰিভিজ্জতু, এৱং বুদ্ধি সিযা. জাতি ন চেৱ জাযতে. ইতি ইমিনা পকাৰেন ৱিভাৱিনা ঞেয্যা. জাতি জাযমানস্স নিপ্ফন্নৰূপস্স নিব্বত্তি নাম পকাসিতা. তত্থ যস্স সিযা তত্থ ৱচনে যস্স জনস্স বুদ্ধি সিযা. যেসং নিপ্ফন্নৰূপধম্মানং জাতি অত্থি, সা জাতি অভিনিব্বত্তিসম্মুতিং তপ্পচ্চযত্তৱোহাৰং তেসং নিপ্ফন্নৰূপধম্মানং পচ্চযট্ঠেন লদ্ধৱোহাৰং কম্মজাদিকং ৱোহাৰং লভতেৱ যথা, তথা তেসং নিপ্ফন্নৰূপধম্মানং তে পাকভেদা অভিনিব্বত্তিসম্মুতিং নাম তপ্পচ্চযত্তৱোহাৰং লভন্তি, ইতি বুদ্ধি সিযা. তস্স জনস্স এৱং ৱত্তব্বং – ইদং সন্ততূপচযদ্ৱযং কম্মাদিসম্ভৱং হোতি যথা, এৱং পাকভেদা তং কম্মাদিসম্ভৱৱোহাৰং কদাচিপি ন লভন্তি. হি সচ্চং ৱচনং কস্মা কাৰণা জনকানং কম্মাদিপচ্চযানং আনুভাৱসঙ্খাতে খণুপ্পাদে তেসং পাকভেদানং অভাৱতো ন লভন্তি. ৱুত্তপ্পকাৰেন খণুপ্পাদে জাতিপৰম্পৰাভাৱতো সা জাতি লব্ভতে, তস্মা কাৰণা জাতি এৱ অভিনিব্বত্তিসম্মুতিং পচ্চযত্তৱোহাৰং লভতি, ইতৰং জৰতাঅনিচ্চতাদ্ৱযং পন ন লভতি. তং জৰতাঅনিচ্চতাদ্ৱযং জিয্যতি ইতি ভিজ্জতি ইতি ৱা ন ৱত্তব্বং হোতি. কস্মা? কম্মাদিপচ্চযানং আনুভাৱক্খণে তস্স জৰতাঅনিচ্চতাদ্ৱযস্স পচ্চযানং অভাৱতো.
৭১৮-২৩. অনিচ্চং সঙ্খতঞ্চেতং জৰামৰণং অনিচ্চসঙ্খাতং ইতিপি ৱচনস্স ভগৱতা ৱুত্তত্তা জৰতাঅনিচ্চতাদ্ৱযং জাযতি, এৱং ইতি ত্ৱং চে মঞ্ঞসি, এৱং ‘‘জাযতি এৱা’’তি ৱচনং ভগৱতা ন ৱত্তব্বং. হি কস্মা কাৰণা? ‘‘অনিচ্চং সঙ্খতঞ্চেতং, জৰামৰণমিচ্চপী’’তিৱুত্তভাৱাদিনা আকাৰদেসনাপৰিযাযেন লেসেন ভগৱতা অনিচ্চানং নিপ্ফন্নৰূপধম্মানং জৰামৰণসঙ্খাতং সভাৱতো জৰামৰণং অনিচ্চং সঙ্খতঞ্চাপি চিত্তজানং ৱিকাৰত্তা ৱিঞ্ঞত্তিযো ‘‘চিত্তজা’’তি ৱুত্তা ৱিয, তথা এৱং ভগৱতা ৱুত্তং. যদি এৱং অত্থে সতি এতং ৰুপ্পনলক্খণত্তযং অজাতত্তা চ সব্বথা সব্বাকাৰেন খংপুপ্ফংৱ নত্থি, অসঙ্খতং নিব্বানং ৱিয নিচ্চংৱাতি চ চোদকো ৱদেয্য, নত্থি নিচ্চন্তি ইদং উভযৱচনং নো ভগৱতা ৱত্তব্বং. কস্মা? নিস্সযধম্মানং আযত্তভাৱেন পৱত্তিতো পথৱিযাদীনং নিস্সযানং ভাৱে সতি তস্স লক্খণত্তযস্স ভাৱতো, তস্মা খংপুপ্ফংৱ তং লক্খণত্তযং ন নত্থি, অত্থীতি অত্থো. পথৱীআদীনং অভাৱে তং লক্খণত্তযং ন চ লব্ভতি যস্মা, তস্মা নিব্বানং ৱিয, তথা নিচ্চং ন.
৭২৪-৫. পৰিচ্ছেদাদযো অনিপ্ফন্না. তেসমেৱ চ ৰূপানং তেসমেৱ নিপ্ফন্নৰূপধম্মানং ৱিকাৰত্তা নিপ্ফন্না চেৱ সঙ্খতা সেসৱসেন ৱুত্তানং পভেদকতোতি দস্সনতো. সেসং উত্তানত্থমেৱ.
৭৬৭. গন্তুং পনিচ্ছে পিটকেভিধম্মে,
যো ধম্মসেনাপতিনা সমত্তং;
হিতত্থিনা তেন চ ভিক্খুনাযং,
সক্কচ্চ সম্মা পন সিক্খিতব্বো.
যো ভিক্খু অভিধম্মে পিটকে ধম্মসেনাপতিনা সমত্তং সভাৱং গন্তুং পাপুণিতুং ইচ্ছেয্য, তেন চ ভিক্খুনা হিতত্থিনা সক্কচ্চং আদৰেন সম্মা তীৰণচিন্তনসজ্ঝাযনেহি অযং অভিধম্মাৱতাৰো সিক্খিতব্বো.
ইতি অভিধম্মাৱতাৰটীকায
ৰূপৱিভাগৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
দসমো পৰিচ্ছেদো.